Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Dr hab. Marcin Miłkowski, IFiS PAN. Czego można się spodziewać  Enaktywizm: czwarty nurt na literkę „e”  Enaktywizm i autonomia podmiotu poznającego.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Dr hab. Marcin Miłkowski, IFiS PAN. Czego można się spodziewać  Enaktywizm: czwarty nurt na literkę „e”  Enaktywizm i autonomia podmiotu poznającego."— Zapis prezentacji:

1 Dr hab. Marcin Miłkowski, IFiS PAN

2 Czego można się spodziewać  Enaktywizm: czwarty nurt na literkę „e”  Enaktywizm i autonomia podmiotu poznającego  Radykalny enaktywizm antyreprezentacyjny  Mielizny radykalnego konstruktywizmu  Fenomenologia a enaktywizm  Neurofenomenologia  Fenomenologia inspirująca

3 4E = embedded, embodied, extended, enactive  Cztery nurty wskazujące w różny sposób na rolę ciała i otoczenia – czynników pozamózgowych – w poznaniu  Enaktywizm jest nurtem, który wskazuje rolę aktywności systemu poznawczego w środowisku  ang. enact =  1. grać (rolę w teatrze)  2. wcielać w życie  3. uchwalić, nadać moc prawną  Enaktywiści niestety rzadko mówią, o które ze znaczeń im chodzi…

4 Enaktywizm i autonomia systemu poznawczego  Aktywność poznawcza jest procesem, który zachodzi w wyniku oddziaływania autonomicznego systemu poznawczego z otoczeniem.  Autonomia systemu poznawczego stanowi podstawę naturalnej normatywności i podmiotowości.  Autonomię rozumie się w kategoriach biologicznych.

5 Autopoiesis  Koncepcja dwóch chilijskich biologów teoretycznych:  Franciska Vareli ( )  Humberto Maturany (ur. 1928)  Życie = samoorganizacja systemu biologicznego, czyli autopoiesis  gr. poiein = tworzyć (stąd też słowo „poezja”)

6 Autopoiesis  Minimalny model życia: żywy jest taki układ, który podtrzymuje swoje funkcjonowanie w obliczu perturbacji z zewnątrz  System poznawczy modelowany jako żywy organizm:  względnie izolowany od środowiska,  mający tylko energetyczne relacje z otoczeniem,  współwytwarzający sam siebie…

7 Składniki molekularne Granica układu tworzy generuje określa energia Sieć reakcji metabolicznych Autopoiesis jako model

8 Jak to ma się do kognitywistyki?  Badanie procesów poznawczych jako biologicznych, a także wynikających z interakcji samoorganizujących się układów  Przejawia się w wielu badaniach koordynacji w działaniu  A także w lingwistyce i metodologii poznania rozproszonego

9 Di Paolo i de Jaegher  Ezequiel di Paolo i Hanne de Jaegher:  Analiza relacji podmiot działający – środowisko w kategoriach sensotwórczości  Opisy relacji społecznych jako szczególnego przypadku relacji podmiot – otoczenie, zwłaszcza interakcji dwuosobowych w niewielkich skalach czasowych

10 Cowley: rozproszona aktywność językowa  Aktywność językowa (languaging) w perspektywie biosemiotycznej: koordynacja działań w komunikacji, na wielu skalach czasowych  Kulturowo-społeczna aktywność, której nie można badać w kategoriach czysto indywidualnej, tylko jako rozproszoną

11 Krytyka modeli autopojetycznych  Autopoiesis jest modelem bezczasowym. Współczesne modele enaktywne biorą pod uwagę czas w wielu skalach czasowych:  okresy długiego trwania (ewolucja),  aktualne funkcjonowanie układu.  Model jest tak idealizowany, że nie dopuszcza śmierci, starzenia się ani informacyjnych relacji z innymi układami autonomicznymi.  Jak monady bez okien w metafizyce Leibniza

12 Model interaktywistyczny  Mark Bickhard (ur. 1945):  Procesualistycze ujęcie poznania w ramach układu żywego rozumianego jako system dynamiczny w stanie termodynamicznej nierównowagi ze środowiskiem.  Wyrównanie stanu energii z otoczeniem to śmierć.  Układ podtrzymuje swoje istnienie, czyli stan nierównowagi.

13 Model interaktywistyczny  Minimalny model podtrzymywania istnienia: proces palenia się świecy  Palący się knot rozgrzewa wosk.  Rozgrzany wosk spala się, co roztapia wosk i powoduje konwekcję powietrza, co ułatwia utlenianie.  Dopóki jest tlen i wosk, świeca się pali.  To jednak system, który nie jest i nie może być poznawczy.

14 Model interaktywistyczny  Świeca nie może nic zrobić, kiedy wosk się wyczerpie.  Ale układ, który może zmieniać sposoby podtrzymywania istnienia, ma więcej możliwości:  może podtrzymywać możliwości podtrzymywania swojego istnienia (= rekurencyjne podtrzymywanie samego siebie)  Taki układ jest już żywy i zarazem w minimalnym stopniu poznawczy.

15 Model interaktywistyczny  To, co służy podtrzymaniu systemu, ma biologiczną funkcję  Inna definicja niż u Millikan: funkcja nie jest tylko wypadkową historii, lecz aktualnej dynamiki systemu.  System podejmuje działania, aby dalej podtrzymywać swoje istnienie, a sieć jego składników funkcjonalnie antycypuje powodzenie jego działań.

16 Model interaktywistyczny  Antycypacja dotyczy powodzenia działań, dzięki czemu powstają reprezentacje poznawcze:  Implicite system orzeka, jaki musi być jego stan, aby jego działanie się powiodło.  Koncepcja analogiczna do afordancji Gibsona:  W systemie są wskaźniki powodzenia możliwych działań.

17 Autopoiesis a interaktywizm  Autopoiesis to model pozaczasowy; model interaktywistyczny wskazuje na czas.  Autonomia autopoietyczna polega na zamknięciu układu na wpływ zewnętrzny, ograniczony jedynie do przepływu energii, ale bez żadnych mechanizmów fizycznych.  Model interaktywistyczny jest fizykalistyczny; wiąże się z dynamicznym modelem funkcjonowania centralnego układu nerwowego (rozumianego jako układ modulujący oscylacje).

18 Enaktywizm i autonomia  Poznanie = działanie w otoczeniu, w ostateczności służące podtrzymaniu istnienia systemu  Stąd bliskość do ekologicznego ujęcia poznania jako zawsze związanego ze środowiskiem.  Metabolizm jest istotny, bo stanowi podstawę funkcji biologicznej.  Enaktywizm tego rodzaju jest sprzeczny z empiryzmem, bo to motoryka jest istotna dla poznania, nie zmysły.

19 Hipoteza mózgu skórnego (Keijzer i in. 2013)  Ewolucja układu nerwowego zaczęła się nie od receptorów, tylko od regulacji ruchu – od efektorów skórnych u bakterii  Odruch wcale nie jest podstawową operacją układu nerwowego  Wizja układów nerwowych jako przetworników wejście-wyjście jest błędna

20 Enaktywizm radykalny  Daniel Hutto i Eric Myin – antyreprezentacjonistyczny enaktywizm, bez ontologii opartej na autonomii biologicznej:  Podkreślają jedynie sprzężenie systemu poznawczego ze środowiskiem.  Normatywność ma naturę wyłącznie społeczną.  Reprezentacje istnieją tylko w przypadku języka naturalnego.

21 Mielizny radykalnego konstruktywizmu  Radykalny konstruktywizm:  Stanowisko Ernsta von Glasersfelda ( ) i Humberto Maturany  Koncepcja, zgodnie z którą nie poznajemy rzeczywistości, lecz jedynie nasze przeżycia na jej temat  Wiedza to wynik przystosowania biologicznego, ale nie odzwierciedla rzeczywistości

22 Dlaczego mielizny?  Radykalny konstruktywizm jest stanowiskiem filozoficznie naiwnym.  Typowe dla wielu amatorów filozofów: nie poznajemy rzeczywistości, tylko to, co tworzą nasze neurony, więc rzeczywistość to tylko wytwór neuronów.  Dlaczego to musi być zły argument?  Bo jeśli rzeczywistość tworzą neurony, to muszą istnieć.

23 Ontologiczna powaga  John Heil: wiele stanowisk w filozofii (m.in. umysłu) nie cechuje ontologiczna powaga:  Jeśli ktoś twierdzi, że rzeczywistość fizyczna nie istnieje, a jest cała tworzona przez język, zakłada istnienie języka.  A język wcale nie jest lepiej zrozumiałym tworem niż cząstki elementarne. Wręcz przeciwnie, aktywność językowa wcale nie musi być pojmowana w kategoriach „języka naturalnego”:  Byt o niejasnych granicach, bez znanej struktury…

24 Radykalny konstruktywizm jako stanowisko niestabilne  Radykalny konstruktywizm to jedna z odmian poznawczego idealizmu.  Ale nie można utrzymać poznawczego idealizmu bez ontologicznego idealizmu; to stanowisko niespójne.  W przypadku enaktywistycznej wersji jest to bardzo osobliwa mieszanka: biologiczna koncepcja poznania z idealizmem tworzą raczej potworka.  Bo skąd niby mamy wiedzieć, że biologiczne układy istnieją? Skoro nic nie istnieje…

25 Varela i neurofenomenologia  Varela chciał wykorzystać idee fenomenologiczne w swoich badaniach neurobiologicznych.  Ma to dać dostęp do pierwszosobowego świata podmiotu.  Stąd idea neurofenomenologii:  Badani są trenowani w fenomenologii, aby mogli opisywać swoje przeżycia precyzyjnie, zwłaszcza stosując wariację ejdetyczną.  Istnieje jednak bardzo mało badań w tym nurcie.

26 Pierwszoosobowość?  Pozornie jasny podział:  „Widzę czerwony punkcik”. 1 osoba l. poj.  „Człowiek pod tablicą widzi”. 3 osoba l. poj.  Ale:  „Boli mnie noga”. 3 osoba l. poj.  „Swędzą mnie uszy”. 3 osoba l. m.  „Zimno!”  Gramatyczne odróżnienie pozornie pozwala powiedzieć coś jaśniej niż terminy „subiektywny” i „obiektywny”.  Ale nie pozwala.

27 Subiektywność i obiektywność  „Subiektywny”:  1. podmiotowy, związany z podmiotem (poznania, działania)  2. stronniczy, jednostronny (używane pejoratywnie)  „Obiektywny”  1. istniejący, rzeczywisty, realny, przedmiotowy  2. wyważony, niejednostronny, uwzględniający wiele punktów widzenia

28 Antoine Lutz: jedyny (?) neurofenomenolog  Badał mnichów tybetańskich i pokazał, że można łatwo skorelować wyniki w EEG z tym, co oni zawarli w swoich werbalnych sprawozdaniach.  Różnica z introspekcjonizmem współczesnym polega na zastosowaniu treningu w fenomenologii, ale cała metodologia jest typowa dla badań introspekcyjnych.  Evan Thompson twierdzi, że to się zasadniczo różni od heterofenomenologii Dennetta, ale nie potrafi powiedzieć czym, poza użyciem niejasnego predykatu „pierwszoosobowy”.

29 Fenomenologia inspirująca  Shaun Gallagher:  Badania inspirowane fenomenologiczne bez treningu badanych (phenomenology front- loaded)  Zastosowane do badania poczucia sprawstwa (w odróżnieniu od poczucia własności działania), które jest zaburzone w schizofrenii  Służy do poszukiwania neuronalnych korelatów tych zaburzeń i przeżyć.

30 Podsumowanie  Enaktywizmów jest wiele:  Jest biologiczny, który stara się wywieść nowe pojęcie funkcji  Jest też konstruktywistyczny, ze skłonnościami do idealizmu  Jest też antyreprezentacyjny, zbliżony do psychologii ekologicznej  Jest też dynamiczny, związany z akcentem na czasowość procesów poznawczych…  Są wreszcie odmiany bliskie fenomenologii.

31 Podsumowanie  Podstawowa idea: poznanie sprzęgnięte jest z działaniem podmiotu w jego otoczeniu.  Pod tym względem enaktywiści są bliscy pragmatyzmowi amerykańskiemu, ale i fenomenologii Merleau-Ponty’ego czy Heideggera.  Heidegger jest znany z opisu fenomenologicznego nastawienia teoretycznego jako wywodzącego się z nieporęczności w działaniu…

32 Dalsze lektury  Numer tematyczny pisma „Avant” 2 / 2014 (krytyczne artykuły o enaktywizmie)  Fatalnie (!!!) przełożona antologia o konstruktywizmie pod red. B. Balickiego i in.


Pobierz ppt "Dr hab. Marcin Miłkowski, IFiS PAN. Czego można się spodziewać  Enaktywizm: czwarty nurt na literkę „e”  Enaktywizm i autonomia podmiotu poznającego."

Podobne prezentacje


Reklamy Google