Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Liczby Dawne Prezentacje wykonał : Przemek Lelek kl. IIIa.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Liczby Dawne Prezentacje wykonał : Przemek Lelek kl. IIIa."— Zapis prezentacji:

1 Liczby Dawne Prezentacje wykonał : Przemek Lelek kl. IIIa

2 Spis Treści : 1. Systemy miar stosowane na ziemiach polskich. 2. Przykłady liczb dawnych. 3. Kopa, mendel, tuzin i gros – ile to jest ? 4. Staropolskie handlowe miary długości. 5. Staropolskie rolne miary długości. 6. Staropolskie górnicze miary długości. 7. Staropolskie drogowe miary długości. 8. Staropolskie rolne miary powierzchni. 9. Staropolskie miary pojemności ciał sypkich. 10. Staropolskie miary pojemności płynów. 11. Staropolskie miary masy. 12. Tradycyjne miary tkanin. 13. Inne miary staropolskie.

3 1. Systemy stosowane na ziemiach Polskich. W w Polsce stosowano wiele systemów miar. Było to związane z wpływami ośrodków władzy i handlu. Wynikało z konieczności ujednolicenia miar stosowanych do wymiaru podatków i w wymianie towarowej. W późniejszym okresie mnogość systemów była wynikiem ujednolicania miar, narzucanego przez zaborców na terenie zaborów. Jednocześnie trwały starania o powszechne ujednolicenie miar, którego efektem było wprowadzenie jednostek metrycznych.

4 2. Przykłady liczb dawnych. Tuzin Mendel Kopa Gros Izba Sztyga Wielka setka (dziesięć tuzinów) Wielki tysiąc (dziesięć grosów) Wielki gros (tuzin grosów)

5 3. Kopa, mendel, tuzin i gros –ile to jest ? Tuzin - inna nazwa liczby dwanaście, zwykle używana w kontekście liczby sztuk (np. tuzin jajek). Samo słowo pochodzi od łacińskiego duodecim. Prawdopodobnie pochodzi z Mezopotamii (aramejski system liczbowy). Mendel – nieużywane już powszechnie inne określenie 15 sztuk, czyli 1/4 kopy, stosowane w Polsce od XIV wieku. Gdzieniegdzie mendel liczył 16 (mendel chłopski). Określenie stosowano w odniesieniu do produktów rolnych, np. jajek.

6 Kopa – w Polsce w XVII-XIX w. liczba 60 sztuk = 4 mendle = 5 tuzinów, była stosowana do obliczania zbiorów rolnych. Niekiedy stanowiła 50 sztuk – stopa piętna. Zaś 64, a nawet 80 lub 100 sztuk było nazywane kopą chłopską. W średniowiecznej Polsce kopa to jednostka obrachunkowa dla monet, równa np. 60 groszom praskim. Gros – (staropolskie: tuzin tuzinów) inna nazwa liczby 144, zwykle używana w kontekście ilości – np. gros jajek.

7 4. Staropolskie handlowe miary długości. Sążeń = 3 łokcie = 6 stóp = 9 sztychów = 12 ćwierci = 24 dłonie = 72 palce = 576 ziaren = 1787 mm Łokieć = 2 stopy = 3 sztychy = 4 ćwierci = 8 dłoni = 24 palce = 192 ziarna = 595,54 mm Stopa = 1,5 sztycha = 2 ćwierci = 4 dłonie = 12 palców = 96 ziaren = 297,77 mm Sztych = 1 1/3 ćwierci = 2 2/3 dłoni = 8 palców = 64 ziarna = 198,51 mm Ćwierć = 2 dłonie = 6 palców = 48 ziaren = 148,87 mm Dłoń = 3 palce = 24 ziarna = 74,44 mm Palec (cal) = 8 ziaren = 24,82 mm Ziarno = 3,10 mm

8 5.Staropolskie rolne miary długości. Zagon (staje) = 3 sznury = 15 lasek = 30 prętów = 60 kroków = 225 łokci = 133,996 m Sznur = 10 prętów = 100 pręcików = 1000 ławek = 44,665 m Laska (miara) (wierzbica (miara)) = 2 pręty = 4 kroki = 15 łokci = 8,933 m Pręt = 10 pręcików = 100 ławek = 4,466 m Krok geometryczny = 5 pręcików = 2,233 m Łokieć = 595,54 mm Pręcik (stopa geometryczna) = 10 ławek = 446,65 mm Ławka (cal geometryczny) = 44,665 mm

9 6. Staropolskie górnicze miary długości. Łatr (lachter polski) = 10 stóp łatrowych = 100 cali łatrowych = 1000 prym = sekund łatrowych = 2,016 m Stopa łatrowa = 201,6 mm Cal łatrowy = 20,16 mm Pryma łatrowa = 2,016 mm Sekunda łatrowa = 0,2016 mm

10 7. Staropolskie drogowe miary długości Mila = 2 półmile = 4 świerćmile = 8 stai = 7,5-8,5 kmstai

11 8.Staropolskie rolne miary powierzchni. Łan królewski = 3 włóki = 90 mórg = 270 sznurów = 2700 prętów większych kw. = pólek = łokci kwadratowych = pręcików kw. = 53,865 ha Źreb (zgrzeb, hak) = 1,5 włóki Włóka chełmińska = 30 mórg = 90 sznurów kw. = 900 prętów większych kw. = 17,955 ha Morga chełmińska (mórg) = 3 sznury kw. = 30 prętów większych kw. = 300 pólek = 59,85 a Sznur mierniczy kwadratowy = 10 prętów większych kw. = 100 pólek = 5625 łokci kwadratowych = pręcików kw. = 19,95 a Pręt większy kwadratowy = 10 pólek = 562,5 łokcia kw. = 1000 pręcików kw. = 1,995 a Pólko, kopanka, pręt kopany = 56,25 łokcia kw. = 100 pręcików kw. = 19,95 m² Łokieć kwadratowy = 17/9 (=16/9) pręcika kw. = 0,3547 m² Pręcik kwadratowy = 0,1995 m²

12 9. Staropolskie miary pojemności ciał sypkich. Łaszt = 30 korców = 60 półkorców = 120 ćwierci = 240 miarek = 960 garncy = 3840 kwart = kwaterek = 3618 litrów Korzec = 2 półkorce = 4 ćwierci = 8 miarek = 32 garnce = 128 kwart = 512 kwaterek = 120,6 litra Półkorzec = 2 ćwierci = 4 miarki = 16 garncy = 64 kwarty = 256 kwaterek = 60,3 litra Ćwierć warszawska = 2 miarki = 8 garncy = 32 kwarty = 128 kwaterek = 30,151 litra Miarka (faska, miara) = 4 garnce = 16 kwart = 64 kwaterek = 15,07 litra Garniec = 4 kwarty = 16 kwaterek = 3,7689 litra Kwarta = 4 kwaterki = 0,9422 litra Kwaterka = 0,2356 litra

13 10. Staropolskie miary pojemności płynów. Beczka = 2 półbeczki = 14,4 konwi = 72 garnce = 144 półgarncy = 288 kwarty = 1152 kwaterki = 271,36 litra – w systemie miar wprowadzonym w 1764 roku. Wcześniej różnie w zależności od regionu i rodzaju płynu, np. beczka miodu ok. 48 l, beczka piwa między 130 a 160 l, wina 130 – 160 l. Półbeczka = 36 garncy = 144 kwarty = 576 kwaterek = 136,68 litra Antał = ćwierć beczki, w zależności od regionu od 35 do 90 litrów Achtel = ósma część beczki Baryła – ok. 70 litrów Konew = 5 garncy = 20 kwart = 80 kwaterek = 18,845 litra Garniec = 4 kwarty = 16 kwaterek = 3,7689 litra Półgarniec = 2 kwarty = 8 kwaterek = 1,88445 litra Kwarta = 4 kwaterki = 0,9422 litra Kwaterka = 0,2356 litra

14 11. Staropolskie miary masy. Szyffunt (funt morski) = 2,6 centnara = 13 kamieni = 416 funtów = 832 grzywny = łuty = 168,57 kg Centnar (cetnar) = 5 kamieni = 160 funtów = 320 grzywny = 5120 łutów = 64,836 kg Kamień = 32 funty = 64 grzywny = 1024 łutów = 12,967 kg Funt warszawski = 2 grzywny = 32 łuty = 0,4052 kg Grzywna (marka) = 16 łutów = 0,2026 kg Łut = 12,66 g

15 12. Tradycyjne miary tkanin. bela sukna = 20 postawów = (śr. 640) łokci postaw = 27–62 łokci sztuka = częsty synonim postawu, określona ilość tkaniny sprzedawana jako całość sztuczka = 12 łokci półsztuczek = 6 łokci kupon = ilość tkaniny wystarczająca na jedno ubranie (np. spodnie, suknię, płaszcz, garnitur).

16 13. Inne miary staropolskie. Spąd – miara zboża znana w Polsce w XVI wieku Koniuszka – miara obroku dla koni równa 2 garncom Rączka (miara) – miara miodu wielkości ponad 10 garncy, którą bartnicy składali jako daninę. Bałwan, beczka – miary soli w Polsce ok r.

17 DZIĘKUJĘ ZA OBEJRZENIE PREZENTACJI !!


Pobierz ppt "Liczby Dawne Prezentacje wykonał : Przemek Lelek kl. IIIa."

Podobne prezentacje


Reklamy Google