Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Wyjaśnianie erotetyczno-kontrastowe erotema (gr.) = pytanie.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Wyjaśnianie erotetyczno-kontrastowe erotema (gr.) = pytanie."— Zapis prezentacji:

1 Wyjaśnianie erotetyczno-kontrastowe erotema (gr.) = pytanie

2 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 2 Model istotności statystycznej (S-R) Wyjaśnienie nie polega na rozumowaniu, lecz na wykazaniu, że explanans jest dodatnio statystycznie istotny dla zajścia explanandum P(E|C) > P(E) gdzie E = explanandum, C = explanans Przykład: prawdopodobieństwo zachorowania na parezę, jeśli cierpiało się na nieleczony, ukryty syfilis (choć niskie) jest większe od prawdopodobieństwa zachorowania na parezę. Wesley Salmon ( ) Statistical Explanation and Statistical Relevance 1971

3 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 3 Istotność statystyczna a przyczynowa Istotność statystyczna nie pokrywa się z istotnością przyczynową Przykład: barometr i burza

4 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 4 Istotność statystyczna a przyczynowa Istotność statystyczna nie pokrywa się z istotnością przyczynową Przykład: barometr i burza Odpowiedź Salmona: istotność statystyczna jest czynnikiem wyjaśniającym o tyle, o ile świadczy o istotności przyczynowej

5 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 5 Istotność statystyczna a przyczynowa Istotność statystyczna nie pokrywa się z istotnością przyczynową Przykład: barometr i burza Odpowiedź Salmona: istotność statystyczna jest czynnikiem wyjaśniającym o tyle, o ile świadczy o istotności przyczynowej Standardowa krytyka przyczynowego modelu wyjaśniania: –każde zdarzenie jest skutkiem splotu przyczyn

6 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 6 Istotność statystyczna a przyczynowa Istotność statystyczna nie pokrywa się z istotnością przyczynową Przykład: barometr i burza Odpowiedź Salmona: istotność statystyczna jest czynnikiem wyjaśniającym o tyle, o ile świadczy o istotności przyczynowej Standardowa krytyka przyczynowego modelu wyjaśniania: –każde zdarzenie jest skutkiem splotu przyczyn –którego nie sposób w pełni odtworzyć

7 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 7 Istotność statystyczna a przyczynowa Istotność statystyczna nie pokrywa się z istotnością przyczynową Przykład: barometr i burza Odpowiedź Salmona: istotność statystyczna jest czynnikiem wyjaśniającym o tyle, o ile świadczy o istotności przyczynowej Standardowa krytyka przyczynowego modelu wyjaśniania: –każde zdarzenie jest skutkiem splotu przyczyn –którego nie sposób w pełni odtworzyć –dlatego trzeba odróżnić przyczyny główne od ubocznych

8 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 8 Istotność statystyczna a przyczynowa Istotność statystyczna nie pokrywa się z istotnością przyczynową Przykład: barometr i burza Odpowiedź Salmona: istotność statystyczna jest czynnikiem wyjaśniającym o tyle, o ile świadczy o istotności przyczynowej Standardowa krytyka przyczynowego modelu wyjaśniania: –każde zdarzenie jest skutkiem splotu przyczyn –którego nie sposób w pełni odtworzyć –dlatego trzeba odróżnić przyczyny główne od ubocznych –za wyjaśniające zwykle uważa się przyczyny abnormalne

9 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 9 Istotność statystyczna a przyczynowa Istotność statystyczna nie pokrywa się z istotnością przyczynową Przykład: barometr i burza Odpowiedź Salmona: istotność statystyczna jest czynnikiem wyjaśniającym o tyle, o ile świadczy o istotności przyczynowej Standardowa krytyka przyczynowego modelu wyjaśniania: –każde zdarzenie jest skutkiem splotu przyczyn –którego nie sposób w pełni odtworzyć –dlatego trzeba odróżnić przyczyny główne od ubocznych –za wyjaśniające zwykle uważa się przyczyny abnormalne –pojęcie normalności jednak silnie zależy od kontekstu

10 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 10 Pragmatyka wyjaśniania Wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie typu dlaczego?. Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

11 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 11 Pragmatyka wyjaśniania Wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie typu dlaczego?. Pytanie typu dlaczego? obejmuje domyślny kontrast: Dlaczego P a nie Q? Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

12 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 12 Pragmatyka wyjaśniania Wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie typu dlaczego?. Pytanie typu dlaczego? obejmuje domyślny kontrast: Dlaczego P a nie Q? Przykład: Dlaczego Adam zjadł jabłko? Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

13 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 13 Pragmatyka wyjaśniania Wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie typu dlaczego?. Pytanie typu dlaczego? obejmuje domyślny kontrast: Dlaczego P a nie Q? Przykład: Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam, a nie Ewa, zjadł jabłko? Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

14 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 14 Pragmatyka wyjaśniania Wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie typu dlaczego?. Pytanie typu dlaczego? obejmuje domyślny kontrast: Dlaczego P a nie Q? Przykład: Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam, a nie Ewa, zjadł jabłko? Dlaczego Adam zjadł jabłko? Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

15 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 15 Pragmatyka wyjaśniania Wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie typu dlaczego?. Pytanie typu dlaczego? obejmuje domyślny kontrast: Dlaczego P a nie Q? Przykład: Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam, a nie Ewa, zjadł jabłko? Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam zjadł jabłko, a nie brzoskwinię? Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

16 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 16 Pragmatyka wyjaśniania Wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie typu dlaczego?. Pytanie typu dlaczego? obejmuje domyślny kontrast: Dlaczego P a nie Q? Przykład: Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam, a nie Ewa, zjadł jabłko? Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam zjadł jabłko, a nie brzoskwinię? Dlaczego Adam zjadł jabłko? Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

17 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 17 Pragmatyka wyjaśniania Wyjaśnienie polega na odpowiedzi na pytanie typu dlaczego?. Pytanie typu dlaczego? obejmuje domyślny kontrast: Dlaczego P a nie Q? Przykład: Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam, a nie Ewa, zjadł jabłko? Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam zjadł jabłko, a nie brzoskwinię? Dlaczego Adam zjadł jabłko? Dlaczego Adam zjadł jabłko, a nie zostawił go Ewie? Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

18 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 18 Analiza pytania typu dlaczego? Pytanie Dlaczego Adam zjadł jabłko? składa się z: tematu pytania (topic): Adam zjadł jabłko klasy kontrastu: –możliwe zdania po …a nie… klasy istotności (relevance-class), czyli odpowiedzi bezpośrednich, dopuszczalnych ze względu na –aktualną wiedzę (pytającego) –potrzeby poznawcze (pytającego) Q = Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

19 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 19 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Odpowiedź bezpośrednia: możliwa i wystarczająca. Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

20 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 20 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Odpowiedź bezpośrednia: możliwa i wystarczająca. W przypadku pytań typu dlaczego? jest to odpowiedź typu ponieważ. Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

21 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 21 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Odpowiedź bezpośrednia: możliwa i wystarczająca. W przypadku pytań typu dlaczego? jest to odpowiedź typu ponieważ. Presupozycja pytania: założenie, że na pytanie istnieje prawdziwa odpowiedź bezpośrednia. Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

22 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 22 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Odpowiedź bezpośrednia: możliwa i wystarczająca. W przypadku pytań typu dlaczego? jest to odpowiedź typu ponieważ. Presupozycja pytania: założenie, że na pytanie istnieje prawdziwa odpowiedź bezpośrednia. Pytania typu dlaczego? presuponują co najmniej, że ich temat jest prawdziwy. Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

23 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 23 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Odpowiedź bezpośrednia: możliwa i wystarczająca. W przypadku pytań typu dlaczego? jest to odpowiedź typu ponieważ. Presupozycja pytania: założenie, że na pytanie istnieje prawdziwa odpowiedź bezpośrednia. Pytania typu dlaczego? presuponują co najmniej, że ich temat jest prawdziwy. Odpowiedź korekcyjna: odpowiedź sprzeczna z presupozycją pytania. Bas van Fraassen (1942-) The Scientific Image, 1980

24 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 24 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Przykłady odpowiedzi: Odpowiedź bezpośrednia: Ponieważ był głodny.

25 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 25 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Przykłady odpowiedzi: Odpowiedź bezpośrednia: Ponieważ był głodny. –nie spełnia relacji istotności w kontekście Pisma Św.

26 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 26 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Przykłady odpowiedzi: Odpowiedź bezpośrednia: Ponieważ był głodny. –nie spełnia relacji istotności w kontekście Pisma Św. Odpowiedzi korekcyjne: – Ależ to nie Adam zjadł jabłko!

27 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 27 Analiza pytania typu dlaczego? Kilka pojęć logiki erotetycznej Przykłady odpowiedzi: Odpowiedź bezpośrednia: Ponieważ był głodny. –nie spełnia relacji istotności w kontekście Pisma Św. Odpowiedzi korekcyjne: – Ależ to nie Adam zjadł jabłko! –Bez powodu

28 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 28 Uwagi na temat koncepcji van Fraassena Kontrastowe ujęcie pytania przynosi ważny postęp analizy

29 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 29 Uwagi na temat koncepcji van Fraassena Kontrastowe ujęcie pytania przynosi ważny postęp analizy –Przykład: Dlaczego Funio zapadł na parezę, a Gucio nie? Ponieważ Funio chorował na nieleczony, ukryty syfilis, a Gucio nie.

30 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 30 Uwagi na temat koncepcji van Fraassena Kontrastowe ujęcie pytania przynosi ważny postęp analizy –Przykład: Dlaczego Funio zapadł na parezę, a Gucio nie? Ponieważ Funio chorował na nieleczony, ukryty syfilis, a Gucio nie. Van Fraassena koncepcja klasy istotności jest niejasna

31 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 31 Uwagi na temat koncepcji van Fraassena Kontrastowe ujęcie pytania przynosi ważny postęp analizy –Przykład: Dlaczego Funio zapadł na parezę, a Gucio nie? Ponieważ Funio chorował na nieleczony, ukryty syfilis, a Gucio nie. Van Fraassena koncepcja klasy istotności jest niejasna Van Fraassena kryteria oceny odpowiedzi zakładają Bayesianizm

32 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 32 Uwagi na temat koncepcji van Fraassena Kontrastowe ujęcie pytania przynosi ważny postęp analizy –Przykład: Dlaczego Funio zapadł na parezę, a Gucio nie? Ponieważ Funio chorował na nieleczony, ukryty syfilis, a Gucio nie. Van Fraassena koncepcja klasy istotności jest niejasna Van Fraassena kryteria oceny odpowiedzi zakładają Bayesianizm Van Fraassen odrzuca zasadę wnioskowania do najlepszego wyjaśnienia

33 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 33 Wyjaśnienie gorączki połogowej Pytanie: dlaczego na jednym oddziale położniczym śmiertelność jest znacznie wyższa niż na drugim? Ignaz Semmelweis ( ) Odkrycie przyczyny gorączki połogowej 1847/1861

34 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 34 Wyjaśnienie gorączki połogowej Pytanie: dlaczego na jednym oddziale położniczym śmiertelność jest znacznie wyższa niż na drugim? Hipotezy –pochodzenie społeczne położnic Ignaz Semmelweis ( ) Odkrycie przyczyny gorączki połogowej 1847/1861

35 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 35 Wyjaśnienie gorączki połogowej Pytanie: dlaczego na jednym oddziale położniczym śmiertelność jest znacznie wyższa niż na drugim? Hipotezy –pochodzenie społeczne położnic –niestaranna opieka ze strony studentów Ignaz Semmelweis ( ) Odkrycie przyczyny gorączki połogowej 1847/1861

36 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 36 Wyjaśnienie gorączki połogowej Pytanie: dlaczego na jednym oddziale położniczym śmiertelność jest znacznie wyższa niż na drugim? Hipotezy –pochodzenie społeczne położnic –niestaranna opieka ze strony studentów –lęk wywoływany przez księdza sprawującego sakrament namaszczenia chorych Ignaz Semmelweis ( ) Odkrycie przyczyny gorączki połogowej 1847/1861

37 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 37 Wyjaśnienie gorączki połogowej Wypadek Koletschki Ignaz Semmelweis ( ) Odkrycie przyczyny gorączki połogowej 1847/1861

38 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 38 Wyjaśnienie gorączki połogowej Wypadek Koletschki Wyjaśnienie: trupi jad przenoszony przez studentów z prosektorium Ignaz Semmelweis ( ) Odkrycie przyczyny gorączki połogowej 1847/1861

39 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 39 Wyjaśnienie gorączki połogowej Wypadek Koletschki Wyjaśnienie: trupi jad przenoszony przez studentów z prosektorium Test: staranne mycie rąk po ćwiczeniach w prosektorium Ignaz Semmelweis ( ) Odkrycie przyczyny gorączki połogowej 1847/1861

40 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 40 Poprawki Liptona Odpowiedzieć na kontrastowe pytanie typu dlaczego? – Dlaczego P, a nie X? znaczy wskazać na pewien element historii przyczynowej P, który nie ma swojego odpowiednika w historii przyczynowej nie-X Peter Lipton (1954-) The Inference to the Best Explanation 1991

41 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 41 Poprawki Liptona Odpowiedzieć na kontrastowe pytanie typu dlaczego? – Dlaczego P, a nie X? znaczy wskazać na pewien element historii przyczynowej P, który nie ma swojego odpowiednika w historii przyczynowej nie-X Przykład: Dlaczego wykładam tu, a nie tam? Ponieważ tu zaproponowano mi wyższe wynagrodzenie niż tam. Peter Lipton (1954-) The Inference to the Best Explanation 1991

42 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 42 Poprawki Liptona Powołanie się na przyczynowość unika niejasności pojęcia relacji istotności Peter Lipton (1954-) The Inference to the Best Explanation 1991

43 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 43 Poprawki Liptona Powołanie się na przyczynowość unika niejasności pojęcia relacji istotności Kontrastowe ujęcie pytań typu dlaczego? wyznacza wybór przyczyn wyjaśniających Peter Lipton (1954-) The Inference to the Best Explanation 1991

44 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 44 Poprawki Liptona Powołanie się na przyczynowość unika niejasności pojęcia relacji istotności Kontrastowe ujęcie pytań typu dlaczego? wyznacza wybór przyczyn wyjaśniających Kryteria jakości wyjaśnienia: –mechanizm Peter Lipton (1954-) The Inference to the Best Explanation 1991

45 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 45 Poprawki Liptona Powołanie się na przyczynowość unika niejasności pojęcia relacji istotności Kontrastowe ujęcie pytań typu dlaczego? wyznacza wybór przyczyn wyjaśniających Kryteria jakości wyjaśnienia: –mechanizm –zakres (scope) Peter Lipton (1954-) The Inference to the Best Explanation 1991

46 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 46 Poprawki Liptona Powołanie się na przyczynowość unika niejasności pojęcia relacji istotności Kontrastowe ujęcie pytań typu dlaczego? wyznacza wybór przyczyn wyjaśniających Kryteria jakości wyjaśnienia: –mechanizm –zakres (scope) –precyzja Peter Lipton (1954-) The Inference to the Best Explanation 1991

47 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 47 Wady ujęcia Liptona Ograniczenie do wyjaśnień przyczynowych

48 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 48 Wady ujęcia Liptona Ograniczenie do wyjaśnień przyczynowych –Pominięcie wyjaśnień funkcjonalnych i intencjonalnych

49 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 49 Wady ujęcia Liptona Ograniczenie do wyjaśnień przyczynowych –Pominięcie wyjaśnień funkcjonalnych i intencjonalnych Niejasność kryteriów jakości wyjaśnień –Jak porównać alternatywne ujęcia mechanizmu zjawisk?

50 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 50 Wady ujęcia Liptona Ograniczenie do wyjaśnień przyczynowych –Pominięcie wyjaśnień funkcjonalnych i intencjonalnych Niejasność kryteriów jakości wyjaśnień –Jak porównać alternatywne ujęcia mechanizmu zjawisk? –Zwiększenie zakresu wyjaśnienia często osiąga się kosztem precyzji i vice versa.

51 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 51 Wady ujęcia Liptona Ograniczenie do wyjaśnień przyczynowych –Pominięcie wyjaśnień funkcjonalnych i intencjonalnych Niejasność kryteriów jakości wyjaśnień –Jak porównać alternatywne ujęcia mechanizmu zjawisk? –Zwiększenie zakresu wyjaśnienia często osiąga się kosztem precyzji i vice versa. –Zwiększenie zakresu wyjaśnienia często jest zyskiem pozornym.

52 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 52 Wady ujęcia Liptona Ograniczenie do wyjaśnień przyczynowych –Pominięcie wyjaśnień funkcjonalnych i intencjonalnych Niejasność kryteriów jakości wyjaśnień –Jak porównać alternatywne ujęcia mechanizmu zjawisk? –Zwiększenie zakresu wyjaśnienia często osiąga się kosztem precyzji i vice versa. –Zwiększenie zakresu wyjaśnienia często jest zyskiem pozornym. –Zwiększenie precyzji bywa niepożądane.

53 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 53 Interrogacyjny model nauki Nauka jako gra Uczonego z Przyrodą w pytania tak-lub-nie (zadawane za pomocą eksperymentów) i odpowiedzi (w formie rezultatów eksperymentów) Jaakko Hintikka (1929-)

54 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 54 Interrogacyjny model nauki Nauka jako gra Uczonego z Przyrodą w pytania tak-lub-nie (zadawne za pomocą eksperymentów) i odpowiedzi (w formie rezultatów eksperymentów) Przyroda zawsze odpowiada szczerze Jaakko Hintikka (1929-)

55 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 55 Interrogacyjny model nauki Nauka jako gra Uczonego z Przyrodą w pytania tak-lub-nie (zadawne za pomocą eksperymentów) i odpowiedzi (w formie rezultatów eksperymentów) Przyroda zawsze odpowiada szczerze Uczony w następstwie otrzymanych odpowiedzi zacieśnia klasę możliwych światów, wśród których (wedle jego wiedzy) znajduje się świat rzeczywisty Jaakko Hintikka (1929-)

56 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 56 Interrogacyjny model nauki Nauka jako gra Uczonego z Przyrodą w pytania tak-lub-nie (zadawne za pomocą eksperymentów) i odpowiedzi (w formie rezultatów eksperymentów) Przyroda zawsze odpowiada szczerze Uczony w następstwie otrzymanych odpowiedzi zacieśnia klasę możliwych światów, wśród których (wedle jego wiedzy) znajduje się świat rzeczywisty Problem: na czym polega odpowiedź korekcyjna (ani tak, ani nie)? Jaakko Hintikka (1929-)

57 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 57 Wyrafinowany model interrogacyjny Uczony:Przyroda: EksperymentRezultat PytanieOdpowiedź Reakcja Przyrody Interpretacja

58 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 58 Wyrafinowany model interrogacyjny Trzy rodzaje posunięć w grze: –akceptacja odpowiedzi (nauka normalna)

59 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 59 Wyrafinowany model interrogacyjny Trzy rodzaje posunięć w grze: –akceptacja odpowiedzi (nauka normalna) –rewizja wiedzy zastanej i reinterpretacja odpowiedzi

60 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 60 Wyrafinowany model interrogacyjny Trzy rodzaje posunięć w grze: –akceptacja odpowiedzi (nauka normalna) –rewizja wiedzy zastanej i reinterpretacja odpowiedzi –odrzucenie presupozycji pytania i zmiana pojęciowa (rewolucja naukowa)

61 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 61 Wyrafinowany model interrogacyjny Trzy rodzaje posunięć w grze: –akceptacja odpowiedzi (nauka normalna) –rewizja wiedzy zastanej i reinterpretacja odpowiedzi –odrzucenie presupozycji pytania i zmiana pojęciowa (rewolucja naukowa) Przykład: reakcje na rezultat Michelsona-Morleya: –akceptacja odpowiedzi: hipoteza częściowego wleczenia eteru

62 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 62 Wyrafinowany model interrogacyjny Trzy rodzaje posunięć w grze: –akceptacja odpowiedzi (nauka normalna) –rewizja wiedzy zastanej i reinterpretacja odpowiedzi –odrzucenie presupozycji pytania i zmiana pojęciowa (rewolucja naukowa) Przykład: reakcje na rezultat Michelsona-Morleya: –akceptacja odpowiedzi: hipoteza częściowego wleczenia eteru –rewizja wiedzy zastanej i reinterpretacja odpowiedzi: hipoteza skrócenia Fitzgeralda-Lorentza

63 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 63 Wyrafinowany model interrogacyjny Trzy rodzaje posunięć w grze: –akceptacja odpowiedzi (nauka normalna) –rewizja wiedzy zastanej i reinterpretacja odpowiedzi –odrzucenie presupozycji pytania i zmiana pojęciowa (rewolucja naukowa) Przykład: reakcje na rezultat Michelsona-Morleya: –akceptacja odpowiedzi: hipoteza częściowego wleczenia eteru –rewizja wiedzy zastanej i reinterpretacja odpowiedzi: hipoteza skrócenia Fitzgeralda-Lorentza –odrzucenie presupozycji pytania i zmiana pojęciowa: szczególna teoria względności Einsteina

64 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 64 Logika pytań Implikacja erotetyczna DEF:Im(Q, X, Q*) wtw –z dowolnej odpowiedzi bezpośredniej A na pytanie implikujące Q oraz ze zdań ze zbioru X wynika logicznie alternatywa wszystkich odpowiedzi bezpośrednich na pytanie implikowane Q* Andrzej Wiśniewski Stawianie pytań: Logika i racjonalność 1990

65 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 65 Logika pytań Implikacja erotetyczna DEF:Im(Q, X, Q*) wtw –z dowolnej odpowiedzi bezpośredniej A na pytanie implikujące Q oraz ze zdań ze zbioru X wynika logicznie alternatywa wszystkich odpowiedzi bezpośrednich na pytanie implikowane Q* –z każdej odpowiedzi B na pytanie implikowane Q* oraz ze zdań ze zbioru X wynika logicznie alternatywa niektórych, ale nie wszystkich, odpowiedzi bezpośrednich na pytanie implikujące Q Andrzej Wiśniewski Stawianie pytań: Logika i racjonalność 1990

66 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 66 Logika pytań Przykład: Q = Czy Adam pojechał do Warszawy, czy do Opola? X =Jeżeli Adam pojechał pociągiem, to pojechał do Warszawy. Jeżeli Adam pojechał samochodem, to pojechał do Opola. Jeżeli samochód Adama nie stoi przed domem, to Adam pojechał samochodem. Jeżeli samochód Adama stoi przed domem, to Adam… Q* = Czy samochód Adama stoi przed domem? Andrzej Wiśniewski Stawianie pytań: Logika i racjonalność 1990

67 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 67 Logika pytań Falsyfikacjonistyczna implikacja erotetyczna DEF:Imf(Q, X, Q*) wtw –z dowolnej odpowiedzi bezpośredniej A na pytanie implikujące Q oraz ze zdań ze zbioru X wynika logicznie alternatywa wszystkich odpowiedzi bezpośrednich na pytanie implikowane Q* –z niektórych odpowiedzi B na pytanie implikowane Q* oraz ze zdań ze zbioru X wynika logicznie alternatywa niektórych, ale nie wszystkich, odpowiedzi bezpośrednich na pytanie implikujące Q Andrzej Wiśniewski Stawianie pytań: Logika i racjonalność 1990

68 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 68 Zastosowanie Imf(?H, W, ?E) ?H = Czy wszystkie kruki są czarne? W = Kajtek jest krukiem. ?E = Czy Kajtek jest czarny?

69 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 69 Zastosowanie Imf(?H, W, ?E) ?H = Czy wszystkie kruki są czarne? W = Kajtek jest krukiem. Każdy gatunek ptaków ma charakterystyczny wzór upierzenia. ?E = Czy Kajtek jest czarny?

70 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 70 Zastosowanie Imf(?H, W, ?E) ?H = Czy wszystkie kruki są czarne? W = Kajtek jest krukiem. Każdy gatunek ptaków ma charakterystyczny wzór upierzenia. ?E = Czy Kajtek jest czarny? Uproszczenia: pominięcie założeń idealizacyjnych i warunku ceteris paribus

71 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 71 Wyjaśnianie przez wyszczególnienie Wyjaśnienie przyczynowe: Co jest przyczyną zdarzenia b w układzie a? Theo Kuipers (1947-)

72 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 72 Wyjaśnianie przez wyszczególnienie Wyjaśnienie przyczynowe: Co jest przyczyną zdarzenia b w układzie a? Presupozycje: w układzie a zaszło zdarzenie b Theo Kuipers (1947-)

73 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 73 Wyjaśnianie przez wyszczególnienie Wyjaśnienie przyczynowe: Co jest przyczyną zdarzenia b w układzie a? Presupozycje: w układzie a zaszło zdarzenie b a nie, jak normalnie, któreś z b 1, …, b n Theo Kuipers (1947-)

74 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 74 Wyjaśnianie przez wyszczególnienie Wyjaśnienie przyczynowe: Co jest przyczyną zdarzenia b w układzie a? Presupozycje: w układzie a zaszło zdarzenie b a nie, jak normalnie, któreś z b 1, …, b n w układzie a normalnie działają czynniki f 1, …, f m Theo Kuipers (1947-)

75 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 75 Wyjaśnianie przez wyszczególnienie Wyjaśnienie przyczynowe: Co jest przyczyną zdarzenia b w układzie a? Presupozycje: w układzie a zaszło zdarzenie b a nie, jak normalnie, któreś z b 1, …, b n w układzie a normalnie działają czynniki f 1, …, f m istnieje czynnik x, który normalnie nie występuje w układzie a Theo Kuipers (1947-)

76 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 76 Wyjaśnianie przez wyszczególnienie Wyjaśnienie przyczynowe: Co jest przyczyną zdarzenia b w układzie a? Presupozycje: w układzie a zaszło zdarzenie b a nie, jak normalnie, któreś z b 1, …, b n w układzie a normalnie działają czynniki f 1, …, f m istnieje czynnik x, który normalnie nie występuje w układzie a Jeżeli x oraz f 1, …, f m, to zachodzi b jest prawem przyczynowym Theo Kuipers (1947-)

77 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 77 Wyjaśnianie przez wyszczególnienie Wyjaśnienie przyczynowe: Co jest przyczyną zdarzenia b w układzie a? Presupozycje: w układzie a zaszło zdarzenie b a nie, jak normalnie, któreś z b 1, …, b n w układzie a normalnie działają czynniki f 1, …, f m istnieje czynnik x, który normalnie nie występuje w układzie a Jeżeli x oraz f 1, …, f m, to zachodzi b jest prawem przyczynowym x jest przyczynowo istotnym czynnikiem zajścia b Theo Kuipers (1947-)

78 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 78 Poszukiwanie wyjaśnienia ?H = Czy c jest przyczyną b? ?H implikuje pytania: Czy w układzie a zaszło zdarzenie b? a nie, jak normalnie, któreś z b 1, …, b n Czy istnieją czynniki f 1, …, f n, które normalnie działają w układzie a? Czy Jeżeli c oraz f 1, …, f n, to zachodzi b jest prawem przyczynowym? Czy c jest przyczynowo istotnym czynnikiem zajścia b? Kuipers-Wiśniewski 1994

79 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 79 Poszukiwanie wyjaśnienia ?H = Czy c jest przyczyną b? Po wyczerpaniu hipotez H 1, …, H k :

80 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 80 Poszukiwanie wyjaśnienia ?H = Czy c jest przyczyną b? Po wyczerpaniu hipotez H 1, …, H k : Rewizja wiedzy zastanej, która pozwala na sformułowanie nowych hipotez

81 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 81 Poszukiwanie wyjaśnienia ?H = Czy c jest przyczyną b? Po wyczerpaniu hipotez H 1, …, H k : Rewizja wiedzy zastanej, która pozwala na sformułowanie nowych hipotez Odrzucenie presupozycji pytania : –b nie zaszło (wbrew pozorom)

82 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 82 Poszukiwanie wyjaśnienia ?H = Czy c jest przyczyną b? Po wyczerpaniu hipotez H 1, …, H k : Rewizja wiedzy zastanej, która pozwala na sformułowanie nowych hipotez Odrzucenie presupozycji pytania : –b nie zaszło (wbrew pozorom) –zaszło któreś z b 1, …, b n

83 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 83 Poszukiwanie wyjaśnienia ?H = Czy c jest przyczyną b? Po wyczerpaniu hipotez H 1, …, H k : Rewizja wiedzy zastanej, która pozwala na sformułowanie nowych hipotez Odrzucenie presupozycji pytania: –b nie zaszło (wbrew pozorom) –zaszło któreś z b 1, …, b n –b jest rezultatem splotu wielu abnormalnych przyczyn

84 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 84 Poszukiwanie wyjaśnienia ?H = Czy c jest przyczyną b? Po wyczerpaniu hipotez H 1, …, H k : Rewizja wiedzy zastanej, która pozwala na sformułowanie nowych hipotez Odrzucenie presupozycji pytania : –b nie zaszło (wbrew pozorom) –zaszło któreś z b 1, …, b n –b jest rezultatem splotu wielu abnormalnych przyczyn –b nie ma żadnej szczególnej przyczyny

85 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 85 Ocena wyjaśnienia: wstępne definicje DF : Pytanie o wyjaśnienie Q jest rozstrzygnięte na gruncie wiedzy zastanej W przez hipotezę H wtw H jest niesprzeczna z W oraz z H i W wynika logicznie pewna odpowiedź bezpośrednia A na pytanie Q

86 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 86 Ocena wyjaśnienia: wstępne definicje DF : Pytanie o wyjaśnienie Q jest rozstrzygnięte na gruncie wiedzy zastanej W przez hipotezę H wtw H jest niesprzeczna z W oraz z H i W wynika logicznie pewna odpowiedź bezpośrednia A na pytanie Q DF: Pytanie o wyjaśnienie Q jest odrzucone na gruncie wiedzy zastanej W wtw z W wynika logicznie, że nie istnieje prawdziwa odpowiedź bezpośrednia na pytanie Q

87 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 87 Ocena wyjaśnienia Kryterium 1. Hipoteza H ma na gruncie wiedzy zastanej W większą moc wyjaśniającą od hipotezy H wtw każde pytanie rozstrzygnięte przez H na gruncie W jest rozstrzygnięte przez H, ale nie na odwrót.

88 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 88 Ocena wyjaśnienia Kryterium 1. Hipoteza H ma na gruncie wiedzy zastanej W większą moc wyjaśniającą od hipotezy H wtw każde pytanie rozstrzygnięte przez H na gruncie W jest rozstrzygnięte przez H, ale nie na odwrót. Kryterium 2. Rewizja prowadząca od wiedzy zastanej W do W jest postępowa wtw gdy każde pytanie rozstrzygnięte lub odrzucone na gruncie W jest rozstrzygnięte lub odrzucone na gruncie W, ale nie na odwrót.

89 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 89 Wyniki Wyjaśnienie oporu przed odrzuceniem sfalsyfikowanej hipotezy lub zmianą paradygmatu

90 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 90 Wyniki Wyjaśnienie oporu przed odrzuceniem sfalsyfikowanej hipotezy lub zmianą paradygmatu Wyjaśnienie, dlaczego pluralizm teoretyczny nie prowadzi do anarchizmu metodologicznego

91 Wyjaśnianie erotetyczno- kontrastowe 91 Wyniki Wyjaśnienie oporu przed odrzuceniem sfalsyfikowanej hipotezy lub zmianą paradygmatu Wyjaśnienie, dlaczego pluralizm teoretyczny nie prowadzi do anarchizmu metodologicznego Wyjaśnienie strat Kuhna


Pobierz ppt "Wyjaśnianie erotetyczno-kontrastowe erotema (gr.) = pytanie."

Podobne prezentacje


Reklamy Google