Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

TRADYCYJNE I WSPÓŁCZESNE TRENDY BADAWCZE GEOGRAFII POLITYCZNEJ MAREK SOBCZYŃSKI Zakład Geografii Politycznej.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "TRADYCYJNE I WSPÓŁCZESNE TRENDY BADAWCZE GEOGRAFII POLITYCZNEJ MAREK SOBCZYŃSKI Zakład Geografii Politycznej."— Zapis prezentacji:

1 TRADYCYJNE I WSPÓŁCZESNE TRENDY BADAWCZE GEOGRAFII POLITYCZNEJ MAREK SOBCZYŃSKI Zakład Geografii Politycznej

2 PLAN WYKŁADU Początki geografii politycznej Początki geografii politycznej Tradycyjne kierunki badawcze Tradycyjne kierunki badawcze Geografia polityczna w Polsce Geografia polityczna w Polsce Nowa geografia polityczna i jej trendy badawcze Nowa geografia polityczna i jej trendy badawcze Perspektywy dalszego rozwoju geografii politycznej Perspektywy dalszego rozwoju geografii politycznej

3 Początki geografii politycznej FRYDERYK RATZEL ( ) Politische Geographie Wyd r. AnthropogeographieAnthropogeographie Wyd tom tom 2

4 Silny wpływ determinizmu darwinistycznego Celem geografii politycznej jest wyjaśnianie praw wzrostu populacji i państw (F. Ratzel) Celem geografii politycznej jest wyjaśnianie praw wzrostu populacji i państw (F. Ratzel) Państwo rozumiano jako żywy organizm podlegający wszystkim prawidłowościom rozwoju biologicznego. Państwo rozumiano jako żywy organizm podlegający wszystkim prawidłowościom rozwoju biologicznego. Pomiędzy terytorium i państwem, które na nim powstało, zachodzą ścisłe związki organicznej jedności, dlatego wzrostem i ekspansją organizmu państwowego rządzą prawa biologii (F. Raztel) Pomiędzy terytorium i państwem, które na nim powstało, zachodzą ścisłe związki organicznej jedności, dlatego wzrostem i ekspansją organizmu państwowego rządzą prawa biologii (F. Raztel)

5 Tradycyjne kierunki badawcze geografii politycznej Organiczny – państwo jako żywy organizm Organiczny – państwo jako żywy organizm Krajobrazowy –obserwacja i analiza zagospodarowanego krajobrazu, w szczególności obiektów będących wynikiem układu stosunków politycznych (położenie, obszar, kształt państwa, podział administracyjny, granice państwowe, ugrupowania międzynarodowe) Krajobrazowy –obserwacja i analiza zagospodarowanego krajobrazu, w szczególności obiektów będących wynikiem układu stosunków politycznych (położenie, obszar, kształt państwa, podział administracyjny, granice państwowe, ugrupowania międzynarodowe) Ekologiczny – badanie przystosowania się społeczeństwa (jego struktury politycznej) do charakteru terytorium Ekologiczny – badanie przystosowania się społeczeństwa (jego struktury politycznej) do charakteru terytorium

6 Pojawienie się geopolityki RUDOLF KJELLÉN ( ) Termin geopolitiken pojawił się w 1899, szerzej zdefiniowany w: Staten som LifsformStaten som Lifsform Wyd wyd. niemieckie 1917 Der Staat als Lebensform

7 Typologię państw oraz ich wzajemne stosunki należy analizować według pięciu komponentów (organów) państwa: kratopolityka - struktura władzy kratopolityka - struktura władzy demopolityka – struktura ludności demopolityka – struktura ludności ekopolityka – struktura gospodarki ekopolityka – struktura gospodarki socjopolityka – struktura społeczna socjopolityka – struktura społeczna geopolityka – struktura terytorium geopolityka – struktura terytorium (R. Kjellén)

8 Kratopolityka – nauka o strukturze władzy dzieli się na: Nomopolitykę – instytucjonalny kształt władzy Nomopolitykę – instytucjonalny kształt władzy Praksypolitykę – instytucjonalne mechanizmy władzy Praksypolitykę – instytucjonalne mechanizmy władzy Archopolitykę – struktury wewnętrzne władzy Archopolitykę – struktury wewnętrzne władzy

9 Demopolityka – nauka o strukturze ludności dzieli się na: Etnopolitykę – nauka o narodach Etnopolitykę – nauka o narodach Pletopolitykę – badanie istoty ludzkości Pletopolitykę – badanie istoty ludzkości Psychopolitykę – badanie charakteru i wartości ludności Psychopolitykę – badanie charakteru i wartości ludności

10 Ekopolityka – nauka o strukturze gospodarki dzieli się na: Emporopolitykę – nauka o sferze wpływów i interesach państwa Emporopolitykę – nauka o sferze wpływów i interesach państwa Autarchiopolitykę – badanie stopnia samowystarczalności państwa Autarchiopolitykę – badanie stopnia samowystarczalności państwa Ekonomopolityka – struktury i mechanizmy ekonomiczne Ekonomopolityka – struktury i mechanizmy ekonomiczne

11 Socjopolityka – nauka o społeczeństwie dzieli się na: Filopolitykę – nauka o strukturach społecznych Filopolitykę – nauka o strukturach społecznych Biopolitykę – badanie systemów i mechanizmów stosunków społecznych Biopolitykę – badanie systemów i mechanizmów stosunków społecznych

12 Geopolityka – nauka o strukturze terytorialnej państwa dzieli się na: Topopolitykę – położenie państwa w stosunku do sąsiadów Topopolitykę – położenie państwa w stosunku do sąsiadów Morfopolitykę – badanie kształtu terytorium państwa Morfopolitykę – badanie kształtu terytorium państwa Fizjopolitykę – charakterystyka fizyczna (rozmiar) terytorium Fizjopolitykę – charakterystyka fizyczna (rozmiar) terytorium

13 Początki rozwoju geopolityki wiążą się z ogłoszeniem kilku teorii: Teoria potęgi kontynentalnej Teoria potęgi kontynentalnej Teoria mocarstwa morskiego Teoria mocarstwa morskiego Teoria potęgi półwyspowej Teoria potęgi półwyspowej Teoria potęgi powietrznej Teoria potęgi powietrznej Geopolityka regionalna i wielobiegunowa Geopolityka regionalna i wielobiegunowa

14 Teoria potęgi kontynentalnej Sir HALFORD JOHN MACKINDER( ) The Geographical Pivot of History Wyd Przewaga ziemi nad morzem, czyli państw kontrolujących wnętrza kontynentów nad państwami morskimi

15 PIVOT AREA (heartland) – sworzeń (serce) lądu Inner (marginal) crescent – wewnętrzny półksiężyc Outer (insular) crescent – zewnętrzny półksiężyc

16 H.J. MACKINDER Democratic Ideals and Reality Wyd. 1919

17 Teoria potęgi kontynentalnej Mackindera brzmi: Who rules East Europe commands the Heartland (kto rządzi Europą Wschodnią rządzi sercem lądu) Who rules East Europe commands the Heartland (kto rządzi Europą Wschodnią rządzi sercem lądu) Who rules the Heartland commands the World- Island (kto rządzi sercem lądu rządzi wyspami świata) Who rules the Heartland commands the World- Island (kto rządzi sercem lądu rządzi wyspami świata) Who rules the World-Island commands the World (kto rządzi wyspami świata RZĄDZI ŚWIATEM) Who rules the World-Island commands the World (kto rządzi wyspami świata RZĄDZI ŚWIATEM)

18 Rozwinięcie teorii Mackindera – czynnik kulturowy, Mitteleuropa i Lebensraum Gen. KARL HAUSHOFER ( ) Bausteine zur Geopolitik Wyd Institut für Geopolitik w Monachium Zeitschrift für Geopolitik Zał. 1924

19 Haushofer połączył teorie Ratzla i Mackindera z geostrategicznym interesem Niemiec (nazistowskich) Herrenvolk – naród panów Herrenvolk – naród panów Volk ohne Raum – naród bez przestrzeni Volk ohne Raum – naród bez przestrzeni Drang nach Osten – ekspansja na Wschód Drang nach Osten – ekspansja na Wschód Macht und Raum – władza i przestrzeń Macht und Raum – władza i przestrzeń

20 Idea 3 panregionów Haushofera Geopolitik der Pan-Ideen wyd Pan-Europa – dominacja Niemiec i Włoch (rdzeń) nad Afryką, Bliskim i Środkowym Wschodem (peryferie) Pan-Europa – dominacja Niemiec i Włoch (rdzeń) nad Afryką, Bliskim i Środkowym Wschodem (peryferie) Pan-Ameryka – dominacja USA nad Amerykami Pan-Ameryka – dominacja USA nad Amerykami Pan-Pacyfika – dominacja Japonii nad Azją Wschodnią, Australią i Oceanią Pan-Pacyfika – dominacja Japonii nad Azją Wschodnią, Australią i Oceanią

21 Idea 4 panregionów Haushofera 1941 Pan-Ameryka – hegemonia USA Pan-Ameryka – hegemonia USA Pan-Europa – hegemonia niemiecko-włoska Pan-Europa – hegemonia niemiecko-włoska Pan-Rosja – hegemonia ZSRR Pan-Rosja – hegemonia ZSRR Pan-Pacyfika – hegemonia Japonii Pan-Pacyfika – hegemonia Japonii

22 Teoria potęgi morskiej Kontradm. ALFRED THAYER MAHAN ( ) The Influence of Sea Power upon History Wyd The Interest of America in Sea Power Wyd Naval StrategyNaval Strategy Wyd. 1911

23 Morze jest przede wszystkim środkiem transportu, zatem potęga morska jest ważniejsza od potęgi lądowej. (A.T. Mahan). Kształtuje ją 6 czynników: Czynniki terytorialne Location – dostęp do mórz otwartych Location – dostęp do mórz otwartych Physical confirmation – ukształtowanie wybrzeża Physical confirmation – ukształtowanie wybrzeża Extent of territory – długość wybrzeża Extent of territory – długość wybrzeża Czynniki społeczne Number of population – liczebność narodu Number of population – liczebność narodu Character of people – charakter narodowy, zdolności, umiejętności kupieckie Character of people – charakter narodowy, zdolności, umiejętności kupieckie Character of government – determinacja rządu Character of government – determinacja rządu Morze daje dostęp do wszystkich państw na świecie (J. Richelieu)

24 Alfred T. Mahan będąc doradcą prezydenta T. Roosevelta zaproponował: Przekopanie kanału oceanicznego przez Międzymorze Ameryki Środkowej

25 Aneksję Hawajów i Samoa przez Stany Zjednoczone

26 Mahan absolutyzował znaczenie potęgi morskiej dla zwycięstwa w konfliktach zbrojnych i dominacji politycznej. JULIAN CORBETT ( ) Some Principles of Maritime StrategySome Principles of Maritime Strategy Wyd nie traktował potęgi morskiej niezależnie, lecz jako ważną część strategii ogólnej (w ujęciu Carla von Clausewitza), a siły morskie miały pełnić rolę służebną wobec sił lądowych.

27 Teoria potęgi półwyspowej Nicholas J. Spykeman ( ) Americas Strategy in the World Politics Wyd The Geography of the Peace wyd. pośmiertnie w 1944 w oprac. Helen R.Nicol Kluczem do światowej hegemonii nie jest opanowanie heartlandu lecz pasa półwyspowego i wyspowego otaczającego Euroazję czyli obrzeża (rimland).

28 Teoria rimlandu Spykemana (1944) brzmi: Kto panuje nad obrzeżami kontynentu (rimlandem) panuje nad Euroazją Kto panuje nad obrzeżami kontynentu (rimlandem) panuje nad Euroazją Kto panuje nad Euroazją, panuje nad losami świata Kto panuje nad Euroazją, panuje nad losami świata

29 Teoria potęgi powietrznej ALEXANDER DE SEVERSKY (Aleksandr Nikolajevič Prokofiev de Severskij) ( ) Victory Through Air Power Wyd Air Power: Key to SurvivalAir Power: Key to Survival Wyd. 1950

30 Dominacja znaczenia sił lotniczych sprawia, że szczególnego znaczenia nabiera sąsiedztwo dwóch potęg USA i ZRRR poprzez Ocean Arktyczny (de Seversky 1950)

31 Regionalne i wielobiegunowe teorie geopolityczne powstały w opozycji do teorii Mackindera, Spykemana oraz ich zastosowaniu w doktrynie H.Trumana (containment – powstrzymania) SAUL BERNARD COHEN (1925- ) Geography and Politics in a World Divided Wyd Świat nie jest geopolityczną jednością lecz składa się z odrębnych regionów o zróżnicowanym charakterze, tworzących jednak racjonalny system (S.B. Cohen)

32 Świat można podzielić na regiony o dwojakim charakterze: geostrategiczne i geopolityczne Kontynentalny region euroazjatycki: Heartland i Europa Wsch.; Azja Wsch. (Chiny) Kontynentalny region euroazjatycki: Heartland i Europa Wsch.; Azja Wsch. (Chiny) Morski region handlowy: Anglo-Ameryka i Karaiby; Ameryka Pd., Europa Oceaniczna i Maghreb; Afryka Subsaharyjska, Azja Wyspowa i Oceania Morski region handlowy: Anglo-Ameryka i Karaiby; Ameryka Pd., Europa Oceaniczna i Maghreb; Afryka Subsaharyjska, Azja Wyspowa i Oceania Samodzielne regiony geopolityczne: Azja Pd. (Indie); Samodzielne regiony geopolityczne: Azja Pd. (Indie); Azja Pd-Wsch., Bliski Wschód -shatterbelts

33 Dwa obszary geostrategiczne odpowiadają dwóm mocarstwom świata bipolarnego (ZSRR-USA), samodzielne regiony geopolityczne znajdują się poza tym układem, przy czym wokół Indii tworzy się trzeci region geostrategiczny. Powolny rozpad systemu dwubiegunowego sprzyja powstawaniu stref bramowych (Gateway States/Regions) mających charakter łączników (Europa Środkowo-Wsch. i Karaiby). S.B. Cohen dostrzegł rozpad systemu bipolarnego już na początku lat 60.

34 Ewolucja postrzegania geopolityki w XX w. Geopolityka jest nauką o geograficznych ograniczeniach zjawisk politycznych. Jako nauka o politycznym organizmie przestrzennym i jego strukturze wykorzystuje szeroko metody nauk geograficznych (1927) Geopolityka jest nauką o geograficznych ograniczeniach zjawisk politycznych. Jako nauka o politycznym organizmie przestrzennym i jego strukturze wykorzystuje szeroko metody nauk geograficznych (1927) Geopolityka jest paradygmatem, podejściem badawczym, racjonalizującym i wprowadzającym wymierność działań, które składają się na siłę państwa, jego zdolność utrzymywania i rozwoju terytorium, prowadzenia wojen i konfliktów. Geopolityka nie może pretendować do odkrywania prawidłowości rozwoju świata, a zatem nie może być nauką (2003) Geopolityka jest paradygmatem, podejściem badawczym, racjonalizującym i wprowadzającym wymierność działań, które składają się na siłę państwa, jego zdolność utrzymywania i rozwoju terytorium, prowadzenia wojen i konfliktów. Geopolityka nie może pretendować do odkrywania prawidłowości rozwoju świata, a zatem nie może być nauką (2003)

35 Geografia polityczna w Polsce WACŁAW NAŁKOWSKI ( ) Geograficzny rzut oka na dawną Polskę Wyd Terytorjum Polski historycz - nej jako indywidualność gieograficzna Wyd. 1912

36 EUGENIUSZ ROMER ( ) Rola rzek w historii i geografii narodów Wyd Przyrodzone podstawy Polski historycznejPrzyrodzone podstawy Polski historycznej Wyd Polska. Ziemia i państwo Wyd Ekspert podczas Konferencji Wersalskiej 1918

37 Geografia polityczna okresu międzywojennego w Polsce rozwijała się w cieniu zasadniczego sporu o charakter położenia geopolitycznego kraju W. Nałkowski optował za przejściowością terytorium Polski w rozumieniu uwarunkowań komunikacyj- nych, hipsometrii, tektoniki, klimatu. Ten właśnie czynnik, przedstawiany w duchu determinizmu geograficznego miał zdaniem Nałkowskiego tłumaczyć katastrofę I Rzeczy- pospolitej i źle rokować dla przyszłości polskiej państwowości. W. Nałkowski optował za przejściowością terytorium Polski w rozumieniu uwarunkowań komunikacyj- nych, hipsometrii, tektoniki, klimatu. Ten właśnie czynnik, przedstawiany w duchu determinizmu geograficznego miał zdaniem Nałkowskiego tłumaczyć katastrofę I Rzeczy- pospolitej i źle rokować dla przyszłości polskiej państwowości.

38 Oponentem wobec poglądów Nałkowskiego był lwowski geograf Antoni Rehman, a później jego wybitny uczeń Eugeniusz Romer. Teoria przejściowości, negująca istnienie naturalnych granic terytorium Polski, zdaniem obu lwowian godziła w istotę narodu polskiego i stanowiła próbę rehabilitacji mocarstw zaborczych. Rehman dostrzegał raczej indywidualność terytorium Polski potwierdzoną w układzie systemu hydrograficznego, stanowiącego naturalny pomost pomiędzy Bałtykiem a Morzem Czarnym, na obszarze którego od wieków kształtowała się polska przestrzeń polityczna. Teoria przejściowości, negująca istnienie naturalnych granic terytorium Polski, zdaniem obu lwowian godziła w istotę narodu polskiego i stanowiła próbę rehabilitacji mocarstw zaborczych. Rehman dostrzegał raczej indywidualność terytorium Polski potwierdzoną w układzie systemu hydrograficznego, stanowiącego naturalny pomost pomiędzy Bałtykiem a Morzem Czarnym, na obszarze którego od wieków kształtowała się polska przestrzeń polityczna.

39 Zarysowany dualizm poglądów, zazwyczaj pożądany w nauce, w okresie międzywo- jennym, w warunkach absolutnej supremacji obu geograficznych autorytetów, nie owocował niestety rozwojem dyskusji, lecz prowadził do kształtowania się odrębnych lokalnych szkół, co ostatecznie uniemożliwiło powstanie polskiej narodowej szkoły geografii politycznej. Dlatego rozwój tej nauki podlegał wpływom szkół zagranicznych początkowo niemieckiej i francuskiej, a później anglosaskiej.

40 Głównym przedmiotem zainteresowań polskiej geografii politycznej była problematyka: kształtu terytorialnego Polski, jej położenia geopolitycznego, przebiegu granic i podziałów wewnętrznych w kontekście integracji obszarów trzech zaborów kształtu terytorialnego Polski, jej położenia geopolitycznego, przebiegu granic i podziałów wewnętrznych w kontekście integracji obszarów trzech zaborów mniejszości narodowych, religijnych i językowych mniejszości narodowych, religijnych i językowych dostępu Polski do morza, przynależności Gdańska i związanych z tym stosunków z Niemcami dostępu Polski do morza, przynależności Gdańska i związanych z tym stosunków z Niemcami walki o polski interes narodowy, toczonej z niemieckimi geografami politycznymi i ich publikacjami na łamach Zeitschrift für Geopolitik, szczególnie po 1933 r. walki o polski interes narodowy, toczonej z niemieckimi geografami politycznymi i ich publikacjami na łamach Zeitschrift für Geopolitik, szczególnie po 1933 r.

41 Pośród wybitnych badaczy polskiej geografii politycznej okresu międzywojennego wymienić należy ze szkoły krakowskiej: JERZY SMOLEŃSKI ( ) Przyrodzony obszar Polski i jego granice w świetle nowoczesnych poglądów Wyd Geopolityczne bariery nadbałtyckie Wyd. 1937

42 WALERY GOETEL ( ) O JaworzynęO Jaworzynę Wyd Spór o Jaworzynę a Park Narodowy Tatrzański Wyd Ekspert podczas Konferencji Poczdamskiej 1945

43 WŁADYSŁAW SEMKOWICZ ( ) Geograficzne podstawy Polski Chrobrego Wyd Rozwój terytorialny Polski na podłożu geograficznym Wyd. 1936

44 ANTONI WRZOSEK ( ) Rozdziały poświęcone geografii politycznej (rozdz. XIV-XVIII) w dziele AntropogeografiaAntropogeografia Wielka Geografia Powszechna T. 1. wraz z B. Zaborskim Wyd. 1938

45 JAN FLIS ( ) Związek geograficzny dorzecza Odry z Polską z B. Zaborskim Wyd BOGDAN ZABORSKI ( ) Polskie pogranicze północne i zachodnie Wyd Zmiany granicy państwowej na pograniczu polsko- czechosłowackim Wyd. 1939

46 Szkoła warszawska polskiej geografii politycznej okresu międzywojennego JERZY LOTH ( )

47 STANISŁAW SROKOWSKI ( ) Uwagi o Kresach Wschodnich Wyd Czy słuszne są niemieckie pretensje do Polskiego Pomorza? Wyd Hasło Geopolityka w Encyklopedii Nauk Politycznych Wyd. 1937

48 STANISŁAW LENCEWICZ ( ) Geograficzne i strategiczne położenie Polski. Indywidualność geograficzna Wyd Geografia wojskowa Wyd. 1924

49 mjr. ROMAN UMIASTOWSKI ( ) Terytorium Polski pod względem wojskowym Wyd Przyrodnicze podstawy obrony państwa Wyd Geografja wojenna Rzeczypospolitej Polskiej i ziem ościennych Wyd. 1924

50 LEON WASILEWSKI ( ) Wschodnia granica Polski Wyd Granice Rzeczypospolitej Polskiej Wyd Skład narodowościowy państw europejskich Wyd. 1933

51 WŁODZIMIERZ WAKAR ( ) Rozwój terytorialny narodowości polskiej Wyd Program terytorialny Wyd Stosunki narodowościowe Europy Wschodniej Wyd Polski korytarz czy niemiecka enklawa Wyd. 1985

52 Szkoła poznańska polskiej geografii politycznej okresu międzywojennego STANISŁAW PAWŁOWSKI ( ) Geografia polityczna Polski Wyd Znaczenie Bałtyku Wyd Rola geografii w życiu narodów Wyd. 1939

53 STANISŁAW NOWAKOWSKI ( ) Kanał Panamski i jego światowe znaczenie Wyd Do kogo świat należy? Studium porównawcze z gospodarki światowej Wyd Marksizm a geografia gospodarcza Wyd. 1928

54 Szkoła lwowska polskiej geografii politycznej okresu międzywojennego MIECZYSŁAWORŁOWICZ( ) Nowe granice na Spiszu i Orawie Wyd. 1920

55 JÓZEF WĄSOWICZ ( ) Spory graniczne w Ameryce Południowej Wyd Materiały do geografii politycznej PolskiMateriały do geografii politycznej Polski Wyd Kilka uwag na temat zasad nowej granicy Czechosłowacji Wyd. 1938

56 Po drugiej wojnie światowej polska geografia polityczna rozwijała się jeszcze tylko przez dwa lata. Zasadnicze problemy badawcze okresu to: nowy kształt terytorialny Polski nowy kształt terytorialny Polski nowa struktura etniczna oraz migracje polityczne nowa struktura etniczna oraz migracje polityczne nowe sąsiedztwo i zmiana aliantów nowe sąsiedztwo i zmiana aliantów podział administracyjny i kwestia integracji ziem północnych i zachodnich podział administracyjny i kwestia integracji ziem północnych i zachodnich Bezpośrednio po drugiej wojnie światowej ukazało się zaledwie kilkanaście opracowań z geografii politycznej

57 STANISŁAW LESZCZYCKI ( ) Ekspert podczas Konferencji Poczdamskiej 1945 Ustalenie granic Polski współczesnej Wyd. 1945

58 MARIA KIEŁCZEWSKA-ZALESKA ( ) Odra-Nisa najlepsza granica Polski Wyd. 1946

59 Kilkudziesięcioletnią przerwę w rozwoju polskiej geografii politycznej pod rządami komunistycznymi nie spowodował zapis cenzury lecz nieprzychylne opinie kilku politruków: JAKUB LITWIN w Szkicach krytycznych o determinizmie geograficznym i geopolityce Wyd oskarżył polską międzywojenną geografię polityczną o propagowanie nazistowskich idei geopolitycznych, interesów burżuazji, która wiązała Polskę z niemieckim imperializmem

60 W ten krytyczny nurt wpisali się niestety wybitni polscy geografowie powojenni: geografia polityczna nigdy nie była nauką, a konstruowane na jej gruncie teorie prowadzą do geopolityki (M. Fleszar 1958) …istnieje także niebezpieczeństwo, że opracowania geograficzne tego typu [geograficzno polityczne (M.S.)], zajmujące się między innymi położeniem geograficznym, z niego wynikającą polityką, mogą łatwo spełznąć na pozycje geopolityki. Sprawa nie jest więc jasna i wymaga dalszego przemyślenia. (S. Leszczycki 1962)

61 Osobą, która rozpoczęła przywracanie polskiej geografii politycznej na właściwe jej miejsce pośród nauk geograficznych był: JÓZEF BARBAG ( ) 21 kwietnia 1964 obronił pracę doktorską na UŁ pt. Kształtowanie się granic politycznych oraz integracja i dezintegracja państw w latach Kształtowanie się granic politycznych oraz integracja i dezintegracja państw w latach Promotor J. Dylik Zarys geografii politycznej Wyd. 1971

62 Nowa geografia polityczna i jej trendy badawcze Dotychczasowy rozwój światowej geografii politycznej można poddać periodyzacji: Pierwszy etap – , związany z rywalizacją imperialistycznych mocarstw (USA, Anglii, Francji, Niemiec) o dominację w świecie, gwałtownymi przemianami społeczno-ekonomicznymi w państwach rozwiniętych, pojawieniem się ideologii lewicowych nazywany etapem pierwszej fali uogólnień teoretycznych. Badania prowadzono w skali całego świata oraz poszczególnych państw. Autorami sztandarowych dla tego etapu prac byli: F. Ratzel, H.J. Mackinder, A. Siegfried

63 Drugi etap – , związany z dwoma wojnami światowymi i powojennymi zmianami mapy politycznej świata, tworzeniem państw narodowych, pojawieniem się i ekspansją systemu komunistycznego, rozwojem przemysłowym i społecznym, początkami procesu dekolonizacji i pojawieniem się bipolarnego systemu potęg światowych (USA-ZSRR). Etap rozwoju geografii politycznej aplikowanej, licznych prac stosowanych (geografia granic, konfliktów terytorialnych). Zbliżenie nauki z polityką (władzą państwową). Badania prowadzono w makro i mezo skali (globu i państw). Autorami najważniejszych prac tego etapu byli: H.J.Mackinder, I. Bowman, J. Ancel, R. Hartshorne

64 Trzeci etap – /75, to okres zimnej wojny, wzrostu zapotrzebowania na surowce, szczególnie energetyczne, znacznego przyspieszenia rozwoju gospodarczego wiodących potęg świata, ekspansji państwa socjalnego, procesów międzynarodowej integracji, dekolonizacji i powstania bloku państw rozwijających się. Geografia polityczna słabo wpisała się w pozytywistyczny paradygmat rozwoju geografii. Jest to etap stagnacji tej dyscypliny, odsuniętej na dalszy plan rozwoju nauk geograficznych. Zaniedbano podstawy teoretyczne geografii politycznej, słabo wykorzystano możliwości płynące z badań globalnych i mezoskalowych. Najważniejsi badacze z tego okresu to: R. Hartshorne, S.B.Jones, J. Gottmann

65 RICHARD HARTSHORNE ( ) The Nature of Geography Wyd The Functional Approach in Political Geography Wyd Zwolennik idei funkcjonalizmu w badaniu państwa, twórca teorii sił dośrodkowych i odśrodkowych decydujących o potędze i stabilności państwa

66 STEPHEN B. JONES A Unified Field Theory of Political Geography Wyd Geography of World Affairs Wyd Teoria jednolitego pola dotyczy formowania jednostek polityczno- terytorialnych w 5 etapach: powstanie kluczowej (bazowej) idei powstanie kluczowej (bazowej) idei podjęcie decyzji politycznej podjęcie decyzji politycznej przepływ ludności, kapitału, towarów i idei przepływ ludności, kapitału, towarów i idei powstanie pola natężenia, w którym stosunek sił politycznych występujących za lub przeciw kluczowej idei zmienia się od punktu do punktu powstanie pola natężenia, w którym stosunek sił politycznych występujących za lub przeciw kluczowej idei zmienia się od punktu do punktu powstanie jednostki polityczno-terytorialnej powstanie jednostki polityczno-terytorialnej

67 JEAN GOTTMANN ( ) La politique des Etates et leurs géographie Wyd The Significance of Territory Wyd Teoria ikonografii – równowaga świata opiera się siłach dynamicznych (ruch, powiązania, komunikacja, globalizacja) oraz siłach tradycji - naród, terytorium, symbolika (ikona). Powstaje konflikt kulturowy.

68 Cztery podejścia teoretyczne w geografii politycznej trzeciego etapu jej rozwoju: funkcjonalne funkcjonalne strategiczne (porównanie potencjału bloków militarno- politycznych i państw) strategiczne (porównanie potencjału bloków militarno- politycznych i państw) historyczne (historyczna geografia polityczna, geneza państw i terytoriów, zmienność granic) historyczne (historyczna geografia polityczna, geneza państw i terytoriów, zmienność granic) morfologiczne (kształt terytorium i konfiguracja granic politycznych jednostek terytorialnych) morfologiczne (kształt terytorium i konfiguracja granic politycznych jednostek terytorialnych) Koncepcje Hartshornea, Jonesa i Gottmanna sprzyjały ponownej integracji geografii politycznej i systematyzacji podejścia badawczego do państwa

69 Czwarty etap – od 1973/75 do chwili obecnej, to okres licznych konfliktów lokalnych, upadku systemu dwubiegunowego oraz komunizmu, dezintegracji państw oraz nasilenia procesu integracji międzynarodowej, globalizacji. Etap znacznego przyspieszenia rozwoju geografii politycznej, jej ekspansji przestrzennej na nowe państwa w tym postkomunistyczne. Na tym etapie rozwoju geografii politycznej dominowały takie teorie jak: regionu geopolitycznego (B. M. Russett) regionu geopolitycznego (B. M. Russett) analizy strukturalno-fukcjonalnej sytemu politycznego (D. Easton, P. Taylor, R. Johnston) oraz miejskiego systemu terytorialno-politycznego (T. Parsons) analizy strukturalno-fukcjonalnej sytemu politycznego (D. Easton, P. Taylor, R. Johnston) oraz miejskiego systemu terytorialno-politycznego (T. Parsons) ekologii politycznej w geografii wyborczej (S. Rokkan, F. Goguel) ekologii politycznej w geografii wyborczej (S. Rokkan, F. Goguel) behawioralizmu behawioralizmu

70 Grupa anglosaskich geografów poruszona treścią publikacji B.J.L. Berryego określającego ówczesną geografię polityczną jako zaschłe błoto oraz R. Muira (1976) rozważającego czy nauka ta może być jeszcze Feniksem, czy już tylko zdechłą kaczką zdecydowała się na podjęcie starań podniesienia rangi geografii politycznej. W 1982 powołano pierwsze specjalistyczne czasopismo Political Geography Quarterly (dziś Political Geography). W 1983 r. na konferencji w Oksfordzie ogłoszono powstanie nowej geografii politycznej co zaowocowało na Kongresie MUG w Paryżu w 1984 r. powołaniem grupy roboczej MUG Mapa Polityczna Świata, która zgromadziła 500 badaczy z 80 państw. Nastąpił znaczący rozwój liczby publikacji.

71 W 1996 pojawił się kolejny periodyk Geopolitics and International Boundaries (dziś Geopolitics), we Francji działa od 1976 grupa wydająca Herodote. W Europie Środkowo-Wschodniej pierwsze fachowe czasopismo ukazało się w Polsce w 1994 wydawane w UŁ jako dwurocznik Region and Regionalism, a w Warszawie od 1997 wychodził periodyk Geopolitical Studies (po 2003 w Białymstoku). W 1999 w Oradei (Rumunia) uruchomiono kolejny tytuł Revista Română de Geografie Politică. Rozwój sfery badawczej nowej geografii politycznej wynika z objęcia badaniami zjawisk tradycyjnie badanych przez politologów a także upolitycznienia tradycyjnych problemów geograficznych.

72 W nowej geografii politycznej ważne miejsce zajmują takie problemy badawcze jak: W nowej geografii politycznej ważne miejsce zajmują takie problemy badawcze jak: regiony zamieszkane przez mniejszości narodowe i religijne regiony zamieszkane przez mniejszości narodowe i religijne geografia polityczna miasta geografia polityczna miasta wpływ granic politycznych na gospodarkę i życie społeczne w pograniczach wpływ granic politycznych na gospodarkę i życie społeczne w pograniczach konflikty ekologiczne, polityka ochrony środowiska, polityka regionalna, dystrybucja przestrzenna budżetu państwa konflikty ekologiczne, polityka ochrony środowiska, polityka regionalna, dystrybucja przestrzenna budżetu państwa kartografia polityczna kartografia polityczna klasyczna triada terytorium (granice) – państwo- tożsamość terytorialna w nowym ujęciu metodologicznym klasyczna triada terytorium (granice) – państwo- tożsamość terytorialna w nowym ujęciu metodologicznym

73 Główne teorie nowej geografii politycznej systemów światowych (jądro-peryferie) (N.D.Kondratieff, I.Wallerstein, P. Taylor) systemów światowych (jądro-peryferie) (N.D.Kondratieff, I.Wallerstein, P. Taylor) państwa jako konteneru władzy (P. Taylor) państwa jako konteneru władzy (P. Taylor) państwa jako regulatora konfliktów społecznych i dystrybucji dóbr państwa jako regulatora konfliktów społecznych i dystrybucji dóbr postmodernistyczna teoria konstruowania przestrzeni (D.Harvey, M. Foucault) postmodernistyczna teoria konstruowania przestrzeni (D.Harvey, M. Foucault) geopolityka krytyczna (J.O Thuatail) geopolityka krytyczna (J.O Thuatail) multikulturalizmu (A. Liphart – współczesna geografia polityczna to dyscyplina uprawiana głównie przez białych mężczyzn pochodzenia anglosaskiego) multikulturalizmu (A. Liphart – współczesna geografia polityczna to dyscyplina uprawiana głównie przez białych mężczyzn pochodzenia anglosaskiego) terytorialności i tożsamości etnicznej, politycznej (R. Sack) terytorialności i tożsamości etnicznej, politycznej (R. Sack) koncepcja miejsca, podejście kontekstualne (J. Agnew) koncepcja miejsca, podejście kontekstualne (J. Agnew) geostrategii (Z. Brzeziński, E.N. Luttwak, Y-M. Laulan, A.Toffler) geostrategii (Z. Brzeziński, E.N. Luttwak, Y-M. Laulan, A.Toffler) zderzenia cywilizacji (S.P. Huntington) zderzenia cywilizacji (S.P. Huntington) końca historii i człowieka (F. Fukuyama) końca historii i człowieka (F. Fukuyama)

74 Definicja geografii politycznej w duchu odnowionej nauki Geografię polityczną można określić jako dyscyplinę geografii badającą przestrzenno-polityczną organizację społeczeństw, prawidłowości ich powstawania i rozwoju w konkretnych uwarunkowaniach historycznych (V. Kolosov, N. Mironenko 2001)

75 Perspektywy dalszego rozwoju geografii politycznej Nowe i rozwojowe problemy badawcze: globalizacja i wynikające z niej konflikty globalizacja i wynikające z niej konflikty współistnienie systemów politycznych i narodowych współistnienie systemów politycznych i narodowych procesy integracji i dezintegracji procesy integracji i dezintegracji wewnętrzna organizacja przestrzenna państwa wewnętrzna organizacja przestrzenna państwa mikropaństwa i ich problemy mikropaństwa i ich problemy potencjał gospodarczy i polityczny małych i średnich państw potencjał gospodarczy i polityczny małych i średnich państw państwa o gospodarce centralnie planowanej oraz ich transformacja ustrojowa państwa o gospodarce centralnie planowanej oraz ich transformacja ustrojowa kontakty pomiędzy wielkimi i małymi międzynarodowymi ugrupowaniami gospodarczymi kontakty pomiędzy wielkimi i małymi międzynarodowymi ugrupowaniami gospodarczymi międzynarodowe przepływy kapitału międzynarodowe przepływy kapitału ugrupowania państw oraz ich konflikty wewnętrzne ugrupowania państw oraz ich konflikty wewnętrzne strefy napięć i konfliktów na świecie strefy napięć i konfliktów na świecie polityka państw wobec mniejszości polityka państw wobec mniejszości polityczne problemy ochrony środowiska polityczne problemy ochrony środowiska geografia praw człowieka geografia praw człowieka pandemie (np. AIDS) pandemie (np. AIDS) geografia terroryzmu geografia terroryzmu

76 Jan Vermeer van Delft - Geograf 1669 Dziękuję za uwagę


Pobierz ppt "TRADYCYJNE I WSPÓŁCZESNE TRENDY BADAWCZE GEOGRAFII POLITYCZNEJ MAREK SOBCZYŃSKI Zakład Geografii Politycznej."

Podobne prezentacje


Reklamy Google