Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

GENOLOGIA w szkole. RODZAJE LITERACKIE LIRYKA 1 EPIKA 2 DRAMAT 3.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "GENOLOGIA w szkole. RODZAJE LITERACKIE LIRYKA 1 EPIKA 2 DRAMAT 3."— Zapis prezentacji:

1 GENOLOGIA w szkole

2 RODZAJE LITERACKIE LIRYKA 1 EPIKA 2 DRAMAT 3

3 LIRYKA obejmuje utwory, których domenę tematyczną stanowią przede wszystkim wewnętrzne przeżycia, doznania, emocje i przekonania jednostki, przekazywane za pośrednictwem wypowiedzi monologicznej o silnym nacechowaniu subiektywnym (f. ekspresywna) ośrodkiem utworu lirycznego bywa najczęściej podmiot liryczny, którego uczucia lub myśli organizują całokształt przedstawieniapodmiot liryczny za najbardziej swoistą sytuację liryczną uznaje się sytuację wyznania, w której zindywidualizowane „ja” wypowiada swoje uczucia/przeświadczeniasytuację liryczną

4 PODMIOT LIRYCZNY skonstruowana w utworze lirycznym fikcyjna osoba wypowiadająca swoje przeżycia, doznania, refleksje i poglądy nadawca monologu lirycznego stanowiący najczęściej ośrodek świata przedstawionego i scalający wszystkie elementy treści utworu oraz motywujący charakter i sposób rozwijania wypowiedzi

5 SYTUACJA LIRYCZNA sytuacja nadawcza determinująca w utworze sposób mówienia podmiotu lirycznego określa usytuowanie podmiotu wśród okoliczności przedmiotowych, społecznych i psychologicznych przedstawionych w utworze lirycznym

6 LIRYKA PODMIOTU ZBIOROWEGO podmiot liryczny występuje jako „my” – grupa ludzi powiązana wspólnymi emocjami, przekonaniami, dążeniami (korzenie: liryka chóralna) 4 LIRYKA BEZPOŚREDNIA podmiot występuje w 1 os. i uobecnia wprost świat swoich przeżyć i myśl i 1 LIRYKA POŚREDNIA podmiot oraz sytuacja liryczna są ukryte (w mniejszym lub większym stopniu) występują poza układem zjawisk zewnętrznych lub w bezosobowej refleksji  opisowa  sytuacyjna 2 LIRYKA INWOKACJI manifestacyjna jawność podmiotu lirycznego połączona z wyrazistym nastawieniem wypowiedzi na adresata 3 LIRYKA MASKI twórca obiektywizuje własne uczucia, nadając im kształt mowy wypowiadanej przez fingowaną postać 5 LIRYKA OSOBISTA mowa uczuć odsyłająca wprost do doświadczeń duchowych poety (często utożsamiana z liryką bezpośrednią) 6 PODZIAŁ LIRYKI ZE WZGLĘDU NA SYTUACJĘ WYZNANIA

7 PODZIAŁ LIRYKI ZE WZGLĘDU NA TYPY WYRAŻANYCH UCZUĆ PATRIOTYCZNO- -OBYWATELSKA 4 MIŁOSNA 1 REFLEKSYJNO- -FILOZOFICZNA 2 RELIGIJNA 3 AGITACYJNO- -POLITYCZNA 5

8 GATUNKI LIRYCZNE BAJKA – jeden z podstawowych gatunków literatury dydaktycznej; krótka powiastka wierszem lub prozą, której bohaterami są zwierzęta, ludzie, rzadziej rośliny lub przedmioty;  narracyjna: krótka wierszowana nowela zawierająca nieskomplikowaną fabułę  epigramatyczna: maksymalnie zwięzła, pozbawiona elementów epickich FRASZKA – drobny utwór wierszowany, najczęściej o charakterze żartobliwym, tematem są zabawne przejawy ludzkich zachowań PIEŚŃ – najstarszy gatunek poezji lirycznej o wyrazistej rytmizacji i nieskomplikowanej składni; forma nierozłącznie związana z melodią

9 TREN – gatunek poezji żałobnej, ukształtowany w starożytnej Grecji, wyrażający żal z powodu czyjejś śmierci; rozpamiętuje czyny i myśli zmarłego oraz zawiera pochwałę jego zalet i zasług; w literaturze polskiej forma cyklu trenologicznego wprowadzona została przez Kochanowskiego HYMN – uroczysta i podniosła pieśń pochwalna sławiąca bóstwo, bohaterskie czyny, wielkie idee i otoczone szacunkiem wartości i instytucje; utwór o tematyce filozoficznej, egzystencjalnej, etycznej, w którym występuje podmiot zbiorowy „my” SIELANKA – utwór tematycznie związany z życiem pasterzy, mający postać lirycznego monologu, najczęściej poprzedzonego lub przeplecionego opisem albo dialogiem

10 EPIKA Obejmuje utwory, w których: 1.świat przedstawiony ma charakter fabularny (fabuła) (fabuła) 2.Podmiot literacki jest usytuowany na zewnątrz świata przedstawionego (narrator)(narrator) 3.Podstawową formę wypowiedzi stanowi narracjanarracja

11 FABUŁA Układ zdarzeń w świecie przedstawionym utworu epickiego, dramatycznego i filmowego, składających się na koleje życiowe ukazanych postaci  FABUŁA EPIZODYCZNA  FABUŁA JEDNOWĄTKOWA  FABUŁA WIELOWĄTKOWA

12 NARRATOR skonstruowana przez autora fikcyjna osoba opowiadająca w dziele epickim nadawca wypowiedzi, w której rozwija się świat przedstawiony utworu charakterystyka narratora obejmuje dwa istotne momenty  pozycję, jaką zajmuje on wobec świata przedstawionego  stopień jego widoczności w strukturze dzieła za wzorcowy typ uznaje się narratora wszechwiedzącego ukształtowanego w XIX-wiecznej powieści

13 Narrator w powieści 1.Perspektywa narratora z góry UNIWERSUM TEKSTOWE 2.Perspektywa narratora z boku 3.Perspektywa narratora z boku – blisko 4.Narrator tożsamy z bohaterem 5.Perspektywa psa/dziecka/z dołu

14 NARRACJA wypowiedź monologowa prezentująca ciąg zdarzeń uszeregowanych w porządku czasowym, powiązanych z postaciami oraz ze środowiskiem, w którym występują w zależności od dynamizmu narrację dzielimy na:  narrację-opowiadanie  narrację-opis w zależności od językowego przejawiania się narratora wyróżniamy:  narrację autorską (3 os.) – opowiadacz na zewnątrz świata przedstawionego rozwija relację mniej lub bardziej zobiektyzowaną  narrację pamiętnikarską (1 os.) – narrator uzewnętrznia się jako „ja” wewnątrz zdarzeń (czasem jako uczestnik albo świadek)

15 GATUNKI EPICKIE BAŚŃ – opowieść o fikcyjnych osobach, które swobodnie przekraczają granice świata rzeczywistego i nadnaturalnego (elementy fantastyki, magii i cudowności); często występują elementy moralizatorskie MIT – opowieść wyrażająca i organizująca wierzenia danej społeczności, przede wszystkim archaicznej; mit stanowi narrację o konkretnych wydarzeniach, tak pomyślaną, by jej sens był zawsze ogólny, odnosił się do zasad wiary, porządku świata lub ludzkiego postępowania NOWELA – utwór narracyjny niewielkich rozmiarów o zwartej przejrzystej akcji, zwykle jednowątkowej, ma ograniczoną listę postaci i niewiele partii opisowych; posiada wyraźny punkt kulminacyjny, finał i puentę PRZYPOWIEŚĆ – gatunek literatury moralistycznej; utwór narracyjny, w którym przedstawione postacie i zdarzenia nie są ważne ze względu na swe cechy jednostkowe, lecz jako przykłady uniwersalnych prawideł ludzkiej egzystencji, postaw wobec życia i kolei losu; właściwa interpretacja polega na przejściu od znaczenia literalnego do ukrytego znaczenia alegorycznego lub moralnego

16 POWIEŚĆ – podstawowy gatunek prozy epickiej czasów nowożytnych, o znacznej długości, w którym pierwszorzędną rolę pełni fabuła; narracji przeważnie towarzyszy dialog; cechy charakterystyczne to: wielowątkowość, bogactwo szczegółów i bohaterów, elastyczna struktura oraz brak ograniczeń tematycznych; powieść historyczna: powieść, w której świat przedstawiony umieszczony został w epoce traktowanej przez twórcę i jego odbiorców nie jako epoka współczesna, ale jako w zasadzie zamknięty okres dziejów powieść przygodowa: dominuje wartka, zwarta akcja osnuta wokół przygód bohatera; o specyfice odmiany decyduje sceneria, w której toczy się akcja; opisy służą zapoznaniu czytelnika z realiami środowiska powieść fantasy: z pietyzmem kreuje światy alternatywne, akcja toczy się na odległych planetach lub w mitycznej przeszłości; łączy realizm i fantastykę naukową ze światem baśni i mitu; niemal zawsze występuje motyw walki dobra ze złem powieść fantastycznonaukowa: akcja toczy się w bliższej lub dalszej przyszłości; dominuje fantazja techniczna, a stan nauki i techniki decyduje o losach bohaterów

17 DRAMAT obejmuje utwory przeznaczone zasadniczo do realizacji scenicznej, ma najczęściej charakter fabularny i odznacza się przeważającą dominacją dialogu świat przedstawiony koncentruje się wokół wyraziście zarysowanej akcji w tradycyjnych gatunkach ma ustalone fazy przebiegu: ekspozycja, rozwinięcie akcji, punkt kulminacyjny, perypetia i rozwiązanie posiada zewnętrzną segmentację strumienia zdarzeń: akty, sceny i odsłony składa się z tekstu głównego (dialogi) i tekstu pobocznego (didaskalia)

18 GATUNKI DRAMATYCZNE TRAGEDIA - utwór dramatyczny, w którym ośrodkiem akcji jest nieprzezwyciężalny i kończący się nieuchronną klęską konflikt wybitnej jednostki z siłami wyższymi: losem, fatum, prawami historii, prawami moralnymi, prawami społecznymi itp. Konflikt ten określa się jako konflikt tragiczny  tragedia grecka (zasada trzech jedności, decorum, nieprzeciętni bohaterowie, tematem wątki mityczne, dialogi, monologi i pieśni śpiewane przez chór)  tragedia renesansowa (wzory antyczne, aktualna tematyka)  tragedia szekspirowska (zerwanie z zasadą trzech jedności, brak chóru, wielu aktorów, okoliczności społeczne i obyczajowe, luźna kompozycja, elementy komiczne i groteskowe)  tragedia klasycystyczna (zachowana zostaje zasada trzech jedności oraz zasada decorum, brak chóru)

19 KOMEDIA – gatunek obejmujący utwory o pogodnej tematyce i żywej akcji, zamkniętej rozwiązaniem pomyślnym dla bohaterów  komedia staroattycka (zasada trzech jedności, chór, charakter satyry politycznej, łączy elementy baśniowo-fantastyczne, groteskowe i parodystyczne z realistycznymi, aluzje lub bezpośrednie ataki odnoszące się do współczesnego życia publicznego)  komedia obyczajowa (odrzucenie reguł klasycznych, przedmiotem ośmieszania jest obyczajowość określonego środowiska społecznego, treść stanowią miłostki, zazdrość i pojedynki, komizm splata się z liryzmem, a realizm z fantastyką)  komedia charakterów (na plan pierwszy wysuwają się cechy moralne i psychologiczne bohaterów, zindywidualizowane i stypizowane portrety charakterologiczne)  komedia sytuacji (na plan pierwszy wysuwa się dynamiczna akacja, obfitująca w konflikty, powikłania, zbiegi okoliczności i nagłe zmiany kierunku akcji)

20 GATUNKI MIESZANE BALLADA – gatunek obejmujący pieśni o charakterze epicko-lirycznym, nasycone elementami dramatycznymi, opowiadający o niezwykłych wydarzeniach legendarnych lub historycznych; nastrojowość posępna, tajemnicza  ballada ludowa: ukształtowana w średniowieczu w literaturze ustnej  ballada artystyczna: najczęściej imitacja wzorów ballady ludowej; rozkwit w okresie romantyzmu DRAMAT ROMANTYCZNY – gatunek ukształtowany w opozycji do reguł dramaturgii klasycystycznej, o synkretycznej budowie (występują fragmenty liryczne i epickie, sceny jednostkowe i zbiorowe, wątki realistyczne i fantastyczne); wprowadzenie bohatera romantycznego; otwarta kompozycja; dramaty trudne do wystawienia (niesceniczne)

21 ODBIORCA konkretny czytelnik dzieła literackiego, reprezentujący określoną społecznie i historycznie publiczność literacką wirtualny adresat, będący integralnym elementem utworu, założonym partnerem podmiotu literackiego w procesie komunikacji wpisanym w dzieło w sensie węższym: jego rola wynika z użycia zaimków „ty”, „wy” i form czasownikowych, które wyznaczają typy odbiorców w sensie szerszym: ten, którego z konieczności zakłada każdy utwór literacki

22 SYTUACJE ODBIORU czytelnik musi znać konwencję, w jakiej powstał dany utwór; w przypadku jej nieznajomości mamy do czynienia z odczytywaniem tzw. pustych znaków lub z adaptacją konwencji, czyli narzucaniem konwencji własnej bardzo ważnym elementem konwencji jest gatunek dzieło odbierać można na dwa sposoby: czytanie bierne – następuje wtedy, gdy sens dzieła wyrażony został dosłownie i czytelnik ma go tylko przyjąć czytanie czynne – czytelnik sam musi zrekonstruować sens dzieła

23 INTERTEKSTUALNOŚĆ sfera powiązań i odniesień międzytekstowych, w której uczestniczy dane dzieło; obszar wypowiedzi i sposobów mówienia, wobec których dzieło określa swoją formę i znaczenie zjawiska intertekstualności występują w licznych postaciach, z których najważniejsze to: relacje między rozmaitymi cząstkami lub poziomami tekstowymi wewnątrz dzieła wszelkie przywołania w obrębie danego dzieła innych konkretnych wypowiedzi, które je poprzedzają (cytaty, aluzyjne napomknięcia, nawiązania kontynuacyjne lub parodystyczne, różnego rodzaju parafrazy, polemiki i odwołania) naśladowanie w dziele lub jego fragmentach form czy stylów wypowiedzi o wyraźnie rozpoznawalnym charakterze (socjolekty, dialekty, maniery literackie, stylizacje itp.) położenie utworu w pewnej klasie utworów realizujących ten sam wzorzec morfologiczny relacje między danym utworem a wszelkimi utworami, które do niego nawiązują relacje intersemiotyczne między tekstami słownymi a tekstami reprezentującymi inne systemy znakowe (np. literackie ujęcia tematów malarskich i muzycznych)

24 BIBLIOGRAFIA: 1.M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień- Sławińska, J. Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław J. A. Malik, Realizm, w: Pozytywizm, red. A. Skoczek, Bochnia 2006, s  (wiedza wyniesiona z kursu poetyki i teorii literatury)


Pobierz ppt "GENOLOGIA w szkole. RODZAJE LITERACKIE LIRYKA 1 EPIKA 2 DRAMAT 3."

Podobne prezentacje


Reklamy Google