Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Ustawowy ustrój majątkowy – zarząd majątkiem wspólnym, odpowiedzialność za zobowiązania dr Krzysztof Gołębiowski.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Ustawowy ustrój majątkowy – zarząd majątkiem wspólnym, odpowiedzialność za zobowiązania dr Krzysztof Gołębiowski."— Zapis prezentacji:

1 Ustawowy ustrój majątkowy – zarząd majątkiem wspólnym, odpowiedzialność za zobowiązania dr Krzysztof Gołębiowski

2 Zarząd majątkiem wspólnym regulacja: art Zarząd majątkiem wspólnym – w ogólności – ogólnie chodzi o to, że jeśli jakieś prawo czy zespół praw przysługuje kilku podmiotom, to powstaje problem, kto może te prawa wykonywać, rozporządzać nimi, itp. – o zarządzie mówi się zawsze tam, gdzie jest jakaś odmiana wspólności, np.: – współwłasność – majątek wspólny wspólników spółki cywilnej

3 Zarząd majątkiem wspólnym jeśli danemu podmiotowi przysługuje prawo podmiotowe „wyłącznie” (jest jeden podmiot uprawniony) nie musimy się zastanawiać, jak nim „zarządzać”, nie używamy nawet takiego słowa – każdy dokonuje czynności prawnych w sferze swoich interesów samodzielnie – nie ma znaczenia, czy czyni to korzystnie, czy w porozumieniu z kimś – co do zasady takie samodzielne działania zawsze są skuteczne

4 Zarząd majątkiem wspólnym przy wspólnym przysługiwaniu praw już jest problem, np.: – czy wszyscy uprawnieni muszą działać łącznie w ramach wykonywania wspólnych praw, co kłopotliwe, – czy wystarczy jeśli działa tylko jeden z nich, co ryzykowne dla pozostałych

5 Zarząd majątkiem wspólnym – charakter przepisów – k.r.o. reguluje samodzielnie i kompleksowo zarząd majątkiem wspólnym małżonków w art nie stosuje się więc do samego zarządu majątkiem wspólnym innych regulacji prawnych, nawet w drodze analogii np. przepisów o współwłasności, w tym art. 196 k.c.

6 Zarząd majątkiem wspólnym – charakter przepisów – przepisy kro o zarządzie mają charakter bezwzględnie obowiązujący nie można więc zmienić zasad zarządu umownie, – k.r. z 1950 r. przewidywał dopuszczalność modyfikacji umownych w tym zakresie. nie oznacza to, że nie będzie skuteczna między małżonkami umowa (nawet nieformalne ustalenia) co do sposobu wykonywania zarządu, np. właśnie ustalenie, ze pewne czynności muszą być dokonywane wspólnie ale wobec osób trzecich – taka umowa byłaby bezskuteczna

7 Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym – znaczenie definicji znaczenie definicji zarządu polega na tym, że: – te działania małżonków, które zalicza się do zarządu, podlegają regulacji art. 36 – 40 k.r.o. czyli szczególny w stosunku do reguł ogólnych prawa cywilnego reżim dokonywania tych czynności – w k.r.o. można wyróżnić grupę przepisów, które należy określić jako „regulujące wyłącznie zarząd majątkiem wspólnym” przepisy te regulują tylko te zachowania, które uznamy za zarząd są to art

8 Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym – znaczenie definicji – podsumowując, w uproszczeniu: – jeśli coś zaliczymy do zarządu – podlega regulacji przepisów 36 – 40 kro, np. takiej czynności jednego małżonka może sprzeciwić się drugi małżonek (art ) – jeśli uznamy, że coś nie wchodzi do zarządu, to nie podlega tej regulacji, a zatem każdy z małżonków może dokonywać tych czynności na zasadach ogólnych i np. drugi małżonek nie może skutecznie takiej czynności się sprzeciwić

9 Skutki zaliczenia danej czynności do wykonywania zarządu majątkiem wspólnym obowiązek – skuteczny tylko między małżonkami – współdziałania w dokonywaniu czynności zarządu (art. 36 § 1 k.r.o.); możliwość skutecznego dokonania czynności zarządu przez jednego tylko małżonka, z wyjątkiem sytuacji wyraźnie wyliczonych w przepisach (art. 36 § 2 k.r.o.); wyłączenie – co od zasady – możliwości skutecznego dokonania czynności zarządu przedmiotami majątkowymi służącymi jednemu z małżonków do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej przez drugiego małżonka (art. 36 § 3 k.r.o.);

10 Skutki zaliczenia danej czynności do wykonywania zarządu majątkiem wspólnym możliwość sprzeciwienia się czynności zarządu majątkiem wspólnym zamierzonej przez drugiego małżonka (art § 1 oraz 2 k.r.o.) i w konsekwencji możliwość rozstrzygnięcia przez sąd co do sprzeciwu małżonka wobec zamierzonej czynności zarządu (art. 39 k.r.o. w zw. z art § 3 k.r.o.); możliwość pozbawienia jednego z małżonków przez sąd, z ważnych powodów, samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym (art. 40 zd. 1 k.r.o.) zgodnie z dominującym poglądem: stosowanie regulacji art. 37 k.r.o.

11 Skutki zaliczenia danej czynności do wykonywania zarządu majątkiem wspólnym Podsumowanie tych skutków: z wykonywaniem zarządu wiążą się pewne ograniczenia w stosunku do reguł ogólnych: – w sferze między małżonkami – ale też wobec osób trzecich – więcej przesłanek skuteczności czynności (np. sprzeciw czy art. 36 § 3) ustalenie, czy konkretna planowana czy już dokonana czynność stanowi przejaw zarządu, ma duże znaczenie nie tylko dla małżonków, ale też osób trzecich

12 Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym - ogólnie a więc definicja, ustalenie, które działania stanowią wykonywanie zarządu kwestia sporna od lat, mimo nowelizacji z 2005 r. tu tylko ogólne nakreślenie problemu

13 Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym - ogólnie w przybliżeniu o treści tego pojęcia – pierwsza ważna uwaga: – na pewno nie wszystkie działania małżonka w sferze majątkowej to zarząd majątkiem wspólnym są działania małżonków w ich sferze majątkowej, które nie stanowią zarządu majątkiem wspólnym – jest ich bardzo wiele np. sprzedaż komputera, którego własność wchodzi do majątku osobistego żony na pewno nie jest wykonywaniem zarządu majątkiem wspólnym – zarząd należy też odróżnić od korzystania z przedmiotów wspólnych praw, zwłaszcza wspólnych rzeczy – tę kwestię reguluje art k.r.o.

14 Pojęcie zarządu majątkiem wspólnym - ogólnie można w przybliżeniu określić, że w skład zarządu majątkiem wspólnym wchodzą czynności prawne, procesowe i ewentualnie też faktyczne, które polegają na: wykonywaniu praw wchodzących w skład wspólności – w szerokim rozumieniu, a zatem też czynności przed sądami i organami administracji rozporządzaniu tymi prawami, a więc zbywaniu ich, obciążaniu, znoszeniu <== to w zasadzie jest też wykonywanie praw i według przeważającego poglądu, z którym się nie zgadzam, zaciąganiu zobowiązań: dotyczących praw wchodzących w skład majątku wspólnego dotyczących przedmiotów tych praw (np. rzeczy)

15 Przykłady czynności zarządu majątkiem wspólnym Przykłady czynności zarządu m. wspólnym według tych założeń: – zbycie (np. przez sprzedaż) wspólnego samochodu (bezsporne) – wniesienie powództwa o wydanie przez osobę trzecią wspólnej rzeczy posiadanej przez tę osobę bez tytułu prawnego – art. 222 § 1 k.c. (bezsporne) – wniesienie powództwa o zapłatę wspólnej wierzytelności (w zasadzie bezsporne – patrz uwagi z poprzedniego wykładu) – obciążenie wspólnej rzeczy (prawa) zastawem lub hipoteką (bezsporne) – wynajęcie/wydzierżawienie osobie trzeciej wspólnego samochodu, wspólnej nieruchomości (sporne) – zawarcie umowy ubezpieczenia wspólnej rzeczy czy zlecenie jej remontu (bardzo sporne)

16 Przykłady czynności nie stanowiących zarządu majątkiem wspólnym Przykłady czynności, które nie stanowią wykonywania zarządu m. wspólnym według tych założeń: – sprzedaż samochodu wchodzącego w skład majątku osobistego jednego z małżonków (bezsporne) – zawarcie umowy o pracę lub umowy o dzieło (sporne, jeśli dzieło ma być wykonywane przy użyciu składników majątku wspólnego) – zawarcie umowy pożyczki czy poręczenie cudzego długu, wystawienie weksla (nadal sporne mimo wyraźnej intencji autorów nowelizacji z 2004 r., aby czynności takie wyłączyć z zakresu zarządu)

17 Zarząd majątkiem wspólnym - historia przed nowelizacją z 2004 r. regulacja zarządu miała następujące brzmienie: Art. 36. § 2. Każdy z małżonków może wykonywać samodzielnie zarząd majątkiem wspólnym. Do dokonania czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebna jest zgoda drugiego małżonka wyrażona w formie wymaganej dla danej czynności prawnej. Art. 37. § 1. Ważność umowy, która została zawarta przez jednego z małżonków bez wymaganej zgody drugiego, zależy od potwierdzenia umowy przez drugiego małżonka. § 2. Druga strona może wyznaczyć małżonkowi, którego zgoda jest wymagana, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

18 Zarząd majątkiem wspólnym - historia zatem umowa zawarta przez małżonka była nieważna (jeśli po jej zawarciu drugi małżonek odmówił jej potwierdzenia) pod warunkiem, że łącznie wystąpiły dwie okoliczności: – zawarcie umowy stanowiło wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym – w danym wypadku charakter i treść umowy powodowały, że stanowiła ona czynność „przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem wspólnym” przepis miał ogromne znaczenie dla praktyki, przy czym dwie kwestie pozostawały zasadniczo sporne: – co to jest „zarząd majątkiem wspólnym”? (kwestia częściowo już omawiana) – jakie stosować kryteria dla odróżnienia czynności zwykłego zarządu oraz przekraczających ten zakres (obiektywne czy subiektywne)?

19 Zarząd majątkiem wspólnym - historia Nie było wątpliwości co do kwalifikacji jako przekraczające zakres zwykłego zarządu pewnej grupy czynności: – Rozporządzenie wspólną nieruchomością, np. sprzedaż jej, obciążenie hipoteką – Czynności rozporządzające dotyczące przedsiębiorstwa Jednak i tak były to poglądy (wprawdzie zgodne i jednolite) orzecznictwa i doktryny, a nie wnioski płynące wprost z brzmienia przepisów – Przeważnie przyjmowano też, że zakres zwykłego zarządu przekraczało: wypowiedzenie najmu, jeśli dotyczył on lokalu służącego do zaspokajania mieszkaniowych potrzeb rodziny Nabycie własności nieruchomości, jeśli była obciążona hipoteką – Te kwestie jednak już były sporne

20 Zarząd majątkiem wspólnym – historia (kwalifikacja umów pożyczki i poręczenia) spory w doktrynie i orzecznictwie budziło zwłaszcza zakwalifikowanie do zarządu czynności takich, jak zawarcie umowy pożyczki, kredytu czy poręczenia – w doktrynie zdania były podzielone, jednak raczej przeważał pogląd, że nie jest to czynność zarządu (np. Z. Radwański, A. Dyoniak) – w orzecznictwie zdecydowanie dominowało stanowisko, że zawarcie takich umów stanowiło czynności zarządu majątkiem wspólnym – stanowisko to prezentowane jest w orzecznictwie nadal, gdyż nadal toczą się spory dotyczące umów zawieranych przed 2005 r. dzięki takiej wykładni wielu małżonków uniknęło konieczności zapłaty znaczących sum, zwłaszcza związanych z udzielonymi przez nich poręczeniami – sądy uznawały umowę poręczenia np. zawartą przez męża za nieważną, jeśli (nawet już w toku procesu o zapłatę) żona oświadczyła, że odmawia potwierdzenia takiej umowy (art. 36 § 2 zd. 2 i art. 37 w dawnym brzmieniu).

21 Zarząd majątkiem wspólnym – historia (kryteria wyróżnienia czynn. przekraczających zakres zwykłego zarządu) istniał też spór co do tego czy „przekraczanie” zakresu zwykłego zarządu rozumieć: – obiektywnie – a więc przy przyjęciu pewnej stałej średniej miary właściwej dla typowej polskiej rodziny – subiektywnie – a więc w odniesieniu do sytuacji konkretnych małżonków, których ocena dotyczy Dominowało raczej rozumienie subiektywne, a więc inne były kryteria w rodzinach zamożnych, zwłaszcza tych, w których małżonkowie prowadzili działalność gospodarczą, a inne w rodzinach przeciętnie sytuowanych majątkowo

22 Zarząd majątkiem wspólnym – historia (wady dawnej regulacji) brak dostosowania do istniejącej sytuacji społeczno-ekonomicznej, zwłaszcza powszechnego prowadzenia działalności gospodarczej przez małżonków znaczące zagrożenie bezpieczeństwa obrotu małżonkowie wielokrotnie podważali ważność umów po wielu latach od ich zawarcia ważność umowy zawieranej z małżonkiem często była sporna i wątpliwa – kryteria oceny ważności umowy były wątpliwe, mocno subiektywne i w wielu wypadkach trudno było przewidzieć, jak orzeknie sąd, który miał sporą swobodę oceny np. czy dana umowa przekraczała zakres zwykłego zarządu również skutki niekorzystne dla samych małżonków: – kontrahenci nieraz „na zapas” domagali się wyrażenia zgody na zawarcie umowy przez małżonka osoby, z którą zawierali tę umowę.

23 Zarząd majątkiem wspólnym – motywy i cele zmian z 2004 r. Opisane wady doprowadziły do podjęcia decyzji o wprowadzeniu istotnych zmian regulacji ustroju ustawowego podstawowym celem miało być uproszczenie reguł uczestniczenia małżonków w obrocie Założenia nowelizacji: – jednoznaczne sprecyzowanie przesłanek ważności umów zawieranych przez małżonków – stosowanie przy ocenie zachowań małżonków kryteriów obiektywnych, takich samych dla każdego małżeństwa – rezygnacja z posługiwania się pojęciami ocennymi – unikanie zmuszania osób trzecich do badania wewnętrznych relacji małżonków – wzmocnienie autonomii każdego z małżonków

24 Zarząd majątkiem wspólnym – podstawowe zmiany z 2004 r., realizujące opisane wcześniej cele W założeniach cele te zrealizować miały następujące zmiany: – precyzyjne i jasne wskazanie, które czynności wymagają zgody drugiego małżonka (cały art. 37) pozostałych czynności mogą dokonywać małżonkowie samodzielnie (głównie: art. 36 § 2 zd. 1) – przesądzenie, co jest czynnością zarządu (art. 36 § 2 zd. 2) – jasne przesądzenie, czy i pod jakimi warunkami wierzyciel jednego tylko małżonka może prowadzić egzekucję z majątku wspólnego (art. 41 k.r.o.) A więc oderwanie kwestii zarządu majątkiem wspólnym od kwestii odpowiedzialności za zobowiązania Nie wszystkie te cele udało się (nie tylko moim zdaniem) osiągnąć, nadal pozostają istotne spory i rozbieżności w wykładni tych przepisów – jednak z pewnością jest znacznie lepiej niż przed 2005 r.

25 Definicja zarządu – obecnie występujące poglądy W zamyśle ustawodawcy, spory dotyczące definicji zarządu miał zakończyć dodany art. 36 § 2 zd. 2 – przepis miał stanowić definicję zarządu: Wykonywanie zarządu obejmuje czynności, które dotyczą przedmiotów majątkowych należących do majątku wspólnego, w tym czynności zmierzające do zachowania tego majątku przepis jest powszechnie traktowany jako definicja, jednak czasem podkreśla się, że jest to określenie zbyt ogólne, aby mogło stanowić definicję – przed 2005 r. nie było sporu co do tego, że zarząd to czynności „dotyczące” składników majątku wspólnego – spory toczyły się wokół tego, jak należy rozumieć zwrot „dotyczy”

26 Definicja zarządu – obecnie występujące poglądy Celem autorów nowelizacji z 2004 r. było przede wszystkim przesądzenie, że do zarządu majątkiem wspólnym nie należy zawieranie umów, które zobowiązują małżonka do świadczenia pieniężnego – takich jak pożyczka czy poręczenie – bo umowy te nie dotyczą bezpośrednio konkretnego składnika majątku wspólnego jednak nawet obecnie są autorzy, którzy zaliczają te umowy do zarządu

27 Definicja zarządu – obecnie występujące poglądy Obecnie można wyróżnić dwie odmienne koncepcje wykładni pojęcia „zarząd majątkiem wspólnym”: – wąską – szeroką wykładnię szeroką prezentuje zdecydowana większość autorów, prezentował ją też SN na tle dawnych przepisów – – jednak poglądy w ramach tej grupy są b. zróżnicowane wykładnia wąska jest w mniejszości – zatem na jej temat tylko wzmianka w dalszej części wykładu

28 Definicja zarządu – szerokie rozumienie zarządu Poglądy są dość zróżnicowane (por. wcześniejsze wyliczenie). na pewno do zarządu majątkiem wspólnym zalicza się: – czynności prawne rozporządzające wspólnymi prawami (sprzedaż wspólnej rzeczy, przelew wspólnej wierzytelności) – zobowiązujące, jeśli świadczenie jest jakoś powiązane z przedmiotem wspólnego prawa (wynajęcie wspólnej rzeczy, jej remont i ubezpieczenie)

29 Definicja zarządu – szerokie rozumienie zarządu najbardziej sporne obecnie kwestie: czy do zarządu zalicza się: – umowy zobowiązujące małżonka do świadczenia pieniężnego – umowy prowadzące do nabycia prawa do majątku wspólnego (według reguł z art. 31 i nast. k.r.o.) pogląd dominujący: oba rodzaje umów nie stanowią wykonywania zarządu

30 Definicja zarządu – szerokie rozumienie zarządu co do zobowiązań pieniężnych: przecież nie dotyczą konkretnego składnika majątku wspólnego – zapłata może być dokonana ze środków z majątku osobistego – w chwili dokonywania czynności nie można przesądzić, z którego majątku małżonek w przyszłości spełni świadczenie (i czy w ogóle je spełni) – samo istnienie możliwości prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego(art. 41 k.r.o.) nie zmienia tej oceny

31 Nabywanie praw do majątku wspólnego a zarząd majątkiem wspólnym problem – np. czy mąż może sprzeciwić się (art ) zawarciu przez żonę umowy sprzedaży, na podstawie której do majątku wspólnego ma wejść np. własność mebli, jeśli mąż uważa taki zakup za zbędny dominujący pogląd: samo nabycie prawa do majątku wspólnego nie stanowi zarządu, gdyż nie dotyczy istniejącego już składnika majątku wspólnego – na skutek dokonania czynności (np. umowy sprzedaży) prawo dopiero wejdzie do majątku wspólnego – zarząd dotyczy „aktualnego” majątku, a nie majątku „przyszłego”

32 Nabywanie praw do majątku wspólnego a zarząd majątkiem wspólnym natomiast czynnością zarządu jest już sama zapłata, jeśli dokonywana jest ze wspólnych środków – albo jeśli zawarto umowę zamiany składnika majątku wspólnego a więc sprzeciwić można się zapłacie, lecz nie wcześniejszemu zawarciu umowy, która prowadzi do nabycia prawa do majątku wspólnego

33 Wąskie rozumienie zarządu majątkiem wspólnym – wzmianka jak wspomniałem, pogląd mniejszościowy definicja: – zarząd to czynności małżonków, których skuteczność (ważność) jest przez przepisy prawne uzależniona od przysługiwania prawa podmiotowego, które w danym wypadku wchodzi do majątku wspólnego – a w pewnym uproszczeniu zarząd to tylko wykonywanie wspólnych praw – nie obejmuje w zasadzie czynności prawnych zobowiązujących do zarządu nie zalicza więc np. zawarcia umowy najmu wspólnej rzeczy, umowy zlecającej remont wspólnego samochodu czy budynku czy też umowy ubezpieczenia wspólnej rzeczy

34 Zasady wykonywania (regulacja) zarządu majątkiem wspólnym – przegląd obecnej regulacji art. 36 – 40 (art. 41 to już nie regulacja zarządu!) przegląd: art. 36 § 1 – obowiązek współdziałania w zarządzie – ma charakter wewnętrzny ; podano przykłady 36 § 2 zd. 1 najważniejszy przepis w całej regulacji zarządu: zasada samodzielności (autonomii) 36 § 2 zd. 2 - definicja legalna zarządu art. 36 § 3 – wyjątek od zasady samodzielności – tylko jeden małżonek zarządza częścią majątku służącą mu do prowadzenia działalności zawodowej lub zarobkowej art – nowa regulacja – możliwość sprzeciwienia się zamierzonej przez drugiego małżonka czynności zarządu

35 Zasady wykonywania (regulacja) zarządu majątkiem wspólnym – przegląd regulacji art. 37 – drugi wyjątek od zasady samodzielności zarządu; w § 1 wymienia czynności wymagające zgody drugiego małżonka, dalej konsekwencje braku zgody art. 38 – ochrona dobrej wiary – ściśle powiązany z czynnościami z art. 37 i tylko ich dotyczy art. 39 – generalnie – możliwość ingerencji sądu w postaci zezwolenia zastępującego zgodę z art. 37 i przełamującego sprzeciw z art art. 40 – „sankcje” za nieprawidłowe wykonywanie zarządu przede wszystkim w postaci pozbawienia małżonka samodzielnego zarządu.

36 Zasada samodzielności a obowiązek współdziałania - wzmianka porównanie art. 36 § 1 oraz § 2 zd. 1 – pozornie sprzeczne ze sobą jednak oczywiście nie ma tu sprzeczności – w skrócie: – § 1 odnosi się do sfery wewnętrznej, a więc stosunków między małżonkami – § 2 do stosunków „zewnętrznych”, a więc relacji małżonka z osobami trzecimi – w uproszczeniu: zawierając umowy z osobą trzecią małżonek może w pełni skutecznie działać samodzielnie; ale właśnie dlatego, że posiada taką kompetencję, powinien te samodzielne działania podejmować we współdziałaniu ze współmałżonkiem

37 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu art. 36 § 2 zd. 1 najważniejsza reguła dot. zarządu majątkiem wspólnym – powszechny błąd na egzaminie (proszę nie uczyć się ze skryptu/skryptów, w których są takie głupoty): „małżonkowie zarządzają majątkiem wspólnym wspólnie/łącznie”, „małżonkowie muszą dokonywać czynności zarządu wspólnie” (np. w odpowiedzi na pytanie „zasada samodzielności zarządu i wyjątki od niej”)

38 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu majątkiem wspólnym art. 36 § 2 zd. 1 - te czynności, które zaliczymy do zarządu, mogą być skutecznie dokonane przez jednego tylko małżonka (samodzielnie, bez udziału drugiego) – chodzi też o skuteczność wobec drugiego małżonka – współmałżonek nie musi wyrażać zgody ani nawet wiedzieć o dokonaniu takiej czynności z zastrzeżeniem zapowiedzianych wyjątków – ale zrezygnowano z podziału na czynności zwykłego zarządu i przekraczające ten zakres – rezygnacja z podziału opartego na subiektywnych kryteriach – za to w art. 37 jest zamknięty, w założeniu jasny, katalog czynności, które wymagają zgody – o tym później

39 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu najważniejsza kwestia: taka czynność dokonana samodzielnie, jeśli jest wykonywaniem zarządu (o tym decyduje przyjęta definicja zarządu) jest skuteczna także wobec 2. małżonka a więc jeśli chodzi o rozporządzanie wspólnymi prawami – małżonek rozporządza skutecznie „całym” prawem, ze skutkiem dla nabywcy i drugiego małżonka – dotyczy to np. sprzedaży czy zamiany wspólnego samochodu inaczej – np. art. 199 k.c. (współwłasność w częściach ułamkowych): Do rozporządzania rzeczą wspólną oraz do innych czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu, potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. Regule tej podlega też rozwiązanie stosunku prawnego o charakterze obligacyjnym (np. wypowiedzenie najmu, który wchodził w skład majątku wspólnego może być dokonane skutecznie przez działanie jednego tylko małżonka)

40 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu nie ma przy tym znaczenia, w jaki sposób prawo znalazło się w majątku wspólnym i w zasadzie – jakie jest jego przeznaczenie i sposób korzystania z jego przedmiotu a więc np. skoro pobrane wynagrodzenie za pracę jest w majątku wspólnym – zarządzać tymi środkami może też ten małżonek, który nie jest pracownikiem jeśli np. małżonkowie za wynagrodzenie żony zakupili samochód i tylko żona go używała – to sprzedać ten samochód albo obciążyć zastawem może mąż samodzielnie (bez zgody żony) pewne wyjątki od tych reguł wprowadza art. 36 § 3 w sytuacji, gdy dany składnik majątku wspólnego służy do prowadzenia określonej tam działalności

41 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu - wspólne wierzytelności zasady te odnoszą się także do wspólnych wierzytelności – o ile akceptuje się tezę o ich wejściu do majątku wspólnego zgodnie z założeniami z poprzednich wykładów obojętne więc, w jaki sposób wierzytelność weszła do majątku wspólnego (zwłaszcza jeśli stało się to na skutek zawarcia umowy przez jednego tylko małżonka) – zarządzać tą wierzytelnością może samodzielnie każde z małżonków – przede wszystkim każde z małżonków może rozporządzić taką wierzytelnością (dokonać jej przelewu)

42 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – wspólne wierzytelności a więc każde z małżonków może samodzielnie np.: – wzywać do spełnienia świadczenia ze skutkami z art. 476 k.c. oraz kierować do dłużnika inne prawnie doniosłe wezwania i zawiadomienia np. dotyczące wady przedmiotu świadczenia – domagać się spełnienia świadczenia – w tym pozywać o zapłatę czy spełnienie świadczenia niepieniężnego (a więc w procesie nie muszą występować w roli powodów oboje małżonkowie) – dokonać wyboru świadczenia w zobowiązaniu przemiennym (art. 365 k.c.) – dokonywać czynności wpływających na wygaśnięcie czy modyfikację stosunku prawnego (np. wypowiedzenia, zwolnienie z długu) trzeba też zaznaczyć, że w wypadku wierzytelności wchodzących w skład majątku wspólnego małżonków nie występuje solidarność wierzycieli (art. 367 k.c.)

43 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – wspólne prawa rzeczowe podobnie w wypadku praw rzeczowych, zwłaszcza prawa własności zasada samodzielności obejmuje przede wszystkim rozporządzanie tymi prawami (o ile są zbywalne) – a więc np. umowa sprzedaży wspólnej rzeczy przeniesie własność, nawet jeśli jako sprzedawca zawarł ją tylko jeden z małżonków

44 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – wspólne prawa rzeczowe Ponadto skuteczne będzie dokonanie przez jednego tylko z małżonków: – obciążenia wspólnej rzeczy prawem zastawu lecz już nie obciążenie nieruchomości hipoteką – art. 37 § 1 k.r.o. – wystąpienie z powództwem windykacyjnym tzn. o wydanie wspólnej rzeczy od osoby, która włada nią bez tytułu prawnego (art. 222 § 1 k.c.) Tu jednak nie ma różnicy między wspólnością małżeńską a współwłasnością ułamkową: art. 209 k.c. – wystąpienie z powództwem o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy przeciwko osobie, która włada nią bez tytułu prawnego (art k.c.)

45 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – skutki samodzielnego dokonania czynności przez małżonka skutek tak samodzielnie dokonanej czynności występuje też w sferze prawnej drugiego małżonka (a więc w prawie podmiotowym, które jest składnikiem majątku wspólnego) – a więc w zależności od treści dokonanej czynności zarządu niedziałający małżonek np.: traci własność rzeczy lub prawo to zostaje obciążone przestaje być wierzycielem/dłużnikiem (wypowiedzenie, zwolnienie z długu) jest związany wyborem świadczenia

46 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – skutki samodzielnego dokonania czynności przez małżonka SN w wyroku z 1958 r., I CO 10/58 przyjął, że małżonek w ramach zarządu działa jako przedstawiciel ustawowy drugiego małżonka zgodnie z ta koncepcją, drugi małżonek stawał się stroną czynności prawnej zarządu, bo przecież przedstawiciel działa w imieniu reprezentowanego ze skutkiem dla niego i np. stawał się dłużkiem w zakresie zaciągniętych przez współmałżonka zobowiązań

47 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – skutki samodzielnego dokonania czynności przez małżonka w doktrynie przedstawiono bardzo krytyczne oceny tej uchwały; tezy tej SN już nie powtórzył później dziś nie ma wątpliwości, że małżonek w ramach zarządu działa we własnym imieniu, a nie jako przedstawiciel drugiego małżonka – żaden przepis nie ustanawia przedstawicielstwa ustawowego małżonków w ramach zarządu – stroną czynności zarządu jest tylko małżonek działający

48 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – skutki samodzielnego dokonania czynności przez małżonka ale oczywiście samodzielne wykonywanie zarządu następuje ze skutkiem dla drugiego małżonka – nie jest to umocowanie w rozumieniu art. 95 i nast. k.c.

49 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – skutki samodzielnego dokonania czynności przez małżonka w doktrynie zalicza się też do zarządu czynności prawne zobowiązujące, np. wynajęcie wspólnej rzeczy, zlecenie jej remontu itp. – niestety nie udziela się już odpowiedzi na podstawowe pytania, które narzucają się w związku z taką kwalifikacją nie udzielę tej odpowiedzi, bo ja tego poglądu nie reprezentuję i nie zgadzam się z nim i nie znalazłem odpowiedzi w pracach innych autorów mogę tylko nakreślić problemy:

50 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – skutki samodzielnego dokonania czynności przez małżonka skoro np. wynajęcie wspólnej rzeczy jest wykonywaniem zarządu to czy rodzi skutki w postaci powstania obowiązków obojga małżonków, jeśli umowę zawarł tylko jeden małżonek? Czy drugi małżonek musi znosić korzystanie najemcy ze swojej rzeczy? skoro pożyczka na cele remontu wspólnej nieruchomości ma być czynnością zarządu, to czy drugi małżonek (który jej nie zaciągał) staje się dłużnikiem, ze względu na zasadę z art. 36 § 2 zd. 1? jak ma się do tego regulacja art. 41 k.r.o.? ogólnie: skoro art. 36 § 2 stanowi podstawę skuteczności czynności rozporządzających wobec drugiego małżonka, to dlaczego nie miałyby być wobec niego skuteczne też czynności zobowiązujące?

51 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – podsumowanie art. 36 § 2 - wyraz koncepcji przyznania jak najszerszej autonomii małżonkom, i założenia, że małżonkowie ufają sobie z drugiej strony jest art. 37 § 1 – zamknięty katalog czynności, do których dokonania wymagana zgoda drugiego małżonka dawniej kontrahent małżonka musiał rozważać, czy planowana umowa przekracza zakres zwykłego zarządu czy nie – teraz ustawodawca stworzył „listę” umów wymagających zgody – zawarcie umów „spoza listy” z art. 37 nie wymaga zgody drugiego małżonka

52 Zasada samodzielności (autonomii) zarządu – podsumowanie rozwiązanie korzystne dla kontrahenta małżonka – nie musi się zastanawiać, jaka jest sytuacja rodziny – ani w zakresie tych czynności w ogóle badać, czy druga strona pozostaje w ustroju wspólności – natomiast każdorazowo musi ocenić, czy planowana umowa wchodzi w zakres zarządu w sytuacji, gdy dowie się o sprzeciwie małżonka swego kontrahenta wobec planowanej umowy - art jeśli wchodzi w zakres zarządu – umowa byłaby co do zasady nieważna jeśli nie wchodzi – można ją zawrzeć mimo sprzeciwu

53 Obowiązek współdziałania w zarządzie art. 36 § 1 – Przepis wyraża szerszą myśl ustawodawcy: że zarząd majątkiem wspólnym i w ogóle funkcjonowanie wspólności jest możliwe tylko przy współdziałaniu i wzajemnym zaufaniu małżonków, pewnym poziomie zgody co do zarządzania – jest to zgodnie z dominującym poglądem, rozwinięcie obowiązków z art. 23 i 27 k.r.o. – uprawnieniom małżonka odpowiadają obowiązki drugiego – jest obowiązek konsultowania, informowania – ale nie oznacza to obowiązku działania wspólnie – cały czas należy pamiętać o wewnętrznym charakterze obowiązku (tylko między małżonkami)

54 Obowiązek współdziałania w zarządzie – przejawy realizacji częściowo podane w przepisie udzielać sobie wzajemnie informacji o stanie majątku wspólnego, o wykonywaniu zarządu majątkiem wspólnym i o zobowiązaniach obciążających majątek wspólny ustawodawca eksponuje obowiązki „informacyjne” na pewno obejmuje też sferę planowania, a więc informowanie o zamiarach i uzgadnianie planów moim zdaniem oznacza to też, że można ustalić między małżonkami pewne stałe zasady dokonywania czynności zarządu – np. że wypłaty z rachunku czy przelewy z niego od pewnej kwoty wymagają uzgodnienia – oczywiście takie ustalenia miałyby skutek tylko między małżonkami, nie wiązałyby osób trzecich, w tym banku nie jest to tylko współdecydowanie, obowiązek informowania, ale też obowiązek pomocy temu małżonkowi, który dokonuje czy zamierza dokonać czynności zarządu – np. obowiązek udzielenia pomocy, rady, zajęcia stanowiska co do zasadności danej czynności (ma to istotne znaczenie w wypadku czynności z art. 37)

55 Obowiązek współdziałania w zarządzie – charakter i skutki naruszenia stosunek art. 36 § 1 do § 2 – bardzo ważne – przepis dotyczy stosunku wewnętrznego pomiędzy małżonkami – a więc nie wyłącza on reguły samodzielnego zarządu; przeciwnie – jest jej konsekwencją – nawet jeśli małżonek nie skonsultuje się z drugim w sprawie sprzedaży samochodu czy wypowiedzenia najmu – czynność jest ważna – naruszenie tego obowiązku nie prowadzi w zasadzie do żadnych skutków wobec osób trzecich – osoba trzecia nie musi pytać, czy czynność jest skonsultowana między małżonkami, dla niej liczy się zakres dopuszczalnego dokonywania zarządu samodzielnie, a ten wynika z ustawy (głównie art. 36 § 2 i art. 37) a nie z ustaleń małżonków

56 Obowiązek współdziałania w zarządzie – charakter i skutki naruszenia nawet jeśli kontrahent małżonka wie, że dana czynność jest „nieskonsultowana” między małżonkami, okoliczność ta nie ma wpływu na ważność tej czynności – ale jeśli wie o sprzeciwie to stosuje się art zatem skutki naruszenia tego obowiązku – tylko między małżonkami – po pierwsze możliwa odpowiedzialność odszkodowawcza, ale nie za samo naruszenie tego obowiązku, ale przy wystąpieniu innych przesłanek, w szczególności winy małżonka i przede wszystkim szkody – naruszanie nagminne lub jednorazowe ale poważne – może prowadzić do pozbawienia samodzielnego zarządu przez sąd - art. 40, albo wprowadzenia ustroju przymusowego – nie ma natomiast żadnej bezpośrednio zawartej w przepisie sankcji

57 Wyjątki od zasady samodzielnego zarządzania zapowiedziane już w art. 36 § 2 zd. 1 art. 36 § 3 zarząd przedmiotami służącymi do wykonywania zawodu lub prowadzenia działalności zarobkowej nowa, bardzo specyficzna konstrukcja prawna: wyłączenie drugiego małżonka od zarządu częścią jego własnego majątku art. 37 – czynności wymagające dla swej ważności zgody współmałżonka – a więc można ich dokonać samodzielnie, ale nie wywołają skutku – ten zależny od zgody drugiego małżonka – ostatecznie brak zgody/potwierdzenia drugiego małżonka doprowadzi do nieważności czynności prawnej jako wyjątek wymienia się też art a więc sprzeciw drugiego małżonka – o tyle nieprecyzyjnie, że tu musi wystąpić oświadczenie woli drugiego małżonka

58 Czynności wymagające zgody drugiego małżonka – art. 37 k.r.o. najważniejszy wyjątek od zasady samodzielności (autonomii) zarządzania. – niezwykle istotna regulacja, szczególnie dla praktyki notarialnej należy w tym zakresie odróżnić przynajmniej dwa zagadnienia: – katalogu czynności wymagających zgody (§ 1) – ustalenia co jest taką czynnością, a co nie – i zasad dokonywania tych czynności

59 Czynności wymagające zgody drugiego małżonka – art. 37 k.r.o. omawiana regulacja zastępuje co do funkcji i skutku dawne czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu brak zgody powoduje – jak kiedyś – bezskuteczność zawieszoną, a upływ terminu wyznaczonego przez drugą stronę bądź odmowa potwierdzenia – nieważność ale w żadnym wypadku nie można mówić, że obecnie czynności wymienione w 37 § 1 to „czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu” – na pewno w przepisie wymieniono czynności, które ustawodawca traktował jako poważniejsze ekonomicznie i życiowo – choć to tylko generalne założenie, wcale tak nie musi być w danym wypadku

60 Czynności wymagające zgody drugiego małżonka – art. 37 k.r.o. ale nie można twierdzić, że „mniej ważnych” czynności małżonek dokonywać może samodzielnie, a „ważniejsze muszą być dokonywane wspólnie” – po pierwsze zasada samodzielności wcale nie odnosi się do mniej ważnych czynności albo czynności „codziennych” (brak takich sformułowań w art. 36 § 2) – po drugie art. 37: nie wspólnie tylko za zgodą drugiego małżonka – po trzecie nie są to żadne „ważniejsze czynności” – tylko ściśle wyliczone w zamkniętym katalogu

61 Katalog czynności wymagających zgody - charakter art. 37 § 1 Istotne jest, że: – jest to katalog zamknięty, a więc nie ma możliwości „dodawania” czynności, choćby ich dokonanie było dla rodziny istotne – a więc nie jest tak, że zgody wymagają czynności ważniejsze, poważniejsze itp. – zgody wymagają po prostu tylko i wyłącznie ściśle wskazane w tym przepisie czynności a więc zgody nie wymaga sprzedaż samochodu wartego milion zł, a wymaga sprzedaż bezużytecznej, małej działki o wartości kilkuset złotych

62 Katalog czynności wymagających zgody - funkcje w praktyce katalog z przepisu generalnie pokrywa się z tym, co orzecznictwo uznawało przed 2004 r. za czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu kwalifikacja: – pkt 1-3 – ze względu na przedmiot czynności, – pkt 4 – ze względu na nieodpłatny charakter czynności chodzi głównie o nieruchomości, przedsiębiorstwo i gospodarstwo rolne – założenie – te dobra są najcenniejsze gospodarczo założenie to w nowej cywilistyce bywa kwestionowane

63 Katalog czynności wymagających zgody - funkcje katalog nie obejmuje wartościowych ruchomości, akcji, udziałów itp. – – czasem samochód jest wart więcej niż źle położona mała nieruchomość gruntowa – dla rodziny sprzedaż samochodu (brak wymogu zgody) może być dużo ważniejsza niż wynajęcie nieruchomości, na które potrzebna jest wg art. 37 zgoda ale takie czynności nie wymagają zgody, bo nie dałoby się znowu uniknąć subiektywizmu i uzależniania od sytuacji danej rodziny – „coś za coś”, pewność obrotu za pewną nieracjonalność, – albo będzie zamknięty i precyzyjny katalog i wtedy często czynności ważne nie będą wymagać zgody a nieistotne będą jej wymagać – albo wrócimy do subiektywnych pojęć, takich jak czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu

64 Katalog czynności wymagających zgody przede wszystkim samo zbycie, a więc rozporządzenie prawem do nieruchomości – sprzedaż, zamiana, darowizna także „obciążenie”, a więc ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego np. hipoteki czy służebności – zwracam uwagę, że np. przy umowie kredytu bankowego: – na zaciągnięcie zobowiązania pieniężnego nie jest konieczna dla ważności umowy zgoda małżonka – ale już dla zabezpieczenia wierzytelności banku poprzez ustanowienie hipoteki zgoda jest niezbędna ponadto z art. 41 k.r.o. wynika, że zgoda drugiego małżonka spowoduje poszerzenie zakresu odpowiedzialności za zobowiązanie

65 Katalog czynności wymagających zgody ale art. 37 wymienia też czynności „prowadzące do” opisanych skutków – nie do końca jasny zwrot, nie występuje w podobnych przepisach, np. art. 228 k.s.h. skoro ustawa odróżnia „zbycie, obciążenie” itp. od czynności „prowadzących do nich”, to jednak trzeba uznać, ze są to różne czynności: dlatego należy uznać, że obowiązkiem wyrażenia zgody przez małżonka jest objęte nawet zawarcie umowy tylko zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego – a więc nie wywołującej skutku rozporządzającego (por. art. 155 § 1 k.c.) – także raczej umowy przedwstępnej

66 Katalog czynności wymagających zgody warto zwrócić uwagę, że zgoda jest potrzebna nie tylko do rozporządzenia, ale też do nabycia praw na nieruchomości – istotne jest, że chodzi o odpłatne nabycie – a więc na nieodpłatne nabycie nieruchomości obciążonej hipotekami, które mogą być problemem, nie trzeba zgody dominujący w orzecznictwie przed 2004 r. pogląd przyjmował obowiązek uzyskania zgody w starym stanie prawnym – warto pamiętać, że nabycie nie jest czynnością zarządu – bo nie dotyczy bezpośrednio żadnego składnika majątku wspólnego – a więc art. 37 dotyczy nie tylko czynności zarządu majątkiem wspólnym, ale też innych czynności

67 Katalog czynności wymagających zgody też oddanie nieruchomości do używania i pobierania pożytków, a więc dokonanie czynności czysto zobowiązujących – np. najem – problem – czy zgody wymaga wynajęcie lokalu albo pokoju w mieszkaniu (czyli części nieruchomości) przepis w tym zakresie też jest niejasny jeśli małżonkowie mają kilka mieszkań i je wynajmują to czy każde wynajęcie nawet części wymaga zgody drugiego? Jeśli małżonkowie prowadzą na wspólnej nieruchomości pensjonat to czy zgody wymaga każda umowa z każdym klientem?

68 Katalog czynności wymagających zgody ponadto czynności dotyczące przedsiębiorstwa i gospodarstwa rolnego definicja przedsiębiorstwa – 55 1 k.c., gospodarstwa rolnego 55 3 k.c. – znów zbycie i oddanie do używania, i znów odpłatne nabycie – ale czynność prawna dotycząca poszczególnych składników gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa, jeżeli nie wyczerpują one zorganizowanej ich części mogącej stanowić samodzielne gospodarstwo rolne lub przedsiębiorstwo, nie wymaga zgody drugiego małżonka, np. sprzedaż wartościowego ciągnika

69 Katalog czynności wymagających zgody punkt 4 – darowizny z majątku wspólnego, z wyjątkiem drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych. Pojęcie drobnych darowizn zwyczajowo przyjętych jest zbliżone do pojęcia „drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych”, z art. 994 § 1 k.c. czyli w prawie spadkowym – można więc wykorzystać ewentualnie orzecznictwo dot. tego przepisu do oceny konkretnego przypadku o tym, czy darowizna jest drobna decyduje w zasadzie jej wartość. – dla oceny znaczenie ma stan majątkowy darczyńcy i obdarowanego. – a więc jednak nie uniknięto pewnego subiektywizmu w regulacji art. 37 trzeba pamiętać, że darowizna nieruchomości czy gospodarstwa zawsze wymaga zgody na podstawie wcześniejszych przepisów

70 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) przepis dotyczy czynności samodzielnie dokonanych przez jednego małżonka oczywiście nie ma zastosowania do sytuacji, gdy oboje małżonkowie są stronami/dokonują czynności prawnej – Np.. Oboje występują jako sprzedawca każda czynność zarządu majątkiem wspólnym oraz każda czynność z art. 37 § 1 zawsze może być skutecznie dokonana przez oboje małżonków – wtedy nie ma potrzeby rozważania w zasadzie zastosowania przepisów o zarządzie – skoro oboje współuprawnieni uczestniczą w czynności z niewielkimi wyjątkami dotyczącymi orzeczeń z art. 40

71 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) cel regulacji: każdy z małżonków uzyskuje pewną kontrolę nad działaniami drugiego małżonka w sferze majątkowej z zasady ważne dokonanie którejś z tych czynności wymaga zawsze przynajmniej zgody 2. małżonka – lub dokonania jej wspólnie

72 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) dokonanie tej czynności „wymaga zgody” – a więc czynności dokonuje jedno z małżonków, a drugie tylko wyraża zgodę – drugi małżonek (ten, który wyraził zgodę) nie jest stroną czynności – zgodę należy odróżnić od wspólnego dokonania czynności – tak więc np. sprzedawcą odpowiedzialnym za wady rzeczy sprzedanej jest tylko żona, a zgoda męża powoduje to, że czynność jest w ogóle ważna mąż nie jest sprzedawcą, jest osobą trzecią względem stron umowy

73 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) zgoda drugiego małżonka jest potrzebna dla dokonania czynności, dla jej ważności inaczej np. art. 41 k.r.o. – tu zgoda jest potrzebna nie po to, aby czynność była ważna, ale po to, aby możliwa była egzekucja z całego majątku wspólnego – dlatego zgodę z art. 41 k.r.o. nazywa się „fakultatywną” – a tę z art. 37 – „obligatoryjną” stosuje się więc art. 63 § 1 k.c.: Jeżeli do dokonania czynności prawnej potrzebna jest zgoda osoby trzeciej, osoba ta może wyrazić zgodę także przed złożeniem oświadczenia przez osoby dokonywające czynności albo po jego złożeniu. Zgoda wyrażona po złożeniu oświadczenia ma moc wsteczną od jego daty.

74 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) a zatem zgoda może być wyrażona przed, razem z samą czynnością oraz także po jej dokonaniu terminologia: – oświadczenie złożone przed dokonaniem czynności prawnej lub w trakcie – zgoda, – po dokonaniu czynności – potwierdzenie dalsze uwagi dot. „zgody” odnoszą się co do zasady też do potwierdzenia potwierdzenie nie jest możliwe jednak co do czynności prawnych jednostronnych (§4) potwierdzenie ma moc wsteczną od chwili dokonania czynności (art. 63 k.c.)

75 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – charakter prawny zgody zgoda jest oświadczeniem woli – stosuje się więc do niej wszelkie przepisy o oświadczeniach woli, wadach, ważności, formie – zgoda czy potwierdzenie to nie to samo, co sama czynność prawna – małżonek udzielający zgody nie składa identycznego oświadczenia woli, co działający małżonek, – nie staje się stroną tej czynności prawnej, nie zaciąga zobowiązań

76 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – charakter prawny zgody zgoda musi być udzielona co do konkretnej czynności prawnej i zawierać przynajmniej najistotniejsze je postanowienia – dopuszcza się jednak wyrażenie jednorazowo „z góry” zgody na kilka czynności prawnych pozostających ze sobą w związku, np. umowy przedwstępnej, zawartej w jej wykonaniu umowy sprzedaży o skutku tylko obligacyjnym i zawieranej w jej wykonaniu umowy rozporządzającej

77 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – charakter prawny zgody nie chodzi o zgodę w sensie ogólnym, zgody na pewną działalność prowadzoną przez małżonka, zgoda musi dotyczyć konkretnej czynności prawnej – nie może to być „zgoda na sprzedawanie wspólnych nieruchomości” (wszelkich) – jednak badając sens takiego oświadczenia małżonka trzeba każdorazowo rozważyć (art. 65 k.c.), czy nie zmierzał on do udzielenia pełnomocnictwa do działania w swoim imieniu drugiemu małżonkowi gdyby doszło do udzielenia pełnomocnictwa, to stroną umowy mogliby być oboje małżonkowie, z tym, że jeden działałby w imieniu swoim i jednocześnie w imieniu drugiego małżonka jako pełnomocnik

78 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – forma zgody – co do formy czynności prawnej w postaci zgody/potwierdzenia – dawniej regulacja wprost w k.r.o., teraz brak – stosuje się więc art. 63 k.c.: taka forma, jaka jest zastrzeżona dla samej czynności – ta sama forma zgody co czynności, jednak tylko jeśli ta forma wymagana jest pod rygorem nieważności – głównie chodzi o akt notarialny przy nieruchomościach (art. 158 k.c.) i darowiźnie (art. 890 § 1 k.c.) oraz podpisy notarialnie poświadczone przy przedsiębiorstwie (art § 1 k.c.) wyprzedzając: odmowa zgody/potwierdzenia nie wymaga zachowania formy szczególnej

79 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – znaczenie prawne zgody dokonanie czynności za uprzednią lub równoczesną zgodą to prosty przypadek – czynność jest ważna od chwili dokonania – stroną jest jeden z małżonków, drugi jest osobą trzecią, choć najczęściej dotyka go część skutków tej umowy np. wejście/wyjście prawa z majątku wspólnego natomiast bardziej skomplikowana jest sytuacja, jeśli zgody nie ma, a czynność zostaje dokonana mimo tego – to regulują § 2, 3 i 4

80 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – skutki dokonania czynności mimo braku zgody Skutki dokonania czynności bez wymaganej przez art. 37 zgody jest to klasyczny przykład czynności dotkniętej sankcją bezskuteczności zawieszonej (tzw. czynności prawnej kulejącej), czyli takiej, która stanie się ważna albo nieważna w momencie udzielenia lub odmowy potwierdzenia jej dokonania – inny przykład – działanie falsus procuratora, art. 103 k.c.

81 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – skutki dokonania czynności mimo braku zgody najważniejsze: sankcja bezskuteczności zawieszonej, a nie nieważności a więc zawarcie umowy bez zgody drugiego małżonka nie powoduje automatycznie jej nieważności (inaczej – czynność prawna jednostronna - § 4) jest stan zawieszenia, niepewności nie wiadomo, czy umowa ostatecznie okaże sie ważna czy nie zależy to od postawy drugiego małżonka i częściowo też drugiej strony umowy

82 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – skutki dokonania czynności mimo braku zgody jeśli dojdzie do dokonania czynności z art. 37 § 1 przez jednego małżonka bez zgody drugiego to: – dopóki nie ma stanowiska drugiego małżonka żadna ze stron nie może zwolnić się od umowy z powodu braku zgody małżonka jednej z nich na zawarcie umowy – nie można twierdzić, że umowa jest nieważna ale na razie czynność prawna dokonana bez wymaganej zgody nie wywołuje żadnych skutków prawnych w niej przewidzianych – a więc np. umowa sprzedaży wspólnej nieruchomości zawarta przez męża bez zgody żony nie przenosi jeszcze własności – własność nieruchomości nadal jest w majątku wspólnym – małżonek nie może domagać się zapłaty ceny

83 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – skutki dokonania czynności mimo braku zgody co mogą zrobić zainteresowani: – drugi małżonek – może potwierdzić umowę (stanie się ważna od chwili zawarcia) albo odmówić potwierdzenia (stanie się nieważna) – druga strona czynności – może wyznaczyć drugiemu małżonkowi termin na jej potwierdzenie, jeśli termin upłynie bez wypowiedzi 2. małżonka – umowa stanie się ex tunc nieważna (w przepisie zwrot „staje się wolna”, ale w kontekście całej regulacji: nieważność) – ten małżonek, który zawarł umowę – i to się myliło na egzaminie – nie może w zasadzie nic zrobić nie może swojemu małżonkowi wyznaczyć terminu tylko druga strona może wyznaczyć termin jest to racjonalne – skoro ten małżonek zawarł umowę bez zgody, to brał na siebie ryzyko

84 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – skutki dokonania czynności mimo braku zgody uprzedzając: art. 39 nie ma w tej sytuacji zastosowania – według dominującego i uważam, że trafnego poglądu – nie stosuje się go do umów już zawartych, a jedynie do czynności „planowanych” sąd może więc udzielić zezwolenia na czynność planowaną, ale nie może potwierdzić już zawartej umowy – to może robić tylko małżonek Może to być kłopotliwe w sytuacji, gdy drugi małżonek zamierzał udzielić zgody, ale np. nie zdążył stawić się u notariusza, a następnie zachorował itp.

85 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – skutki dokonania czynności mimo braku zgody skutki poszczególnych zachowań drugiego małżonka: – Skutkiem potwierdzenia umowy przez małżonka jest ustanie stanu bezskuteczności zawieszonej umowy i uznanie jej za ważną od chwili zawarcia (ex tunc) – odmowa potwierdzenia czynności (podobnie jak upływ terminu wyznaczonego przez druga stronę) – umowa staje się definitywnie nieważna, nie wywołuje więc skutków prawnych w doktrynie reprezentowany jest pogląd, że na równi z odmową potwierdzenia należy traktować wyraźne i stanowcze oświadczenie jeszcze sprzed zawarcia umowy o tym, że drugi małżonek nie zgadza się na jej zawarcie – wątpliwe na tle brzmienia przepisu – w tym zakresie niezwykle skomplikowany problem zbiegu tej regulacji z art. 36 1

86 Dokonywanie czynności wymagających zgody (art. 37 k.r.o.) – skutki dokonania czynności mimo braku zgody Odmowa potwierdzenia umowy nie wymaga zachowania szczególnej formy. – zgoda – musi być taka forma, jaką pod nieważnością przewiduje ustawa dla samej umowy – ale odmowa potwierdzenia może być wyrażona przez każde zachowanie się małżonka, które ujawnia jego wolę w sposób dostateczny (art. 60 k.c.) – wyrazem woli odmowy potwierdzenia umowy może być w szczególności wytoczenie przez tego z małżonków, którego zgoda na zawarcie umowy była potrzebna, powództwa o ustalenie nieważności umowy ze względu na jej zawarcie bez wymaganej zgody albo powództwa o wydanie nieruchomości lub też powództwa z art. 10 ukwh (uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym)


Pobierz ppt "Ustawowy ustrój majątkowy – zarząd majątkiem wspólnym, odpowiedzialność za zobowiązania dr Krzysztof Gołębiowski."

Podobne prezentacje


Reklamy Google