Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

4. W PROWADZENIE DO NAUKI O JĘZYKU 3003-11A1NJ * 3003-K1A1NJ S TUDIA STACJONARNE 2011/2012 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "4. W PROWADZENIE DO NAUKI O JĘZYKU 3003-11A1NJ * 3003-K1A1NJ S TUDIA STACJONARNE 2011/2012 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego."— Zapis prezentacji:

1 4. W PROWADZENIE DO NAUKI O JĘZYKU A1NJ * 3003-K1A1NJ S TUDIA STACJONARNE 2011/2012 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka Polskiego UW Konsultacje: środa , pok. 1 Strona przedmiotu szukaj pod:

2 1. Przedmiot językoznawstwa. 2. Cechy definicyjne języka naturalnego. 3. Struktura języka I: morfologia. 4. Struktura języka II: składnia. 5. Formalne rozumienie języka. 6. Podstawy leksykologii. Leksykografia. 7. Zróżnicowanie języków świata. Podstawy typologii. –2–2 Program wykładu

3 Wykład 4 Struktura języka II: składnia –3–3

4 1. Znajomość języka A: znajomość słówek i reguł budowy / rozbioru wyrażeń. 2. Słownik to zbiór leksemów (= haseł słownikowych). 3. Morfologia – gramatyka słów. składnia – gramatyka wyrażeń 4. Polski – język wysoce fleksyjny (HIL = Highly Inflecting Language). 5. Terminy: słowo – forma wyrazowa – leksem. 6. Fleksja głębinowa: po co odmieniamy? Rozbiór gramatyczny: części mowy, kategorie fleksyjne, paadygmaty. 7. Fleksja powierzchniowa: jak odmieniamy? Budowa formy fleksyjnej: tematy, końcówki, alternacje. Wzorce odmiany. –4–4 Przypomnienie

5 Składnia podstawowy fragment gramatyki: zbiór konstrukcji morfologicznych zamknięty, zbiór konstrukcji składniowych otwarty. Podstawowy komunikat: wypowiedzenie. Składnia jako fragment gramatyki zbiór reguł budowania wypowiedzeń. Składnia jako część opisu danego języka opis budowy wypowiedzeń i, po drodze, składników wypowiedzeń: zdań i fraz różnych typów. –5–5 Składnia a morfologia

6 jak się buduje wypowiedzenie (synteza) i jak się je rozkłada (analiza); z jakiego surowca tworzy się wypowiedzenia (składniki); co stanowi spoiwo wyrażeń językowych (mechanizmy zdaniotwórcze). –6–6 Podstawowe problemy składni

7 Opis składniowy wyrażenia językowego to: przypisanie mu struktury, ujawnienie oddziaływań gramatycznych między składnikami. Problem porządku linearnego –7–7 Podstawowe problemy składni

8 Dwie teorie strukturalne gramatyka zależnościowa: Tesniére, Melčuk, Czesi, szkoła podstawowa w Polsce gramatyka składników bezpośrednich: dystrybucjonizm amerykański, lingwistyka formalna i informatyczna Obie teorie posługują się drzewami. –8–8 Gramatyka zależnościowa i składnikowa

9 The nice boy hit the black girl. –9–9

10 –10 Drzewo zależności

11 –11 Drzewo składników bezpośrednich

12 Trzy typy konstrukcji składniowych: 1. konstrukcje podrzędne: redukowalne do dokładnie jednego składnika; ten składnik to nadrzędnik i reprezentant zarazem; 2. konstrukcje współrzędne: redukowalne do dowolnego składnika niespójnikowego; składniki te to reprezentanty (ale nie nadrzędniki); 3. konstrukcje egzocentryczne: nieredukowalne; konstrukcje takie nie mają reprezentanta. –12 Typologia konstrukcji składniowych

13 Emerytowany nauczyciel na zastępstwie bardzo elegancko i efektownie wytłumaczył nam indukcję, bo miała być wizytacja. –13 Typologia konstrukcji składniowych

14 1. Konstrukcje podrzędne: emerytowany nauczyciel na zastępstwie nauczyciel na zastępstwie wytłumaczył nam elegancko i efektownie wytłumaczył nam miała być nauczyciel wytłumaczył –14 Typologia konstrukcji składniowych

15 2. konstrukcje współrzędne: elegancko i efektownie 3. konstrukcje egzocentryczne: na zastępstwie bo miała być wizytacja –15 Typologia konstrukcji składniowych

16 –16 Drzewo składników (PS-tree)

17 –17 Drzewo składników (PS-tree)

18 Zdanie sekwencja składników z siecią powiązań. Trzy typy oddziaływań składniowych: wymaganie składniowe (UNIWERSALNE), uzgodnienie (OGRANICZONE), uporządkowanie linearne (UNIWERSALNE). –18 Mechanizmy zdaniotwórcze

19 W wyrażeniach są: składniki konieczne (najważniejszy: CENTRUM) składniki usuwalne. Są terminale samodzielne składniowo. –19 Wymaganie składniowe

20 Jednostki tekstu – zwłaszcza terminale – są niesamodzielne (składniowo, a także semantycznie). Wymaganie składniowe warunek konieczny pełności (nieeliptyczności) wyrażenia. człon wymagany Uzupełnienie konieczne człon wymagany (= complement, dopełnienie). człony luźne Składniki swobodnie pomijalne (bez szkody dla struktury) człony luźne (= adjuncts). To m.in. szkolne okoliczniki i przydawki. –20 Wymaganie składniowe

21 Intuicja pustych miejsc, slotów: __________ umarł. > To było w _________. > ____ dała ________ ___________. > Jaś biegnie i ___________. > Oni _________ przewyższyli. > _______ kissed _________. > –21 Wymaganie składniowe

22 > Jaś umarł. > To było w Łodzi. > Ona dała mu forsę. > Jaś biegnie i Marysia się cieszy. > Oni Piotra przewyższyli. > John kissed Mary. –22 Wymaganie składniowe

23 Semantycznie: –23 Wymaganie składniowe

24 Składniowo: (a) Zdanie za pełne: Kot pił wódkę duszkiem wczoraj w moim domu na stole. (b) Zdania pełne: Kot pił mleko.PIĆ => FNO, FNO Kot pił. (c) Zdanie niepełne: Pił. –24 Wymaganie składniowe

25 Uzgodnienie – mechanizm tekstotwórczy typowy dla języków fleksyjnych: dostosowanie charakterystyki gramatycznej jednej jednostki składniowej do oczekiwań innej jednostki. –25 Uzgodnienie

26 Zgoda Jednostka składniowa A dziedziczy po jednostce B jej własną wartość pewnej kategorii fleksyjnej: emerytowany nauczyciel: ZGODA emerytowany(mian) nauczyciel(mian) ZGODA emerytowany(poj) nauczyciel(poj) –26 Uzgodnienie

27 uczniowi –27 dobrydobra dobre dobregodobrej dobrych dobremudobrej dobrym dobregodobrą dobre Uzgodnienie

28 Rząd: Jednostka składniowa A narzuca jednostce składniowej B określoną wartość jakiejś cechy składniowej ale nie wartość własną kategorii fleksyjnej. emerytowany nauczyciel: nauczycielemerytowany RZĄD nauczyciel(MOS) emerytowany(mos) na zastępstwie: nazastępstwie RZĄD na(MJS) zastępstwie(mjs) –28 Uzgodnienie

29 na –29 zastępstwozastępstwa zastępstw zastępstwiezastępstwom zastępstwiezastępstwach Uzgodnienie

30 chcieli –30 pijępiłempiłam pitopić pijeszpiłeśpiłaś pijepiłpiła pijemypiliśmypiłyśmy Uzgodnienie

31 Uporządkowanie linearne wzajemne usytuowanie składników danej jednostki składniowej. Jaś ma grypę. Jaś grypę ma. Ma grypę Jaś. Ma Jaś grypę. Grypę Jaś ma. Grypę ma Jaś. Mary kissed Peter. Peter kissed Mary. *Peter Mary kissed. *Kissed Mary Peter. –31 Uporządkowanie linearne

32 Standardowa postać wyrażenia samodzielnego (= wypowiedzenia): zdanie. A. Zdanie to konstrukcja oparta na jednej formie finitywnej o strukturze wyznaczonej przez wymagania składniowe tej formy. Jest to konstrukcja podrzędna. CENTRUM: fraza finitywna. Jaś ma grypę. –32 Zdanie

33 Czego wymagają poniższe czasowniki? PIĆ:fraza nominalna (FNO) ZALEŻEĆ:??? BYĆ: ??? UCHODZIĆ:??? MIESZKAĆ:??? ZACZĄĆ:??? WIEDZIEĆ:??? –33 Zdanie pojedyncze

34 Reprezentacja struktury zdania elementarnego przez zbiór fraz wymaganych schemat zdaniowy. W tradycji anglosaskiej: verb pattern subcategorization (frame) –34 Schemat zdaniowy

35 Schematy zdaniowe dla polszczyzny Czasownikowe Zeromiejscowe V-0N I C[Jan]. Jednomiejscowe V-1.1FNO[Kowalscy] (dom). V-1.2FPN[One] (o Marię). V-1.3FPM(Głupi) [ten Jan]. V-1.4FPP[Jan] (na zmęczonego). V-1.5FPS (w Krakowie). V-1.6FWB[Ewa] (spać). V-1.7FZD(Że oni tu byli, ). –35 Schemat zdaniowy

36 Dwumiejscowe V-2.1FNO + FNO[Profesor] (nam) (książki). V-2.2FNO + FPN[Kasjer] (procenty) (do mojego rachunku). V-2.3FNO + FPM [Jan] (Marii) (miły). V-2.4FNO + FPM [Dziadkowie] (Marię) (dość młodziutką). V-2.5FNO + FPP[Ten obraz] (krytykom) (na nieautentyczny). V-2.6FNO + FPP# [Jan] (swoją młodszą siostrę) (za wykształconą). –36 Schemat zdaniowy

37 V-2.7FNO + FPS[Detektyw] (to) (tak). V-2.8FNO + FWB (nam) (tutaj spać). V-2.9FNO + FZD(Żebyście tam pojechały, ) (matce). V-2.10FPN + FPN (do sądu) (z wnioskiem o przesłuchanie świadka). V-2.11FPN + FPS(Na to wszystko) (z dezaprobatą). V-2.12 FPN + FZD[Jan] (od Marii) (, gdzie Piotr mieszka). V-2.13FPS + FPS[Ten samolot] (stąd) (do Berlina). –37 Schemat zdaniowy

38 Quasi-czasownikowe Zeromiejscowe Q-0N I C. Jednomiejscowe Q-1.1FNO(Ciężarną). Q-1.2FPN (na spacerek). Q-1.3FPS (zimno). Q-1.4FWB (wracać). Q-1.5FZD (, co Jan powie). –38 Schemat zdaniowy

39 Dwumiejscowe Q-2.1FNO + FNO (ci) (czegoś nowego)? Q-2.2FNO + FPN(O wszystko) (sędziemu). Q-2.3FNO + FPS(Janowi) (dobrze). Q-2.4FNO + FWB(Niepodobieństwem) (wygrać). Q-2.5FNO + FZD(Janowi) (, że Maria uciekła). Q-2.6 FWB + FPS (Wygrywać) (dosyć łatwo). –39 Schemat zdaniowy

40 Statystyka słownikowa schematów (w %) V V V V V Dlaczego się nie sumuje do 100%??? PRZEKRACZA 100%... –40 Schemat zdaniowy

41 Frekwencja tekstowa schematów (w %) V V V V V Dlaczego się nie sumuje do 100%??? MNIEJ NIŻ 100%... –41 Schemat zdaniowy

42 LDOCE (1978) –42 Schematy zdaniowe w słownikach

43 ISJP (2001) –43 Schematy zdaniowe w słownikach

44 Baza danych LISTA.MDB, Warszawa –44 Schematy zdaniowe w słownikach

45 Baza danych programu VERBASE (2000). –45 Schematy zdaniowe w słownikach

46 Inny typ zdania: B. Zdanie to konstrukcja zorganizowana wokół jednego spójnika współrzędnego o strukturze wyznaczonej przez wymagania składniowe tego spójnika. Jest to konstrukcja współrzędna. CENTRUM: spójnik współrzędny. Jaś śpi, a Maria czuwa. Te dwa typy zdań wyczerpują uniwersum. –46 Zdanie złożone

47 1. Składnia jako fragment gramatyki zbiór reguł budowania wypowiedzeń. 2. Opis składniowy wyrażenia: przypisanie mu struktury (drzewa) oraz ujawnienie powiązań między składnikami. 3. Gramatyka zależnościowa a gramatyka składników bezpośrednich. 4. Trzy klasy konstrukcji: podrzędne – współrzędne – egzocentryczne. 5. Trzy mechanizmy zdaniotwórcze: wymaganie – uzgodnienie – uporządkowanie linearne. 6. Schemat zdaniowy: zbiór fraz wymaganych dla danego czasownika. 7. Uzgodnienie: zgoda – rząd. 8. Dwa typy zdań: pojedyncze – złożone. –47 Podsumowanie


Pobierz ppt "4. W PROWADZENIE DO NAUKI O JĘZYKU 3003-11A1NJ * 3003-K1A1NJ S TUDIA STACJONARNE 2011/2012 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego."

Podobne prezentacje


Reklamy Google