Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Leki stosowane w terapii schorzeń bakteryjnych, pasożytniczych, wirusowych. Leki przeciwgrzybicze Leki przeciwgruźlicze.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Leki stosowane w terapii schorzeń bakteryjnych, pasożytniczych, wirusowych. Leki przeciwgrzybicze Leki przeciwgruźlicze."— Zapis prezentacji:

1

2 Leki stosowane w terapii schorzeń bakteryjnych, pasożytniczych, wirusowych. Leki przeciwgrzybicze Leki przeciwgruźlicze.

3 Leki chemioterapeutyczne są to związki chemiczne, które wprowadzone do organizmu zakażonego nie są dla niego toksyczne a prowadzą do zniszczenia drobnoustrojów chorobotwórczych Podział: leki przeciwpierwotniakowe leki przeciwgruźlicze sulfonamidy sulfony pochodne nitrofuranu pochodne nitroimidazolu chinolony pochodne chinoliny antybiotyki

4 Podział w zależności od mechanizmu i punktu uchwytu działania: 1. Uszkadzające strukturę ściany i (lub) błony komórkowej oraz zaburzające czynności w nich odbywające się (cefalosporyny, penicyliny, polimiksyny, colistyna, vankomycyna). 2. Hamujące syntezę białek strukturalnych i enzymatycznych cytozolu (erytromycyna, linkosamidy, neomycyna, streptymycyna, tetracykliny). 3. Uszkadzające materiał genetyczny drobnoustrojów (ryfamycyna, ryfampicyna, etambutol, gryzeofulwina).

5 Antybiotyki to: substancje wytwarzane przez bakterie i grzyby, które mają zdolność hamowania procesów życiowych drobnoustrojów chorobotwórczych. Antybiotyki mogą działać bakteriostatycznie i fungistatycznie (hamować rozmnażanie bakterii i grzybów) oraz bakterio- i grzybobójczo (zabijają bezpośrednio komórki bakterii i grzybów chorobotwórczych).

6 Blokowanie biosyntezy ściany komórkowej Uszkodzenie błony protoplazmatycznej Blokowanie biosyntezy białka Blokowanie syntezy DNA p-laktamy glikopeptydy fosfomycyna bacytracyna Polimyksyny oraz leki przeciw grzybicze chloramfenikol aminoglikozydy tetracykliny makrolidy kwas fusydowy kotrimoksazol chinolony nitrofurany metronidazol rifamycyny leki przeciw -wirusowe Mechanizm działania antybiotyków i chemioterapeutyków na drobnoustroje

7 Podział ze względu na charakter działania na drobnoustroje: Bakteriobójcze (bacteriocida) – penicyliny, cefalosporyny, monobaktamy, karbapenemy, aminoglikozydy, polimyksyny, wankomycyna, ryfampicyna Bakteriostatyczne (bacteriostatica) – makrolidy, chloramfenikol, tetracykliny, linkozamidy, kwas fusydowy, wiomycyna, cykloseryna, nowobiocyna (ważne gdy chcemy prowadzić leczenie skojarzone)

8 MBC –minimal bacteriocidal activity MIC-minimal inhibitory concentration MAKROLIDYSULFONAMIDYLINKOZAMIDYTETRACYKLINYCHLORAMFENIKOLTRIMETOPRIMKETOLIDY BAKTERIOSTATYCZNEBAKTERIOBÓJCZE B-LAKTAMYAMINOGLIKOZYDYCHINOLONYKOTIMOKSAZOLGLIKOPEPTYDY PODZIAŁ ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB DZIAŁANIA ANTYBIOTYKU

9 Spektrum działania

10 Podział ze względu na zakres działania przeciwbakteryjnego : O szerokim zakresie działania (działające na względnie dużą liczbę różnych rodzajów drobnoustrojów): ampicylina, mezlocylina, azlocylina, cefalosporyny II i III generacji, tetracykliny, chloramfenikol, karbapenemy. (ważne gdy podejrzewamy zakażenie mieszaną florą)

11 Podział ze względu na zakres działania przeciwbakteryjnego O wąskim zakresie działania –a/ działające głównie na drobnoustroje Gram-dodatnie – penicyliny, makrolidy, nowobiocyna, linkozamidy, ryfampicyna, wankomycyna –b/ działające głównie na drobnoustroje Gram-ujemne – aminoglikozydy, polimyksyny, monobaktamy –c/ działające głównie na prątki gruźlicy (tuberculostatica) – cykloseryna, wiomecyna, streptomycyna –d/ działające głównie na grzyby (fungostatica) – gryzeofulwina, nystatyna, amfoterycyna B, hachimycyna –e/ działające pierwotniakobójczo – fumagilina, trychomycyna ( ważne gdy podejrzewamy gdy znamy czynnik etiologiczny)

12 Podział antybiotyków w oparciu o spektrum przeciwbakteryjne Bakterie Gram (+)Penicylina G, penicylina fenoksymetylowa, glikopeptydy, linkozamidy, makrolidy, kwas fusydowy, Bakterie Gram (-)aztreonam Mieszane spektrum Gram(+) i Gram(-) Penicyliny szerokowachlarzowe, cefalosporyny, aminoglikozydy, chinolony, tetracykliny, kotrimoksazol Bakterie beztlenowe (+/-tlenowe) linkozamidy, metronidazol, chloramfenikol, penicyliny/inhibitory, cefoksytyna/cefotetan Bakterie atypowemakrolidy/ketolidy, steptograminy, tetracykliny, rifampicyna, kotrimoksazol

13 Antybiotyki - sposób działania przeciwbakteryjnego – podział (ważne z uwagi na sposób stosowania) Działanie przeciwbakteryjne zależne od wartości MIC zależne od czasu, w którym stężenie przekracza wartość MIC aminoglikozydy chinolony -laktamy chinolony makrolidy

14 Główne grupy antybiotyków i chemioterapeutyków 1. B-laktamy penicyliny, penicyliny z inhibitorem, cefalosporyny/cefamycyny, monobaktamy, trójbaktamy, karbapenemy, penemy 2. Aminoglikozydy streptomycyna, neomycyna, kanamycyna, gentamycyna, tobramycyna, netylmycyna, isepamycyna, amikacyna 3. Tetracykliny doksycyklina, tetracyklina, minocyklina 4. Makrolidy/ketolidy stare: erytromycyna, spiramycyna, josamycyna nowe: cykliczny węglan erytromycyny (Dawercin), roksytromycyna, klarytromycyna, azytromycyna, dirytromycyna ketolidy: trolitromycyna 5 Linkozamidy linkomycyna, klindamycyna 6 Streptograminy pristinamycyna, chinupristina, dalfopristina 7 Oksazolidynony linezolid 8 Glikopeptydy wankomycyna, teikoplanina

15 Główne grupy antybiotyków i chemioterapeutyków 9 Chloramfenikol detreomycyna 10 Polimiksyny kolistyna 11 Rifamycyny rifampicyna 12 Sulfonamidy kotrimoksazol 13 Nitroimidazole metronidazol, ornidazol 14 Nitrofurany nitrofurantoina, furagin, nifuroksazyd 15 Chinolony kwas pipemidynowy, norfloksacyna, pefloksacyna, ciprofloksacyna, ofloksacyna, lewofloksacyna, sparfloksacyna, moksifloksacyna, gemifloksacyna 16 Kwas fusydowy 17 Leki przeciwgrzybicze polieny: nystatyna, amfoterycyna B azole: flukonazot, itrakonazol, ketokonazol, ekonazol, worikonazol antymetabolity: 5-fluorocytozyna 18 Leki przeciwwirusowe acyklowir, didanozyna, famcyklowir, gancyklowir, indinawir, lamiwudyna, nalfinawir, ritonawir, sakwinawir, stawudyna, zalcytabina, zydowudyna

16 Podział preparatów o działaniu przeciwdrobnoustrojowym ANTYBIOTYKI Metabolity drobnoustrojów Penicylina benzylowa Glikopeptydy Aminoglikozydozy Makrolidy Naturalny produkt wyjściowy – pochodne uzyskane drogą chemicznej modyfikacji Makrolidy Ketolidy Cefalosporyny Penicyliny Syntetyczne odtworzenie struktury naturalnej Aztreonam Chloramfenikol PÓŁSYNTETYCZNE SYNTETYCZNE NATURALNE CHEMIOTERAPEUTYKI SYNTETYCZNE Nie posiadają naturalnego wzorca w przyrodzie Chinolony Sulfonamidy Trimetoprim

17 Rodzaje oporności bakterii na antybiotyki CHROMOSOMALNAPLAZMIDOWA powstaje w wyniku mutacji nabycie genu odporności (np. w genie gyrazy – chinolony) mogą być przenoszone z komórki do komórki gatunków odrębnych taksonomicznie w procesach: transformacji, transdukcji, koniugacji

18 synteza enzymu degradującego np. -laktamaza lub modyfikującego np. acetylotransferaza modyfikacja miejsca docelowego działania antybiotyku, np. białka PBP (makrolidy, glikopeptydy, penicylina – SPPR) synteza nowego białka, np.PBP2a, które traci powinowactwo do -laktamów (metycylina) ominięcie ogniwa reakcji szlaku metabolicznego zablokowanego przez chemioterapeutyk (sulfonamidy) aktywne usuwanie antybiotyku z komórki na zasadzie pompy (active efflux) (chinolony, makrolidy, tetracykliny) zaburzenie barier przepuszczalności (zwykle oporność na całą grupę antybiotyków) Ekspresja fenotypowa oporności na antybiotyki

19 Ze względu na stopień wchłaniania z przewodu pokarmowego antybiotyki możemy podzielić na: Nie wchłaniające się – polimyksyny, aminoglikozydy, wiomycyna, amfoterycyna B, niektóre cefalosporyny, karbapenemy i monobaktamy Słabo wchłaniające się (20-40% podanej dawki) – gryzeofulwina, benzylopenicylina, cefaloglicyna, chlorotetracyklina, ampicylina, linkomycyna Średnio wchłaniające się (40-60% podanej dawki) – fenoksymetylopenicylina, nowobiocyna, oksytetracyklina, metacyklina, kloksacylina, tetracyklina Dobrze wchłaniające się (powyżej 60% podanej dawki) – doksycyklina, cykloseryna, chloramfenikol, cefaleksyna, cefradyna, cefadroksyl

20 topień przenikania antybiotyków do tkanek : Ze względu na stopień przenikania antybiotyków do tkanek antybiotyki możemy podzielić na: Łatwo przenikające np. chloramfenikol, makrolidy, tetracykliny, gorzej przenikające streptomycyna, benzylopenicylina, bardzo słabo przenikają polimyksyny i gentamycyna. Szczególnie trudno przenikające antybiotyki przez barierę krew-mózg. (jedynie cykloseryna i chloramfenikol uzyskują w mózgu stężenie zbliżone do stężenia we krwi). W stanach zapalnych opon przenikanie antybiotyków jest na ogół większe, jednak niekiedy istnieje konieczność podawania ich dokanałowo.

21 Antybiotyki beta laktamowe

22 PIERŚCIEŃ B-LAKTAMOWY karbapenemy penemy trójbaktamy monobaklamy penicyliny cefalosporyny

23 β-laktamy Ich aktywność przeciwbakteryjna oraz skuteczność terapeutyczna zależą od czasu utrzymywania się antybiotyku w surowicy w stężeniu przekraczającym wartość minimalnego stężenia hamującego (MIC) wzrost bakterii wywołujących zakażenie. ( ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii – należy zachować równe odstępy pomiędzy kolejnymi dawkami)

24 β-laktamy Największą wadą β-laktamów jest wrażliwość na działanie β-laktamaz, enzymów bakteryjnych, które rozkładają cząsteczkę antybiotyku i w ten sposób ją inaktywują. Aby temu zapobiec, niektóre preparaty łączy się z inhibitorami β-laktamaz (takimi jak np. kwas klawulanowy, tazobaktam, sulbaktam). (ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

25 Penicyliny wytwarzane przez pleśń Penicillium notatum pierwsza była benzylopenicylina działają silnie bakteriobójczo na Gram-dodatnie (paciorkowce, maczugowce błonicy) oraz na Gram-ujemne (gonokoki, meningokoki, krętki blade) są mało toksyczne, ale mogą powodować odczyny alergiczne (zespół Hogne, wstrząs anafilaktyczny) wykonuje się próby uczuleniowe (Testarpen)(zalecane)

26 Penicyliny Benzylopenicyliny (penicylina G) Fenoksypenicyliny (penicylina V, fenetycylina) Izoksazolilopenicyliny (oksacylina, kloksacylina) Aminopenicyliny (ampicylina, amoksycylina) Karbamoiloacyloaminopenicyliny (azlocylina, piperacylina) Amidynopenicyliny (mecylinam) Karboksypenicyliny (karbrnicylina, tikarcylina) Różne (metycylina)

27 Penicyliny- zastosowanie Zakażenia gronkowcowe –ropnie, czyraki, zastrzały, ropowice, posocznica Paciorkowcowe – ropowice, róża, ropnie, zastrzały, anginy, płonica Zapalenie płuc pneumokokowe Zapalenia opon mózgowych meningokokowe Rzeżączka Kiła (duże dawki) Błonica, tężec, zgorzel gazowa, wąglik, promienica Zakażenia dróg moczowych Zakażenia chirurgiczne, ginekologiczne i położnicze wywołane przez beztlenowce Zakażenia wywołane przez pałeczkę ropy błękitnej (mezlocylina)

28 Penicyliny Są mało toksyczne. Mają właściwości antygenowe i mogą wywołać uczulenie, a nawet wstrząs anafilaktyczny ze zgonem włącznie. Wykonuje się próby uczuleniowe (Testarpen) (ważne z uwagi na bezpieczeństwo antybiotykoterapii)

29 Penicyliny półsyntetyczne Penicyliny naturalne penicylina benzylowa penicylina fenoksymetylowa odporne na penicylinazę gronkowcową metycylina kloksacylina dikloksacylina flukloksacylina nafcylina szerokowachlarzowe karboksy-. ureido- i piperazynopochodne Tikarcylina Mezlocylina Piperacylina preparaty skojarzone: tikarcylina/klawuianian piperacylina/tazobaktam preparaty skojarzone: ampicylina/sulbaktam amoksycylina/klawulanian ampicylina amoksycylina a-aminopochodne

30 B-laktamazy penicylinazycefalosporynazy -laktamazy o szerokim spektrum plazmidowe (Staphylococcus aureus) Chromosomalne (Pseudomonas, Enterobacter, Serratia, Proteus indolo(+)) klasyczne TEM,SHV enzymy o rozszerzonym Spektrum (ESBL) Plazmidowe (Haemophilus, Enterobacteriaceae, Pseudomonas) Plazmidowe (Klebsiella, Escherichia coli) Chromosomalne (Bacteroides Moraxella)

31 Preparaty skojarzone penicylin Kwas klawulanowy + Amoksycylina AUGUMENTIN AUGUMENTIN Kwas klawulanowy + Tikarcylina SULBAKTAM + Ampicylina Tazobaktam + piperacylina TIMENTIN UNASYN TAZOCIN

32 Cefalosporyny Cefalosporyny dzielą się na cztery generacje, które różnią się: spektrum przeciwbakteryjnym, wrażliwością na działanie β-laktamaz właściwościami farmakokinetycznymi / farmakodynamicznymi.

33 Cefalosporyny Bez względu na generację, cefalosporyny są nieaktywne ! wobec : gronkowców opornych na metycylinę, szczepów Enterococcus, pałeczek Listeria monocytogenes beztlenowców (wyjątek: cefoksytyna i cefotetan). (ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

34 Cefalosporyny Żaden z preparatów I generacji nie penetruje do płynu mózgowo- rdzeniowego, w związku z czym nie może być stosowany w leczeniu zakażeń ośrodkowego układu nerwowego !

35 Cefalosporyny I generacja: –cefaleksyna –cefadroksyl –cefazolina –cefradyna II generacja: –cefaklor –cefamandol –cefuroksym –cefoksytyna –cefprozil

36 Cefalosporyny c.d. III generacja: –cefotaksym –cefetamet –cefiksym –Cefozydym –cefoperazon –cefpodoksym –ceftriakson IV generacja: –cefepim –cefpirom

37 Cefalosporyny I generacja ma najlepszą aktywność wobec ziarenkowców Gram(+) i stosunkowo słabą wobec tlenowych pałeczek Gram(-), w kolejnych generacjach proporcje te ulegają odwróceniu – zwiększa się aktywność wobec pałeczek Gram(-) i zmniejsza – wobec ziarenkowców Gram(+). cefalosporyny, obok penicylin należą do najczęściej stosowanych antybiotyków zarówno w lecznictwie otwartym (zakażenia dróg oddechowych, układu moczowego i skóry), jak i zamkniętym. ( ważne z uwagi na bezpieczeństwo antybiotykoterapii )

38 Spektrum działania przeciwbakteryjnego cefalosporyn I GENERACJA - ziarenkowce Gram(+) (z wyjątkiem Enterococcus oraz SPPR) - Staphylococcus ( z wyjątkiem MRSA i MRCNS) - pałeczki Gram(-) - Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae II GENERACJA - ziarenkowce Gram(+) i(-) - Streptococcus, Staphylococcus, Neisseria, Moraxella - pałeczki Gram(-) - H.influenze, E.coli III GENERACJA - ziarenkowce Gram (+) - pałeczki Gram(-)

39 Cefalosporyny wskazania Generacja I podawane wyłącznie pozajelitowo, są najmniej przydatną grupą cefalosporyn, ich zastosowanie w znacznym stopniu ogranicza się do profilaktyki przed czystymi zabiegami operacyjnymi.

40 Cefalosporyny wskazania c.d. Cefalosporyny I generacji: oZastosowanie: bakterie Gram (+), zapalenie płuc, zakażenia oporne na penicyliny Cefalosporyny II generacji: oZastosowanie: bakterie Gram (-), w zakażenia opornych na aminopenicylinę, zakażenie dróg oddechowych, moczowych, żółciowych, zapalenie wsierdzia, zakażenia pooperacyjne oNajczęściej stosowane

41 Cefalosporyny wskazania c.d. Cefalosporyny III generacji: oZastosowanie: bakterie Gram (-), zakażenia układu pokarmowego, oddechowego, moczowego, zapalenie opon, skóry, tkanek miękkich, zakażenia szpitalne, w posocznicy- łącznie z aminoglikozydami oPreparaty: Cefopoloxin, Cefixim, Ceftibuten Cefalosporyny IV generacji: oZastosowanie: w ciężkich zakażeniach oPreparaty: Cefepim, Cefpirom Cefamycyny oDziałanie bakteriobójcze Zastosowanie: w zakażeniach E.coli, Klebsiella, Proteus

42 MONOBAKTAMY AZTREONAM, KARUMONAM, TIGEMONAM tylko pierścień B-laktamowy spektrum: tlenowe Gram(-): ziarenkowe (Neisseria) pałeczki (Enterobacteracae, Haemophilus Pseudomonas) AZTREONAM – oporny na B-laktanazy Gram(-)

43 MONOBAKTAMY -wskazania - spektrum aktywności przeciwbakteryjnej, obejmuje wyłącznie drobnoustroje Gram-ujemne, - monoterapia zakażeń układu moczowego wywoływanych przez pałeczki z rodziny Enterobacteriaceae, P. aeruginosa i Providencia. - w połączeniu z innymi lekami przeciwbakteryjnymi w terapii różnych zakażeń w jamie brzusznej i miednicy mniejszej, w terapii samoistnego bakteryjnego zapalenia otrzewnej u chorych z marskością wątroby, w leczeniu zakażeń podczas neutropenii u chorych na nowotwór złośliwy, u chorych z oparzeniami, w zapaleniu kości i szpiku wywołanym przez bakterie Gram-ujemne, w leczeniu posocznicy wywoływanej przez bakterie Gram-ujemne, zarówno u chorych z neutropenią, jak i u pacjentów bez niedoborów odporności.

44 Karbapenemy –o bardzo szerokim spektrum aktywności obejmującym niemal wszystkie bakterie tlenowe i beztlenowe z wyjątkiem: metycylinoopornych gronkowców Enterococcus faecium Pseudomonas cepacia Xantomonas maltophila Corynebacterium jeikeium

45 Karbapenemy c.d. –dobre właściwości farmakokinetyczne / farmakodynamiczne –zastosowane w terapii empirycznej ciężkich zakażeń takich jak: posocznica, zapalenie płuc u pacjentów sztucznie wentylowanych, gorączka u chorych z leukopenią, pooperacyjne powikłania septyczne. –mogą być kojarzone z aminoglikozydami, w celu zmniejszenia ryzyka selekcji szczepów opornych (zwłaszcza Pseudomonas aeruginosa).

46 KARBAPENEMY IMIPANEM, MONOPENEM, PANIPENEM grupy antybiotyków o najszerszym spektrum, działają na beztlenowe i tlenowe oporna na B-laktamazy rozkładane przez metaloenzymy mają powinowactwo do PBP-2

47 SPEKTRUM tlenowe bakterie Gram (+) S. aureus S. epidemidis S.pneumoniae(SPPR) tlenowe bakterie Gram (-) Haemophilus influenzae Enterobacteriaceae Neisseria gonorrhoeae beztlenowe Gram (+) i (-) Prevotella Bacteroides fragilis Poza spektrum: MRSA Enterococcus faecium Chlamydia Corynebacterium jeikeium Mycoplazma pneumonie

48 Karbapenemy - wskazania przeznaczone do stosowania ogólnego najszerszym zakresie aktywności przeciwbakteryjnej. skuteczne w leczeniu różnych poważnych zakażeń szpitalnych i pozaszpitalnych, w tym także zakażeń florą mieszaną. gorączka u chorych z neutropenią (terapia empiryczna) terapia zakażeń wywoływanych przez tlenowe pałeczki Gram-ujemne oporne na inne antybiotyki beta-laktamowe.

49 AMINOGLIKOZYDY NATURALNEPÓŁSYNTETYCZNE STREPTOMYCYNA NEOMYCYNA KANAMYCYNA GENTAMYCYNA TOBRAMYCYNA NETYLMYCYNA (pochodna sisomycyny) AMIKACYNA (pochodna kanamycyny A) ISEPAMYCYNA (niezarejestrowana w Polsce)

50 DZIAŁANIE BAKTERIOBÓJCZE Wiążą się z podjednostką 30s rybosomu, co prowadzi do zaburzenia odczytu informacji genetycznej i zahamowania syntezy białek bakteryjnych

51 BAKTERIE Gram(-) zwłaszcza pałeczki (z wyjątkiem Haemophilus) prątki gruźlicy gronkowce oddziaływają synergicznie z -laktamami, wobec paciorkowców zwiększając przepuszczalność dla antybiotyków B-laktamowych działania niepożądane – leki potencjalnie oto- i nefrotoksyczne SPEKTRUM

52 Aminoglikozydy - wskazania wykorzystywane w zakażeniach układu moczowego, zakażenia ran pooparzeniowych, zapalenie opon mózgowo - rdzeniowych, zapalenie gruczołu krokowego, zapalenie wsierdzia. zakażenia beztlenowcami w skojarzeniu z metronidazolem.

53 TETRACYKLINY DOKSYCYKLINAMINOCYKLINA MECHANIZM DZIAŁANIA - blokowanie syntezy błony na poziomie rybosomu OPORNOŚĆ -bariery przepuszczalności -aktywne usuwanie antybiotyku z komórki -zmiana miejsca docelowego

54 SPEKTRUM - BAKTERIE GRAM (+) – ZIARENKOWCE - BAKTERIE GRAM (-) - RICKETSIA,COXIELLA - CHLAMYDIA, MYCOPLASMA, UREOPLASMA - PIERWOTNIAKI -TREPONAMA PALLIDUM, -LEPTOSPIRA - BORRELIA - HELICOBACTER PYLORI - TRĄDZIK

55 Tetracykliny -wskazania są stosowane w: terapii empirycznej atypowych zakażeń dróg oddechowych i układu moczowo-płciowego, boreliozie (w postaci wczesnej), zakażeniach skóry (zwłaszcza w trądziku) chorobie wrzodowej (w terapii skojarzonej z innymi lekami). (ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

56 MAKROLIDY C 14 C 15 C 16 Erytromycyna Oleandomycyna Roksytromycyna Klarytromycyna Dirytromycyna Davercin (cykliczny węglan erytromycyny) Ketolidy: Trolitromycyna Azytromycyna (azalid) Josamycyna Spiramycyna

57 Makrolidy Są antybiotykami bakteriostatycznymi, ich mechanizm działania polega na zahamowaniu syntezy białek w komórce bakteryjnej. Są lekami z wyboru w terapii zakażeń układu oddechowego o etiologii Mycoplasma pnemoniae i Legionella pneumophila oraz antybiotykami alternatywnymi do tetracyklin w leczeniu zakażeń Chlamydia sp. Charakteryzują się doskonałą penetracją do wnętrza komórek (dotyczy to również makrofagów), dlatego też są bardzo aktywne wobec patogenów wewnątrzkomórkowych. W terapii niektórych zakażeń (głównie dróg oddechowych) są stosowane alternatywnie do antybiotyków β-laktamowych (penicylin i cefalosporyn). Jeden z nowych makrolidów – klarytromycyna, jest stosowany w terapii skojarzonej choroby wrzodowej (eradykacja zakażenia Helicobacter pylori)

58 Makrolidy Są lekami z wyboru w terapii zakażeń układu oddechowego o etiologii Mycoplasma pnemoniae i Legionella pneumophila Są antybiotykami alternatywnymi do tetracyklin w leczeniu zakażeń Chlamydia sp. Charakteryzują się doskonałą penetracją do wnętrza komórek (dotyczy to również makrofagów), dlatego też są bardzo aktywne wobec patogenów wewnątrzkomórkowych.

59 Makrolidy c.d. W terapii niektórych zakażeń (głównie dróg oddechowych) są stosowane alternatywnie do antybiotyków β-laktamowych (penicylin i cefalosporyn). Jeden z nowych makrolidów – klarytromycyna, jest stosowany w terapii skojarzonej choroby wrzodowej (eradykacja zakażenia Helicobacter pylori) ( ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

60 MECHANIZM DZIAŁANIA Blokowanie biosyntezy białka na poziomie podjednostki 50S. Miejscem docelowym działania jest podjednostka 23S (identyczny mechanizm działania wykazują linkozamidy i streptograminy). Nie są aktywne wobec bakterii Gram(-), które nie przepuszczają antybiotyku do wnętrza komórki.

61 OPORNOŚĆ - Enzymatyczna modyfikacja leku -Aktywne usuwanie antybiotyku z komórki (Makrolidy) -MODYFIKACJA MIEJSCA DOCELOWEGO DZIAŁANIA (metylacja) -BIAŁKO 23S rrna Wspólny dla grupy MLS B Fenotyp mls b oznacza krzyżową oporność niezależnie od obecności antybiotyku w środowisku

62 SPEKTRUM ZIARENKOWCE Gram (+) i (-) TLENOWE BEZTLENOWE Streptococcus Staphylococcus Peptococcus PAŁECZKI Gram (-) BordetellaPrevotella ATYPOWE: Mycoplasma pneumoniae Chlamydia Legionella Ureoplasma PIERWOTNIAKI –Toxoplasma Gondii

63 Makrolidy- wskazania Są lekami z wyboru w terapii zakażeń układu oddechowego o etiologii Mycoplasma pnemoniae i Legionella pneumophila Są antybiotykami alternatywnymi do tetracyklin w leczeniu zakażeń Chlamydia sp. Charakteryzują się doskonałą penetracją do wnętrza komórek (dotyczy to również makrofagów), dlatego też są bardzo aktywne wobec patogenów wewnątrzkomórkowych.

64 Makrolidy- wskazania W terapii niektórych zakażeń (głównie dróg oddechowych) są stosowane alternatywnie do antybiotyków β-laktamowych (penicylin i cefalosporyn). Jeden z nowych makrolidów – klarytromycyna, jest stosowany w terapii skojarzonej choroby wrzodowej (eradykacja zakażenia Helicobacter pylori) ( ważne z uwagi na skuteczność antybiotykoterapii)

65 LINKOZAMIDY - LINKOMYCYNA - KLINDAMYCYNA Różnią się chemicznie od makrolidów, jednak charakteryzują się zbliżonym spektrum przeciwbakteryjnym, mechanizmem działania przeciwbakteryjnego i właściwościami farmakokinetycznymi.

66 Linkozamidy –pod względem spektrum aktywności i właściwości farmakokinetycznych / farmakodynamicznych przypominają makrolidy, –ich największą zaletą jest dobra aktywność wobec bakterii beztlenowych. –nie penetrują do płynu mózgowo-rdzeniowego, w związku z czym nie mogą być stosowane w leczeniu zakażeń ośrodkowego układu nerwowego. –dość silnie zaburzają florę fizjologiczną przewodu pokarmowego, co może prowadzić do rzekomobłoniatego zapalenia jelita grubego, na skutek nadmiernego rozplemu Clostridium difficile. ( ważne z uwagi na bezpieczeństwo antybiotykoterapii)

67 Linkozamidy Preparaty: linkomycyny klindamycyny

68 SPEKTRUM - STREPTOCOCCUS z wyjątkiem Enterococcus - STAPHYLOCOCCUS - BAKTERIE BEZTLENOWE (wysoka aktywność) * ziarenkowce * pałeczki Gram(-) * laseczki - PIERWOTNIAKI – TOXOPLASMA GONDI OPORNOŚĆ - METYLACJA BIAŁKA 23S - KRZYŻOWA OPORNOŚĆ Z MAKROLIDAMI

69 Linkozamidy -wskazania –pod względem spektrum aktywności i właściwości farmakokinetycznych / farmakodynamicznych przypominają makrolidy, –ich największą zaletą jest dobra aktywność wobec bakterii beztlenowych. –nie penetrują do płynu mózgowo-rdzeniowego, w związku z czym nie mogą być stosowane w leczeniu zakażeń ośrodkowego układu nerwowego. –dość silnie zaburzają florę fizjologiczną przewodu pokarmowego, co może prowadzić do rzekomobłoniatego zapalenia jelita grubego, na skutek nadmiernego rozplemu Clostridium difficile. ( ważne z uwagi na bezpieczeństwo antybiotykoterapii)

70 STREPTOGRAMINY MIKAMYCYNY PRISTINAMYCYNY OSTREOMYCYNY WIRGINAMYCYNY DZIAŁANIE: - bakteriostatyczne - hamowanie biosyntezy białka na poziomie podjednostki 50S (grupa antybiotyków MLS)

71 Trzy mechanizmy oporności MODYFIKACJA MIEJSCA DOCELOWEGO INAKTYWACJA LEKU CZYNNE USUWANIE LEKU Z KOMÓRKI (EFFLUX)

72 OKSAZOLIDYNONY nowa klasa związków syntetycznych działanie bakteriostatyczne miejscem docelowym są obydwie podjednostki rybosomu DNA mechanizm działania polega na zahamowaniu syntezy białek komórkowych (blokowanie pierwszego etapu – proces translokacji tRNA, przez co tworzony łańcuch peptydowy ulega skróceniu)

73 Przedstawicielem oksazolidynonów jest LINEZOLID SPEKTRUM ZIARENKOWCE GRAM (+) - Enterococcus faecium - Streptococcus pneumoniae - Staphylococcus aureus (MRSA)

74 Antybiotyki glikopeptydowe - Heterocykliczne związki wielkocząsteczkowe, źle penetrujące do tkanek i narządów WANKOMYCYNA TEIKOPLANINA -Bakteriobójcze – zaburzają ii etap syntezy Peptydoglikanu ściany komórkowej Blokowanie przez antybiotyk glikopeptydowy terminalnych cząsteczek D-Ala-D-Ala pentapeptydu będącego prekursorem peptydoglikanu (UDP - dwufosforan urydyny; Mur - muranylpentapeptyd) UDPMurL – AlaD-GluL - LysD- Ala glikopeptyd

75 SPEKTRUM Streptococcus Enterococcus Streptococcus pneumoniae B-hemolizujące Staphylococcus S. Aureus S. Epidermidis MRSA Clostridium difficile (biegunka poantybiotykowa) Corynebacterium jeikeium

76 ANTYBIOTYKI GLIKOPEPTYDOWE- wskazania poważne zakażenia wywołane przez metycylinooporne szczepy Staphylococcus aureus, gronkowców koagulazoujemnych i enterokoków poważne zakażenia wywołane przez S. aureus, enterokoki lub paciorkowce u osób nietolerujących antybiotyków b-laktamowych zakażenia wywołane przez wielooporne bakterie Gram-dodatnie (np. Corynebacterium jeikeium i oporne szczepy Streptococcus pneumoniae) zapalenie jelita grubego wywołane przez Clostridium difficile (doustnie) - tylko u ciężko chorych lub gdy leczenie metronidazolem było nieskuteczne zapobieganie bakteryjnemu zapaleniu wsierdzia - w wybranych zabiegach ginekologiczno-urologicznych i gastroenterologicznych u osób uczulonych na penicylinę

77 NITROIMIDAZOLE Syntetyczne, heterocykliczne związki o 5 członowym jądrze; Aktywność bakteriobójcza do : -pierwotniaków, -beztlenowców; 5-NITROIMIDAZOLTYNIDAZOLORNIDAZOLNIMORAZOL Mechanizm działania: Blokowanie syntezy DNA (przez pośrednie metabolity, które powstają we wnętrzu komórki bakteryjnej.

78 SPEKTRUM POCZĄTKOWO METRONIDAZOL – TRICHOMONAS VAGINALIS PO 2 LATACH OPORNE BAKTERIE BEZTLENOWE Do leczenia zakażeń mieszanych kojarzony z innymi antybiotykami. ENTAMOEBA HYSTOLICA GIARDIA LAMBLIA

79 NITROFURANY - SYNTETYCZNE, HETEROCYKLICZNE POCHODNE FURANÓW - BAKTERIOBÓJCZE, HAMUJĄ MIĘDZY INNYMI BIOSYNTEZY DNA

80 SPEKTRUM SZEROKIE – TLENOWE Gram (+) I (-) BEZTLENOWCE ZIARENKOWCE Gram(+) STREPTOCOCCUS (ENTEROCOCCUS) S.AUREUS S.EPIDERMIDIS PAŁECZKI Gram(-) ENTEROBACTERIACEAE, CAMPYLOBACTER, HELICOBACTER

81 CHINOLONY I FLUOROCHINOLONY MECHANIZM BAKTERIOBÓJCZEGO DZIAŁANIA FLUOROCHINOLONÓW DZIAŁANIA FLUOROCHINOLONÓW Podjednostka A Podjednostka B uszkodzenie funkcji reparacyjnej zahamowanie wzrostu i replikacji zaburzenia wbudowywania negatywnego superskrętu FluorochinolonyPolifluorochinolonyNaftyrydynochinolony Chinolony IV generacja 4 III generacja II generacja I generacja Norfloksacyna ofloksacyna Sparfloksacyna 3 pefloksacyna ciprofloksacyna 2 lewofloksacyna fleroksacyna Moksifloksacyna Gemifloksacyna Klinafloksacyna trowafloksacyna 3 lomefloksacyna gatifloksacyna des 6-chinolon Kwas Nalidyksowy Kwas Pipemidynowy 1 cinoksacyna 1 ma także umiarkowaną aktywność wobec Pseudomonas aeruginosa 2 najbardziej aktywna wobec Pseudomonas aeruginosa 3 wycofana z rynku (z powodu objawów toksycznych) 4 aktywne także w stosunku do Streptococcus pneumoniae opornych na penicylinę SPPR), a także wobec beztlenowców. CHINOLON Gyraza bakteryjnego DNA Gyraza (topoizomeraza II)

82 Chinolony-systematyka starej generacji: kwas nalidyksowy, kwas pipemowy, cinoksacyna, nowej generacji: (fluorpchinolony): cyprofloksacyna, ofloksacyna, norfloksacyna, pefloksacyna, enoksacyna, o przedłużonym działaniu: lomefloksacyna, sparfloksacyna, fleroksacyna, termafloksacyna

83 Chinolony – zakres działania przeciwbakteryjnego Staphylococcus (szczepy penicylinazo(+) i metycylinooporne), Streptococcus (mała aktywność wobec Enterococcus) pałeczki Gram (-) z rodziny Enterobacteriacae Hemophilus, Neiseria meningitidis, gonorrhoeae, Moraxella catarrhalis, Chlamydia, Legionella, Mycoplasma, Ureoplasma, Pseudomonas Aeruginosa, Mycobacterium tuberculosis,

84 Chinolony – mechanizm działania przeciwbakteryjnego; farmakokinetyka bakteriobójczy, inhibitory gyrazy DNA, zaburzenie replikacji i syntezy DNA. wchłanianie z przewodu pokarmowego : bardzo dobre, zmniejszają wchłanianie: jony wapnia, aluminium, magnezu, żelaza, sok grejpfrutowy), dystrybucja: stopień wiązania z białikami 14-25%, dobre przenikanie do tkanek i narządów, zmienne do OUN, metabolizm: wątrobowy, wydalanie: z moczem (duże stężenie, także w gruczole krokowym), częściowo z kałem.

85 Chinolony – wskazania kliniczne stara generacja: zakażenia układu moczowego, nowa generacja: -zakażenia dróg moczowych, gruczołu krokowego, układu oddechowego ( za wyjątkiem S.pneumonie), -zakażenia P.aeruginosa dróg oddechowych, ucha zewnętrznego, -zakażenia atypowe ( Mycoplasma, Chlamydia, Legionella, -zakażenia Gram (+) u chorych z neutropenią, -rzeżączka, zakażenie przewodu pokarmowego, szpiku, -zakażenia skóry i tkanek miękkich.

86 Chinolony-działania niepożądane nudności, wymioty biegunka, bóle głowy, drgawki, podniecenie, zaburzenia snu, halucynacje, reakcje psychotyczne, zaburzenia smaku i powonienia, reakcje alergiczne (wysypka, świąd, fotoalergia, gorączka, pokrzywka), zaburzenia wzrostu chrząstki stawowej leukopenia, eozynofilia, zwiększenie aktywności aminotransferaz, krystaluria (duże dawki).

87 Polimiksyny- Colistin mechanizm działania: bakteriobójczy zakres działania: bakterie Gram (-): E.coli, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter spp., P.aeruginosa farmakokinetyka: słabe wchłanianie z pp, złe przenikanie do tkanek i narządów, przechodzi przez łożysko, wskazania kliniczne: zakażenia przewodu pokarmowego, moczowego, w selektywnej dekontaminacji przewodu pokarmowego, działania niepożądane: nefrotoksyczność (martwica kanalika), neurotoksyczność ośrodkowa i obwodowa, reakcje nadwrażliwości.

88 Kwas fusydowy mechanizm działania: bakteriobójczy, zakres działania: Staphylococcus koagulozo (+) i (-), szczepy penicylinazo (+) oraz oporne na metycylinę farmakokinetyka: dobre wchłanianie z pp, 95-97% wiązania z białkami, metabolizm wątrobowy, wydalany z żółcią. Przenika dobrze do tkanek i narządów(kości, płyn stawowy), przechodzi przez łożysko, nie do OUN wskazania kliniczne: zakażenia gronkowcowe: posocznica, zapalenie płuc, zakażenie skóry i tkanek miękkich,zapalenie szpiku i kości, działania niepożądane: zaburzenia czynności przewodu pokarmowego, żółtaczka, wysypka, hipokaliemia.

89 SULFONAMIDY I TRIMETOPRIM -ZWIĄZKI SYNTETYCZNE, BLOKUJĄCE WCZESNY ETAP SYNTEZY KWASU FOLIOWEGO PABA + PTERYDYNA Kwas foliowy Kwas tetrahydrofoliowy Synteza puryn Synteza DNA i RNA Koniugaza Sulfametaksazol Syntaza dwuhydroksypteroidowa Reduktaza dwuhydrofoliowa Trimetoprim -sulfonamidy – bakteriostatyczne, działają tylko na namnażające się bakterie -trimetoprim – słaba zasada, blokująca reduktazę dwuhydrofoliową i ich kojarzenie: kotrimoksazol, biseptol

90 SPEKTRUM ZIARENKOWCE Gram (+) - S. pneumoniae - N. Meningitidis - Actinomyces - Nocardia PAŁECZKI Gram (-) - H.influenzae CHLAMYDIE PIERWOTNIAKI: - Pneumocystis carnini - Toxoplasma - Plasmodium

91 Sulfonamidy Działają przeciwbakteryjnie na: –Ziarenkowce Gram- dodatnie (paciorkowce,dwoinki zapalenia płuc, słabiej na gronkowce), Gram-ujemne (dwoinki rzeżączki, dwoinki zapalenia opon mózgowych) –Pałeczki – czerwonki, dżumy, okrężnicy –Laseczki – zgorzeli gazowej, wąglika, tężca, przecinkowca cholery –Bedsonie – ziarniniaka wenerycznego, choroby papuziej –Promieniowce promienicy, nokardie

92 Sulfonamidy – mechanizm działania bakteriostatyczny, blokowanie wczesnego etapu syntezy kwasu foliowego u bakterii, blokowanie kondensacji kwasu paraaminobenzoesowego.

93 Sulfonamidy - klasyfikacja źle rozpuszczalne w wodzie: ftalysulfatiazol, sukcunylosulfatrazol, sulfaguanidyna, dobrze rozpuszczalne w wodzie: sulfafurazol, sulfametyzol, sulfasomidyma, o umiarkowanym biologicznym okresie półtrwania: sulfametoksazol, sulfametoksypyrydazazyna, o wydłużonym biologicznym okresie półtrwania: sulfadimetoksyna, sulfametopyrazyna, powszechnie stosowane: sulfatiazol, sulfadiazyna srebrna, sulfonamid o specjalnych wskazaniach: sulfasalazyna

94 Sulfonamidy – zakres działania przeciwbakteryjnego.Oporność ziarenkowce: paciorkowce,(bez Enterococcus), S.pneumonie, Neisseria meningitidis, Actinomyces, Nocardia, zmienna aktywność wobec pałeczek Gram (-), Haemophilus influenzae, Chlamydia, Pierwotniaki: Pneumocystis carini, Toxoplasma, Plasmodium. Zjawisko oporności krzyżowej w obrębie grupy.

95 Sulfonamidy -farmakokinetyka wchłanianie: bardzo dobre z przewodu pokarmowego, dystrybucja: duży stopień wiązania z białkami, dobra penetracja do tkanek i narządów w tym do OUN, metabolizm: wątroba (acetylacja), wydalanie: nerki (w postaci metabolitów).

96 Sulfonamidy - kotrimoksazol preparat złożony: trimetoprim + sulfametoksazol (Biseptol, Bactrim). mechanizm działania: sulfonamid – blokowanie powstawania PABA, trimetoprim – blokowanie redukcji kwasu dwuhydrofoliowego. farmakokinetyka: łatwe wchłanianie z przewodu pokarmowego, bardzo dobra dystrybucja, metabolizm wątrobowy, wydalanie przez nerki (duże stężenia w moczu)

97 Sulfonamidy – kotrimoksazol wskazanie kliniczne zakażenia układu moczowego, zakażenia przewodu pokarmowego (Salmonella, Shigella), bruceloza, nokardioza, Pneumocystis carini (profilaktyka AIDS), zakażenia dróg oddechowych: przewlekłe zapalenie oskrzeli, zapalenie zatok. Nie stosować w zapaleniu gardła o etiologii Streptococcus pyogenes gr.A

98 Sulfonamidy – kotrimoksazol – działania niepożądane depresja szpiku, granulocytopenia, trombocytopenia, reakcje alergiczne (zespół Stevens-Johnsona) zaburzenia żołądkowo- jelitowe, przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych, możliwe działanie nefrotoksyczne u chorych z niewydolnością nerek.

99 Pochodne nitrofuranu Działają bakteriostatycznie na bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne oraz na pierwotniaki i grzyby Mechanizm działania nie jest znany Mają zastosowanie w zakażeniach bakteryjnych dróg moczowych, rzęsistkowicy i w kandydiozie pochwy, w lambliazie Nie wolno łącznie stosować z lekami sympatykomimetycznymi oraz probenecydem (hamują wydalanie) oraz z alkoholem Nie wolno ich stosować u kobiet w ciąży, niemowląt, u chorych z uszkodzeniem wątroby

100 Pochodne nitrofuranu-Nitrofurantoina-Furaginum Działanie – bakteriostatycznie, w większych stężeniach bakteriobójczo –Aktywny wobec większości bakterii Gram(+) i Gram (–) wywołujących zakażenia układu moczowego, zwłaszcza wobec Escherichia coli i bakterii beztlenowych B. fragilis, rzadko rozwija lekooporność. –Zwiększa aktywność w moczu o pH kwaśnym, traci aktywność przy pH >8. Farmakokinetyka: –Z przewodu pokarmowego wchłania się szybko. –Z białkami osocza wiąże się w 30–60%.T 0,5 ~ 20 min –Maksymalne stężenie w osoczu krwi osiąga po 1,5–2 h. –Metabolizowany w wątrobie. –Wydalany w 85% w postaci metabolitów na drodze wydzielania kanalikowego, reszta w formie nie zmienionej. –W dawkach leczniczych osiąga stężenie przeciwbakteryjne tylko w moczu. –Przenika przez łożysko i do pokarmu kobiecego.

101 Pochodne nitrofuranu - Furaginum Wskazania: –ostre i przewlekłe zakażenia układu moczowego, zapalenie pęcherza moczowego lub zapalenie miedniczek nerkowych, –w profilaktyce długotrwałego zapobiegania nawrotom zakażeń układu moczowego m. in. u dzieci z wadami układu moczowego, po operacji prostaty. Przeciwwskazania: –nadwrażliwość na lek, noworodki, upośledzenie czynności nerek, cuk- rzyca, niedobór dehydrogenazy glukozo–6–fosforanowej, polineuropatia, ciąża I–szy trymestr. Dz. niepożądane: rzadko wywołuje nudności, wymioty, możliwe reakcje nadwrażliwości. Interakcje: –działa antagonistycznie wobec kwasu nalidyksowego i oksolinowego. Dawki: –P.O. dzieci: stan ostry 5–7 mg/kg/24 h w 2 d.p. przez 7–8 dni, gdy zachodzi potrzeba leczenie może być powtórzone po 10 – 15 dniach. Profilaktycznie – zapobieganie zakażeniom lub w nawrotach zakażeń dróg moczowych 1–2 mg/kg/24 h w 1 dawce– wieczorem. –dorośli i młodzież: stan ostry 100 – 200 mg/dawkę co 8 h, zazwyczaj przez 7– 10 dni, profilkatycznie 50 – 100 mg przed snem. –Lek przyjmuje się podczas posiłków zawierających białko lub bezpośrednio po posiłkach. PREPARATY:Furaginum

102 Nitrofurantoinum Działa: bakteriostatycznie, a w większych stężeniach - bakteriobójczo. Aktywny wobec większości Gram (+) i Gram (–) wywołujących zakażenia układu moczowego zwłaszcza wobec E. coli. –Nie działa na Pseudomonas aeruginosa, niektóre szczepy Klebsiella i większość szczepów Proteus. –Rzadko rozwija się lekooporność, wykazuje większą aktywność w moczu kwaśnym, traci aktywność przy pH > 8. Farmakikinetyka: –Łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego. –Z białkami osocza wiąże się w około 60%. T 0,5 – 20 min. –Metabolizowany w wątrobie, wydalany z moczem na drodze filtracji kłębkowej i przesączania kanalikowego ~ 80%, w 40% w postaci nie zmienionej. –W dawkach leczniczych osiąga stężenie przeciwbakteryjne tylko w moczu. –Stężenie leku w wydzielinie gruczołu krokowego stanowi ok. 30–40% stężenia w surowicy. –Przenika przez łożysko i do mleka matki.

103 Nitrofurantoinum c.d. Wskazania: stosowany w zakażeniach układu moczowego i jako osłona podczas zabiegów urologicznych. Przeciwwskazania, interakcje jak Furaginum Dz. niepożądane: –często nasilone nudności i wymioty zmuszające do odstawienia leku, bóle i zawroty głowy, duże dawki mogą być przyczyną zapalenia wielonerwowego i wyłysienia. Skórne odczyny alergiczne, uszkodzenie wątroby i układu krwiotwórczego. –Uwaga! kontrolować morfologię krwi, czynność wątroby i nerek, unikać nasłonecznienia. PREPARATY: Nitrofurantoinum, Nifuratio retard, Siraliden

104 Pochodne nitroimidazolu Mechanizm działania polega na uszkodzeniu DNA poprzez wytwarzanie w komórce metabolitów nitroimidazoli Działają bakteriobójczo na Gram-ujemne bakterie beztlenowe (Bacteroides, Clostridium, Fusobacterium), Campylobacter, Helicobacter, –Pierwotniaki: Trichomonas vaginalis, Entamoeba histolytica, Giardia lamblia. Metronidazol Tynidazol Ornidazol (Tiberal)

105 Metronidazol Farmakokinetyka: Dobrze się wchłania po podaniu p.o. jest metabolizowany w ustroju, powstają 2 metabolity (ok. 10% wydalane jest z żółcią). Wydalanie przez nerki w formie aktywnej (60-80 usuwany podczas hemodializy i dializy otrzewnowej. bardzo dobrze przenika do wszystkich tkanek i narządów, w tym do OUN. przenika przez łożysko oraz do krwi płodu. Wskazania: –choroby wywołane przez pierwotniaki, – choroba wrzodowa (Helicobacter), –rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego, a także choroby z udziałem beztlenowców: posocznica, zachłystowe zapalenie płuc, ropień wątroby, mózgu i płuc, zakażenia w obrębie jamy brzusznej, zapalenie otrzewnej, zakażenia w obrębie miednicy mniejszej –stosowany jest także w profilaktyce: perforacja wyrostka robaczkowego, zakażenia w obrębie jamy brzusznej (jelito grube), operacje ginekologiczne. Choroby skóry: trądzik różowaty (także posteroidowy), wyprysk łojotokowy, mieszane zakażenia skóry twarzy, okołowargowe zapalenie skóry.

106 Metronidazol c.d. Działanie niepożądane: Brak łaknienia, metaliczny posmak w ustach, nudności, wymioty, zapalenie języka, odczyny alergiczne: pokrzywka, osutka, świąd. OUN: bóle i zawroty głowy, objawy padaczkopodobne, leukopenia, czasem obwodowe neuropatie, potencjalne działanie mutagenne (wykazane u zwierząt, u ludzi nie zostało potwierdzone). –Preparaty: Metronidazole, Flagyl, Deflamen, Gynalgin

107 Tynidazol Działanie: pochodna 5-nitroimidazolu o podobnym do metronidazolu działaniu i farmakokinetyce. –Wchłania się szybko, osiągając maksymalne stężenie po 2-3 h. t 1/2 wynosi h. Słabo się wiąże z białkami osocza, dobrze przenika do płuc, wątroby, żółci, skóry, nerek oraz płynu mózgowo-rdzeniowego. Metabolizowany w wątrobie do 2 czynnych metabolitów. Wydalany z moczem (80%), częściowo z kałem. Przenika przez łożysko i do pokarmu kobiecego. Wskazania: Zarażenia Trichomonas vaginalis, Entamoeba histolytica, Lamblia intestinalis, zakażenia bakteriami beztlenowymi. Profilaktycznie zalecany przed zabiegami na j. grubym. Działanie niepożądane: Zaburzenia ze strony układu pokarmowego, łagodna leukopenia, zawroty głowy, niezborność ruchów (natychmiast przerwać leczenie), alergia na lek. Preparaty: Tinidazolum

108 Leki przeciwpierwotniakowe leki przeciw czerwonce: Ameboza (pełzakowica) –metronidazol (pochodna nitroimidazolu) uszkadza DNA przez wytwarzanie metabolitów, działa bakteriobójczo na Gram- ujemne bakterie beztlenowe, pierwotniaki (rzęsistek pochwowy, lamblia, pełzaki) jest toksyczny, wywołuje zaburzenia p.pok. o.u.n. i nerwów obwodowych, nietolerancję na alkohol, przeciwwskazania: ciąża, karmienie piersią, noworodki preparaty: Metronidazol (Flagyl, Efloran –diloksamid syntetyczny, silnie działający, nie wchłania się z jelit (nie działa w postaci narządowej) preparat: Furamide –pochodne chinoliny i izochinoliny działają przeciwbakteryjnie, przeciwpełzakowo (kliochinol-wycofany, dijodoksychinolina, dehydroemetyna), przeciwgrzybiczo wywołują zaburzenia układu nerwowego (bóle i zawroty głowy), nawet trwałe uszkodzenie nerwów –fanchinon (pochodna fenentrolinochinonu) –antybiotyki – fumagilina, tetracykliny (mniej), erytromycyna, paromomycyna, –sulfonamidy (sulfaguanidyna) –związki bizmutu (glikobiarsol)

109 Podział chemiczny i zastosowanie leków przeciwczerwonkowych GrupaLekZastosowanie w czerwonce jelitowejnarządowej antybiotyki fumagilina tetracykliny erytromycyna paromomycyna Sulfonamidysulfaguanidyna Pochodne imidazolumetronidazol Pochodne chinoliny i izochinoliny dehydroemetyna dijodoksychinolina kliochinol chlorochina chiniafon acetarsol Związki arsenukarbarsol Związki bizmutuglikobiarsol Pochodne kwasu furanokarboksylowegodiloksanid

110 Leki przeciwpierwotniakowe leki przeciwrzęsistkowe leki działające miejscowo (w postaci gałek, tabletek, czopków dopochwowych) –leki działające miejscowo i ogólnie (gałki, tabletki dopochwowe, doustnie) –największe znaczenie ma metronidazol, tynidazol, klotrimazol –pochodne nitrotizolu – tenitrazol –pochodne chinoliny i izochinoliny (dijodoksychinolina, dehydroemetyna) –pochodne oksalidynodionu (nifuratel-Macmiror) –związki bizmutu (glikobiarsol)

111 Zastosowanie leków przeciwrzęsistkowych GrupaLekZastosowanie miejscoweogólne pochodne imidazolu metronidazol klotrimazol tynidazol aminitrazol pochodne nitrotiazolutenitrazol pochodne chinoliny i izochinoliny dijodoksychinolina dehydroemetyna pochodne oksazolinynodionu nifuratel związki bizmutuglikobiarsol

112 Leki przeciwpierwotniakowe Plasmodium falciparum leki przeciwzimnicze: –Chinina (z drzewa chinowego-Cinchona) –Mepakryna, prymachina –Pirymetamina (pochodna pirydynowa, działa na postacie wewnątrz- i zewnątrzkomórkowe) powoduje wysypkę skórną, owrzodzenia jamy ustnej, zaburzenia przew.pok., niedokrwistość megaloblastyczną Przeciwwskazania – ciąża, zaburzenia cz. szpiku Preparaty: Pyrimen, Fansidar, Maloprim –Chlorochina: pochodna chininy (działa wewnątrzkomórkowo) Stosowana w leczeniu i zapobieganiu malarii, pełzakowicy, lambliozie Powoduje wysypkę skórną, świąd, zab. przew. pok., przebarwienia paznokci, uczula na światło; duże dawki powodują zaburzenia wzroku, wypadanie włosów, parestezje słuchowe, spadki ciśnienia, zmiany w ekg Przeciwwskazania: ciąża, zaburzenia widzenia, łuszczyca, niewydolność nerek, zaburzenia hematologiczne, niedobór G-6-PD Preparat: Arechin –Chloroguanid (Proguanil)–pochodna biguanidyny –mało toksyczny –Halofantyna (pochodna fenantrenometanolu) –Meflochina (pochodna chinolinometanolu)-wyłącznie doustnie, przeciwwskazanie-ciąża

113 Leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego Leki stosowane przeciwko robakom płaskim –Niklosamid (pochodna kwasu chlorosalicylowego) Uszkadza powłoki pasożytów (są trawione przez enzymy trawienne); jest skuteczny (90%) i mało toksyczny Powoduje interakcję z alkoholem Preparat- Yomesan –Prazykwantel (pochodna chinoliny działająca przeciwrobaczo na przywry i tasiemce) Uszkadza powłoki robaka i zaburza ich przepuszczalność (powoduje paraliż) Działania niepożądane – brak łaknienia, biegunka, bóle brzucha, zawroty głowy, pokrzywka –Oksamnichina (pochodna chinoliny) – Cesol –Paromomycyna (antybiotyk aminoglikozydowy), mepakryna (barwnik akrydynowy – działą przeciwpierwotniakowo)

114 Leki stosowane w leczeniu zarobaczenia jelitowego Leki stosowane przeciwko robakom obłym –Pyrantel (pochodna pirymidyny) Ma silne działanie zwłaszcza na glistę i owsiki Poraża mięśnie pasożyta przez blok płytki mięśniowo-nerwowej Działania niepożądane- zaburzenia przew. pok., bóle i zawroty głowy, senność, wysypki skórne Nie można podawać z piperazyną (antagonizm farmakologiczny) i kobietom w ciąży –Mebendazol (pochodna benzoimidazolu) Hamuje wchłanianie glukozy przez pasożyta Jest mało toksyczny, może wywołać biegunki i bóle brzucha Preparat – Vermox –Albendazol (pochodna benzoimidazolu) – mechanizm j.w. Wchłania się z p.pok. i może wywoływać objawy niepożądane (bóle głowy, nudności, wzdęcia, bóle brzucha, wymioty) –Tiabendazol j.w. (Zentel) –Lewamizol (syntetyczna pochodna tiazolowa) działa immunostymulująco; poraża układ nerwowy robaków Wywołuje liczne objawy niepożądane (nudności, wymioty, biegunki, wysypki, nefropatię, leukopenię Preparat- Decaris

115 Leki przeciwrobacze stosowane w Polsce Glista ludzka Mebendazol Pyrantel Albendazol Owsiki Mebendazol Pyrantel Tiabendazol Albendazol Włosogłówka Mebendazol Pyrantel Tęgoryjec dwunastnicy Mebendazol Pyrantel Tasiemce Niklosamid Prazykwantel Mepakryna Paromomycyna Dichloforen

116 Leki przeciwgrzybicze

117 Inwazyjne grzybice: Obecne możliwości leczenia Amphoterycyna BAmphoterycyna B –Złoty standard skuteczności –Szeroki wachlarz ostrych i przewlekłych objawów ubocznych w tym nefrotoksyczność, także przy postaciach lipidowych Azole Azole –Starsze: Niewystarczająca skuteczność w infekcjach Aspergillus –Nowsze triazole: Kliniczna skuteczność w infekcjach Aspergillus –Wzrastająca oporność w kandydozach spowodowanych gatunkami non-albicans –Liczne interakcje lekowe związane z cytochromem P450

118 Mechanizmy działania współczesnych leków przeciwgrzybiczych

119 LEKI PRZECIWGRZYBICZNE POLIENY antybiotyki naturalne AZOLE (syntetyczne o 5- członowym pierścieniu) ANTYMETABOLITYECHINOKANDYNY Amfoterycyna B Nystatyna natamycyna * imidazole (zawierające dwa atomy azotu): ketokonazol, ekonazol, mikonazol, tiokonazol, terkonazol, klotrimazol *triazole (trzy atomy azotu): itrakonazol flukonazol worikonazol rawukonazol posakonazol najważniejszym antybiotykiem w tej grupie jest amfoterycyna B, która mimo potencjalnego działania toksycznego należy do najskuteczniejszych antybiotyków w leczeniu układowych zakażeń grzybiczych. kapsifungina 5-fluorocytozyna

120 Amphoterycyna B Mechanizm działania: Łączy się z ergosterolem błony komórkowej grzybów powodując zmiany jej przepuszczalnośći i wypływ elementów komórkowych na zewnątrz komórki Komórki ssaków również zawierają sterole w błonach komórkowych Sugeruje się, że ten niszczący mechanizm działania nie omija komórek ludzkich

121 Azole - Mechanizm działania Hamują CYP450 3A zależną C14-alfa- demetylazę powodując –Zmniejszenie zawartości ergosterolu –Nagromadzenie toksycznych steroli –Zniszczenie błony cytoplazmatycznej

122 AZOLE POCHODNE IMIDAZOLU, W WIĘKSZOŚCI GRZYBOSTATYCZNE HAMUJĄ SYNTEZĘ ERGOSTEROLU W BŁONACH KOMÓRKOWYCH GRZYBÓW, ZABURZAJĄ SYNTEZĘ TRÓJGLICERYDÓW ZMIENIAJĄ AKTYWNOŚĆ OKSYDAZ I DEHYDROGENAZ, A TYM SAMYM PROWADZĄ DO NISZCZENIA ORGANELLI WEWNĄTRZ KOMÓRKOWYCH FLUKONAZOL – SZEROKIE ZASTOSOWANIE W LECZENIU GRZYBIC NARZĄDOWYCH I UOGÓLNIONYCH

123 Kaspofungina - mechanizm działania: Kaspofungina jest pierwszym lekiem nowej klasy, inhibitorów syntezy glikanu, zwanych również echinokandynami Inhibitory syntezy glikanu mają unikatowy mechanizm działania, który zapewnia skuteczność i bezpieczeństwo

124 Kaspofungina - mechanizm działania: Beta (1,3)-D-glikan jest podstawą spójności ściany komórkowej wielu grzybów,w tym Aspergillus i Candida spp. Kaspofungina wybiórczo hamuje syntezę beta (1-3)-D- glikanu, uszkadzając w ten sposób integralność ściany komórkowej W rezultacie ściana komórkowa staje się przepuszczalna i pod nieobecność czynników osmotycznych, dochodzi do lizy komórki Synteza Beta (1-3)-D-glikanu nie zachodzi w komórkach ludzkich

125 Miejsce uchwytu niektórych leków przeciwgrzybiczych Na podstawie Andriole VT J Antimicrob Chemother 1999;44:151–162; Graybill JR i wsp. Antimicrob Agents Chemother 1997;41:1775–1777; Groll AH, Walsh TJ Expert Opin Invest Drugs 2001;10(8):1545– Błona komórkowa Polieny Azole Ściana komórkowa Inhibitory syntezy glikanu (echinokandyny)

126 lek Punkt uchwytudziałanie Implikacje kliniczne Amphoterycyna BBłonaŁączenie z ergosterolem – śmierć komórki Silna aktywność o szerokim spektrum AzoleBłonaHamowanie enzymów CYP450 odpowiedzialnych za syntezę ergosterolu; zniszczenie błony cytoplazmatycznej Aktywność w spektrum o różnej sile KaspofunginaŚcianaHamuje syntezę glikanu, niszczy ścianę komórkową Szerokie spektrum, potencjalne możliwości w leczeniu skojarzonym Mechanizm działania współczesnych leków i ich wpływ na skuteczność Na podstawie Andriole VT J Antimicrob Chemother 1999;44:151–162; Stevens DA, Bennett JE. In: Mandell, Douglas, and Bennetts Principles and Practice of Infectious Diseases. 5th ed. New York: Churchill Livingstone, 2000:448–459; Graybill JR i wsp. Antimicrob Agents Chemother 1997;41:1775–1777; Franzot SP, Casadevall A Antimicrob Agents Chemother 1997;41(2):331–336.

127 Mechanizmy działania współczesnych leków i ich wpływ na tolerancję Aktywność amfoterycyny B w stosunku do komórkek grzybów i ludzi może być przyczyną poważnej toksyczności w tym nefrotoksyczności Słabszy efekt działania w komórkach ludzi niż grzybów powoduje dobrą tolerancję azoli i triazoli Wyjątkowy, wybiórczy mechanizm działania kaspofunginy odpowiada za niewielką toksyczność leku Na podstawie Groll AH i wsp. Adv Pharmacol 1998;44:343–500; Sawaya BP i wsp. J Am Soc Nephrol 1995;6:154–164; Tkacz JS In: Emerging Targets in Antibacterial and Antifungal Chemotherapy. New York: Routledge, Chapman & Hall, 1992:495–523; Marco F i wsp. Diagn Microbiol Infect Dis 1998;31:33–37.

128 POLIENY ANTYBIOTYKI NATURALNE, WYTWARZANE PRZEZ PROMIENIOWCE: Streptomyces hodosus (amfoterycyna) Streptomyces nursei (nystatyna) Streptomyces natalensis (natamycyna) PIERŚCIEŃ MAKROLIDOWY, WŁAŚCIWOŚCI HYDROFOBOWE LUB HYDROFILNE Wiążą się ze steroidami błon komórkowych Co prowadzi do zwiekszenia Ich przepuszczalności dla jonów k+, Oraz aminocukrów na zewnątrz grzyba EFEKT: ZABURZENIA METABOLIZMU I ŚMIERĆ KOMÓRKI

129 ANTYMETABOLITY FLUCYTOZYNA – POCHODNA PIRYMIDYNY PRZENIKA DO CYTOPLAZMY DZIĘKI ENZYMOWI TRANSPORTUJĄCEMU CYTOZYNĘ I ADENINĘ ZREDUKOWANA WBUDOWYWUJE SIĘ W RNA BLOKADA SYNTEZY BIAŁKA

130 SPEKTRUM POLIENYAZOLE 5- FLUOROCYTOZ YNA Cryptococcus+++ Candida Aspergilius ? Epidermophyton-+- Microsporum-+- Trychopyton-+- Histoplasma++- Cocddioides++- Blastomyces++- Mucor+-- Sporothrix scheneckii++- 1 z wyjątkiem Candida krusei oraz Candida giabrata; 2 tylko itrakonazol

131 CHEMIOTERAPEUTYKI PRZECIWWIRUSOWE

132 Charakterystyka leku przeciwwirusowego hamowanie genomu wirusa bez uszkodzenia genomu gospodarza Aktywność zewnątrz- i wewnątrzkomórkowa Zdolność penetracji do miejsca docelowego działania Stabilność metaboliczna 1.

133 2. Replikacja wirusa w komórce przebiega w kilku etapach i polega na: 1. absorpcji na powierzchni komórki 2. penetracji do wnętrza komórki 3. wczesnej transkrypcji i translacji białek regulatorowych 4. replikacji 5. późnej transkrypcji i translacji białek strukturalnych 6. dojrzewaniu wirusów 7. uwalnianiu wirusów z komórki 2 GRUPY LEKÓW : Inhibitory odwrotnej transkryptazy Inhibitory proteaz wirusowych - delawirdyna (DLV) -newirapina (NVP – Viramune) -efawirez (EFV) - sakwinawir -ritonawir -indinawir -nelfinawir

134 3. acyklowir - herpes zoster-varicella gancyklowir - CMV zydowudyna - HIV lamiwudyna - HIV hepatitis B rybawiryna – RSV, wirus Lassa, wspomaganie działania interferonu α w WZW typu C widarabina - herpes zoster amantadyna - wirus grypy A didanozyna - HIV (przy nietolerancji zydowudyny) foskarnet - CMV interferon - hepatitis B, hepatitis C (przewlekłe) delawirdyna (DLV), efawirenz (EFV), newirapina (NVP) zanamiwir - wirus grypy sakwinawir, ritonawir (RTY), indinawir (IDV), nelfinawir (NLF) - HIV-1, HIV-2, SIV Najczęściej stosowane leki o aktywności przeciwwirusowej

135 Leki przeciwwirusowe Mogą one zapobiegać zakażeniu przez zahamowanie absorpcji wirusa na powierzchni komórek i zahamowaniu jego reprodukcji w komórce. Mogą zapobiec powstawaniu i zahamować rozwój choroby wirusowej utrudniając procesy: –absorpcji –wnikania (amatydyna i inne leki zmniejszające przepuszczalność błon komórkowych) –opłaszczania (kortykosteroidy, chlorochina, kwas acetylosalicylowy oraz inhibitory syntezy białka, np. aktynomycyna, puromycyna) Zwalczanie chorób wirusowych sprowadza się jak dotychczas głównie do immunoterapii – wzmagania czynnej odporności przez podawanie szczepionek (wakcynoterapia) oraz do wywoływania aktywności biernej przez podawanie g-globulin (seroterapia)

136 Wpływ na procesy replikacji i dojrzewania leki hamujące nieswoiście polimeryzację kwasów nukleinowych (antymetabolity kwasów nukleinowych i białek) oraz swoiście replikację kwasów nukleinowych wirusów (mormoksydyna, amatydyna, metizason oraz tzw. antybiotyki przeciwwirusowe np. aktynomycyna D, puromycyna, mitomycyna.

137 Wakcynoterapia Polega na aktywnej immunizacji organizmu przez podawanie szczepionek. Odgrywa bardzo istotną rolę w profilaktyce wielu chorób wirusowych. Seroterapia Polega na pasywnej immunizacji przez podawanie preparatów gamma-globulin. Stosujemy ją u chorych z z niedoborami immunologicznymi (leczniczo) i u osób mających kontakt z chorobami zakaźnymi Występują również preparaty zawierające wybrane klasy immunoglobulin.

138 Terapia interferonem Interferon to małocząsteczkowe glikoproteiny wytwarzane przez komórki organizmu zakażonego wirusem lub pobudzone przez induktory interferonu. Wyróżnia się trzy typy interferonu: a, b i g. Interferon działa przeciwwirusowo hamując wewnątrzkomórkową syntezę (hamowanie translacji wirusowego m-RNA) RNA lub DNA wirusowego, a tym samym namnażanie się wirusa. Interferon-alfa jest stosowany w leczeniu zakażeń wywołanych wirusem opryszczki (HSV-1 i HSV-2) zakażeniu półpaścem i cytomegalowirusem, a coraz większe znaczenie odgrywa w leczeniu przewlekłych zapaleń wątroby wywołanych HBV i HCV

139 Klasyfikacja leków przeciwwirusowych Ze względu na budowę chemiczną możemy wyróżnić następujące grupy: –Antymetabolity nukleotydów pirymidynowych i purynowych: widarabina, acyklowir, idoksurydyna, gancyklowir, zydowudyn –Amantadyna, rimantadyna –Tiosemikarbazony: metisazon –Różne: dezoksyglukoza, moroksydyn

140 Klasyfikacja leków przeciwwirusowych c.d. działanieZe względu na działanie możemy podzielić na: –Inhibitory polimeray DNA: acyklowir, gancyklowir, tribawirin, foskarnet –Inhibitory odwrotnej transkryptazy: zidowudyna, didanozyna, zalcytabina –inhibitory proteazy: sakwinawir, ritonawir, indinawir, nelfinawir

141 Klasyfikacja leków przeciwwirusowych c.d. 1. Aminy cykliczne: amantadyna, rimantadyna, tromantadyna. 2. Inhibitory proteazy: amprenavir, indinawir, nelfinawir, ritonawir, sakwinawir. 3. Nienukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy: delawirdina, efawirenz, newirapin. 4. Analogi nukleozydów i nukleotydów: acyklowir, cidofowir, famciklowir, ganciklowir, idoksyurydyna, penciklowir, ribawiryna, valacyklowir, vidarabina. 5. Nukleozydowe inhibitory odwrotnej transkryptazy: abakawir, defowir, didanozyna, lamiwudyna, stawudyna, zalcytabina, zydowudyna. 6. Pochodne kwasu fosfoniowego: foskarnetan sodu 7. Inne leki przeciwwirusowe: denotiwir, eperwudyna, fomiwirsen, ibacytabina, lizozym, moroksydyna, oseltamiwir, paliwizumab, soriwudyna, triflurydyna, zanamiwir, związki inozynowe.

142 Widarabina Ulega wewnątrzkomórkowej fosforylacji do trifosfotranu hamującego konkurencyjnie polimerazę DNA wirusów z grupy opryszczki, wbudowana zostaje także do końcowych fragmentów wirusowego DNA, powodując przerwanie syntezy. Wrażliwe na jej działanie są wirusy opryszczki, Epsteina-Barr, ospy, oraz HBV i słabo wirus cytomegalii. Zaletą leku jest możliwość stosowania doustnego. Ma krótki okres działania, wydalana przez nerki, działa teratogennie i mutagennie, może uszkadzać szpik i działa karcynogennie.

143 Acyklowir: Analog dezoksyguanozyny, wnika wybiórczo do do komórek zakażonych Herpes, ulega następnie fosforylacji przy udziale wirusowej kinazy tymidynowej do monofosforanu acyklowiru, który ulega dalszej fosforylacji do di- i trifosforanu acyklowiru. Następnie wchodzi w reakcję z polimerazą DNA wirusa, co powoduje jej zablokowanie i zahamowanie replikacji wirusa. Wrażliwe na acyklowir są niektóre wirusy z grupy opryszczki, ospy wietrznej i półpaśca. Najważniejszym działaniem niepożądanym jest krystalizacja leku w kanalikach i cewkach zbiorczych. Może wywołać miejscowe objawy podrażnienia i zapalenia żył po podaniu dożylnym. Zakażenia wirusem HSV,Epsteina-Barra, opryszczka, opryszczkowe zapalenie mózgu, półpasiec, cytomegalia, zakażenie wirusem Zovirax, Acyklovir, Antivir, Virzin, Acic, Cusiviral, Herpesin, Virolex, Herpoviric

144 Idoksurydyna: Metabolit tymidyny, w którym grupa metylowa została zastąpiona jodem, przez co uniemożliwione zostaje wbudowanie cząstki tymidyny do DNA. Nie hamuje RNA wirusów, stosowany miejscowo. Zymowudyna: Analog azydotymidyny, który w komórce ulega pod wpływem kinaz tymidynowych fosforylacji do trifosforanu zymowudyny. Odwrotna transkryptaza HIV wbudowuje go w łańcuch wirusowego DNA, co powoduje przedwczesne zakończenie jego tworzenia. Dodatkowo hamuje kompetycyjnie aktywność odwrotnej transkryptazy HIV

145 Zydowudyna: Stanowi analog azydotymidyny. Po wniknięciu do komórki ulega fosforylacji do trifosforanu zydowudyny, a potem wprowadzeniu do genomu wirusa. Hamuje replikację wirusów. Hamuje odwrotną transkryptazę. Działa na HIV-1, HIV-2 oraz retrowirusa białaczki limfocytarnej HTLV-1. Okres półtrwania wynosi 1 godzinę. Z białkami krwi łączy się w 35%. zastosowanie: zakażenie HIV, pełnoobjawowy AIDS. Zmniejsza ryzyko zakażenia wirusem HIV dziecka podczas porodu – podawany powinien być matce od 14 dnia ciąży. Profilaktyka w razie narażenia na działanie materiału zakażonego HIV (podać w ciągu 1 godziny od narażenia). Nie łączyć z acyklowirem. Nie podawać wraz z salicylanami i paracetamolem. Azovir, Retrovir, Azitidin

146 Amantadyna: Jest jednym z najstarszych leków przeciwwirusowych, stosowana także w leczeniu choroby Parkinsona. Hamuje odsłanianie i uwalnianie wirusowego genomu w zakażonej komórce. W stężeniach bezpiecznych hamuje replikację wirusa grypy A, nie działa natomiast na grupę B i inne RNA wirusy. Wywołuje doraźne działania niepożądane, szczególnie ze strony OUN, co powoduje zwiększenie przekaźnictwa dopaminergicznego, zaburzenia snu, omamy, relacje lękowe, splątanie, wywiera działanie cholinolityczne. zastosowanie: –l eczenie i profilaktyka grypy. Można skojarzyć ze szczepieniem. –Choroba Parkinsona. Można skojarzyć z innymi lekami, np. lewodopą. Inne pochodne: rimantadyna, tromantadyna Preparaty: Amantix, Viregyt K, Symmetrel

147 Moroksydyna: Jest pochodną biguanidu hamującą namnażanie się niektórych wirusów. Pobudza również mechanizmy obronne organizmu (fagocytozę i wytwarzanie przeciwciał). Stosuje się ją również zapobiegawczo i leczniczo w zakażeniach opryszczką, półpaścem i ospą wietrzną.

148 Adefowir Inhibitor odwrotnej transkryptazy. Podstawia się jako fałszywy nukleotyd. Działa hamująco na replikację retrowirusów HIV-1, HIV-2, ponadto na wirusy zapalenia wątroby B i herpeswirusy. Wzmaga wydzielanie interferonu. Zwiększa aktywność limfocytów NK. Zakażenia HIV, pełnoobjawowe AIDS, przewlekłe zakażenie wirusem zapalenia wątroby B. Podawanie -doustnie: mg 1 raz dziennie. Zmniejsza stężenie karnityny we krwi. Równocześnie należy więc podawać L-karnitynę (500 mg 1 raz dz.). Preveon

149 Amprenavir –Inhibitor proteazy HIV. Wiąże się z białkami krwi w 90%, okres półtrwania wynosi 9 godzin. Przechodzi do płynu mózgowo- rdzeniowego. –Zastosowanie: zakażenie HIV, AIDS. –Agenerase Cidofovir –Analog nukleotydowy hamujący replikację wirusa cytomegalii, opryszczki, ospy, półpaśca, Epsteina-Barra, wirusa brodawek. Okres półtrwania 2,5 godziny. Zastosowanie leku ograniczone z powodu nefrotoksyczności. –zastosowanie: c ytomegalia, głównie u chorych na AIDS, b rodawki wirusowe uogólnione. Opryszczka, zakażenie Epstein-Barra wirusem. –Vistide

150 Delavirdine –Inhibitor odwrotnej transkryptazy HIV. Wiąże się z białkami krwi w 98%. –Zastosowanie: zakażenie HIV, pełnoobjawowe AIDS.. –Rescriptor Denotivir –Hamuje rozwój wirusów opryszczki i ospy, półpaśca, niszczy gronkowce. –zastosowanie: Opryszczka na wardze, skórze, narządach płciowych, spojówce, rogówce. Półpasiec, ospa – zmiany skórne, zakażenia bakteryjno-wirusowe skóry. –Polvir, Vratizolin

151 Didanosine –Analog nukleozydowy. Hamuje odwrotną transkryptazę HIV. Okres półtrwania wynosi 1,5 godziny. Nie wolno podawać przy zapaleniu trzustki –Zastosowanie: zakażenie HIV, pełnoobjawowe AIDS. –Videx Efawirenz –Inhibitor odwrotnej transkryptazy HIV. Wiąże się z białkami krwi w 100%. Okres półtrwania – 2 doby. –Zastosowanie: zakażenie HIV, pełnoobjawowe AIDS. –Stocrin, Sustiva

152 Eperwudyne –Analog nukleotydowy. Wbudowuje się do wirusowego DNA i hamuje replikację. Działa na wirus opryszczki wargowej i płciowej i półpaśca. –Zastosowanie: Opryszczka, zmiany półpaśćcowe na skórze. –Hevizoz Foscarnet sodium –Inhibitor polimerazy DNA wirusów opryszczki, pólpaśca, ospy, cytomegalii, Epsteina-Barra, zapalenia wątroby B. Hamuje również aktywność odwrotnej transkryptazy HIV. Przenika do płynu mózgowo rdzeniowego. Okres półtrwania wynosi 3 godziny. –Zastosowanie: cytomegalia, głównie u chorych na AIDS.. –Foscavir

153 Inosine pranobex –Zwiększa wytwarzanie hormonów immunostymulujących w grasicy, zwiększa ilość i aktywność limfocytów NK i pomocniczych, hamuje rozwój nowotworów i wirusów –Zastosowanie: AIDS, zakażenie HIV, opryszczka narządów płciowych, wirusowe zapalenie wątroby B, grypa, półpasiec. –Groprinosin, Isoprinosine, Imunovir Lysosyme –Enzym mukolityczny. Niszczy wirusy i bakterie. –Zastosowanie: Choroby wirusowe błon śluzowych przewodu pokarmowego, jamy ustnej, gardła i skóry, wirusowe schorzenia oczu. –Lysozym

154 Palivizumab –Przeciwciało uzyskiwane z krwi myszy skierowane przeciwko antygenowi białkowemu F wirusa RS A i B. –Zastosowanie: Profilaktyka wirusowego zapalenia układu oddechowego wywołanego wirusem RS. –Synagis Zanamivir –Selektywny inhibitor neuraminidazy wirusa grypy. Neuraminidaza umożliwia wirusowi wnikanie do komórek oraz ich opuszczanie po namnożeniu. Preparat ten zawiera analog kwasu sjalowego hamujący działanie neuraminidazy wirusowej. Działa leczniczo i profilaktycznie w grypie. –Zastosowanie: Leczenie i profilaktyka grypy A i B. Należy zastosować jak najszybciej w razie wystąpienia pierwszych objawów grypy –Relenza Rotadisk

155 Abacawir –Ziagen– tabl. powl. 300 mg; flakony 240 ml z płynem – 5 ml zawiera 100 mg. –Inhibitor odwrotnej transkryptazy HIV. Lek jest analogiem guanozyny. Przenika do płynu mózgowo rdzeniowego. – Zakażenie HIV –Pełnoobjawowy AIDS.

156 Zasady leczenia gruźlicy dwie fazy: –faza początkowa – ma na celu szybkie ograniczenie liczby prątków i wyeliminowanie opornych mutantów (trzy leki podstawowe) –faza stabilizacyjna – utrwala proces zdrowienia 9dwa leki) Dąży się do skrócenia czasu leczenia stosują skojarzenie leków

157 Pierwsza faza leczenia powinna trwać 2 miesiące (8 tyg.) powinny być spełnione warunki: –występująca na danym obszarze oporność MYC. tuberc. na INH nie dotyczy więcej niż 4% szczepów (jeżeli tak to należy leczyć 4 lekami – INH, rifampicyna, pyrazinamid i streptomycyna lub etambutol) –nie występuje oporność wielolekowa (na co najmniej 2 leki) – stosuje się 5 lub 6 leków –zakażenie nie dotyczy osób z upośledzoną opornością, zwłaszcza AIDS

158 Druga faza leczenia 2 leki przez 4 miesiące (16 tyg.) zazwyczaj stosuje się INH i rifampicynę stosuje się naprzemienne podawanie leków (3 lub 3 razy w tygodniu pod nadzorem) leczenie gruźlicy w niepowikłanej ciąży powinno trwać dłużej (przez cały okres ciąży ) –nawet do 1 mies.

159 Leki tuberkulostatyczne podstawowe –rifampicyna, streptomycyna, izoniazyd, etambutol, pyrazinamid zastępcze –kanamycyna, wiomycyna, kapreomycyna, cykloseryna, tioamidy (etionamid, protionamid), kwas p-aminosalicylowy (PAS) W leczeniu gruźlicy jest stosowana metoda terapii przerywanej, polegająca na podawaniu leków przeciwgruźliczych przez 8-12 tygodni, następnie samej streptomycyny lub iziniazydu albo ryfampicyny z etambutolem 2 razy w tygodniu

160 Leki przeciwgruźlicze (Tuberkulostatyki) I) ANTYBIOTYKI –A) Ansamycynowe –B) Aminoglikozydowe –C) Polipeptydowe II) Pochodne hydroksyaminokwasów –kwas para-aminosalicylowy (PAS) III) SYNTETYCZNE –A) Heterocykliczne 1) Hydrazydy (izoniazyd, reazyd) 2) Amidy (ationamid, pirazynamid, morfazynamid) 3) tiosemikarbazony (tioacetazon, solwoteben) 4) Tiokarbanilidy (tiokarlid) – B) Inne

161 ANTYBIOTYKI Ansamycynowe Ryfamycyna - –leki z wyboru w leczeniu gruźlicy, dział p/wirus (łączy się z podjednostką b polimerazy RNA) –stosowany w leczeniu skojarzonym, w zakażeniach gronkowcowych –mało toksyczna; powoduje zaburzenia pokarmowe, skórne reakcje alerg. –RYFAMYCYNA B, RYFAMYCYNA SV (Ryfamycinum), RIFOGAL, RIFOCIN Ryfampicyna (RMP)– półsyntetyczny antybiotyk –działa na Gram+ i gram-, na prątki, –3-[(4-metylo-1-piperazynylo)-imino]-metylo-ryfamycyna SV –dobrze wchłania się z p. pok., przenika do płynów org. (nie pł mózg- rdz) –jest silnym induktorem (wzmaga metabolizm innych leków – leki antykoncepcyjne) –jest mało toksyczna; wywołuje zaburzenia pokarmowe, reakcje skórne, bóle i zawroty głowy, senność, zmęczenie, zaburzenia widzenia RIFAMAZYD – preparat złożony – ryfampicyna + izoniazyd

162 ANTYBIOTYKI c.d. Aminoglikozydowe wiążą sieodwracalnie z rybosomem przez co ingerują w syntezę białka streptomycyna (G-), amikacyna, Polipeptydowe kapreomycyna (Capastat) –2-4x słabsze działanie od streptomycyny, –stosuje się w leczeniu skojarzonym (KM + INH, KM + PAS, KM + THb. –toksyczny ( VIII nerw czaszkowy - głuchota oto- i nefrotoksyczny), lek II- go rzutu w leczeniu gruźlicy Pochodne hydroksyaminokwasów cykloseryna (CS) (Seromycinum) –D-4-amino-3-izoksazolidon –hamuje syntezę ściany kom prątków, konkuruje z D-alaniną w syntezie ponieważ ma zbliżoną budowę, w przypadku oporności prątków na inne leki, jest kojarzona z nimi –jest najbardziej toksyczna z tuberkulostatyków (bóle głowy, zawroty, drżenia mięśniowe, drgawki, sen lekargiczny, psychozy, nietolerancja alkoholu)

163 Leki przeciwgruźlicze -syntetyczne A) Heterocykliczne 1) Hydrazydy izoniazyd (INH) –Hydrazyd kwasu izonikotynowego –Podstawowy środek p.-gruźliczy, poziom tuberkulostat. 6-24h, zależy to od genetycznego uwarunkowania zdolności acetylowania tego leku w wątrobie (powst. kwas izonikotynowy) –wywołuje szybką poprawę (uderzającą) –stosuje się we wszystkich postaciach gruźlicy płucnej i pozapłucnej (zwłaszcza ostrych) –jest mało toksyczny; wywołuje zaparcie, suchość w ustach, niepokój, drżenie, niezborność ruchów, szum w uszach, nieznacznie uszkadza wątrobę i szpik kostny

164 Leki przeciwgruźlicze –syntetyczne c.d 2) Amidy –Pyrazinamid (PZA) Amid kwasu 2-pirazynokarboksylowego Krótkoterminowy lek p/gruź (odprątkowanie przez 2-3 mieś,­skutki leczenia i pozwalają na skrócenie czasu leczenia, jest hepatotoksyczny !; może powodować gorączkę, skórne reakcje alergiczne, nadwrażliwośc skóry na światło, bóle stawowe (zwiększa stężenie kwasu moczowego we krwi) przenika przez barierę krew-mózg 3) Tioamidy –Etionamid (TH) Tioamid kwasu 2-etyloizonikotynowego działa silnie tuberkulostatycznie stosowany w różnych postaciach gruźlicy średnio toksyczny; wywołuje zaburzenia żołądkowo-jelitowe, skórne reakcje uczuleniowe, zaburzenia neurologiczne wadą jest łatwość powstawania oporności

165 Leki przeciwgruźlicze – inne etambutol –DiHCl (+)N,N-bis-(1-hydroksymetylopropylo)-etylenodiaminy –Trwały i łatwo się wchłania, hamuje syntezę DNA bakterii –stosowany wyłącznie z innymi lekami –dość toksyczny: wywołuje zaburzenia pokarmowe, bóle głowy, uszkodzenie nerwu wzrokowego. –nie wolno prowadzić pojazdów (zaburzenia rozpoznawania barw) Sól sodowa kwasu p.-aminosalicylowego (PAS-Natrium) –działa bakteriostatycznie, nieznacznie przeciwgorączkowo, –jest mało toksyczny; może wywoływać objawy dyspeptyczne, odczyny uczuleniowe –stosuje się w gruźlicy płuc, nerek, przew.pok., opłucnej, opon mózgowych –hamuje wytwarzanie się oporności wobec innych leków tiosemikarbazony (Conteben) –Tiosemikarbazon 4-acetyloaminobenzaldehydu


Pobierz ppt "Leki stosowane w terapii schorzeń bakteryjnych, pasożytniczych, wirusowych. Leki przeciwgrzybicze Leki przeciwgruźlicze."

Podobne prezentacje


Reklamy Google