Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Odrodzenie starożytności

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Odrodzenie starożytności"— Zapis prezentacji:

1 Odrodzenie starożytności

2 Petrarka – patron filologów
Humanistę i poetę Francesca Petrarkę uważa się za inicjatora intelektualnej rewolucji renesansu. Odkrył on i opublikował rękopisy Cycerona oraz rzymskiego historyka Liwiusza. Było to przełomowe wydarzenie, gdyż otworzyło drogę do zapomnianego świata starożytnych osiągnięć w literaturze i sztuce. „Pierwszy pisarz renesansu” o wiekach poprzednich, pomiędzy nawróceniem Konstantyna a XIV stuleciem, mówił: „czasy ciemnoty”, „barbaria”, „mroki”. Sam pisał głównie po łacinie, za co został uhonorowany wieńcem laurowym, który niegdyś przyozdabiał głowy zwycięzców antycznych igrzysk. Nieoczekiwanie sławę u potomnych przyniosły mu prywatne wiersze miłosne napisane w jego rodzimym języku włoskim, a nie działalność filologiczna.

3 Wieki średnie wobec antyku
Średniowiecze sięgało wybiórczo do dziedzictwa antyku • przepisanie wielu starożytnych rękopisów za czasów mocarstwa Karola Wielkiego • poznanie pism Platona i Arystotelesa za pośrednictwem tłumaczeń arabskich i próba ich syntezy z religią chrześcijańską (św. Tomasz) • lektura mitologii starożytnej w Przemianach Owidiusza powstanie pierwszego słownika mitologicznego • świadomość antycznego dziedzictwa wśród ludzi wykształconych • odwoływanie się do nauk moralnych Cycerona i Seneki Ludzie renesansu odcinali się od „mroków” średniowiecza, któremu zarzucali zaprzepaszczenie dziedzictwa antyku. Tymczasem wieki średnie nie zerwały zupełnie kontaktu ze starożytnością: • w czasach Karola Wielkiego (742–814) przepisano wiele rękopisów starożytnych autorów – były to pierwsze próby zasypania przepaści między tradycją „pogańską” a światem chrześcijańskim; • od XI/XII w. datują się początki fascynacji antykiem, zwłaszcza świeżo poznanymi dzięki arabskim tłumaczeniom (niektórymi) dziełami Platona i Arystotelesa; ojcowie Kościoła, m.in. św. Augustyn, odwoływali się do filozofii greckiej, a jej syntezy z religią chrześcijańską dokonał św. Tomasz z Akwinu; • mniszki w ramach nabożnej lektury czytały wyjątki z Przemian Owidiusza, poetyckiego kompendium wizji świata obecnej w mitach antycznych; • na początku XIII w. powstał „prototyp” słownika mitologicznego Liber ymaginum deorum Albricusa; • znane były słowa Bernarda z Chartres charakteryzujące stosunek ówczesnych ludzi do antycznego dziedzictwa: „Jesteśmy karłami, którzy wspięli się na ramiona olbrzymów”; • opowieści o Tebach, Troi czy Eneaszu cieszyły się niesłabnącym powodzeniem; • w rozprawach moralnych powoływano się na pisma Cycerona i Seneki. Prawdą jest, że dzieło antyku uległo w epoce średniowiecza znacznej transformacji. Mniszki owszem, czytały Owidiusza, ale w wersji „umoralnionej”, zaś opowieści o Troi czy Eneaszu ilustrowano miniaturami, na których starożytni bohaterowie przypominali raczej zachodnich rycerzy, a boginie – damy dworu. Hans Baldung Grien Trzy etapy życia kobiety i Śmierć, ok. 1510

4 Wierność podziwianym mistrzom
Humaniści poszukiwali starożytności autentycznej, która nie byłaby zanieczyszczona naleciałościami recepcji średniowiecznej. Często swoje studia antyku rozpoczynali od tego, że tak jak Petrarka zostawali poszukiwaczami i kolekcjonerami rękopisów. Dzięki renesansowym filologom klasycznym odnaleziono dzieła Tacyta, listy Cycerona, komedie Plauta. Rafael Szkoła ateńska, ok. 1512

5 Włochy kolebką nowej epoki
Na Półwyspie Apenińskim przetrwało dziedzictwo materialne imperium rzymskiego. Bogate miasta-państwa włoskie, zwłaszcza Florencja i Wenecja, otaczały mecenatem uczonych, artystów, ludzi pióra. Początkowo powracano do przeszłości wyłącznie rzymskiej. Była to naturalna kolej rzeczy – ojczyzną odrodzenia były przecież Włochy, pełne miast i budowli ocalałych z czasów cesarstwa. Dopiero przybycie podróżnych i uczonych bizantyjskich, którzy opuścili Konstantynopol tuż przed jego zdobyciem przez Turków, rozbudziło zainteresowanie spuścizną Greków. Miejscem narodzin nowego ruchu stała się Florencja. Miasto było niezmiernie bogate, głównie dlatego, że znajdował się w nim bank Medyceuszy, czyli centrum finansowe ówczesnej Europy. Wykształciła się wówczas nowa klasa społeczna – szybko bogacąca się warstwa patrycjuszy. Dla podniesienia własnego prestiżu bankierzy i kupcy, a także władcy włoskich księstw stawali się hojnymi mecenasami sztuki. Utrzymywali publiczne biblioteki, wspierali finansowo uczonych, artystów i ludzi pióra – pisarzy, tłumaczy, kopistów. Po niej mekką dojrzałego renesansu została Wenecja, włoska brama Morza Śródziemnego, w której krzyżowały się najważniejsze szlaki handlowe – tędy importowano do Europy jedwab, pigmenty i przyprawy. Wenecja była niezależnym miastem, dysponującym własną flotą, która zatrudniała ludzi. Kopuła florenckiej katedry autorstwa Filippa Brunelleschiego stała się symbolem kulturalnej stolicy wczesnego renesansu. Dojrzały renesans to przede wszystkim dzieło genialnych florentczyków: Leonarda da Vinci i Michała Anioła oraz wenecjan: Tycjana, Tintoretta i Veronesa.

6 Homo trilinguis renesansowy ideał człowieka znającego trzy języki starożytne: łacinę, grekę i hebrajski Znajomość hebrajskiego była jeszcze rzadsza niż greki. Humanizm, przyczynił się do rozwoju studiów hebraistycznych. Celem opanowania hebrajskiego była możliwość bezpośredniej lektury Pisma Świętego. W XVI w. powstała pierwsza gramatyka hebrajska napisana przez chrześcijanina. Łacina także w średniowieczu była językiem ludzi wykształconych (średniowieczny uniwersalizm). Humanistom pozostało jedynie przywrócić jej oryginalny klasyczny kształt. Znajomość hebrajskiego była jeszcze rzadsza niż greki. Humanizm, przyczynił się do rozwoju studiów hebraistycznych. Celem opanowania hebrajskiego była możliwość bezpośredniej lektury Pisma Świętego. W XVI w. powstała pierwsza gramatyka hebrajska napisana przez chrześcijanina. Biblia polyglotta z Alcala – w części zawierającej Stary Testament pośrodku znajdował się tekst Wulgaty, a po bokach tłumaczenia hebrajskie i greckie. Takie wydanie Pisma, prezentujące obok siebie kilka wersji językowych, zwane poliglotta, służyło studiom porównawczym. Św. Tomasz z Akwinu chciał pogodzić naukę Jezusa z filozofią Arystotelesa, jednak nie znał greki i bazował wyłącznie na łacińskich przekładach. Humaniści renesansowi pominęli tłumaczenia i studiowali pisma Arystotelesa w oryginale. W XV w. przywieziono z Konstantynopola do Florencji też wszystkie pisma Platona, co zapoczątkowało modę na studiowanie Dialogów.

7 Wynalazek renesansu – publiczne muzea
Pierwsze instytucje tego rodzaju – Muzea Watykańskie – zostały stworzone przez papieży, protektorów sztuk pięknych i kolekcjonerów. Najstarszym publicznym muzeum świata jest Muzeum Kapitolińskie, które zapoczątkował dar Sykstusa IV dla ludu rzymskiego. Również arystokracja gromadziła okazy sztuki starożytnej – Galeria Uffizi pochodzi od zbiorów prywatnych florenckiego rodu Medyceuszy. • Początki pierwszych instytucji tego rodzaju – Muzeów Watykańskich – wiążą się z pontyfikatami Sykstusa IV i Juliusza II, protektorów sztuk pięknych, którzy pierwsi zaczęli w sposób przemyślany gromadzić dzieła sztuki. Najstarszym publicznym muzeum świata jest Muzeum Kapitolińskie. Jego kolekcję zapoczątkował w 1471 r. Sykstus IV, ofiarowując ludowi rzymskiemu Kapitol wraz z częścią starożytnych zbiorów pochodzących z dawnego pałacu papieskiego (m.in. Wilczycę kapitolińską). Juliusz II w 1503 r. umieścił posąg Apolla na dziedzińcu Pałacu Belwederskiego (stąd Apollo Belwederski), powołał też Bramantego na budowniczego bazyliki Św. Piotra w Rzymie, Michałowi Aniołowi zlecił wykonanie fresków w Kaplicy Sykstyńskiej, a u Rafaela zamówił malowidła do apartamentów watykańskich. • Również arystokracja gromadziła okazy sztuki starożytnej – jeden z najsłynniejszych zbiorów, udostępniany amatorom dzieł i artystom, należał do florenckiego rodu Medyceuszy. W roku 1444 założyli oni także pierwszą od czasów rzymskich bibliotekę publiczną. Kolekcje zgromadzonych przez pokolenia dzieł Medici umieścili w pałacu Uffizi, zaprojektowanym przez Vasariego. Dziś Galeria Uffizi jest jednym z najsłynniejszych muzeów sztuki na świecie.

8 Mimesis – zasada twórczego naśladowania
Znajomość starożytnych dzieł i mitologii stała się ważna w procesie kształcenia młodych twórców. Była nieomal warunkiem zrobienia kariery artystycznej. Obraz Piera della Francesca Idealne miasto (1475) wykorzystuje perspektywę zbieżną, inaczej zwaną geometryczną, której wszystkie linie zbiegają się w jednym punkcie. Jest to najbardziej naturalny dla ludzkiego oka sposób przedstawienia na płaszczyźnie trójwymiarowej przestrzeni.

9 Antyczne wzorce w rzeźbie
Donatello stworzył pierwszą rzeźbę monumentalną renesansu – statuę kondotiera weneckiego Gattamelaty (1447) wzorowaną na rzymskim posągu konnym Marka Aureliusza. Rysunek Człowiek witruwiański Leonarda da Vinci stanowi ilustrację do traktatu rzymskiego architekta Witruwiusza O architekturze ksiąg dziesięcioro – fragmentu poświęconego proporcjom ludzkiego ciała. Idealny wzorzec sylwetki ludzkiej obowiązywał w malarstwie i rzeźbie. Zmysłowy Dawid Michała Anioła nie wygląda jak bohater biblijnej historii żydowskiej – to grecki atleta. Jest muskularny, smukły i przegięty w biodrach – niczym greckie posągi.

10 Antyczne wzorce w architekturze
Renesansowi architekci studiowali traktat architektoniczny Witruwiusza i prowadzili pomiary ocalałych budowli antycznych. W ten sposób czerpali wiedzę o stosowanych w starożytności systemach konstrukcyjno-kompozycyjnych, m.in. porządkach doryckim, jońskim i korynckim. Wenecja, kościół Il Redentore projektu Andrei Palladia, 1592 toskańska Villa di Careggi Medyceuszy, 1417 Arystokracja włoska, która zaczęła spędzać część roku na wsi, czytając opisy Pliniusza jego willi, zapragnęła wiejskich pałacyków wzorowanych na budowlach antycznych. Łuk triumfalny, który w starożytnym Rzymie stawiano dla uświetnienia przybycia ważnej persony, odżył w renesansie jako brama, portal zwieńczony trójkątnym tympanonem lub monumentalna fasada z kolumnami.

11 Antyczne wzorce w malarstwie
Jedyne starożytne obrazy, które przetrwały do czasów nowożytnych, freski, znajdują się w Pompejach. Jednak w czasach renesansu zasypane pyłem wulkanicznym miasto wciąż pozostawało nieodkryte, dlatego artyści odrodzenia nie zetknęli się z żadnym dziełem antycznego malarza. Wzorowali się jedynie na ocalałych posągach. Stąd bierze się rzeźbiarski charakter malarstwa renesansowego – poszukiwanie najbardziej harmonijnych proporcji ludzkiego ciała, popularność aktu, uroczyste i spokojne piękno postaci. Trzy Gracje – rzymska kopia greckiego oryginału Rafael Trzy Gracje Fragm. obrazu Primavera Sandra Botticellego

12 Inspirująca rzeczywistość
Tak więc – poprzez granice i szkoły – głębokie prądy unosiły całą sztukę europejską w nowym kierunku. Porzucając stopniowo drogi idealizmu, artyści otwierali oczy na codzienną rzeczywistość, próbowali ją mierzyć – stąd studiowanie perspektywy – interesowali się człowiekiem, jego ciałem, twarzą, choćby brzydką, odkrywali krajobraz. Jean Delumeau, Cywilizacja Odrodzenia, Warszawa 1993. Peter Bruegel starszy Stara chłopka, 1563


Pobierz ppt "Odrodzenie starożytności"

Podobne prezentacje


Reklamy Google