Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Rzeczownik – samodzielna sk ł adniowo i semantycznie odmienna cz ęść mowy nazywaj ą ca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, ro ś liny, zwierz ę ta, zjawiska,

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Rzeczownik – samodzielna sk ł adniowo i semantycznie odmienna cz ęść mowy nazywaj ą ca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, ro ś liny, zwierz ę ta, zjawiska,"— Zapis prezentacji:

1 Rzeczownik – samodzielna sk ł adniowo i semantycznie odmienna cz ęść mowy nazywaj ą ca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, ro ś liny, zwierz ę ta, zjawiska, poj ę cia abstrakcyjne. Rzeczownik w j ę zyku polskim prymarnie pe ł ni funkcj ę podmiotu w zdaniu, sekundarnie dope ł nienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Mo ż e odmienia ć si ę przez liczby i przypadki, wyst ę puje w rodzajach. Odmian ę rzeczowników przez przypadki okre ś la si ę mianem deklinacji. Istnieje tak ż e grupa rzeczowników ca ł kowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze itp.). Rzeczownik tworzy zwi ą zki sk ł adniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przys ł ówkami (zaimkami przys ł ówkowymi).

2 -Odmiana przez liczby (liczba pojedyncza i mnoga) -Odmiana przez przypadki (jest ich siedem ) Mianownik - Kto ? Co ? Dope ł niacz - Kogo ? Czego ? Celownik - Komu ? czemu ? Biernik - Kogo ? Co ? Narz ę dnik - Z kim ? Z czym ? Miejscownik - O kim ? O czym ? Wo ł acz - O ! Mianownik - Kto ? Co ? Dope ł niacz - Kogo ? Czego ? Celownik - Komu ? czemu ? Biernik - Kogo ? Co ? Narz ę dnik - Z kim ? Z czym ? Miejscownik - O kim ? O czym ? Wo ł acz - O !

3 - cz ęść wyrazu odmiennego, która pozostaje, gdy odetniemy ko ń cówki. Jest to zatem wspólna cz ęść wszystkich form fleksyjnych danego wyrazu. W temacie fleksyjnym zawiera si ę znaczenie leksemu (wyrazu). Posta ć tematu mo ż e by ć we wszystkich formach taka sama, por. np. odmian ę wyrazu kosz: kosza, koszami, kosze albo mo ż e ró ż ni ć si ę oboczno ś ciami, np. kot-kocie (t: ć ); mama, mamie (mmi); kotek - kotka (e:0), a zatem oboczno ś ciami spó ł g ł oskowymi, samog ł oskowymi, ale równie ż oboczno ś ciami morfologicznymi, por. np. koci ę - koci ę ta (dodany zosta ł morfem -et-). Mówimy wówczas o tematach obocznych. Zdarza si ę, ż e formy fleksyjne mog ą by ć oparte na zupe ł nie ró ż nych tematach, tzw. supletywnych, np. cz ł owiek - ludzie, i ść - id ę - szed ł. Najbardziej skomplikowany uk ł ad tematów spotykamy w odmianie czasownika, maj ą cego dwa tematy - temat czasu tera ź niejszego, który wyodr ę bniamy po odci ę ciu ko ń cówek w odmianie czasu tera ź niejszego (lub przysz ł ego prostego), np. pisz- ę, pisz-esz, pisz-e i temat czasu przesz ł ego, który wyodr ę bniamy po odci ę ciu - ł - w formach czasu przesz ł ego w 3. os. l. pój. r. m ę skiego lub po odci ę ciu - ć w bezokoliczniku, np. pisa- ł, pisa- ć. Zdarza si ę, ż e temat czasu tera ź niejszego i przesz ł ego jest taki sam, np. czyta- (czytaj) - czyta; w wi ę kszo ś ci jednak przypadków tematy te ró ż ni ą si ę, por. np. krzycz-(temat czasu tera ź niejszego) - krzycz ą - (temat czasu przesz ł ego); kupuj-, kupowa-; mie-l, me ł -;jad-,jecha-. Temat czasu tera ź niejszego s ł u ż y do tworzenia form czasu tera ź niejszego, przysz ł ego prostego oraz trybu rozkazuj ą cego. Na temacie czasu przesz ł ego natomiast oparte s ą formy czasu przesz ł ego, trybu przypuszczaj ą cego i formy bezokolicznika.

4 temat fleksyjny i ko ń cówka fleksyjna Gdy odmienisz rzeczownik np. przez przypadki, zauwa ż ysz, ż e pewna cz ęść wyrazu nie zmienia si ę pomimo odmiany, podczas gdy inna cz ęść, znajduj ą ca si ę na ko ń cu wyrazu, ulega zmianie, np.: M. kto? co? dom D. kogo? czego? domu C. komu? czemu? domowi B. kogo? co? dom N. kim? czym? domem Cz ęść, która si ę nie zmienia, to w naszym przyk ł adzie "dom-", natomiast cz ęś ci, które si ę zmieniaj ą, to "-owi", "-u", "-em". Pierwsz ą z nich, t ę niezmienn ą, nazywamy tematem fleksyjnym. To dzi ę ki niej wiemy, co oznacza dany wyraz; w naszym przypadku "dom" oznacza budynek przeznaczony dla ludzi. Drug ą z tych cz ęś ci, t ę zmienn ą, nazywamy ko ń cówk ą fleksyjn ą. Dzi ę ki niej wiemy, w jakim przypadku wyst ę puje dany wyraz i jak ą pe ł ni funkcj ę w zdaniu, np. "Marcin przygl ą da ł si ę dom-owi" - to w ł a ś nie dzi ę ki ko ń cówce "-owi" (jest to zatem celownik: komu? czemu?) potrafisz odpowiedzie ć, czemu przygl ą da ł si ę Marcin.

5 Ko ń cówka fleksyjna – morfem ko ń cowy wyrazu w j ę zykach fleksyjnych, podlegaj ą cy wymianie w drodze koniugacji lub deklinacji. Okre ś la funkcj ę sk ł adniow ą wyrazu w wypowiedzeniu. Ko ń cówka fleksyjna, w odró ż nieniu od lu ź nych sufiksów w j ę zykach aglutynacyjnych, bardzo cz ę sto okre ś la kilka kategorii gramatycznych jednocze ś nie. Przyk ł adowo ko ń cówka - ę w wyrazie id ę wyra ż a pierwsz ą osob ę, liczb ę pojedyncz ą i czas tera ź niejszy (por. tur. geliyorum, gdzie -iyor oznacza czas tera ź niejszy, a -um pierwsz ą osob ę ).

6 Czasem przy deklinacji (odmianie przez przypadki) obserwujemy ró ż nice pomi ę dzy tematami w ró ż nych przypadkach, np. ogród-ogrodz. S ą to TEMATY OBOCZNE, a ró ż nice pomi ę dzy g ł oskami tematycznymi, np. ó:o, nazywamy OBOCZNO Ś CIAMI TEMATOWYMI PRZYK Ł ADY: 1). RÓW M: rów| D: row|u C: row|owi B: rów| N: row|em Msc: row|ie W: rów|! Tematy oboczne: rów-:row- Oboczno ś ci tematowe: ó:o 2). RZEKA M: rzek|a D: rzek|i C: rzec|e B: rzek| ę N: rzek| ą Msc: rzec|e W: rzek|a! Tematy oboczne: rzek-:rzec- Oboczno ś ci tematowe: k:c

7 Podczas odmiany przez przypadki w temacie rzeczownika zachodzi niekiedy wymiana g ł osek tematu, przez co uzyskuje on now ą, nieco inn ą ni ż w mianowniku posta ć. Powstawanie nowych postaci tematu nazywamy oboczno ś ci ą. Postaci tematu, w których zachodzi wymiana g ł osek, nazywamy tematami obocznymi. Przyk ł ad Mianownik kto? co? – wór/Ø Dope ł niacz kogo? czego? – wor/a Celownik komu? czemu? – wor/owi Biernik kogo? co? – wór/Ø Narz ę dnik (z) kim? (z) czym? wor/em Miejscownik o kim? o czym? worz/e Wo ł acz o! – worz/e! Temat g ł ówny: wór Tematy oboczne: wor//worz Wymiana g ł osek (oboczno ś ci): ó//o, r//rz Inne przyk ł ady[edytuj] szko ł /a – szkol/e – szkó ł /Ø wiatr/Ø – wietrz/e


Pobierz ppt "Rzeczownik – samodzielna sk ł adniowo i semantycznie odmienna cz ęść mowy nazywaj ą ca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, ro ś liny, zwierz ę ta, zjawiska,"

Podobne prezentacje


Reklamy Google