Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Sylwia Morawska. Prawo - mówiąc najogólniej -jest zbiorem norm postępowania tworzonych przez państwo, a ściślej - przez uprawnione do tego na mocy Konstytucji.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Sylwia Morawska. Prawo - mówiąc najogólniej -jest zbiorem norm postępowania tworzonych przez państwo, a ściślej - przez uprawnione do tego na mocy Konstytucji."— Zapis prezentacji:

1 Sylwia Morawska

2 Prawo - mówiąc najogólniej -jest zbiorem norm postępowania tworzonych przez państwo, a ściślej - przez uprawnione do tego na mocy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej organy państwowe.

3 Prawo w znaczeniu prawniczym- prawo to zespól norm ustanowionych bądź uznanych przez odpowiednie organy państwowe, a przestrzegania prawa jest zagwarantowane w ostateczności przez przymus stosowany przez państwo

4 Prawo nie stwierdza, jak jest", lecz określa jak być powinno". Norma prawna wskazuje więc jej adresatowi jak w danych okolicznościach powinien się w przyszłości zachować. Przez normę prawną bowiem rozumie się normę postępowania uznaną za obowiązkową. Jej nieprzestrzeganie grozi sankcjami przymusu państwowego

5 Z praktycznego punktu widzenia trzeba podkreślić, że prawo jest ustalane przede wszystkim celem zapewnienia określonego ładu społecznego i gospodarczego i zapewnienia w tym zakresie bezpieczeństwa prawnego.

6 Każdy ma prawo oczekiwać, że jego uprawnienia wynikające z normy prawnej znajdują się pod ochroną prawną i w razie ich naruszenia będą stosowane odpowiednie sankcje przymusu państwowego. I odwrotnie - obowiązki osoby fizycznej i osoby prawnej tak względem innej osoby, jak i państwa (np. obowiązek podatkowy) nie mogą wykraczać poza określone w prawie.

7 Prawo powinno cechować się trwałością obowiązywania. Nie jest to jednak trwałość absolutna. W zależności od zmieniających się warunków społeczno-gospodarczych i układów politycznych również prawo podlega odpowiednim zmianom. Nierzadko można więc spotkać np. ustawę o zmianie ustawy (...)" albo rozporządzenie o zmianie rozporządzenia".

8 Nie wszystkie sfery życia są regulowane przez prawo. Tam, gdzie norma prawna nie wkracza, człowiek ma z punktu widzenia prawnego swobodę postępowania, w myśl zasady co prawem nie jest zakazane, jest dozwolone".

9 Byłoby jednak błędem sądzić, że cały nasz system prawny składa się z norm będących nakazem lub zakazem określonego postępowania. Istnieje wiele przepisów nie zawierających takich nakazów i zakazów albowiem inne są ich cele.

10 W stosunkach gospodarczych, obrocie gospodarczym uregulowanym umowami niezwykle ważne znaczenie praktyczne ma fakt, że w prawie cywilnym i prawie gospodarczym, a w wąskim zakresie także w prawie pracy prawodawca posługuje się nie tylko nakazem i zakazem, ale również regulacją prawną polegającą na tym, że określone normy prawne mają zastosowanie jedynie wówczas, gdy strony umowy inaczej nie postanowiły.

11 Pierwsza grupa norm zawierająca nakazy i zakazy to normy bezwzględnie obowiązujące. Umowa naruszająca takie normy prawne byłaby nieważna.

12 Natomiast druga grupa norm - to normy względnie obowiązujące. Owa względność polega właśnie na tym, że mają one zastosowanie jedynie wówczas, gdy strony danej umowy nie postanowiły inaczej.

13 Oto przykłady takich norm: - W myśl art. 182 § 2 Kodeksu spółek handlowych jeżeli zbycie przez wspólników udziałów w spółce z o.o. zostało w umowie spółki uzależnione od zgody spółki, należy stosować,jeżeli umowa spółki nie stanowi inaczej" dalsze przepisy tego artykułu Kodeksu. Zatem te przepisy stosuje się jedynie wówczas, gdy umowa nie stanowi inaczej.

14 Norma prawna zawsze jest kierowana do imiennie oznaczonego adresata. Tymi adresatami są np. każdy człowiek lub każdy dorosły człowiek, przedsiębiorca, cudzoziemiec, pracownik, pracodawca, strony umowy lub danego rodzaju umowy itp.

15 Adresatem wielu norm ustawowych są również organy państwowe, zwłaszcza organy administracji państwowej. To ustawy określają zakres kompetencji tych organów i zobowiązują je do określonego działania lub zezwalają na takie działanie. Jest to jeden z filarów realizacji konstytucyjnej zasady, że Polska jest demokratycznym państwem prawnym. Jak to stanowi art. 83 Konstytucji każdy ma obowiązek przestrzegania praw Rzeczypospolitej Polskiej."

16 Bezwzględnie obowiązująca norma prawna, narzucając jej adresatowi określony sposób postępowania, ogranicza jego swobodę postępowania.

17 Obowiązywanie normy prawnej nie wymaga jej akceptacji przez jej adresatów.

18 Konieczne jest więc zagwarantowanie przez państwo przestrzegania obowiązującego prawa przez wszystkich jego adresatów, bez względu na to, czy aprobują jego postanowienia. Tymi gwarancjami są określone formy przymusu.

19 Norma prawna jest więc realizowana między innymi dlatego, że jest zagrożona sankcją.

20 Do podstawowych sankcji przymusu państwowego należą: 1) egzekucja, 2) kara, 3) nieważność (bezskuteczność) czynności prawnej w całości lub w części, 4) obowiązek odszkodowawczy.

21 Ad. 1. Egzekucja polega najogólniej na przymusowym wykonaniu stwierdzonego orzeczeniem sądu lub decyzją administracyjną obowiązku wynikającego dla danej osoby fizycznej lub prawnej z normy prawnej, na koszt tej osoby.

22 Przymus przy egzekucji świadczeń pieniężnych polega na rozporządzeniu (z reguły - sprzedaży) przez organ egzekucyjny, w sposób i w granicach ustalonych przez prawo egzekucyjne, rzeczami (np. samochodem, maszynami i urządzeniami produkcyjnymi itp.) i innymi prawami majątkowymi (np. wierzytelnościami, papierami wartościowymi, udziałami w spółce z o.o.) dłużnika, wbrew jego woli, celem zaspokojenia wierzyciela lub wierzycieli wymagalnej należności pieniężnej.

23 W naszym systemie prawnym istnieją dwa rodzaje egzekucji: egzekucja sądowa, prowadzona przez sąd i komornika sądowego, oraz egzekucja administracyjna, prowadzona przez urząd skarbowy, a w ograniczonym zakresie także przez samych wierzycieli. Do egzekucji sądowej należy w szczególności przymusowe wykonywanie zobowiązań wynikających ze stosunków cywilnoprawnych, zaś do egzekucji administracyjnej - ściągalność podatków i innych świadczeń publicznych oraz składki na ubez­ pieczenie społeczne. Egzekucję sądową reguluje Kodeks postępowania cywilnego, a egzekucję administracyjną - ustawa z 1966 r. o postępowa­niu egzekucyjnym w administracji.

24 Ad. 2. Kara jest swoistą, w prawie karnym określoną dolegliwością za nieprzestrzeganie normy prawnej. Kodeks karny wyróżnia kary i środki karne.

25 Do kar należą kara pozbawienia wolności, w tym kara dożywotniego pozbawienia wolności, kara ograniczenia wolności i kara grzywny.

26 Środkami karnymi, będącymi w gruncie rzeczy karami dodatkowymi są: pozbawienie praw publicznych, zakaz zajmowania określonych stanowisk, wykonywania określonego zawodu prowadzenie określonej działalności gospodarczej, zakaz prowadzenia pojazdów, przepadek przedmiotów, obowiązek naprawienia szkody, nawiązka, świadczenie pieniężne oraz podanie wyroku do publicznej wiadomości.

27 Ad. 3. Sankcja nieważności oznacza, że dana czynność prawna jako nieważna nie wywiera od początku skutków prawnych, jest z mocy samego prawa bezskuteczna. Oto kilka przykładów sankcji nieważności w naszym prawie:

28 - z mocy art. 58 § l K.c. nieważna jest czynność prawna (m.in. umowa) sprzeczna z bezwzględnie obowiązującymi normami ustawowymi lub mająca na celu obejście ustawy, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek. - z mocy art. 58 § 2 K.c. nieważna jest czynność prawna (m.in. umowa) sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. - z mocy art. 13 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nieważne jest małżeństwo bigamiczne, tj. zawarte przez osobę pozostającą już w związku małżeńskim. - z mocy art. 17 K.s.h. nieważna jest czynność prawna (umowa) jeżeli została podjęta - wbrew ustawie - bez zgody zgromadzenia wspólników spółki z o.o. lub spółki akcyjnej.

29 Ad. 4. Jest to sankcja występująca głównie w prawie cywilnym. W określonych przez to prawo sytuacjach sprawca szkody jest obowiązany do jej naprawienia. Dotyczy to m. in. szkód wyrządzonych czynem niedozwolonym (np. wypadkiem samochodowym) lub niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy. Obowiązek odszkodowawczy jest normowany również przez prawo pracy i prawo administracyjne.

30

31 KONSTYTUCJA RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. z dnia 16 lipca 1997 roku, nr.78, poz. 483.) USTAWA z dnia 23 listopada 2002 roku o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z dnia 31 grudnia 2002 roku, nr 240, poz. 2052) USTAWA z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z dnia 1 września 2005 roku, nr 167, poz.2052 USTAWA z dnia 27 lipca 2001 roku Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z dnia 12 września 2001 roku, nr 98, poz.1070) USTAWA z dnia 20 lipca 2000 roku o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. nr 190, poz.1606)

32 USTAWA z dnia 1 sierpnia 1997 roku o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z dnia 1 września 1997 roku, Dz. U. nr.102, poz.643) 1982 roku o Trybunale Stanu (tekst jednolity Dz. U. nr.1010, poz.925) USTAWA z dnia 6 kwietnia 1990 roku o Policji (tekst jednolity Dz. U. nr.7, poz.58) USTAWA z dnia 20 czerwca 1985 roku o prokuraturze (tekst jednolity Dz.U.nr.21, poz. 206) USTAWA z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z dnia 20 września 2002 roku, nr.153, poz.1269)

33 USTAWA z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 20 września 2002 roku, Dz. U. nr 153, poz.1270) USTAWA z dnia 17 listopada 1964 roku KODEKS POSTĘPOWANIA CYWILNEGO (Dz. U. z dnia 1 grudnia 1964 roku, Dz. U. nr 43, poz. 296 USTAWA z dnia 23 kwietnia 1964 roku KODEKS CYWILNY (Dz. U. z dnia 18 maja 1964 roku, Dz. U. nr.16, poz.93) USTAWA z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy (tekst jednolity Dz. U z 1998 roku, nr 21, poz.94)

34 USTAWA z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U z 2000, nr 98, poz.1071) USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U z dnia 2005, nr 8, poz. 60) USTAWA z dnia 10 września 1999 roku Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z dnia 15 października 1999 roku, Dz.U.nr.83, poz.930) USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z dnia 4 sierpnia 1997 roku Dz. U nr.89, poz.555) USTAWA z dnia 6 czerwca 1997 roku Kodeks karny (Dz. U. z dnia 2 sierpnia 1997 roku, nr.88, poz.553)

35 System prawa – termin używany w różnych znaczeniach np.: system prawa danego państwa, system prawa określonej gałęzi prawa czy system źródeł prawa.prawapaństwa

36 System prawa danego państwa oznacza całokształt obowiązujących w określonym czasie przepisów prawnych tego państwa, uporządkowanych Według przyjętych kryteriów. Uporządkowany zbiór norm prawnych, który dzieli się na tzw. GAŁĘZIE PRAWA, które obejmują kompleksy norm regulujących określone kategorie stosunków społecznych. Ogół norm z danej gałęzi prawa (np. prawa cywilnego, karnego) nazywa się czasem systemem określonej gałęzi prawa

37 źródła prawa sensu stricto (z łac. fontes iuris oriundi ) oznacza akty normatywne, czy też inaczej akty prawne zawierające przepisy prawa oraz tryb tworzenia takich aktów. źródła poznania prawa (z łac. fontes iuris cognoscendi) – źródła poznania prawa obejmuje wszelkie materiały służące poznaniu prawa oraz wszelkie formy przekazu o prawie (dokumenty, publikacje, nawet Internet).

38 . Konstytucja Ustawy i rozporządzenia z mocą ustaw Ratyfikowana umowa międzynarodowa Rozporządzenia Akty prawa miejscowego, akty niższego rzędu

39 Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są (art. 87. Konstytucji): konstytucja, ustawy ratyfikowane umowy międzynarodowe rozporządzenia akty prawa miejscowego na obszarze działania organów, które je ustanowiły,

40 Warunkiem wejścia w życie ustawy, rozporządzenia, aktu prawa miejscowego jest ich ogłoszenie Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy. Oprócz tego Konstytucja w art. 234 przewiduje kolejny akt powszechnie obowiązujący – rozporządzenie z mocą ustawy, wydawane przez prezydenta RP, wyłącznie w ściśle określonych przez Konstytucję wypadkach.rozporządzenie z mocą ustawy Zwyczaj - Konstytucja nie wymienia zwyczaju jako źródła prawa. W doktrynie polskiego prawa konstytucyjnego przyjmuje się, że Konstytucja wymienia jedynie katalog źródeł prawa stanowionego i nie wyklucza istnienia obok prawa stanowionego prawa zwyczajowego; prawo to jednak nie może stanowić podstawy decyzji organów państwowych wobec obywateli. Prawo zwyczajowe, ma jednak bardzo powszechna zastosowanie zarówno w obrocie krajowym jak i w obrocie międzynarodowym.

41 Art Ratyfikacja przez Rzeczpospolitą Polską umowy międzynarodowej i jej wypowiedzenie wymaga uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, jeżeli umowa dotyczy: 1) pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych, 2) wolności, praw lub obowiązków obywatelskich określonych w Konstytucji,

42 3) członkostwa Rzeczypospolitej Polskiej w organizacji międzynarodowej, 4) znacznego obciążenia państwa pod względem finansowym, 5) spraw uregulowanych w ustawie lub w których Konstytucja wymaga ustawy

43 2. O zamiarze przedłożenia Prezydentowi Rzeczypospolitej do ratyfikacji umów międzynarodowych, których ratyfikacja nie wymaga zgody wyrażonej w ustawie, Prezes Rady Ministrów zawiadamia Sejm.

44 Art Rzeczpospolita Polska może na podstawie umowy międzynarodowej przekazać organizacji międzynarodowej lub organowi międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych sprawach.

45 Art Ratyfikowana umowa międzynarodowa, po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.

46 2. Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową.

47 3. Jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami.

48 Od 1 maja 2004 r. tj. od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego, na mocy którego Polska stała się Państwem Członkowskim Wspólnoty Europejskiej i podlega wszelkim normom prawa wspólnotowego, bez potrzeby ich inkorporacji. Członkostwo w Unii Europejskiej oznacza, iż od 1 maja 2004 r. na terytorium Polski obowiązuje prawo wspólnotowe z całym jego dotychczasowym dorobkiem. Prawo to stanowi część krajowego porządku prawnego, zaś w przypadku kolizji z ustawami Państw Członkowskich, zgodnie z zasadami: bezpośredniego skutku, pierwszeństwa i efektywności - regulacje prawne prawa wspólnotowego mają pierwszeństwo przed normami krajowymi, co wynika z art. 91 ust. 3 Konstytucji RP.

49 pierwotne (tu należą przede wszystkim traktaty międzynarodowe ustanawiające Wspólnoty: Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Traktat o Unii Europejskiej, Układ z Maastricht, Układ z Schengen, Traktat Amsterdamski) wtórne, czyli rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, zalecenia i opinie.

50 Akty prawne UE to sformalizowane akty woli instytucji kierowniczych Wspólnot Europejskich, które mają doprowadzić do realizacji zadań nałożonych na państwo członkowskie Unii, osoby prawne, fizyczne i instytucje kierownicze: rozporządzenia dyrektywy decyzje zalecenia opinie

51 Rozporządzenie (regulation) Akt o charakterze generalnym i abstrakcyjnym* przyrównywany niejednokrotnie do ustawy w porządkach prawnych krajów UE. Rozporządzenie musi obowiązywać w całości w każdym kraju członkowskim UE, ma bezpośrednią moc wiążącą, co oznacza, że nie wymaga żadnej transformacji na akty właściwe dla danego państwa (np. ustawy). Rozporządzenie jednoznacznie określa skutek, jaki ma być przez nie osiągnięty, jak i kroki prowadzące do jego realizacji. Rozporządzenia bezpośrednio dotyczą obywateli UE nadając im prawa i nakładając na nich obowiązki. Sądy państw członkowskich muszą stosować bezpośrednio normy zawarte w rozporządzeniu. Jeśli prawo wewnętrzne państwa członkowskiego pozostaje w sprzeczności z rozporządzeniem wspólnotowym, istnieje obowiązek zmiany i dostosowania prawa wewnętrznego do rozporządzenia.

52 Rozporządzenia dzielą się na podstawowe (wydawane na podstawie delegacji zawartych w traktatach). wykonawcze (określają sposoby realizacji rozporządzeń podstawowych). Rozporządzenia podstawowe wydaje zwykle Rada UE, a rozporządzenia wykonawcze w stosunku do rozporządzeń Rady wydaje Komisja UE. Rozporządzenia podlegają kontroli legalności i mogą być zaskarżone do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich przez państwo członkowskie lub nawet osobę fizyczną lub prawną, jeśli rozporządzenie dotyczy jej bezpośrednio i indywidualnie. Rozporządzenia wchodzą w życie za zwyczaj 20. dnia od ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich (seria L)

53 Dyrektywa (directive) wydawane przez Radę UE lub wspólnie przez Parlament Europejski i Radę UE. wiąże państwa członkowskie jedynie w zakresie rezultatów, celów i terminów jej osiągnięcia, ale pozostawia organom wewnętrznym państwa swobodę w zakresie wyboru formy i metod realizacji swych założeń adresowana do wszystkich lub tylko niektórych państw UE, a także do przedsiębiorstw działających na obszarze Unii. Państwa członkowskie mają obowiązek dostosować swój porządek prawny tak, aby był zgodny z normami wprowadzonymi przez dyrektywę. Państwa, które nie wprowadzą w życie treści dyrektyw w określonym terminie, mogą być pozwane przez Komisję Europejską przed Trybunał Sprawiedliwości WE. Mogą też w takim przypadku odpowiadać za szkody wyrządzone osobom prywatnym w skutek nie wykonania dyrektywy. Dyrektywy publikuje się w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (seria L). Komisja UE wydaje także tzw. dyrektywy wykonawcze, ale nie mają one charakteru normatywnego i nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego w UE.

54 Zalecenia (recommendations) i opinie (opinions) Nie mają charakteru wiążącego i w doktrynie (nauce prawa) zalicza się je do tzw. soft-law. Jaki jest zatem sens tych aktów. W istocie ich autorytet jest duży i państwa członkowskie starają się do nich dostosować. Zalecenia wyrażają stanowisko lub ocenę w danej sprawie. Mogą zawierać pewne propozycje / nakazy podjęcia działań w danej sprawie przez państwo członkowskie. Zalecenia wydawane są z inicjatywy samej instytucji europejskiej. Opinie natomiast, również wyrażają oceny, ale są wydawane na życzenie zainteresowanego podmiotu. Zalecenia i opinie mogą wydawać Rada Unii Europejskiej, Komisje Europejska, Parlament Europejski. Komitet Ekonomiczno-Społeczny wydaje jedynie opinie.

55 Art Rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

56 2. Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi.

57 Rozporządzenia w Polsce mogą wydawać: Prezydent, Rada Ministr ó w, Prezes Rady Ministr ó w i ministrowie.

58 Art Uchwały Rady Ministrów oraz zarządzenia Prezesa Rady Ministrów i ministrów mają charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu te akty.

59 2. Zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy. Nie mogą one stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. 3. Uchwały i zarządzenia podlegają kontroli co do ich zgodności z powszechnie obowiązującym prawem.

60 Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. (Dz. U. z dnia 1 sierpnia 2000 r.) Promulgatory: Dziennik Ustaw Monitor Polski Monitor Polski B Dzienniki ministerstw Wojewódzkie dzienniki urzędowe

61 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L rozporządzenia; dyrektywy; decyzje; zalecenia opinie. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C zbiory orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości i Trybunału Pierwszej Instancji; protokoły z posiedzeń parlamentarnych; sprawozdania Trybunału Obrachunkowego; pisemne interpelacje parlamentarne oraz odpowiedzi udzielone przez Radę lub Komisję; oświadczenia, wydane przez Komitet Ekonomiczno-Społeczny oraz Komitet Regionów; zawiadomienia o konkursach rekrutacyjnych, zaproszenia do udziału w programach i projektach; dokumenty wydawane w następstwie legislacji Komisji; publiczne kontrakty na pomoc żywnościową; spis treści Dz. U. serii C E. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C(A) Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej C(E)

62 Konstytucję, ustawy, rozporządzenia z mocą ustawy wydane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, rozporządzenia wydane przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Radę Ministrów, Prezesa Rady Ministrów, ministrów kierujących działami administracji rządowej, przewodniczących określonych w ustawach komitetów, będących członkami Rady Ministrów, oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji, teksty jednolite aktów, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw, uchwały Rady Ministrów uchylające rozporządzenie ministra. akty prawne dotyczące: stanu szczególne, referendum zatwierdzającego zmianę Konstytucji i referendum ogólnokrajowego, wyborów, mobilizacji, inne

63 zarządzenia Prezydenta, uchwały Rady Ministrów i zarządzenia Prezesa Rady Ministrów, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych uchwały Zgromadzenia Narodowego dotyczące: regulaminu, uznania trwałej niezdolności Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do sprawowania urzędu ze względu na stan zdrowia, postawienia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w stan oskarżenia przed Trybunałem Stanu, uchwały Sejmu i Senatu dotyczące: regulaminu, skrócenia kadencji, uchwalenia o wotum zaufania, absolutorium uchwalenia wotum nieufności, pociągnięcia do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu, akty urzędowe Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

64 sprawozdania finansowe określone w przepisach o rachunkowości, ogłoszenia i obwieszczenia przedsiębiorców, jeżeli odrębne przepisy nie wymagają ich ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, inne akty prawne, a także informacje, komunikaty, ogłoszenia i obwieszczenia organów, instytucji i osób, jeżeli odrębne ustawy tak stanowią.

65 akty prawa miejscowego stanowione przez wojewodę i organy administracji niezespolonej, akty prawa miejscowego stanowione przez sejmik województwa, organ powiatu oraz organ gminy, w tym statuty województwa, powiatu i gminy, statuty związków międzygminnych oraz statuty związków powiatów, akty Prezesa Rady Ministrów uchylające akty prawa miejscowego stanowionego przez wojewodę i organy administracji niezespolonej, uchwałę budżetową województwa oraz sprawozdanie z wykonania budżetu województwa, obwieszczenia o rozwiązaniu sejmiku województwa, rady powiatu lub rady gminy, statut urzędu wojewódzkiego, inne akty prawne, informacje, komunikaty, obwieszczenia i ogłoszenia, jeżeli tak stanowią przepisy szczególne.

66 Norma prawna jest najmniejszym, stanowiącym sensowną całość elementem prawa. Przyjmuje się, że jest ona regułą zachowania noszącą dwie zasadnicze cechy; ma charakter generalny (skierowana do pewnej grupy adresatów) i abstrakcyjny (rodzajowe wskazanie zachowania a nie jego dokładnych cech). art. 147 KC Właścicielowi nie wolno dokonywać robót ziemnych, w taki sposób, żeby to groziło nieruchomością sąsiednim utrata oparcia

67 Budowa normy prawnej: Hipoteza Dyspozycja Sankcja (nie zawsze)

68 Hipoteza – określa krąg adresatów, do których norma jest skierowana oraz okoliczności, w jakich ma ona zastosowanie (warunki, w jakich adresat normy w określony sposób ma się zachować). Wyróżniamy w niej elementy podmiotowe i przedmiotowe. Elementy podmiotowe – szczegółowo opisują adresata, jego cechy sposób działania, okoliczności, miejsce, czas, stan psychiczny, zdrowotny, wykształcenie, zwód, wykonywana pracę, itp. Elementy przedmiotowe – określają stany i zjawiska zewnętrzne w stosunku do adresata lecz mające wpływ na jego zachowanie i działanie (kryzys gospodarczy, zwyżka lub obniżka cen, itp.).

69 Dyspozycja – określa wzór powinnego (wymaganego) zachowania się adresata w okolicznościach przewidzianych w hipotezie normy prawnej. Formy, jakie może przyjąć wzór dyspozycji: Obowiązek prawny- nakaz lub zakaz określonego zachowania się zawarty w normie prawnej. Naruszenie obowiązków prawnych pociąga za sobą ujemne skutki prawne (sankcje) ze strony państwa. Uprawnienia– dają adresatowi prawo wyboru, co oznacza, iż może on skorzystać z danego prawa lub nie, nie ponosząc z tego tytułu żadnych konsekwencji. Art. 12 ustęp 7 ustawy Prawo o ruchu drogowym Zabrania się: Ruchu po jezdni w kolumnie pieszych czasie mgły;zakaz ten nie dotyczy kolumny wojskowej lub policyjnej…

70 Sankcja – jest to ujemna konsekwencja wynikająca z niezgodnego zachowania się, co do treści dyspozycji normy prawnej w okolicznościach przewidzianych hipotezą normy prawnej. Pełni ona rolę prewencyjną i dyscyplinującą. Wyróżniamy 3 typy sankcji: Karna Egzekucyjna Nieważności czynności prawnych

71 Sankcja karna – pełni funkcje prewencyjną (ogólną lub szczególną), izolacyjną (np. od społeczeństwa) i eliminacyjną (kara śmierci). Kary obowiązujące w polskim systemie karnym: Grzywna – kara wymierzana za czyny drobne oraz wykroczenia w stawkach dziennych od 10 do 360 (wartość nie mniejsza niż 10 zł, nie większa niż zł). Może występować, jako kara samoistna, bądź też obok kary pozbawienia wolności, a w razie jej nie uiszczenia zamieniana na karę pozbawienia wolności. Ograniczenie wolności – jest karą orzekaną od 1 miesiąca do 12 miesięcy odbywaną na wolności. Pozbawienie wolności – kara ta wymierzana jest za przestępstwo w przedziale czasowym od 1 miesiąca do 15 lat i odbywa się ją w zakładzie karnym (segregacja więźniów). Kara 25 lat pozbawienia wolności i kara dożywotniego pozbawienia wolności – są to kary adekwatne i orzekane za najcięższe wykroczenia, typu: zabójstwo, zdrada Ojczyzny. Środki karne – orzekane są tylko i wyłącznie obok kary. pozbawienie praw publicznych, zakaz zajmowania określonego stanowiska (zakaz wykonywania określonego zawodu lub działalności gospodarczej), zakaz prowadzenia pojazdów, przepadek przedmiotów, obowiązek naprawienia szkody, nawiązka, świadczenie pieniężne, podanie wyroku do wiadomości publicznej,

72 Sankcja egzekucyjna – nakładana jest wówczas, gdy naruszone zostaną normy prawa administracyjnego lub cywilnego. Ma ona na celu doprowadzenie do stanu oczekiwanego przez prawo. Może polegać na przymusowym doprowadzeniu do wymaganego stanu np. zburzenie budynku wzniesionego bez odpowiednich zezwoleń

73 Sankcja nieważności czynności prawnych – nakładana zostaje wówczas, gdy naruszone zostaną normy prawa cywilnego, bądź rodzinnego Nieważności bezwzględna – z mocy samego prawa Czynność dokonane przez osobę która nie mogła jej dokonać np. zawarcie małżeństwa przez dwie osoby tej samej płci art. 13 KRO Gdy czynność została dokonana bez wymaganej zgody organu np. nabycie nieruchomości rolnych przez cudzoziemców bez zgody MSWIA gdy czynność została dokonana bez zachowania odpowiedniej formy np. przeniesienie własności nieruchomości zawsze w formie aktu notarialnego Nieważność względna - gdy uprawniony podmiot wystąpi do odpowiedniego organu o stwierdzenie nieważności np. czynność prawna dokonana pod wpływem groźby

74 Podział norm prawnych normy nakazujące, normy zakazujące normy uprawniające, Ze względu na zakres zastosowania: normy imperatywne (ius cogens)-bezwzględnie obowiązującymi, normy dyspozytywne (ius dispositivum), względnie obowiązującymi, które znajdują zastosowanie tylko wtedy, gdy adresaci nie przyjęli innych reguł niż wyrażone dyspozycją normy. Ze względu na sposób określenia adresata oraz wzoru powinnego zachowania: normy generalno- abstrakcyjne, indywidualno- konkretne,

75 Ze względu na terytorialny zakres obowiązywania norm: normy, które wiążą na obszarze całego państwa (ius commune) normy miejscowe (ius particulare) Na koniec trzeba także wspomnieć o podziale norm na: materialne, proceduralne, kompetencyjne,

76 NORMA A PRZEPIS PRAWNY – relacja tak jak między treścią a formą. Treści prawa wyrażają normy, przepisy zaś są formą słowną, w która treść jest ujęta. Norma może być zbudowana: W całości z jednego przepisu, Na podstawie kliku, nawet bardzo wielu przepisów RODZAJE PRZEPISÓW: Lex generalis- przepisy ogólne regulujące szeroki zakres spraw, Lex specialis- przepisy szczególne, ustanawiające wyjątki Przepis blankietowy Przepis odsyłający przepisy przejściowe/ intertemporalne przepisy uchylające przepisy wprowadzające

77 Lex specialist derogat legis generalis Art 118 KC jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawniwnia wynosi lat dziesieć, a dla świadczeńokresowychoraz roszczęń zwiazanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata

78 WŁADZA USTAWODAWCZA SEJM I SENAT (art. 95. i następne Konstytucji) WŁADZA WYKONAWCZA-organami egzekutywy są Prezydent Rzeczypospolitej, Rada Ministrów, Prezes Rady Ministrów oraz organy administracji rządowej. WŁADZA SĄDOWNICZA Sądy i Trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz. Sądy i Trybunały wydają wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej (art. 173 i następne Konstytucji)

79 Stanowienie Współstanowienie jest rodzajem stanowienia polegającego na tym, że w czynności konwencjonalnej uczestniczą co najmniej dwa podmioty. Umowa jest co najmniej dwustronnym aktem prawodawczym, polegającym na tym, że strony uczestniczące w umowie ustalają wiążące je normy generalno- abstrakcyjne. Zwyczaj Precedens jako sądowa decyzja tworząca prawo jest formą, która charakteryzuje systemy common law.

80 BUDOWA AKTU PRAWNEGO: nazwa data tytuł preambuł (arenga) cześć ogólna część szczególna przepisy przejściowe i końcowe podpis

81 Przepisy ogólne zawierają normy ogólne wyznaczające podmiotowy i przedmiotowy zakres regulacji, zakres stosunków wyłączonych spod regulacji, definicje legalne. Przepisy szczegółowe zawierają normy, które regulują psychofizyczne zachowanie ludzi oraz wyznaczają ważność czynności konwencjonalnych. Przepisy przejściowe zawierają normy regulujące oddziaływanie nowego aktu normatywnego na stosunki ukształtowane w czasie obowiązywania dotychczasowego prawa. Przepisy końcowe obejmują: przepisy derogacyjne, przepisy o wejściu w życie aktu, przepisy o wygaśnięciu mocy obowiązującej aktu.

82 Tekst jednolity - Potrzeba formułowania tekstów jednolitych jest następstwem częstych zmian prawa, polegających na nowelizacji, czyli częściowej zmianie dotychczas obowiązującego aktu normatywnego przez akt później wydany, o tej samej albo wyższej mocy prawnej. Tekst jednolity nie jest nowym aktem normatywnym, a techniką przekazu informacji o obowiązujących normach. Tekst jednolity wymaga klarownego wskazania, jakie przepisy, jakich aktów normatywnych zostały uchylone z równoczesnym wskazaniem przepisów obowiązujących, co możliwe jest poprzez przytoczenie pełnego ich brzmienia.

83 Kodyfikacja prowadzi do ustanowienia kodeksu, który jest całościowym, względnie wyczerpującym, syntetycznym oraz niesprzecznym unormowaniem- z reguły w drodze ustawy- jakiejś obszernej dziedziny stosunków społecznych, w miejsce wielu uchylonych aktów normatywnych. Konsolidacja jest formą najbardziej zbliżoną do kodyfikacji. Polega ona na zespoleniu w jednym akcie normatywnym dwu lub więcej uchylonych aktów, które regulują w sposób rozproszony określoną dziedzinę stosunków społecznych. Inkorporacja to usystematyzowany i opublikowany zbiór uprzednio ustanowionych aktów normatywnych bez zmiany ich treści. Forma ta nie ma charakteru prawodawczego.

84 Tworzenie (stanowienie prawa) różni się od stosowania prawa tym, że w jego wyniku powstają normy generalne i abstrakcyjne.

85 Norma generalna charakteryzuje się tym, że jej adresatem jest pewna określona za pomocą posiadanej cechy grupa podmiotów, a nie wskazani indywidualnie adresaci.

86 Abstrakcyjność normy polega zaś na tym, że zachowanie się stosownie do płynącego z niej polecenia nie powoduje jej wygaśnięcia.

87 W wyniku stosowania prawa podejmowane są akty prawa (decyzje) zawierające normy o charakterze indywidualnym i konkretnym.

88 Indywidualność i konkretność aktów stosowania prawa polega na tym, że są one adresowane do konkretnego podmiotu i zachowanie się stosownie do płynącego z nich polecenia stanowi jednorazowe ich wypełnienie, np.: decyzja określająca podmiotowi wysokość podatku dochodowego za konkretny rok.

89 Podstawą podziału praw na gałęzie są: Charakter stosunków pranych - dana dziedzina życia i prawa np. prawo konstytucyjne, karne, cywilne Podmiot regulacji – kogo dotyczy np. regulacje dotyczące cudzoziemców, wojskowych Zakres terytorialny regulacji- prawo o zasięgu ogólnopaństwowym, prawo miejscowe. Podział według kryterium metody regulacji: Prawnocywilna Prawnoadministracyjna Prawnokarna/penalna

90 ius publicum est quod ad statum rei Romanae spectat, privatum, quod ad singulorum utilitatem prawem publicznym jest to, które ma na względzie korzyść państwa rzymskiego, a prawe prywatnym jest to, które ma na względzie korzyść jednostek. prawo prywatne – chroni przede wszystkim interesy jednostki, traktuje równorzędnie podmioty będące stronami stosunków prawnych, zaś środkiem ochrony prawnej jest upoważnienie do domagania się ochrony prawnej ze strony państwa a korzystanie z niego zależy od woli upoważnionego podmiotu. prawo publiczne – chroni tak czy inaczej rozumiany interes ogółu, społeczności państwowej, między podmiotami stosunków prawnych zachodzą relacje podporządkowania jednego podmiotu kompetencji drugiego podmiotu tego stosunku, a środkiem ochrony jest sankcja wymierzana przez upoważnione organy państwa, mające obowiązek jej wymierzenia w sytuacjach określonych przez normy prawne.

91 prawo wewnętrzne zalicza się normy prawne stanowione przez właściwe organy państwa w ustalony sposób. prawo międzynarodowe publiczne obejmuje normy prawne regulujące stosunki wzajemne pomiędzy państwami i organizacjami międzynarodowymi, a niekiedy innymi instytucjami o znaczeniu ponadpaństwowym.

92 Zgodnie z kryterium dualistycznym gałąź prawa, to normy regulujące ten sam typ stosunków społecznych w oparciu o wspólną metodę regulacji. W ramach gałęzi prawa doktryna i praktyka prawnicza wyróżniają instytucje prawne. Są to normy regulujące jeden typ stosunków społecznych, właściwy dla danej gałęzi prawa. Podstawowy katalog gałęzi prawa obejmuje: prawo państwowe (konstytucyjne) prawo cywilne prawo rodzinne prawo pracy prawo administracyjne prawo finansowe prawo gospodarcze prawo karne prawo procesowe

93 PRAWO PRYWATNEPRAWO PUBLICZNE CYWILNE MATERIALNEPRAWO PRACYKONSTYTUCYJNE KARNE MATERIALNE KARNE PROCESOWE ADMINISTRACYJE MATERIALNE ADMINISTRACYJE POSTEPOWANIE POSTEPOWANIE CYWILNE PRAWO BANKOWE PRAWO HANDLOWE PRAWO RODZINNE P APIERY WARTOŚCIOWE

94 zespół norm prawnych, których przedmiotem jest uregulowanie ustroju politycznego i społeczno – gospodarczego państwa. Materia tej gałęzi prawa w szerokim rozumieniu – obejmuje te normy prawne, które określają: Podmiot władzy suwerennej w państwie i sposoby jej sprawowania – do kogo należy władza, określa jaka jest forma i charakter państwa, Podstawy ustroju społeczno – gospodarczego – wskazuje się w tej gałęzi formy własności w państwie, mechanizmy jej ochronnym sposób organizacji życia gospodarczego i społecznego, System organów państwowych – wskazuje się strukturę organów państwa, tryb ich funkcjonowania oraz ich wzajemnego stosunku do siebie, Status obywatela w państwie – prawo konstytucyjne określa prawa i wolności obywatela, a także nakładane na niego obowiązki. reguluje także procedury ochrony praw i wolności człowieka, Podstawy systemu wyborczego – określa sposób powoływanie organów przedstawicielskich.

95 PRAWO CYWILNE – stanowi zespół norm, które regulują stosunki majątkowe i niektóre stosunki osobiste pomiędzy równorzędnymi podmiotami, zarówno osobami fizycznymi, prawnymi jak i państwowymi osobami prawnymi, a także prawa niemajątkowe (prawa autorskie, dobra osobiste). Normy tej gałęzi prawa przewidują również obowiązek udzielania ochrony prawnej podmiotom, wobec których nie spełniono należnych im świadczeń, jednakże w zasadzie nawiązanie stosunków prawnych, jak i dochodzenie roszczeń pozostawione jest zainteresowanym stronom. Definicja prawa cywilnego wymaga jednakże głębszego wyjaśnienia, bowiem stosunki majątkowe regulowane są nie tylko przez tę gałąź prawa, lecz także przez normy należące do innych gałęzi. Dla stosunków regulowanych przez prawo cywilne bardzo istotnym jest fakt, iż podmioty są tu wobec siebie równorzędne i żaden z podmiotów tego stosunku nie ma uprawnień władczych względem drugiego. Niektóre stosunki zostały jednakże wyłączone ze względu na swoją specyfikę, z prawa cywilnego. Chodzi tu miedzy innymi o stosunki majątkowe: wynikające ze stosunku pracy – którymi zajmuje się – prawo pracy, wynikające miedzy małżonkami, rodzicami, dziećmi – które objęte są unormowaniami prawa rodzinnego

96 PRAWO ADMINISTRACYJNE – stanowi zespół nor regulujących strukturę i kompetencje organów administracji państwowej, stosunki prawne powstające w toku wykonawczo – zarządzającej działalności tychże organów. Jest to gałąź prawa, która wyraźnie odznacza się od innych gałęzi i nie ma szczególnych trudności z ustaleniem, jakie normy prawne do niej należą. Normy prawa administracyjnego stwarzają przede wszystkim ramy, w których działają organy administracji. Stosunki regulowane przez tę gałąź prawa mają kilka cech, które odróżniają je od stosunków innych gałęzi prawa, a mianowicie: powstają najczęściej poprzez wydanie jednostronnego aktu organu administracyjnego w konkretnej, indywidualnej sprawie, jedną ze stron stosunku jest zawsze organ administracji wyposażony w uprawnienia władcze, czyli nie występują tu relacje pomiędzy dwoma równorzędnymi stronami, jak ma to miejsce w prawie cywilnym, przedmiotem tych stosunków są wyłącznie te sprawy, w których organy administracji są uprawnione do działania (należące do kompetencji tych organów).

97 PRAWO FINANSOWE – jest to gałąź prawa, która obejmuje normy prawne regulujące publiczną działalność finansową. Zakres normowania tej gałęzi to przede wszystkim gromadzenie oraz rozdział i wydatkowanie środków pieniężnych a także określenie działalności organów i instytucji finansowych. W skład tej gałęzi wchodzi wiele przepisów dotyczących: podatków, działalności banków, rynku pieniężnego, systemu ubezpieczeń, zasad rachunkowości

98 PRAWO KARNE – to zespół norm prawnych określających czyny społecznie szkodliwe, zwane przestępstwami, zasady odpowiedzialności za te czyny oraz kary, środki karne i zabezpieczające stosowane wobec ich sprawców. W prawie karnym można wyróżnić 3 zakresy zagadnień: prawo karne materialne normy procedury karnej prawo karne wykonawcze

99 prawo karne skarbowe – dotyczy spraw związanych z naruszeniem interesów finansowych Skarbu Państwa lub organów samorządu terytorialnego. Normuje odpowiedzialność za przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz postępowanie w tych sprawach. prawo karne wojskowe – wiąże się ono z kręgiem żołnierzy, zapewniając dyscyplinę i gotowość obroną sił zbrojnych. Odpowiedzialność karna żołnierzy opiera się na tych samych zasadach co odpowiedzialność osób cywilnych, jednak z uwzględnieniem odrębności wynikającej ze specyfiki wojskowej. przepisy dotyczące odpowiedzialności karnej nieletnich – dotyczą osób, które popełniły czyn zabroniony przez prawo i nie ukończyły jeszcze 17 roku życia. Stosuje się wobec nich środki wychowawcze i poprawcze orzeczone przez sąd rodzinny. Jeśli jest to jednak osoba, która ukończyła 15 lat i popełniła szczególnie ciężkie przestępstwo (zabójstwo, zamach terrorystyczny, kwalifikowane zgwałcenie, rozbój) to podlega działalności karnej przed sądem karnym (nie rodzinnym).

100 PRAWO RODZINNE – dawniej zwane familijnym, zawiera normy regulujące stosunki zachodzące w rodzinie: małżeńskie i rodzinne. Stosunki małżeńskie dotyczą powstania małżeństwa, jego ustania, unieważnienia oraz stosunków prawnych między małżonkami. Stosunki rodzinne są to stosunki między rodzicami a dziećmi a także stosunki wynikające z przysposobienia, pokrewieństwa, opieki. Głównym źródłem prawa jest tu kodeks rodzinny i opiekuńczy.

101 PRAWO PRACY – przedmiotem prawa pracy są stosunki pracy podporządkowanej, świadczonej na rzecz drugiego podmiotu dobrowolnie, osobiście i za wynagrodzeniem oraz inne stosunki nierozerwalnie związane ze stosunkiem pracy. Prawo pracy normuje stosunki przygotowujące stosunek pracy, stosunek związany z realizacją pośrednictwa pracy i stosunki prawne nadzorujące właściwą realizację prawa pracy, a zatem wchodzą tu unormowania dotyczące powstania i ustania stosunku pracy, obowiązków i uprawnień pracownika i pracodawcy, czasu pracy, urlopu, ochrony pracy, bezpieczeństwa i higieny pracy a także rozstrzygania sporów ze stosunku pracy. Prawo pracy wywodzi się z prawa cywilnego i przepisy kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio do stosunków pracy w przypadkach nie uregulowanych w kodeksie pracy, o ile przepisy te są zgodne z zasadami prawa pracy.

102 PRAWO PROCESOWE – nie stanowi jednolitej gałęzi prawa. W skład niej wchodzą trzy różne – podstawowe działy prawo procesowe cywilne – określające tryb postępowania przed sądami w sprawach cywilnych, a także w sprawach gospodarczych, z zakresu prawa rodzinnego i prawa pracy. Określa prawa stron i innych osób biorących udział w postępowaniu. prawo procesowe karne – ustala tryb działania sądów w sprawach karnych, określa uprawnienia prokuratora, oskarżonego i obrońców w poszczególnych stadiach procesu. prawo o ustroju sądów i prokuratury – nie są one sensu stricto przepisami prawa procesowego, gdyż nie normuję postępowania sądowego. Przepisy o ustroju sądów określają strukturę i organizację sądów poszczególnych szczebli, zakres ich działania, ustrój wewnętrzny. Przepisy o prokuraturze określają zakres działalności poszczególnych organów prokuratury, obsadę tychże organów.

103 OBOWIĄZYWANIE W PRZESTRZENIE - prawo wewnętrzne obowiązuje na całym terytorium państwa, którego organy je ustanowiły lub jego fragmencie administracyjnym (prawo miejscowe). OBOWIĄZYWANIE PRAWA W CZASIE - dla każdej normy istnieje moment początkowy i końcowy obowiązywania. Wejście w życie aktu prawnego 14 dni od jego opublikowania chyba, że inna data została wskazana przez ustawodawcę ( VOCATIO LEGIS- SPOCZYNEK PRAWA) art. 243 konstytucji Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia jej ogłoszenia art. 4 ustęp 1 Ustawy z dnia 20 lipca 2007 roku o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych akt normatywny, zawierający przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi inny termin…

104 regułę hierarchiczną (lex superior derogat legi interiori), zgodnie z którą norma o wyższej mocy prawnej uchyla normę o niższej mocy bez względu na to, w jakim czasie obydwie normy weszły w życie i bez względu na to, która z nich jest bardziej ogólna; regułę chronologiczną (lex posterior derogat legi priori), zgodnie z którą akt normatywny później wydany uchyla akt wcześniejszy pod warunkiem, że akt późniejszy ma co najmniej taką samą moc prawną jak akt wcześniejszy; regułę merytoryczną (lex specialis derogat legi generali), zgodnie z którą norma bardziej szczegółowa wyłącza zastosowanie normy bardziej ogólnej. Lex specialis nie pozbawia zatem lex generali mocy obowiązującej.

105 Luka konstrukcyjna polega na braku elementów konstruujących ważność czynności konwencjonalnych, np. norma nakazuje organowi podejmować decyzje kolegialne a nie wyznacza quorum, zasad liczenia głosów. Luka aksjologiczna polega na negatywnej ocenie braku norm, które regulowałyby określone zachowania. Luka merytoryczna polega na braku wyraźnych granic normy. Spór o zakres kompetencyjnych uprawnień organu stosującego prawo jest związany właśnie z luką merytoryczną.

106 Analogia – inaczej podobieństwo jest sposobem wnioskowania z norm o normach i znajduje zastosowanie w prawie podatkowym do usuwania luk w przepisach.

107 Wyróżniamy dwa rodzaje analogii : 1) analogię legis – inaczej analogia z ustawy – polegająca na zastosowaniu normy najbardziej zbliżonej do nienormowanego stanu faktycznego; w zasadzie tylko ten rodzaj analogii jest dopuszczalny w polskim prawie podatkowym,

108 2) analogię iuris – analogię z prawa – polegającą na tworzeniu normy prawnej dla nieuregulowanego stanu faktycznego na podstawie całego systemu prawa lub jego gałęzi albo ogólnych zasad prawnych, i w odniesieniu do preferencji ustawodawcy.

109 Analogię należy zawsze stosować niezwykle ostrożnie i tylko w uzasadnionych przypadkach z bezwzględnym nakazem respektowania zakazu stosowania analogii na niekorzyść podatnika,

110 WYKŁADNIA PRAWA – termin oznaczający interpretację prawa, oznacza proces ustalenia właściwego znaczenia przepisów prawnych

111 Moc wiążąca wykładni związana jest z tym, kto i w jakim trybie dokonuje wykładni. Kryteria te są podstawą dla wyróżniania: Wykładnia autentyczna - dokonywania przez podmiot, który przepis ustanowił (rzadko spotykana) wykładnia legalna - dokonywana przez upoważniony do tego organ Państwa. W latach Trybunał konstytucyjny, obecnie w Polsce nie ma takiego organu. Wykładnia operatywna - wykładnia organów stosujących prawo. Pytania prawne kierowane do sądów, zasady prawa. Ma moc wiążącą dla podmiotu jej dokonującej Wykładnia doktrynalna

112 Wykładnia językowa- polega na dokonaniu interpretacji przepisu przy wykorzystaniu reguł znaczeniowych i konstrukcyjnych języka prawnego, a także na zastosowaniu reguł poprawnego myślenia Wykładnia systemowa obejmują te wszystkie reguły, które charakteryzują znaczenie normy ze względu na jej właściwości systemowe. Dyrektywy te spełniają rolę subsydiarną wobec wykładni językowej. Mogą decydować o tym, które z możliwych znaczeń uzna się za wiążące. Polega na ustaleniu rzeczywistego znaczenia przepisów ze względu na ich usytuowanie w akcie prawnym, w gałęzi prawa. Dokonując takiej wykładni trzeba mieć na uwadze,iż w systemie nie powinno być norm sprzecznych, i że umieszczenie danego przepisu w danym akcie zostało podyktowane pewnymi przesłankami. Uchwała SN z dnia 27 czerwca 2001 roku Dosłowne brzmienie przepisu nie może wyłącznie decydować o jego znaczeniu. Przy jego tłumaczeniu należy uwzględnić także wykładnie systemową.

113 Wykładnia funkcjonalna - celowościowa. Jej istota polega na ustaleniu znaczenia przepisu zgodnie z celem jaki chciał osiągnąć ustawodawca. Wykładnia porównawcza- polega na porównaniu przepisów z innymi o ustalonym znaczniki wyciągnięciu wniosków co do znaczenia przepisów interpretowanych

114 Argumentum ad maori ad minus jest to typ wnioskowań, którego schemat jest następujący: Jeżeli A to tym bardziej B. Komu jest dozwolone czynić więcej, temu tym bardziej dozwolone jest czynić mniej. Argumentum a minori ad maius ma zastosowanie do norm zakazujących, a wnioskowanie przebiega według schematu: Komu jest zakazane czynić mniej, temu tym bardziej zakazane jest czynić więcej. Argumentum a contrario jest to typ wnioskowania z przeciwieństwa. Ten typ wnioskowania jest odwróceniem reguł wnioskowania przez analogię. Wnioskowanie z przeciwieństwa zakłada, że zwroty- wyłącznie, jedynie, tylko- użyte dla wyrażenia normy w przepisach prawa- oznaczają, że wolą prawodawcy było ograniczenie konsekwencji prawnych normy do faktów w niej wskazanych. Argumentum a simile jest to typ wnioskowania przez podobieństwo, analogię. analogię z ustawy (analogia legis) analogię z prawa (analogia iuris).

115 STOSUNEK PRAWNY to jeden z rodzajów stosunku społecznego, czyli takich relacje zachodzące miedzy minimum dwiema osobami, w której zachowanie jednej osoby wywołuje reakcję drugiej i podlega kontroli norm społecznych. Pojęcie używane jest dla opisania zależności miedzy podmiotami prawa. Powstanie stosunku prawnego zawsze jest związane z istnieniem norm prawnych, a często wynika bezpośrednio z normy.

116 Stosunki cywilnoprawne Równouprawnione podmioty Nawiązanie stosunków najczęściej dobrowolne Zasada swobody umów Sankcje to zasadniczo nieważność czynności Stosunki prawnoadministracyjna Nie równouprawnione strony stosunku Nawiązanie stosunku może nie być dobrowolne nawet dla obu stron Przedmiot i treść z reguły określone przez normy bezwzględnie obowiązujące, nie mogące być dobrowolnie kształtowane przestrony Sankcje to sankcja egzekucyjna, a czasem karna Stosunki prawno karne: nawiązywane w wyniku popełnienia czynu zabronionego stroną stosunku jest państwo, mające pozycje władczą, nadrzędną pozycja stron wyznaczona przez normy o charakterze ius Cohen sankcje o charakterze karnym

117 PODMIOT STOSUNKU PRAWNEGO – są osoby będące adresatami danych norm, które są uprawnione bądź zobowiązane do pewnych zachowań. W zależności od gałęzie prawa i rodzaju stosunku prawnego możemy wskazać różne typy podmiotów PODMIOT STOSUNKÓW CYWILNOPRAWNYCH Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku KODEKS CYWILNY OSOBY FIZYCZNE OSOBY PRAWNE JEDNOSTKI ORGANIZACYJNE NIE BĘDĄCE OSOBAMI PRAWNYMI (ułomne osoby prawne art. 331 KC)

118 Osoby fizyczne Zdolność prawna to zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków prawnych. Nabywa się ja z chwilą urodzenia, a traci w chwili śmierci. Każda osoba fizyczna ma zdolność prawna. Zdolność do czynności prawnej to zdolność do składania oświadczeń woli ze skutkiem prawnym w postaci nawiązania, zmiany lub wygaśnięcia stosunku prawnego : brak zdolności do czynności prawnych ograniczoną zdolność do czynności prawnych pełną zdolność do czynności prawnych 1. Wiek : pełnoletni 18 lat, lub Kobieta, która ukończyła lat 16 i za zgodą sądu opiekuńczego zawarła związek małżeński, częściowa zdolność od 13 roku życia 2. Ubezwłasnowolnienie; częściowe, całkowite 3. Skazujący wyrok karny orzeczenie kar dodatkowych w postaci utraty praw publicznych, rodzicielskich i opiekuńczych powoduje następstwa w sferze prawa cywilnego. 4. Obywatelstwo odrębne zasady przy nabywani nieruchomości przez cudzoziemców. 5. Zdolność do dziedziczenia oznacza możliwość nabywania spadku i zapisu, która ma już nasciturus 6. Choroba psychiczna lub niedorozwój umysłowy jako przeszkodą do zawarcia związku małżeńskiego

119 Osoby prawne/ ułomne osoby prawne Osobę prawną definiuje się zazwyczaj jako trwałe zespolenie ludzi i środków materialnych w celu realizacji określonych zadań, wyodrębnione w postaci jednostki organizacyjnej wyposażonej przez prawo (przepisy prawa cywilnego) w osobowość prawną. Zdolność prawna: z chwila powstania rejestracji, ustawy, notyfik acji Zdolności do czynności prawnej Podmiotowości prawna 1. Art. 37. KC § 1. Jednostka organizacyjna uzyskuje osobowość prawną z chwilą jej wpisu do właściwego rejestru, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. 2. Art. 8. KSH § 1. Spółka osobowa może we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana 3. Art. 12 KSH Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji albo spółka akcyjna w organizacji z chwilą wpisu do rejestru staje się spółką z ograniczoną odpowiedzialnością albo spółką akcyjną i uzyskuje osobowość prawną. Z tą chwilą staje się ona podmiotem praw i obowiązków spółki w organizacji.

120 ORGANY ROZSTRZYGAJĄCE Organy sądowe sądy powszechne; apelacyjne, okręgowe, rejonowe sądy szczególne; sądy administracyjne, sądy wojskowe Sąd Najwyższy Trybunał Stanu Trybunał Konstytucyjny Trybunały i Sądy Międzynarodowe Organy quasi-sądowe Izba morska Sąd polubowny i międzynarodowy arbitraż handlowy Arbitraż Samorządowe Kolegia Odwoławcze Urząd Patentowy Komisja Prawa Autorskiego

121 ORGANY KONTROLI LEGALNOŚCI Organy kontroli legalności sensu stricto Prokuratura Rzecznik Interesu Publicznego Lustrator Spółdzielni Organy kontroli legalności sensu largo Najwyższa Izba Kontroli Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji Policja Straż Graniczna Straż gminna (miejska) Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Państwowa Inspekcja Pracy Inspekcja Handlowa Państwowa Inspekcja Sanitarna Organy Kontroli Skarbowej

122 ORGANY POMOCY PRAWNEJ Korporacje ochrony prawa adwokatura radcowie prawni prawnicy zagraniczni rzecznicy patentowi doradcy podatkowi notariat komornicy sądowi Rzecznicy praw i wolności Rzecznik Praw Obywatelskich Rzecznik Praw Dziecka Powiatowy rzecznik konsumentów rzecznik ubezpieczonych konsulowie organizacje społeczne

123 USTRÓJ SĄDÓW POWSZECHNYCH Ustawa z dnia 27 lipca 2001 roku Prawo o ustroju sądów powszechnych. Art. 1. § 1. Sądami powszechnymi są sądy rejonowe, sądy okręgowe oraz sądy apelacyjne.

124 SAD APELACYJNY SĄD OKRĘGOWY SĄD REJONOWY

125 Sąd rejonowy powołany do rozpoznawania wszystkich spraw należących do sądów powszechnych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych dla sądów wyższych instancji. Sąd rejonowy dzieli się na wydziały (w zależności od potrzeb): cywilny, karny, rodzinny i nieletnich, pracy (pracy i ubezpieczeń społecznych w sądach rejonowych mieszczących się w miastach będących siedzibami sądów okręgowych, w których utworzono wydziały ubezpieczeń społecznych), ksiąg wieczystych, gospodarczy (w sądach rejonowych mieszczących się w miastach będących siedzibami sądów okręgowych), grodzki

126 Sąd okręgowy orzeka jako sąd pierwszej instancji tylko w sprawach wyraźnie wskazanych przez odpowiednie przepisy prawa karnego lub cywilnego. Z reguły są to sprawy o większym ciężarze gatunkowym, bardziej skomplikowane pod względem prawnym. Wydziały cywilny karny penitencjarny i nadzoru nad wykonywaniem orzeczeń karnych - do spraw penitencjarnych i nadzoru nad sądowym postępowaniem wykonawczym w sprawach z zakresu prawa karnego, pracy (sąd pracy) - do spraw z zakresu prawa pracy oraz wydział ubezpieczeń społecznych (sąd ubezpieczeń społecznych) - do spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych, gospodarczy (sąd gospodarczy) - do spraw gospodarczych.

127 Art. 17. KPC Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o unieważnienie uznania dziecka oraz o rozwiązanie przysposobienia, o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych, o roszczenia wynikające z Prawa prasowego, o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania i o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami oraz spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni.

128 Sąd apelacyjny został powołany do rozstrzygania w II instancji spraw z obszaru działania co najmniej dwóch podległych mu sądów okręgowych (obszar apelacji). Sąd apelacyjny jest również sądem dyscyplinarnymi dla sędziów. Sądy apelacyjne utworzone zostały w 1990 r. wraz z przywróceniem przedwojennej, trójstopniowej organizacji sądownictwa.

129


Pobierz ppt "Sylwia Morawska. Prawo - mówiąc najogólniej -jest zbiorem norm postępowania tworzonych przez państwo, a ściślej - przez uprawnione do tego na mocy Konstytucji."

Podobne prezentacje


Reklamy Google