Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Wybrane zagadnienia z Ergonomii Materiały pomocnicze dr inż. Teresa Musioł.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Wybrane zagadnienia z Ergonomii Materiały pomocnicze dr inż. Teresa Musioł."— Zapis prezentacji:

1 Wybrane zagadnienia z Ergonomii Materiały pomocnicze dr inż. Teresa Musioł

2 Źródła: dr inż. Teresa Musioł Praca zbiorowa pod red. L. Pacholskiego „Ergonomia”, wyd. Politechnika Poznańska, Poznań 1986 r. Praca zbiorowa pod red. D. Koradeckiej „Bezpieczeństwo pracy i ergonomia”, wyd. CIOP, W-wa 1997 r. Praca zbiorowa pod red. A. Indulskiego „Higiena pracy” wyd. IMP im. Prof. J. Nofera, Łódź 1999 r. T. Musioł, J. Grzesiek „Podstawowa problematyka projektowania stanowisk pracy” (praca po recenzji, w druku) 2007 r. GIP. Wybrane przepisy prawne. Zbiór dla Inspektorów Pracy. Zeszyt 34. W-wa 2003 r. Jethon Z., Krasucki P., Rogoziński A. „Normy fizjologiczno-higieniczne w medycynie przemysłowej, PZWL, W-wa 1982 r.

3 Spis zagadnień dr inż. Teresa Musioł EErgonomia jako nauka interdyscyplinarna i systemowa. SSystem pracy. CCzynnik antropometryczny w procesie pracy. EElementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka. OOcena obciążeń statyczno-dynamicznych w procesie pracy. OObciążenie materialnym środowiskiem pracy. IIdentyfikacja i ocena zagrożeń na stanowisku pracy. MMetody i narzędzia do analizy i diagnozy ergonomicznej układu człowiek – pracy.

4 Ergonomia, jako nauka interdyscyplinarna i systemowa dr inż. Teresa Musioł Ergonomia Ergonomia, dziedzina nauk stosowanych o charakterze interdyscyplinarnym i systemowym, której: ‑ obszarem badań jest przystosowanie urządzeń technicznych, stanowisk i organizacji pracy do psychofizycznych możliwości człowieka; ‑ celem badań jest minimalizacja kosztu biologicznego i psychicznego człowieka w procesie pracy; ‑ podmiotem badań jest bezpieczeństwo człowieka podczas zarządzania systemem człowiek - praca w aspekcie jego optymalizacji; człowiekmaszyna ‑ przedmiotem badań jest układ człowiek ↔ maszyna, czyli relacje człowieka ze światem rzeczy i warunkami materialnego środowiska pracy.

5 Ergonomia, jako nauka interdyscyplinarna i systemowa dr inż. Teresa Musioł przedstawiono na poniższym rysunku Fizjologia pracy Psychologia, socjologia i etyka pracy Antropologia, antropometria Higiena pracyPrawo pracy Analiza ekonomiczna pracy Organizacja pracy Technika i technologia Nauki techniczno- organizacyjne Nauki o człowieku Interdyscyplinarny charakter ergonomii

6 System pracy dr inż. Teresa Musioł BADANIE PRACY to: Zespół czynności mających na celu poznanie właściwości procesu pracy człowieka. Składa się ono z: WARTOŚCIOWANIA PRACY – czyli analizy i oceny treści wykonywanej pracy. BADANIA METOD PRACY – czyli rejestracji stanu taktycznego zgodnie z cyklem badań w oparciu o metody organizatorskie. MIERZENIE I NORMOWANIE CZASU PRACY – normatywy elementarne i założone. OPTYMALIZACJA PROCESU PRACY W CZASIE I PRZESTRZENI – metody sieciowe, modułowe, matematyczne

7 Ideogram relacji występujących w systemie pracy System pracy dr inż. Teresa Musioł Ten sam typ czynności pracownika w procesie pracy Przedmioty i środki pracy Metody pracy Warunki i środowisko materialne pracy Jasna organizacja pracy i przepływ informacji

8 Czynnik antropometryczny w procesie pracy Antropologia Antropologia - nauka o zmienności budowy i funkcji organizmu człowieka w przestrzeni i czasie. Antropometria Antropometria - dziedzina antropologii zajmująca się pomiarami matematyczno-fizycznymi ciała ludzkiego.

9 DEFINICJA CENTYLA Czynnik antropometryczny w procesie pracy dr inż. Teresa Musioł Wymiary ciała ludzkiego podajemy w postaci centylowej, czyli miary statystycznej. Centyl rzędu p, czyli p-ty centyl, jest to taka wartość Cp, dla której p procent populacji ma wartość danej cechy mniejszą, a pozostała część populacji, czyli (100-p) procent większą niż Cp np. centyl 95 jest to wartość pomiaru, poniżej której znajduje się 95% wyników pomiarów. Istnieje system centyli Projektując bierzemy zakres wartości 5-95 centyli (90% osobników danej populacji). Wymiary antropometryczne są wykorzystywane w projektowaniu w sposób:  bezpośredni, gdy jeden wymiar ma decydujące znaczenie  pośredni, gdy są wymagania przestrzenne kinematyki człowieka: manekiny fantomy (np. ANTHROPOS)

10 Schematy wymiarów człowieka Czynnik antropometryczny w procesie pracy dr inż. Teresa Musioł Schematy wymiarów człowieka w pozycji stojącej (1, 2, 3... numer cechy antropometrycznej).

11 Schematy wymiarów człowieka Czynnik antropometryczny w procesie pracy dr inż. Teresa Musioł Schemat wymiarów człowieka w pozycji siedzącej (15, 16, numer cechy antropometrycznej z około 78 numerów cech antropometrycznych)

12 stanowiskiem pracy stanowiskiem roboczym Wzajemne relacje między stanowiskiem pracy a stanowiskiem roboczym Stanowisko pracy dr inż. Teresa Musioł Proces

13 Kryteria ergonomiczne kształtujące stanowisko pracy Stanowisko pracy dr inż. Teresa Musioł antropotechnika; przestrzeń pracy; powierzchnia pracy; usytuowanie sprzętu, maszyn i urządzeń; elementy informacyjne i sterownicze; pole widzenia - rodzaj i jakość oświetlenia; warunki materialne środowiska pracy; kolorystyka + estetyka; Zespół kryteriów do projektowania stanowiska pracy.

14 Przestrzeń robocza Stanowisko pracy dr inż. Teresa Musioł Przestrzeń robocza Przestrzeń robocza jest to obszar, w którym znajduje się stanowisko pracy danego pracownika wraz z urządzeniami przez niego obsługiwanymi. Poniżej przedstawiono wymiary przestrzeni roboczej w zależności od wykonywanej czynności. Wynika ona z możliwości manipulacyjnych człowieka i zależy od: zajmowanej pozycji ciała, wymiarów ciała pracownika, charakteru obserwacji wzrokowej i słuchowej, obciążenia całego ciała (np. kończyn górnych), zasięgu czynnych poruszeń, kształtu i wymiarów wyposażenia stanowiska roboczego

15 Podstawowe gabaryty stanowiska roboczego w zależności od rodzaju pracy, związanej z nią pozycji oraz alokacji (przemieszczania się) Stanowisko pracy dr inż. Teresa Musioł

16 Zasadnicze pozycje pracy wraz z ich odmianami Stanowisko pracy dr inż. Teresa Musioł Pozycja stojąca Powoduje stałe obciążenie kończyn dolnych, głównie stóp, co prowadzi do płaskostopia. Utrudnione warunki krążenia krwi prowadzą do żylaków i dolegliwości bólowych przede wszystkim w obrębie kręgosłupa. Ponieważ 20-25% krwi znajdującej się w całym układzie krążenia gromadzi się w kończynach dolnych, to reszta ciała człowieka jest niedokrwiona. Odmiana pozycji stojącej, tzw. pozycja pochylona powoduje wzrost użycia energii od 55-60%, Pozycja siedząca Wyniki szeregu badaczy potwierdzają, za jest to wygodna pozycja przy pracy. Jednak wymaga ona odpowiedniej konstrukcji siedzisk, ze względu na napięcie mięśni grzbietu i ich fizjologiczny wpływ na krzywiznę kręgosłupa. Pozycja leżąca Uznaje się ją w zasadzie za pozycję wypoczynkową. Spotykamy ją jednak przy wszelkiego rodzaju pracach montażowych. Wymaga ona swobody ruchów, tj. przestrzeni, za względu na układ krwionośny i układ statyczny mięśni. Uwaga: Powyżej wymienione pozycje są pozycjami podstawowymi pozostałe pozycje przy pracy są ich odmianą lub modyfikacją np. pozycja wymuszona.

17 Metody wyznaczania przestrzeni roboczej Stanowisko pracy dr inż. Teresa Musioł Przestrzeń roboczą oraz jej strukturę wyznaczamy przy użyciu następujących metod: metoda bezpośrednia, korzystanie z tablic antropometrycznych dla porównywania z wymiarami projektowanego środowiska materialnego, metoda manekinów, wykorzystanie fizycznych modeli człowieka o wymiarach odpowiadających wartościom centylowym; metoda schematów obszarów pracy, na podstawie znajomości zakresu ruchów roboczych i ich torów (wartości: normalne, optymalne, maksymalne) projektowane są stosunki przestrzenne na stanowisku pracy, a także odpowiednia organizacji stanowiska pracy; metoda makiet (płaskich i przestrzennych tzw. 3D) – sporządzanie makiet badanego stanowiska wraz z przesuwnymi elementami.

18 Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł fizjologia fizjologia –nauka o funkcjach organizmów żywych; fizjologia pracy fizjologia pracy–dział medycyny pracy zajmujący się badaniami stanu czynnościowego człowieka podczas wykonywania pracy;

19 Biocybernetyczny układ fizjologii człowieka wg A. Kabsch’a Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł

20 Biocybernetyczny układ fizjologii człowieka wg A. Kabsch’a Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł Przedstawiony układ jest: dynamicznym, posiadającym masę i siłę ciążenia, 240° swobody, gdzie stopień swobody to możliwość niezależnych od siebie, przemieszczeń ciała fizycznego lub układu ciał w określonych kierunkach, przestrzeni, zanurzonym w środowisku (naturalnym, kosmicznym ludzkim). Podczas wykonywania każdej pracy istnieje określona dynamika zmian parametrów: układu mięśniowego, układu krążenia, układu oddychania, która zawiera w sobie specyfikę indywidualnych cech pracownika. Należy zaznaczyć, że pracę układu mięśniowego traktujemy, jako bazę wyjściową do określenia wszelkich ruchów związanych z czynnościami roboczymi.

21 Wydatek energetyczny WE Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł Przemiana materii jest to przyswajanie jednych i eliminowanie z ustroju różnych substancji chemicznych w oparciu o bilans energetyczny. Wytwarzanie i zużycie energii odbywa się w organizmie żywym zarówno podczas pracy jak i podczas odpoczynku. Jest to jedna z głównych cech odróżniających ustrój żywy od maszyny, która zużywa energię tylko podczas pracy. Źródłem energii dla ustroju żywego są pokarmy, które w organizmie ulegają procesom utleniania (spalania E+02), wyzwalając przy tym określoną ilość energii. Ilość tej energii jest ściśle skorelowana z ilością zużytego tlenu (O2). Najczęściej stosowaną jednostką zużycia energii jest: kaloria (cal) ≠ kcal (l 000 cal) kilojoul (kJ) gdzie 4,19 kJ = 1 kcal Definicja wydatku energetycznego Definicja wydatku energetycznego. Najintensywniejszym czynnikiem powodującym podwyższenie poziomu przemiany materii jest każda praca, przede wszystkim zaś dynamiczna praca fizyczna. wydatek energetyczny Ilość energii zużywanej podczas pracy określa się, jako czynnościowy wydatek energetyczny. Jednostką jest kcal/min, kJ/min bądź wat/m2 skóry =1,8 m2. dobowy wydatek energetyczny Całkowity dobowy wydatek energetyczny brutto jest sumą następujących wartości; a) podstawowa przemiana materii (PMM)~ kcal b) swoiście dynamiczne działanie pożywienia (10% P PM)~ kcal c) wydatek czynnościowy poza pracą zawodową~ kcal d) wydatek czynnościowy podczas pracy zawodowej (tzw. kalorie PZ) (w zależności od ciężkości pracy) ~ kcal

22 Wydatek energetyczny WE Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł Do wyznaczania wartości wydatku energetycznego najczęściej stosuje się szacunkową metodę chronometrażowo – tabelaryczną. Posługując się tablicami Lehmanna (których wybrane fragmenty zostały zebrane w tabelach a i b podającymi wartość wydatku energetycznego dla poszczególnych typowych czynności roboczych) oraz wykonując chronometraż wykonywanych czynności, można z odchyleniem ± 10% obliczyć globalną wartość wydatku energetycznego netto.

23 Wydatek energetyczny WE Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł Do wyznaczania wartości wydatku energetycznego najczęściej stosuje się szacunkową metodę chronometrażowo – tabelaryczną. Posługując się tablicami Lehmanna (których wybrane fragmenty zostały zebrane w tabelach a i b podającymi wartość wydatku energetycznego dla poszczególnych typowych czynności roboczych) oraz wykonując chronometraż wykonywanych czynności, można z odchyleniem ± 10% obliczyć globalną wartość wydatku energetycznego netto. Zależność wydatku energetycznego od rodzaju pracy (wg Lehmanna)

24 Przykład obliczania wydatku energetycznego na stanowisku montera metodą LEHMANNA Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł Tok postępowania przy szacowaniu wydatku energetycznego: WE pozycji ciała + WE zakresu obciążenia mięśni x czas trwania jednej czynności technologicznej = WE dla danej czynności technologicznej Powyższy przykład jest przykładem stanowiska stacjonarnego, natomiast dla stanowisk obchodowych lub usługowych dokonuje się faktografii dnia.

25 Związek pozycji ciała z występowaniem lokalnych dolegliwości Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł ( Adaptacja na podstawie: Van Wely., 1969, Design and disease. Applied Ergonomics, 1, )

26 OCENA WYSIŁKU STATYCZNEGO (WS) Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł Obciążenie statyczne można określić w warunkach laboratoryjnych oraz na podstawie oceny szacunkowej. Pracownik w ciągu dnia wykonuje pracę w różnych pozycjach ciała. Do oceny należy wziąć pozycję najbardziej obciążającą statycznie, pod warunkiem, że łączny czas trwania pracy w tej pozycji wynosi w sumie ponad 3 godziny w ciągu zmiany. Ocena obciążenia statycznego jest poprzedzona chronometrażem czasu pracy pracownika. Szacunkowa ocena stopnia uciążliwości monotypowości ruchów Ocena obciążenia statycznego z uwzględnieniem pozycji ciała W tabeli przedstawiono skalę oceny punktowej i słownej w zależności od liczby powtórzeń ruchów i zużywanej siły. Należy zauważyć, że monotypowość ruchów ma związek z monotonią pracy, która jest formą zmęczenia psychicznego człowieka.

27 OCENA WYSIŁKU STATYCZNEGO (WS) Elementy fizjologii pracy – układ biocybernetyczny człowieka dr inż. Teresa Musioł Obciążenie statyczne można określić w warunkach laboratoryjnych oraz na podstawie oceny szacunkowej. Pracownik w ciągu dnia wykonuje pracę w różnych pozycjach ciała. Do oceny należy wziąć pozycję najbardziej obciążającą statycznie, pod warunkiem, że łączny czas trwania pracy w tej pozycji wynosi w sumie ponad 3 godziny w ciągu zmiany. Ocena obciążenia statycznego jest poprzedzona chronometrażem czasu pracy pracownika. Ocena stopnia uciążliwości pracy fizycznej wynikającej z monotypowości ruchów

28 Obciążenie materialnym środowiskiem pracy na stanowisku roboczym dr inż. Teresa Musioł Środowisko materialne pracy Środowisko materialne pracy, to zespól takich parametrów fizykalno-chemicznych przestrzeni roboczej, które bezpośrednio wpływają na funkcjonowanie pracownika i jego zdolność do pracy. Związane to jest z występowaniem takich jak: czynniki toksyczne (substancje chemiczne tj. pyły, aerozole i gazy); hałas i wibracje; mikroklimat; oświetlenie; promieniowanie; czynniki biologiczne; inne (brak estetyki i kultury, odory). Oprócz bezpośredniego obciążenia fizjologii człowieka podczas pracy, stanowią wysokie obciążenie procesu komunikacji podczas wykonywania określonego rodzaju pracy. Wpływają na podstawowy układ sensoryczny (wzrok, słuch mowę) oraz na zmysły (dotyk, węch, smak), zakłócając pracy efektorów i receptorów. Prowadzi to do zakłócenie układu człowiek - praca, w aspekcie jego efektywności i bezpieczeństwa. Wyżej wymienione czynniki środowiska materialnego pracy, są przyczyną wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Oceną i kontrolą wpływu tych czynników na zdrowie pracownika, ich redukcją oraz eliminacją w procesie pracy zajmuje się higiena pracy - dziedzina nauki o charakterze praktycznym.

29 Schematy układów Obciążenie materialnym środowiskiem pracy na stanowisku roboczym dr inż. Teresa Musioł Schemat układów:człowiek  maszyna człowiek  śr. materialne człowiek  st. robocze S— urządz. sygn. maszyny, R—receptory ST— urządz. ster. maszyny, E—efektory

30 Zagrożenia Obciążenie materialnym środowiskiem pracy na stanowisku roboczym dr inż. Teresa Musioł Relacje między zagrożeniem, a czynnikami niebezpiecznymi szkodliwym na stanowisku pracy (w oparciu o PN-80/Z-08052)

31 Zagrożenia Obciążenie materialnym środowiskiem pracy na stanowisku roboczym dr inż. Teresa Musioł METODY IDENTYFIKACJI ZAGROŻEŃ: Opis źródła zagrożenia, na które składa się: proces, technologia, charakterystyka stanowiska pracy i jej rodzaj, organizacja pracy. Identyfikacja zagrożenia w oparciu o: pomiary, monitoring, listy kontrolne, wywiady. wizje lokalne, analizy statystyczne, prognozowanie, stan wiedzy posiadanej, stan wiedzy nabywanej. OCENA ZAGROŻENIA NDS NDN Ocenę zagrożenia dokonuje się metodami jakościowo-ilościowym. Kryterium czy zagrożenie jest mierzalne czy nie, wyznacza się w oparciu o aktualnie akty normatywno-prawne i bazę wiedzy dotyczącą metrologii czynników szkodliwych, czyli Najwyższych Dopuszczalnych Stężeń (NDS) oraz Najwyższych Dopuszczalnych Natężeń (NDN).

32 Metodologia pomiarów i badań w ergonomii Metody i narzędzia do analizy i diagnozy ergonomicznej układu człowiek ↔ praca dr inż. Teresa Musioł

33 Lista Kontrolna Ergonomicznej Analizy Systemowej Metody i narzędzia do analizy i diagnozy ergonomicznej układu człowiek ↔ praca dr inż. Teresa Musioł Podstawowym narzędziem w analizie i diagnozie układu człowiek — praca jest lista kontrolna. Bazą wszelkich list kontrolnych jest: Lista Kontrolna Ergonomicznej Analizy Systemowej Lista Kontrolna Ergonomicznej Analizy Systemowej (Ergonomie System Analysis Checklist - ESAC) tzw. lista dortmundzka. Układ listy kontrolnej oraz ilość pytań, jest zawsze podporządkowana celowi dla jakiego została skonstruowana oraz ma pomóc rozwiązać formułowane problemy, czyli: na co patrzeć, czego szukać, z kim rozmawiać, o co pytać.

34 Lista Kontrolna Ergonomicznej Analizy Systemowej Metody i narzędzia do analizy i diagnozy ergonomicznej układu człowiek ↔ praca dr inż. Teresa Musioł Metoda diagnostyczna przeprowadzania pomiarów na stanowisku pracy

35 Dziękuję za uwagę dr inż. Teresa Musioł


Pobierz ppt "Wybrane zagadnienia z Ergonomii Materiały pomocnicze dr inż. Teresa Musioł."

Podobne prezentacje


Reklamy Google