Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

II Kongres Nauk Rolniczych Warszawa 5 października 2011 Racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym Polski Autorzy: prof. dr hab. Wiesław Oleszek –

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "II Kongres Nauk Rolniczych Warszawa 5 października 2011 Racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym Polski Autorzy: prof. dr hab. Wiesław Oleszek –"— Zapis prezentacji:

1 II Kongres Nauk Rolniczych Warszawa 5 października 2011 Racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym Polski Autorzy: prof. dr hab. Wiesław Oleszek – IUNG-PIB Puławy prof. dr hab. Stanisław Krasowicz – IUNG-PIB Puławy prof. dr hab. Józef Horabik – Instytut Agrofizyki PAN Lublin dr hab. Tomasz Stuczyński – SGS Eko-Projekt Sp. z o.o. Pszczyna prof. dr hab. Ryszard Dębicki – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej Lublin dr Jan Jadczyszyn – IUNG-PIB Puławy prof. dr hab. Janusz Jankowiak – Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN Poznań

2 Znaczenie problemu racjonalnego gospodarowania środowiskiem glebowym Polski: 1.Środowisko glebowe stwarza możliwości realizacji produkcji rolniczej; żywność, pasze, surowce dla przemysłu, surowce energetyczne; 2.Jednocześnie powierzchnia gleb użytkowanych rolniczo zmniejsza się w związku z przeznaczeniem znacznych terenów na cele pozarolnicze (urbanizacja, transport); 3.Procesy ubytku gleb dotyczą także gleb bardzo dobrych i dobrych, co stwarza zagrożenia dla samowystarczalności żywnościowej kraju i możliwości zabezpieczenia produkcji biomasy na cele energetyczne; 4.Jednocześnie PROW , zasady WPR UE i konwencje międzynarodowe zobowiązują do ograniczenia zagrożeń dla środowiska przyrodniczego, gleby, wody, powietrze; 5.Racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym Polski jest strategicznym kierunkiem (celem) rozwoju i koniecznością. Jest to także wyzwaniem dla nauki, służącej praktyce.

3 Rola nauki we wspieraniu działań prowadzących do racjonalnego gospodarowania środowiskiem glebowym Jednostki naukowe (instytuty resortowe, instytuty PAN, uczelnie) koncentrują swoją działalność na następujących zagadnieniach: a)charakterystyka ilościowa i jakościowa gleb Polski; b)wskazywanie specyficznych cech środowiska glebowego Polski i specyfiki regionalnej; c)identyfikacja czynników ograniczających wykorzystanie potencjału produkcyjnego gleb Polski; d)modelowanie i prognozowanie przekształceń gruntów rolnych Polski; e)wskazywanie działań zapewniających racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym; f)wskazywanie zagrożeń dla środowiska glebowego.

4 Rola nauki we wspieraniu działań prowadzących do racjonalnego gospodarowania środowiskiem glebowym Prowadzone w Polsce badania naukowe stwarzają podstawy do opracowania i realizacji strategii racjonalnego gospodarowania środowiskiem glebowym gdyż: a)umożliwiają diagnozę stanu aktualnego; b)pozwalają określić cele strategiczne i działania operacyjne dotyczące gospodarowania glebami; c)wskazują słabe i mocne strony oraz szanse i zagrożenia w odniesieniu do środowiska glebowego (analiza SWOT); d)mogą stanowić wsparcie dla działań praktycznych i decyzji w zakresie zarządzania środowiskiem glebowym Polski.

5 Cel strategiczny: Racjonalne wykorzystanie środowiska glebowego Polski. Cele szczegółowe (operacyjne): 1.Wskazanie znaczenia problemu racjonalnego gospodarowania środowiskiem glebowym Polski. 2.Przedstawienie roli nauki we wspieraniu działań prowadzących do racjonalnego gospodarowania środowiskiem glebowym. 3.Wyznaczenie kierunków wsparcia programu strategicznego dotyczącego racjonalnego gospodarowania glebami Polski.

6 Rolnictwo – podstawowy dział gospodarki, zapewnia fundamentalne bezpieczeństwo żywnościowe narodu oraz dobrostan środowiska. Nauka, która ma udział w badaniu rolnictwa ma obowiązek ochronić ziemię, człowieka i jego życie – Międzynarodowy Rok Bioróżnorodności Biologicznej. Najważniejszym zadaniem rolnika jest odbudowa naturalnej żyzności gleby czyli trwałej obecności materii organicznej i próchnicy. Gleba jawi się jako jeden z zasadniczych elementów regulujących klimat. Gleba działa jak wielka studnia na dwutlenek węgla /Arwyn Jones/

7 Ważniejsze uwarunkowania prawne precyzują podstawowe funkcje gleby i określają zagrożenia 1. UE Polska ma obowiązek dostosowania się do unijnych regulacji i opracowania lokalnych (regionalnych) strategii uwzględniających cele, stan gleb oraz stopień zagrożenia poszczególnymi procesami degradacji. 2.Polska Przyjęta we wrześniu 2006 r. przez Parlament Europejski Strategia tematyczna w dziedzinie ochrony gleby COM (2006) 231; Propozycja Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającej ramy ochrony gleb i zmieniającej dyrektywę 2004/35/WE /etap dyskusji/. Ustawa Prawo ochrony środowiska; Ustawa o ochronie gruntów rolnych i leśnych; PROW oraz projekcja PROW Stanowiąca podstawę PROW koncepcja wielofunkcyjności nakłada na rolnictwo odpowiedzialność za korzystanie z zasobów środowiska przyrodniczego, a w tym również z zasobów glebowych (M.P. z 2007 r. Nr 94, poz.1035 z późn. zmianami.

8 Funkcje gleb: produkcyjna siedliskowa retencyjna Racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym to: dostrzeganie wszystkich funkcji gleb; wskazywanie zagrożeń; wyznaczanie obszarów wrażliwych, najsilniej narażonych na procesy degradacji gleb; wprowadzanie instrumentów prawnych i finansowych prowadzących do ograniczenia lub wyeliminowania zagrożeń.

9 Funkcja produkcyjna gleb Gleby Polski powinny zabezpieczać potrzeby żywnościowe, paszowe oraz surowcowe przemysłu i energetyki. Determinanty: zasoby i specyfika środowiska glebowego Polski; zagrożenia dla realizacji funkcji produkcyjnej gleb; zasady WPR, działania PROW. Produkcja zbóż wg IUNG-PIB /J. Grabiński, G. Podolska/ Według IUNG realne jest uzyskanie zbiorów zbóż na poziomie mln ton. Warunki – optymalizacja wykorzystania gleb; – poprawa efektywności produkcji (postępu hodowlanego).

10 Rzepak na estry (1,5 mln ton) tys. ha; Zboża na bioetanol (2,4 mln ton) tys. ha; Surowce do produkcji biogazu tys. ha ; Biomasa stała tys. ha. Razem 1,7 - 1,9 mln ha Warunki podstawowe spełnienia założeń: -wzrost plonów głównych ziemiopłodów w celu zabezpieczenia samowystarczalności żywnościowej kraju, -uzasadniona ekonomicznie intensyfikacja produkcji, racjonalne wykorzystanie gruntów, -poprawa agrotechniki. Prognoza zapotrzebowania gruntów pod produkcję na cele energetyczne do 2020 r.

11 Zasoby ziemi rolniczej w Polsce w mln ha Wyszczególnienie Lata Ogólna powierzchnia gruntów w użytkowaniu gospodarstw rolnych. 19,318,2 2.Powierzchnia użytków rolnych. 16,915,5 3.Ogólna powierzchnia zasiewów. 10,810,6 Ugory i odłogi w Polsce w mln ha 1990 – 0, – 1, – 1, – 0, – 0,46 O powierzchni odłogów decydowały uwarunkowania organizacyjno-ekonomiczne

12 Zmniejszenie powierzchni UR – 2,5 mln ha przekazywanie na cele nierolnicze zalesienia ok. 250 tys. ha zmiany w klasyfikacji UR

13 Wskaźnik waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej w pkt Polska 66,6 pkt

14 Warunki glebowe /Stuczyński i inni, 2007/ Skały macierzyste gleb Polski Skały macierzyste gleb Udział w stos. do pow. ogólnej gleb (%) Udział w stos. do pow. UR (%) Udział w stos. do pow. GO (%) Żwiry 0,90,50,6 Piaski luźne i słabo gliniaste 34,624,827,8 Piaski gliniaste 10,212,416,2 Gliny lekkie 15,818,816,7 Gliny średnie i ciężkie 9,613,212,8 Iły 0,81,00,6 Lessy 3,54,89,1 Pyły wodnego pochodzenia 4,24,64,8 Mady 4,75,85,2 Rędziny 1,11,6 Torfy, mursze 8,59,60,7 Skały masywne różnej genezy 6,13,9 Źródło: Witek T., 1993

15 Wielkości PPW, WOD i WŁD w glebach mineralnych Polski w mm w warstwie cm Skład granulometrycznyPPWWODWŁD Piasek luźny Piasek słabo gliniasty Piasek gliniasty lekki Piasek gliniasty mocny Glina lekka Glina średnia Glina ciężka Ił Pył zwykły Pył ilasty PPW – polowa pojemność wodna; WOD – woda ogólnie dostępna; WŁD – woda łatwo dostępna;

16 Powierzchnia poszczególnych grup jakości gleb GO i TUZ Źródło: Terelak H. i inni, 2000 * - zwiększony o 20% w stosunku do plonu uzyskiwanego w doświadczeniach z lat 90-tych Grupa gleb Kompleks przydatności rolniczej Struktura GO (%) Możliwy do uzyskania plon zbóż (t/ha) A. bardzo dobre1,2,1024,06,08 B. dobre3,4,8,1124,85,16 C. średnie515,94,57 D. słabe6,9,1222,73,43 E. bardzo słabe7,1311,62,76 Razem100,0x A. bardzo dobre i dobre1z1,8x B. średnie2z60,5x C. słabe i bardzo słabe3z37,7x Razem100,0x

17 Struktura gleb GO i TUZ Polski w % według bonitacji Klasy bonitacyjne (grupy klas)% Grunty orne I-IIIb gleby dobre i bardzo dobre 28,6 IVa+IVb gleby średnie 39,1 V-VIz gleby bardzo słabe i słabe 32,3 Razem 100,0 Trwałe użytki zielone I-III gleby bardzo dobre i dobre 15,0 IV gleby średnie 42,4 V-VIz gleby bardzo słabe i słabe 42,6 Razem 100,0 Źródło: Waloryzacja rolniczej przestrzeni produkcyjnej wg gmin, 1994

18 Podstawowe zagrożenia dla gleb wykorzystywanych rolniczo: degradacja fizyczna w wyniku zagęszczenia i zasklepienia się gleb; erozja; intensyfikacja procesów utraty substancji organicznej; zmiany bioróżnorodności; gromadzenie się zanieczyszczeń w glebach; postępujące procesy zakwaszania gleb; susze glebowe. Zagrożenia te to wynik działalności rolniczej i pozarolniczej Nasilenie procesów degradacyjnych gleb w skrajnych przypadkach może prowadzić do całkowitej utraty przez glebę jej funkcji siedliskowej, produkcyjnej czy retencyjnych, a tym samym wykluczenie jej z użytkowania rolniczego.

19 Zagrożenia dla środowiska glebowego nie występują z jednakowym nasileniem na terytorium Polski. Konieczne (celowe) jest wyznaczenie obszarów wrażliwych.

20 Powierzchnia gleb użytków rolnych w różnych klasach podatności na zagęszczenie Wyszczegól- nienie Średnia podatność (kPa) Podatność na zagęszczenie niskaśredniawysoka ha% % % POLSKA164, , , ,4 Źródło: Stuczyński i inni, 2007 Gleby podatne na ugniatanie w Polsce - ok. 15% powierzchni użytków rolnych. woj. dolnośląskie 41% woj. małopolskie 40% woj. opolskie 34% woj. podkarpackie 34% woj. śląskie, pomorskie > 20% wg E. Czyż

21 Zawartość materii organicznej w glebach użytków rolnych Wyszczególnienie Średnia zawartość materii org. (%) Udział próbek o zawartości materii org. (%) <1,01,0-2,02,0-3,5>3,5 niskiejśredniejwysokiejb. wysokiej POLSKA2,206,249,833,410,6 Źródło: Stuczyński i inni, 2007 intensywne procesy mineralizacji glebowej materii organicznej na glebach zwięzłych o wysokiej wyjściowej zawartości próchnicy o opadowo-gruntowym typie gospodarki wodnej; wzrost zawartości próchnicy – wiązanie (sekwestracja) węgla w postaci próchnicy glebowej na glebach lekkich, o opadowym typie gospodarki wodnej; Podstawa: 1000 profili wzorcowych Trendy zmian zawartości próchnicy w glebach Polski w okresie 30 lat

22 Zawartość materii organicznej w glebach użytków rolnych(%) Źródło: Stuczyński i inni, 2007 Polska – 2,20 %

23 Spadek zawartości materii organicznej jest związany z: uproszczeniem zmianowań, zaniechaniem uprawy roślin wieloletnich (traw lub ich mieszanek z roślinami motylkowatymi pozostawiających dużą ilość biomasy w formie resztek roślinnych), zaniechaniem uprawy międzyplonów z przeznaczeniem na zielony nawóz, brakiem stosowania obornika w gospodarstwach bezinwentarzowych, zmianą stosunków wodnych gleb spowodowaną odwodnieniami melioracyjnymi.

24 Udział gleb bardzo kwaśnych i kwaśnych w % Polska – 53 %

25 40-50% - gleby o bardzo niskiej i niskiej zasobności w fosfor i potas. <20% 21-40% 41-60% 61-80% Udział Polska – 38% % % % Udział Polska – 49% FosforPotas

26 Zagrożenie gleb użytków rolnych erozją wodną powierzchniową w Polsce wg województw Źródło: Wawer R, Nowocień E., 2007 (31) Polska – 20,3 %

27 Istotna rola pakietów rolno-środowiskowych wdrażanych w ramach PROW w ochronie gleb przed erozją. Ograniczanie erozji zalesienia, zadrzewienia; użytki rolne o funkcji glebowo-chronnej (sady, TUZ).

28 Przesuszenie gleb susze glebowe; globalny trend wzrostu średnich temperatur powietrza; obniżenie naturalnej wilgotności gleb; zwiększenie podatności na erozję. Porównanie teoretycznych zasięgów przestrzennych kategorii agronomicznej gleb dotkniętych suszą pod uprawą zbóż ozimych – wartości KBW dla 6 dekad w okresie V-VI: A – -190mm, B – -240mm Źródło: Stuczyński i inni, 2007

29 Mała powierzchnia gleb zanieczyszczonych pierwiastkami (substancjami) toksycznymi nie ma praktycznie istotnego znaczenia z punktu widzenia racjonalnego wykorzystania rolniczej przestrzeni produkcyjnej w Polsce. zanieczyszczenie powierzchniowej warstwy gleb UR (0-20 cm) łącznie wszystkimi metalami ciężkimi (%) 0 – I 96,97 II – V 3,03

30 Przewidywane zmiany wg modelu IUNG do roku 2030 – 0,5-0,6 mln ha UR na: rozbudowę infrastruktury technicznej, budownictwo mieszkaniowe w miastach i na obszarach wiejskich. Zjawisko niekorzystne przekazywanie na cele nierolnicze znacznych powierzchni gruntów bardzo dobrych i dobrych. Do 1990 r. gleby słabe i bardzo słabe stanowiły ponad 60% gruntów przekazywanych na cele nierolnicze, zaś gleby dobre poniżej 15%. W ostatnich latach tendencje te uległy całkowitemu odwróceniu (GUS 2008).

31 Prognoza przekształceń GO na obszary zurbanizowane /wg modelu IUNG-PIB/ do 2030 r. wyłączenie 526 tys. ha UR. przewidywana skala wyłączeń nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju pod warunkiem wprowadzenia zasad w planowaniu przestrzennym, ograniczających fragmentację krajobrazu rolniczego; największych strat ziemi z rolnictwa należy się spodziewać wokół głównych ośrodków metropolitalnych. Zagrożeniem dla przestrzeni rolniczej nie jest skala perspektywicznego przeznaczania gruntów na cele urbanizacyjne, lecz rozproszenie zabudowy i mało efektywne gospodarowanie przestrzenią. Dążenie do przyciągania inwestorów bez względu na ocenę realnych potrzeb i uwarunkowań zewnętrznych prowadzi do znaczącego przeszacowania zapotrzebowania na ziemię przez samorządy lokalne. Konieczność zmiany podejścia do planowania przestrzennego i wydzielania obszarów urbanizacji.

32 Ze względu na bezpieczeństwo żywnościowe Polski ochrona gleb lepszej jakości winna być priorytetem zrównoważonego rozwoju. Konieczne jest upowszechnienie wiedzy, że uzasadnieniem dla ochrony dobrych gleb w miastach nie jest ich funkcja produkcyjna, lecz ich rola w kształtowaniu funkcji ekosystemowych i lokalnego klimatu.

33 Potencjalni partnerzy do współpracy: 1.Rada Ministrów RP, władze samorządowe i administracyjne różnych szczebli zarządzania; 2.Jednostki naukowe (instytuty i uczelnie); 3.Jednostki planistyczne i doradcze; 4. Producenci rolni.

34 Niezbędne kierunki wsparcia: a)działania merytoryczne i doradcze; b)propozycje dotyczące stosowania różnych systemów uprawy roli – systemów gospodarowania; c)wsparcie finansowe; d)kształtowanie świadomości ekologicznej społeczeństwa; e)systematyczne monitorowanie zmian i wskazywanie zagrożeń dla racjonalnej gospodarki środowiskiem glebowym. to Wyzwania dla nauki i praktyki, problemy o charakterze strategicznym.

35 Rolnictwo precyzyjne a racjonalne wykorzystanie środowiska glebowego ROLNICTWO PRECYZYJNE system rolniczy, dostosowujący wszystkie elementy agrotechniki do zmiennych (zróżnicowanych) warunków na poszczególnych polach. gospodarowanie z zastosowaniem technologii informatycznych, w celu uzyskania większych plonów, o lepszej jakości przy jednoczesnym obniżeniu kosztów produkcji i ograniczeniu skażenia środowiska.

36 Założenia precyzyjnego rolnictwa Dostosowanie dawek środków produkcji do zmienności przestrzennej pola. Przestrzenna zmienność plonu jęczmienia Przestrzenna zmienność zawartości fosforu w glebie

37 Aspekty techniczne System pozycjonowania satelitarnego (GPS); Technika pomiaru plonów on-line; System informacji geograficznej (GIS); Technika komputerowa; Maszyny rolnicze z możliwością sterowania ilością wysiewu środków; Urządzenia do zdalnego monitorowania stanu gleby i łanu roślin; pomiar zieloności -> obliczenie dawki N - > aplikacja N Schemat działania urządzenia N-sensor (źródło:

38 Właściwości gleby i erozji w gosp. ind. Rogów ( Jadczyszyn J., 2010) System uprawy roli Pokrycie gleby mulczem (%) Wilgotność objętościowa gleby w warstwie 0-15 (%) Objętość spływu powierzch. (ml/m 2 ) Stężenie materiału glebowego w spływie pow. (g/l) Masa wymytego materiału glebowego (g/m 2 ) Uprawa płużna 12,517, ,5341,0 Uprawa uproszczona 14,218,546022,390,6 Siew bezpośredni 44,621,339892,957,4 Siew bezpośredni korzystnie wpływa na gospodarkę zasobami glebowymi na poziomie pola.

39 Przewidywane efekty gospodarcze programu: zapewnienie samowystarczalności żywnościowej Polski i możliwości eksportu, pokrycie popytu na zboża na poziomie 30 mln ton, zabezpieczenie możliwości produkcji surowców rolniczych na cele energetyczne (przeznaczenie na ten cel 1,7 – 2,0 mln ha), utrzymanie potencjału produkcyjnego polskiego rolnictwa i zwiększenie jego konkurencyjności, zmniejszenie zagrożeń dla środowiska przyrodniczego, realizacja funkcji środowiskowych i retencyjnych gleb.

40 Wnioski 1.Jednostki naukowe działające w sferze nauk rolniczych wspierają procesy racjonalnego gospodarowania środowiskiem glebowym, tworząc podstawy do programu strategicznego. Program ten stworzy płaszczyznę do kompleksowego wykorzystania istniejących i stale wzbogacanych informacji o środowisku glebowym Polski. 2.Współpraca różnych jednostek naukowych prowadzących badania nad wykorzystaniem środowiska glebowego pozwoli na obiektywizację i wzbogacenie opinii i nada im charakter kompleksowy. 3.Warunkiem podstawowym pomyślnej realizacji programu strategicznego dotyczącego racjonalnego gospodarowania środowiskiem glebowym jest współpraca z władzami administracyjnymi i samorządowymi na wszystkich poziomach zarządzania. 4.Planowanie strategiczne powinno być podstawą racjonalnego wykorzystania potencjału środowiska glebowego Polski.

41 II Kongres Nauk Rolniczych Warszawa 5 października 2011 Racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym Polski Autorzy: prof. dr hab. Wiesław Oleszek – IUNG-PIB Puławy prof. dr hab. Stanisław Krasowicz – IUNG-PIB Puławy prof. dr hab. Józef Horabik – Instytut Agrofizyki PAN Lublin dr hab. Tomasz Stuczyński – SGS Eko-Projekt Sp. z o.o. Pszczyna prof. dr hab. Ryszard Dębicki – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej Lublin dr Jan Jadczyszyn – IUNG-PIB Puławy prof. dr hab. Janusz Jankowiak – Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN Poznań DZIĘKUJEMY ZA UWAGĘ


Pobierz ppt "II Kongres Nauk Rolniczych Warszawa 5 października 2011 Racjonalne gospodarowanie środowiskiem glebowym Polski Autorzy: prof. dr hab. Wiesław Oleszek –"

Podobne prezentacje


Reklamy Google