Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

1 Bogusław Fiedor Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ NOWY PARADYGMAT CZY UTOPIA.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "1 Bogusław Fiedor Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ NOWY PARADYGMAT CZY UTOPIA."— Zapis prezentacji:

1 1 Bogusław Fiedor Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ NOWY PARADYGMAT CZY UTOPIA

2 2 Zamiast Wstępu.... Wiemy, że nawet dobrze funkcjonujące rynki doskonale konkurencyjne mogą być niesprawne, jeśli chodzi o właściwą alokację zasobów w czasie, gdyż przyszłość nie jest wynagradzana na żadnym rynku (Robert M. Solow, laureat Nagrody Nobla, 1987) Są tylko dwie rzeczy naprawdę nieograniczone: (1) ilość pokoleń za które musimy czuć się odpowiedzialni i (2) ramy naszych uzdolnień Intelektualnych (Jan Tinbergen, laureat nagrody Nobla, 1969) Wiek XXI będzie wiekiem środowiska, albo go w ogólne nie będzie (Ulrich von Weizsäcker, założyciel i dyrektor Umwelt und Energie Institut, Wuppertal, Niemcy)

3 3 I. Idea wzrostu zrównoważonego (trwałego, sustensywnego, ekorozowju) -geneza Krytyka tradycyjnych (głównie neoklasycznych) teorii i modeli wzrostu gospodarczych Krytyka standardowych wzorców/ścieżek wzrostu i rozwoju społeczno-gospodarczego Reakcja na współczesny kryzys surowcowo-energetyczny i ekologiczny (zwłaszcza wobec jego internalizacji i globalizacji) Reakcja na narastające rozwarstwienie współczesnego świata (dochodowe i cywilizacyjne)

4 4 I. Idea wzrostu zrównoważonego, trwałego, sustensywnego, ekorozwoju) –geneza c.d. Próba zintegrowanego a nie fragmentarycznego spojrzenia na rozwój społeczeństwa ludzkiego, integracja wymiaru: 1. Ekologicznego (przyrodniczego) 2. Ekonomicznego 3. Technologiczno-naukowego 4. Kulturowo-instytucjonalnego 5. Etyczno-aksjologicznego i świadomościowego Próba nowego określenia relacji: człowiek (społeczeństwo) – środowisko (przyroda) w ekonomii, etyce, filozofii (ekonomia ekologiczna, etyka środowiskowa, ekofilozofia)

5 5 II. Zrównoważony/trwały rozwój (SD: definicja, cechy, cele Pojęcie Sustainability : Trwałość wzrostu oznacza, że potrzeby teraźniejsze nie są zaspakajane kosztem zmniejszania możliwości przyszłych generacji do zaspakajania swych potrzeb (Raport Komisji Brundtland, WCED, 1987) (sustainable – samopodtrzymujący się, zdolny do trwania) Pewna niejednoznaczność (umowność) pojęcia Polskie kontrowersje: rozwój trwały vs. rozwój zrównoważony

6 6 II. Zrównoważony/trwały rozwój (SD: definicja, cechy, cele – c.d. Trwały rozwój – definicja 1. Rozwój (wzrost) jest trwały, jeśli nie zmniejsza się żaden element składowy wektora celów społecznych i ekonomicznych związanego z procesem rozwoju ekonomicznego (trwały rozwój to nie ekorozwój) 2. Trwały rozwój oznacza maksymalizowanie korzyści netto z rozwoju ekonomicznego, przy jednoczesnym zachowaniu użyteczności i jakości zasobów naturalnych w długim okresie. 3. żeby rozwój był trwały, konsumpcja materialnych dóbr i usług musi być jednocześnie ograniczona do poziomu, który jest akceptowalny z ekologicznego punktu widzenia (międzypokoleniowa sprawiedliwość)

7 7 II. Zrównoważony/trwały rozwój (SD: definicja, cechy, cele – c.d. Trwały rozwój – cele Nadrzędne cele społeczne: dobrobyt, bezpieczeństwo, sprawiedliwość (wewnątrz- i międzypokoleniowa) Cele o charakterze idealizacyjnym wzrost realnego dochodu per capita poprawę stanu zdrowotnego i poziomu wyżywienia "uczciwy" (fair) dostęp do zasobów środowiska poprawę poziomu wykształcenia, Cele o charakterze operacyjnym

8 8 II. Zrównoważony/trwały rozwój (SD: definicja, cechy, cele – c.d. Trwały (zrównoważony, samopotrzymujący się) rozwój społeczno- ekonomiczny jako ład zintegrowany, czyli harmonizujący główne porządki (łady), w których ma miejsce ludzkie życie i aktywności: 1. ład ekologiczny 2. ład społeczno-instytucjonalny 3. ład ekonomiczny 4. ład przestrzenny Każdy z tych porządków powinien przyczyniać się do powstawania trwałego w czasie strumienia dochodów, zapewniając pożądaną i/lub akceptowaną społeczną sprawiedliwość, zachowując zasób kapitału antropogenicznego i przyrodniczego oraz chroniąc procesy wspierające życie zachodzące w środowisku przyrodniczym.

9 9 III. Problem sprawiedliwości międzypokoleniowej – aspekt przyrodniczy Istota sprawiedliwości międzypokoleniowej w procesie rozwoju 1. Maksymalizacja, w założonym horyzoncie gospodarowania (a nie w danym punkcie czasowym) społecznego dobrobytu (międzypokoleniowa, intertemporalna optymalizacja wykorzystania dostępnych zasobów) 2. Niepogarszanie (przynajmniej) dobrobytu żadnej generacji 3. Zachowanie nieumniejszonego zasobu kapitału dla przyszłych pokoleń

10 III. Problem sprawiedliwości międzypokoleniowej – aspekt przyrodniczy T RZY INTERPRETACJE TRWAŁEGO ROZWOJU przyrodocentryczne, umiarkowanie antropocentryczne: równowaga pomiędzy celami ekonomicznymi, społecznymi i jakością środowiska, w tym zachowanie zasobów przyrodniczych dla przyszłych generacji skrajnie antropocentryczne (technokratyczne). 10

11 III. Problem sprawiedliwości międzypokoleniowej – aspekt przyrodniczy (funkcje ekologiczne środowiska ) Zasoby i energia zużyte w gospodarce tworzą w sferze konsumpcji użyteczność, będącą miarą dobrobytu. Z drugiej strony przekształcają się w odpady i zanieczyszczenia, czyli wysoką entropię. Środowisko przyrodnicze jest rezerwuarem przyjmującym odpady i zanieczyszczenia. Część tych odpadów można przywrócić za pomocą recyklingu gospodarce. W przypadku pozostałych odpadów i zanieczyszczeń ich oddziaływanie środowiskowe jest różne w zależności od pojemności asymilacyjnej środowiska. W sferze zasobów skutki procesów gospodarczych zależą od relacji między ich stopą odtworzenia i stopą eksploatacji. W przypadku zasobów nieodtwarzalnych ilość ich ulega stałemu zmniejszeniu, w przypadku zasobów odtwarzalnych jest zmienna. Związki między środowiskiem i gospodarką polegają również na bezpośrednim dodatnim lub ujemnym oddziaływaniu na poziom dobrobytu poprzez pozaekonomiczne funkcje środowiska przyrodniczego. 11

12 12

13 III. Problem sprawiedliwości międzypokoleniowej – aspekt przyrodniczy (funkcje ekologiczne w ujęciu schematu gospodarki okrężnej) Podsystem gospodarka P – produkcja dóbr konsumpcyjnych C – sfera konsumpcji U – użyteczność (miara dobrobytu) r - recykling Podsystem środowisko R – zasoby naturalne RR – odtwarzalne ER – wyczerpywalne W – odpady A - zdolność asymilacyjna środowiska y - stopa odtworzenia (regeneracji) zasobów h - stopa eksploatacji zasobów 13

14 14 III. Problem sprawiedliwości międzypokoleniowej – aspekt przyrodniczy Sprawiedliwość międzygeneracyjna w zakresie kapitału naturalnego * 1. Przynajmniej teoretycznie, możliwa w zakresie RR, EAC 2. Bardzo trudna do osiągnięcia w zakresie ER i LSP 3. Nieuniknioność zmniejszania się kapitału naturalnego w zakresie ER rodzi potrzebę międzypokoleniowej kompensacji 4. Istota rozwiązania: przekazaniu przyszłym pokoleniom zwiększonej ilości kapitału rzeczowego (antropogenicznego) w zamian za uszczuplone zasoby kapitału naturalnego 5. Dylemat podstawowy: dopuszczalny (możliwy, społecznie akceptowalny) zakres substytucji między kapitałem naturalnym i antropogenicznym (rzeczowym, man-made) *zasoby nieodnawialne (ER), zasoby odnawialne (RR), zdolność środowiska do asymilacji zanieczyszczeń (EAC) i do podtrzymywania procesów życiowych (LSP), z uwzględnieniem ilości i jakości

15 15 III. Problem sprawiedliwości międzypokoleniowej – aspekt przyrodniczy Substytucja między kapitałem naturalnym i antropogenicznym- zasady (kryteria) trwałości kapitału i wzrostu 1. Słaba zasada trwałości kapitału – oznacza ona potrzebę zachowania zasobu kapitału jako całości, bez zwracania uwagi na jego strukturę: kapitał przyrodniczy, antropogeniczny, ludzki czy społeczny (pełna możliwość substytucji (jedna z podstaw optymizmu wzrostowego ENC). 2. Wrażliwa zasada trwałości kapitału - zgodnie z nią trwałość wzrostu wymaga nie tylko zachowania całego zasobu kapitału, ale również stałości jego struktury (substytucja możliwa tylko w obrębie danego kapitału).

16 III. Problem sprawiedliwości międzypokoleniowej – aspekt przyrodniczy 3. Mocna zasada trwałości kapitału - wymaga ona zachowania zasobów wszystkich rodzajów kapitału, zarówno co do ilości, jak i jakości (substytucja niemożliwa także w obrębie danego rodzaju kapitału). 4. Restrykcyjna zasada trwałości kapitału - jest to skrajny przypadek poprzedniej zasady i sprowadza się do postulatu nie zmniejszania jakiegokolwiek zasobu kapitału. Potrzeba pragmatyzmu w podejściu do trwałości kapitału i wzrostu 16

17 IV. MIERZENIE TRWAŁOŚCI ROZWOJU – WSKAŹNIKI I INDEKSY TRWAŁEGO ROZWOJU / EKOROZWOJU Wskaźniki presji, stanu i reakcji 1. Wskaźniki presji środowiskowej: opisują one antropogenne obciążenia środowiska z uwzględnieniem ilości i jakości odnawialnych i nieodnawialnych zasobów naturalnych.. 2. Wskaźniki stanu środowiska: generalnie, odnoszą się one do jakości poszczególnych komponentów środowiska oraz jakości i ilości zasobów naturalnych. Wynika stąd, że odzwierciedlają one ostateczne cele polityki ekologicznej. 3. Wskaźniki reakcji (odpowiedzi społecznej): są to miary, które ukazują, czy i w jakim zakresie społeczeństwo reaguje na zmiany w środowisku i problemy z tym związane. 17

18 IV. MIERZENIE TRWAŁOŚCI ROZWOJU – WSKAŹNIKI I INDEKSY TRWAŁEGO ROZWOJU / EKOROZWOJU Podział przedmiotowy/funkcjonalny wskaźników ekorozwoju 1. Eksploatacja zasobów środowiska przyrodniczego 2.Emisja/opad zanieczyszczeń 3.Podtrzymywanie procesów życiowych (ang. life support); odnoszą się one do usług, jakie świadczą poszczególne, zwłaszcza nie kontrolowane przez człowieka lub nie poddawane presji antropogenicznej ekosystemy. 4.Wpływ na dobrobyt społeczny; dotyczą one tych rodzajów presji antropogenicznej, które wiążą się z bezpośrednim oddziaływaniem na zdrowie i życie. 18

19 19 IV. Zrównoważony rozwój/wzrost w ujęciu teorii trwałego rozwoju (SDT) i neoklasycznej teorii wzrostu (ENC EGT) Różnice generalne 1. SDT wyrasta z krytyki tradycyjnych wzorców rozwoju gospodarczego oraz krytyki ENC EQT 2. SDT odrzuca podstawowe założenia metodologiczne ENC: metodologiczny indywidualizm, idea doskonałej konkurencji, idea równowagi (statycznej i dynamicznej) 3. TSD odwołuje się (głównie) do metodologicznego holizmu (pluralizmu)

20 20 IV. Zrównoważony rozwój/wzrost w ujęciu SDT i ENC EGT – c.d. TSD: odrzucenie liberalnego (neoliberalnego) podejścia do gospodarki rynkowej, zwłaszcza ze względu na niezdolność nie poddanego żadnej regulacji rynku do: 1. Zapewnienia społecznie optymalnej skali eksploatacji zasobów 2. Zapewnienia międzypokoleniowej sprawiedliwości i trwałości rozwoju 3. Zapewnienia społecznie pożądanej jakości środowiska 4. Brak rynkowego (mikroekonomicznego – przedsiębiorstwa, gospodarstwa domowe) mechanizmu gromadzenia środków na zachowanie i poprawę stanu środowiska

21 21 IV. Zrównoważony rozwój/wzrost w ujęciu SDT i ENC EGT – c.d. Różny sens konceptualny kategorii równowagi w ENC EGT i TSD ENC EGT : 1. wzrost zrównoważony jako kategoria formalna (dedukowana w ramach rygorystycznego rozumowania modelowego) 2. konwergencja rzeczywistych wielkości ekonomicznych do poziomu zapewniającego steady state wzrost gospodarczy 3. egzogeniczny sposób determinacji stopy zrównoważonego wzrostu (zasadnicza różnica w stosunku do modelu EC i EK)

22 22 IV. Zrównoważony rozwój/wzrost w ujęciu SDT i ENC EGT – c.d. Teoria Sustainable Development 1. Równowaga jako kategoria o charakterze jakościowym (równowaga między różnymi aspektami, celami, ładami w procesie rozwoju), 2. Jako potrzeba zachowania właściwych proporcji między wzrostem dobrobytu materialnego i jakością środowiska, przy unikaniu społecznie negatywnych następstw procesu rozwoju

23 23 IV. Zrównoważony rozwój/wzrost w ujęciu SDT i ENC EGT – c.d. Podstawy mikroekonomiczne ENC EQT : odwołanie do założenia o powszechnej racjonalności, (hipoteza maksymalizacji użyteczności (HMU), homo oeconomicus, zachowania strategiczne w rozumieniu teorii gier) i wynikający stąd mechanizm dochodzenia do równowagi makroekonomicznej Teoria trwałego rozwoju : 1. trudności z jednoznaczną identyfikacją podstaw mikroekonomicznych (antropologicznych) 2. Generalna krytyka koncepcji homo oeconomicus i HMU z punktu widzenia celów i zasad SD 3. Czy homo oeconomicus może być także homo sustinens

24 24 IV. Zrównoważony rozwój/wzrost w ujęciu SDT i ENC EGT – c.d. Wartość teoretyczno-poznawcza vs. wartość aplikacyjna (utylitaryzm poznawczy a utylitaryzm aplikacyjny) 1. ENC EGT: jasne podstawy metodologiczne i antropologiczne kontra ograniczona wartość poznawcza (krytykowana także w endogenicznej teorii wzrostu) i aplikacyjna 2. TSD: pewne słabości metodologiczne i brak jednoznacznie zdefiniowanej podstawy mikroekonomicznej kontra jej użyteczność aplikacyjna (identyfikacja celów i zasad trwałego rozwoju, rozwój metod pomiaru – wskaźniki i indeksy SD, formułowanie instrumentów i mechanizmów realizacyjnych)

25 25 V. Mikroekonomiczny wymiar/aspekt kategorii SD Punkt odniesienia : przedsiębiorstwo Pytanie generalne: co oznacza i czy jest możliwy zrównoważony/trwały rozwój przedsiębiorstwa Odpowiedź generalna: zrównoważony/trwały rozwój to kategoria makroekonomiczna/globalna, ale jego praktyczna realizacja musi się odbywać przede wszystkim na poziomie mikroekonomicznym: firmy i gospodarstwa domowe

26 26 V. Mikroekonomiczny wymiar/aspekt kategorii SD Greening/zrównoważenie (w rozumieniu istoty i celów trwałego rozwoju) przedsiębiorstwa jest (może być) paralelnym i współzależnym skutkiem trzech przyczyn: 1.Rosnącej mikroekonomicznej opłacalności procesu zazieleniania firmy* 2. Zaostrzających się regulacji prawno-administracyjnych, a także ekonomicznych (w skali krajowej, międzynarodowej, czy transnarodowej – UE) 3.Wzrostu świadomości ekologicznej (konsumentów i producentów) * Trawestując M. Friedmana: The green business is (may be) also a business

27 27 VI. Trwały/zrównoważony rozwój: jak przejść od idei do realizacji (główne problemy) Wymiar globalny 1. liczne sukcesy i porażki związane z realizacją MPE. Przykład sukcesu: Konwencja Bazylejska, częściowo Protokół Montrealski. Przykład porażki: RKoOK/Kyoto. Problemy zasadnicze: partykularyzmy narodowe, niedostatek myślenia w kategoriach przezorności i integralności środowiska. 2. Problem sprawiedliwości/równości ekologicznej i społecznej w ujęciu międzynarodowym (międzykontynentalnym)

28 28 VI. Trwały/zrównoważony rozwój: jak przejść od idei do realizacji (główne problemy) Wymiar globalny – c.d. 3. Mała wciąż gotowość płatnicza bogatych do wspierania działań krajów biednych na rzecz ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju Argumenty amerykańskie vs. zasada przezorności Występowanie globalnych środowiskowych pozytywnych efektów zewnętrznych (np. lasy deszczowe jako carbon sink box, bioróżnorodność) i brak gotowości płatniczej bogatych za korzystanie z nich 4. Rola instrumentów ekonomicznych (pozytywny przykład Protokołu Montrealskiego vs. niepowodzenie Protokołu z Kioto w zakresie światowego handlu emisją gazów cieplarnianych) 3.

29 29 VI. Trwały/zrównoważony rozwój: jak przejść od idei do realizacji (główne problemy) Wymiar globalny – c.d. 5. Zrównoważony rozwój i środowisko a handel międzynarodowy Kluczowy obszar działań dla przyśpieszenia wzrostu i przejścia do rozwoju zrównoważonego k.s.r. Ważny również w kontekście wtórnego oddziaływania zacofania i biedy na stan środowiska Brak wciąż dostatecznych działań ze strony krajów rozwiniętych służących ograniczaniu środowiskowo intensywnego (surowcowego) eksportu k.s.r. Potencjalne i rzeczywiste zagrożenia związane z protekcjonizmem handlowym (zaostrzanie regulacji środowiskowych, rosnąca protekcja przy przechodzeniu do dóbr wyżej przetworzonych, problem protekcjonizmu w rolnictwie

30 30 VI. Trwały/zrównoważony rozwój: jak przejść od idei do realizacji (główne problemy) Wymiar europejski (generalna ocena) 1. Polityka ekologiczna i energetyczna, a także większość polityk sektorowych UE, przyczyniły się w znacznym stopniu do zrównoważenia rozwoju krajów członkowskich w wymiarze ekologicznym 2. Wysiłki Wspólnoty w zakresie rozwiązywania problemów globalnych, a zwłaszcza ochrony klimatu, rodzą wysokie koszty dla krajów członkowskich przy ograniczonym znaczeniu globalnym w kontekście powściągliwości innych głównych graczy światowych 3. Polityka rolna Wspólnoty (przejście od CAP do CARP) może być oceniona pozytywnie w wymiarze wewnętrznym. Protekcjonizm w zakresie handlu produktami rolnymi może powodować negatywne skutki w wymiarze globalnym

31 31 VI. Trwały/zrównoważony rozwój: jak przejść od idei do realizacji (główne problemy) Najważniejsze kierunki działań sprzyjających przechodzeniu do rozwoju zrównoważonego/trwałego (Wymiar ekologiczno-ekonomiczny) 1. Zmniejszenie tempa eksploatacji zasobów nieodnawialnych i surowcowo-oszczędny postęp techniczny 2. Zapewnienie rzeczywistej odnawialności zasobów (zwłaszcza lasy i zasoby mórz światowych) im przeciwdziałanie utracie bioróżnorodności 3. Środowiskowo-przyjazny postęp techniczny celem zmniejszenia presji na środowisko w postaci odpadów i zanieczyszczeń 4. Wszelkie działania służące energooszczędności, wzrostowi energoefektywności i udziału OZE w produkcji energii finalnej

32 32 VI. Trwały/zrównoważony rozwój: jak przejść od idei do realizacji (główne problemy) Decydujące znaczenie czynnika świadomościowego Edukacja ba rzecz zrównoważonego rozwoju: kształtowanie wiedzy i postaw bez zmian wewnętrznych (METANOIA) zmiany zewnętrzne (METAMORFOZA), w tym dotyczących pojmowania współzależności środowisko – społeczeństwo – gospodarka, będą zawsze niewystarczające problem międzypokoleniowej sprawiedliwości ekologicznej i społecznej: Zawsze aktualne pozostaje zdanie Tinbergena... Należy żyć i gospodarować wg przesłania, (trawestując Keynesa) : In the long run well all be alive Gospodarowanie trzeba w rosnącym stopniu postrzegać w kategoriach Earth as a spaceship (J.K. Boulding)


Pobierz ppt "1 Bogusław Fiedor Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ NOWY PARADYGMAT CZY UTOPIA."

Podobne prezentacje


Reklamy Google