Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

4. Wiedza o języku Studia Podyplomowe Polski Język Migowy 2013-2014 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "4. Wiedza o języku Studia Podyplomowe Polski Język Migowy 2013-2014 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka."— Zapis prezentacji:

1 4. Wiedza o języku Studia Podyplomowe Polski Język Migowy Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka Polskiego UW Konsultacje (pok. 1): śr , sob (w dniach zjazdów) Strona przedmiotu szukaj pod:

2 Program 1.Co to jest język naturalny? 2.Aparat pojęciowy analizy tekstu. 3.Poziomy struktury tekstu. 4.Podstawy morfologii. 5.Derywacja i gniazda słowotwórcze. 6.Fleksja polska. 7.Elementarz składni. 8.Świat znaczeń: podstawy leksykologii. Leksykografia. 9.Komunikacja językowa. 10.Zróżnicowanie języków świata. Typologia języków. 11.Inne.

3 Wykład 4: Podstawy morfologii

4 4 1.Główne zadanie lingwisty: szukanie opozycji. 2.Rozbieżności między kształtem a znaczeniem: znak zerowy, wariancja i neutralizacja. 3.Dwa typy konstrukcji (czyli: znaków złożonych): konstrukcje morfologiczne i konstrukcje składniowe. 4.Frazy a zdania. 5.Gramatyka języka polskiego obejmuje morfologię (słowotwórstwo i fleksję) oraz składnię. Diakryty nie należą do gramatyki! 6.Języki wizualno-przestrzenne to pewien typ języka naturalnego. Przypomnienie

5 5 Iksiński zna język A: A.zna słówka (SUROWIEC), B.umie rozbierać wyrażenia (ANALIZA), C.umie łączyć słówka w wyrażenia (SYNTEZA). Co to jest znajomość czynna / bierna? Jak szacować stopień znajomości? Różne kombinacje A.-C. Znajomość języka

6 6 Składniki kompetencji językowej A.słownik, B.gramatyka, C.gramatyka. Jedna gramatyka – czy dwie gramatyki? Dwie gramatyki?

7 7 Łacina: ARMAVIRUMQUECANOTROIAEQUIPRIMUS ABORISITALIAMFATOPROFUGUSLAVINAQUE VENITLITORA Arma virumque cano, Troiae qui primus ab oris Italiam, fato profugus, Lavinaque venit litora czyny męża-i, Troi który pierwszy od wybrzeży do-Italii, losem miotany, lawińskich-i przybył brzegów Opiewam czyny męża, który pierwszy od brzegów Troi, miotany przez los, przybył do Italii i wybrzeży Lawinium. Analiza tekstu obcego

8 8 Angielski: Our Father who art in heaven, hallowed be thy name. Thy kingdom come. Thy will be done on earth, as it is in heaven. Give us this day our daily bread, and forgive us our trespasses, as we forgive those who trespass against us, and lead us not into temptation, but deliver us from evil. Analiza tekstu obcego

9 9 Nasz Ojcze, który jesteś w niebie, niech się święci Twoje imię, niech nadejdzie Twoje królestwo, Niech Twoja wola się wypełni na ziemi, tak jak w niebie. Daj nam w tym dniu naszego codziennego chleba i wybacz nam nasze przewiny, tak jak my wybaczamy tym, którzy działają przeciwko nam I prowadź nas nie do pokus, tylko wybaw nas od zła. Analiza tekstu obcego

10 10 Koreański: anna-nun ku-eykey pyenci-lul sey-pen-ul ponay-ess-ta. Anna-TOP on-dla list-OB trzy-raz-OB wysłać-PRZE-OZN Anna to mu trzy razy list wysłała. Analiza tekstu obcego

11 Polski: Goście są zachwyceni urodą ich najmłodszych córek. 11 Analiza tekstu obcego

12 12 Szukanie słówek w słowniku Arma virumque cano Troiae qui primus ab oris Italiam fato profugus Lavinaque venit litora virumque => VIR mężczyzna Italiam => ITALIA Italia venit => VENIO przybywa(ć) Lematyzacja

13 13 Our Father who art in heaven, hallowed be thy name. Thy kingdom come. Thy will be done on earth, as it is in heaven. Give us this day our daily bread, and forgive us our trespasses, as we forgive those who trespass against us, and lead us not into temptation, but deliver us from evil. art => BE być thy => THOU ty, twój trespasses => TRESPASS wina Lematyzacja

14 14 anna-nun ku-eykey pyenci-lul sey-pen-ul ponay-ess- ta. anna => ANNA Anna ku => KU on ponay => PONAY wysłać ul => UL trzy Lematyzacja

15 Polski: Goście są zachwyceni urodą ich najmłodszych córek. goście => GOŚĆ są => BYĆ zachwyceni => ZACHWYCIĆ // ZACHWYCONY urodą => URODA ich => ONI // ONE najmłodszych => MŁODY córek => CÓRKA 15 Lematyzacja

16 16 Wnioski: Słownik nie jest zbiorem słów wypisanych z tekstu. Słowa są upakowane W LEKSEMY (= hasła słownikowe). Dotyczy to przytłaczającej większości JN w świecie. A jak jest w PJM? Słowa nie są najprostszymi znakami. W gramatyce większości języków świata są reguły: –budowy słów (MORFOLOGIA) –budowy wyrażeń (SKŁADNIA). Słowa a znaki proste

17 17 Słownik morfemów: M = {-ank-, -ą, -czyta-, dyskretn-, dziś, -ent-, -i, -nik-, urzęd-, -ł-, od, ość-, prze-, -y, -ów, stud-, wiadom-, - } Konstrukcje morfologiczne oSurowiec: morfemy, konstrukcje morfologiczne. oProdukt: słowa. Punkt wyjścia: morfemy

18 18 Poprawne: studentki przeczytały dyskretną wiadomość urzędników Dewiacyjne: *studentanki *czytałk *dyskretn *przewiadomośćą urzędów (przypadkiem poprawne...) Konstrukcje morfologiczne

19 19 Gramatyka słów: morfologia. Są języki, dla których Gramatyka = Morfologia Gramatyka słów

20 20 Słownik słów: S = {dyskretną, dziś, przeczytały, urzędników, od, studentki, wiadomość} Konstrukcje składniowe oSurowiec: słowa, konstrukcje składniowe. oProdukt: wyrażenia (frazy lub zdania). Punkt wyjścia: słowa

21 21 Poprawne: Studentki przeczytały dziś dyskretną wiadomość od urzędników. Dyskretną od urzędników wiadomość studentki dziś przeczytały. Przeczytały dziś od urzędników wiadomość dyskretną studentki. Dewiacyjne: *Studentki wiadomość dziś od dyskretną urzędników przeczytały. Konstrukcje składniowe

22 22 Gramatyka wyrażeń: składnia. Są języki, dla których Gramatyka = Składnia. Gramatyka wyrażeń

23 23 Gramatyka języka typu polszczyzny obejmuje: morfologię i składnię. Polski język wysoce fleksyjny (HIL = highly inflected language). Słowa polskie przeważnie nie są znakami prostymi. Języki wysoce fleksyjne

24 24 Co to znaczy słowo? Ile słów mamy mamy poniższym zdaniu: Mamy mamy, drogie mamy, młodsze od niejednej mamy, ale mamy lubią wasze mamy. Odpowiedzi: Słowo, forma wyrazowa, leksem

25 25 Rozróżnienia: a. jednostki konkretnej (fizycznego wystąpienia pewnego obiektu) i jednostki abstrakcyjnej klasy wystąpień; [ang. token type] b. jednostki niezinterpretowanej i jednostki zinterpretowanej. Słowo, forma wyrazowa, leksem

26 26 słowo napis między spacjami lub znakami interpunkcyjnymi; forma wyrazowa słowo z interpretacją gramatyczną (część mowy, ewentualne wartości kategorii fleksyjnych, ewentualnie nazwa jednostki słownikowej); leksem zbiór form wyrazowych o tym samym odniesieniu do rzeczywistości (i o podobnym kształcie). Słowo, forma wyrazowa, leksem

27 27 Słowo mamy reprezentuje 5 form wyrazowych: (a) czasownikową o wartości pierwszej osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego (mamy(1os,mno,ter)) (b) rzeczownikową o wartości dopełniacza liczby pojedynczej (mamy(dop,poj)); (c) rzeczownikowa o wartości mianownika liczby mnogiej (mamy(mian,mno)); (d) rzeczownikowa o wartości biernika liczby mnogiej (mamy(bier,mno) ); (e) rzeczownikowa o wartości wołacza liczby mnogiej (mamy(woł,mno)). Słowo, forma wyrazowa, leksem

28 28 Słowa typu mamy homonimy. Czy jest to problem PJM? Rozwiązywanie wszelkiej homonimii: dehomonimizacja. LEKSEM hasło słownikowe. Odgadywanie leksemu: lematyzacja. SŁOWNIK (składnik systemu językowego): zbiór form wyrazowych. LEKSYKON (kompendium): zbiór leksemów (a więc zbiór zbiorów form wyrazowych). Słowo, forma wyrazowa, leksem

29 29 student =>studenta, studentowi,..., studenci, studentów,..., studentach,... student =>studentka, studencik, studencki, studenteria, studentowaty, arcystudent, niestudent,... czytał =>czytałem, czytałam, czytałom, czytałeś,..., czytam, czytasz, czyta,..., czytaj,..., czytano,.., czytać, czytając,... czytał =>doczytał, odczytał, poczytał, przeczytał, sczytał, zaczytał,..., czytywał, doczytywał, odczytywał,... Operacje na słowach

30 30 A tak naprawdę: STUDENT == {student, studenta, studentowi,..., studenci, studentów,..., studentach,...} STUDENT => STUDENTKA, STUDENCIK, STUDENCKI, STUDENTERIA, STUDENTOWATY, ARCYSTUDENT, NIESTUDENT,... Operacje na słowach

31 31 CZYTAĆ=={czytałem, czytałam, czytałom, czytałeś,..., czytam, czytasz, czyta,..., czytaj,..., czytano,.., czytać, czytając,...} CZYTAĆ =>DOCZYTAĆ, ODCZYTAĆ, POCZYTAĆ, PRZECZYTAĆ, SCZYTAĆ, ZACZYTAĆ,..., CZYTYWAĆ, DOCZYTYWAĆ, ODCZYTYWAĆ,... Operacje na słowach

32 32 DYSKRETNY == {dyskretny, dyskretna, dyskretne, dyskretnego, dyskretnej, dyskretnego, dyskretnemu, dyskretnej, dyskretnemu,..., dyskretni, dyskretne, dyskretnych, dyskretnym,..., dyskretniejszy,..., najdyskretniejszy,...} DYSKRETNY => NIEDYSKRETNY, PRZEDYSKRETNY,..., DYSKRECJA,..., DYSKRECJONALNY,... Operacje na słowach

33 33 Problem słowotwórstwa Dwa typy leksemów: Typ A: STUDENTKA, PRZECZYTAĆ, WIADOMOŚĆ, URZĘDNIK Typ B: DZIŚ, DYSKRETNY, OD Typ A.: podzielne słowotwórczo (derywaty). Typ B.: niepodzielne słowotwórczo. Słowotwórstwo

34 34 Niebieskie:fleksja Fioletowe:słowotwórstwo (derywacja) Dwie morfologie

35 35 Morfologia – zbiór reguł, które robią: słowa z morfemówFLEKSJA leksemy z leksemów SŁOWOTWÓRSTWO Słowotwórstwo – słabo gramatyczne. Dwie morfologie

36 36 W językach wizualno-przestrzennych – morfologia silnie rozwinięta. PJM ma bogate słowotwórstwo. Na następnym wykładzie – podstawy słowotwórstwa. I konkurs dla Was... Morfologia wizualno-przestrzenna

37 37 1.Znajomość języka A: znajomość słówek i reguł budowy / rozbioru wyrażeń. 2.Słownik to zbiór leksemów (= haseł słownikowych). 3.Dla słownika morfemów – gramatyka słów: morfologia. 4.Dla słownika słów – gramatyka wyrażeń: składnia. 5.Polski – język wysoce fleksyjny (HIL = Highly Inflected Language). 6.Terminy: słowo – forma wyrazowa – leksem. 7.Słowotwórstwo jest w niewielkim stopniu gramatyczne. Podsumowanie


Pobierz ppt "4. Wiedza o języku Studia Podyplomowe Polski Język Migowy 2013-2014 Prof. dr hab. Marek Świdziński Zakład Językoznawstwa Komputerowego Instytut Języka."

Podobne prezentacje


Reklamy Google