Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Fizyka i Chemia Gleb Dr inż. Przemysław Woźniczka PODRĘCZNIKI 1. Gleboznawstwo melioracyjne pod red. Marcinka i Święcickiego. 2. Gleboznawstwo – praca.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Fizyka i Chemia Gleb Dr inż. Przemysław Woźniczka PODRĘCZNIKI 1. Gleboznawstwo melioracyjne pod red. Marcinka i Święcickiego. 2. Gleboznawstwo – praca."— Zapis prezentacji:

1 Fizyka i Chemia Gleb Dr inż. Przemysław Woźniczka PODRĘCZNIKI 1. Gleboznawstwo melioracyjne pod red. Marcinka i Święcickiego. 2. Gleboznawstwo – praca zbiorowa pod red. B. Dobrzańskiego i S. Zawadzkiego. 3. Gleboznawstwo Rolnicze – Uggla H.. 4.Podstawy gleboznawstwa z elementami kartografii i ochrony gleb – Kuźnicki F., Białousz S., Skłodowski P. 5. Nauka o glebie – Tomaszewski J. 6. Gleboznawstwo ogólne – Musierowicz A.

2 GLEBA- to powierzchniowa, biologicznie aktywna warstwa skorupy ziemskiej, powstała z różnych skał macierzystych pod wpływem czynników glebotwórczych i podlegająca stałym przemianom w procesie glebotwórczym.

3 CEL I ZAKRES PRZEDMIOTU GLEBOZNAWSTWO Celem gleboznawstwa jest: - nauczanie rozpoznawania pokrywy glebowej, - określenie fizycznych i chemicznych właściwości gleb, - zapoznawanie się z prawami przyrody, które pozwolą zaplanować optymalną produkcję roślinną, - opracowanie metod podniesienia urodzajności gleb lekkich, których w Polsce jest ponad 40% powierzchni, - ochrona gleb przed degradacją (zmeliorowane gleby torfowe), - podniesienie urodzajności gleb terenów górskich, - ochrona gleb przed erozją Gleboznawstwo jest nauką mającą na celu wszechstronne zbadanie gleb jako tworów przyrody – a więc ich genezę, morfologię, właściwości, poznanie typów, rodzajów i gatunków, określenie zasięgów ich występowania.

4 LITOSFERA ATMOSFERA BIOSFERA GLEBA HYDROSFERA Rys. 1 Gleba jako element środowiska przyrodniczego

5 Definicja gleby wg. Soil Taxonomy Gleba jest naturalnym tworem zawierającym mineralną i organiczną materię, ciecze i gazy, zajmującą określoną powierzchnię i charakteryzowaną przez jeden lub wiele poziomów lub warstw. Powstaje z materiału inicjalnego poprzez wzbogacenie, ubytek lub transfer materii i energii oraz poprzez wpływ organizmów żywych na naturalne środowisko. Dolną granicą gleby jest umownie głębokość cm.

6 Znaczenie gleby w przyrodzie i gospodarce człowieka gleba magazyn składników pokarmowych Magazyn wody Miejsce składowania odpadów Filtr wody Źródło paliw, materiałów, żywności Miejsce obiegu składników pokarmowych i wody Środowisko życia roślin i zwierząt Składnik krajobrazu Składnik krajobrazu

7 Do najważniejszych z punktu widzenia rolniczego cech gleby należą: - żyzność gleby - urodzajność gleby - produkcyjność gleby

8 Nowoczesna gospodarka rolna opiera się na dokładnej znajomości gleby. Znajomość gleb jest potrzebna do: a. przestrzennego planowania b. rejonizacji upraw c. sporządzania planów gospodarczych d. układania płodozmianów e. ustalenia systemu uprawy mechanicznej f. normowania pracy traktorów g. ustalenia systemów nawożenia i doboru nawozów.

9 POWIĄZANIE GLEBOZNAWSTWA Z INNYMI NAUKAMI PETROGRAFIA MINEROLOGIA METEOROLOGIA BOTANIKA ZOOLOGIA GLEBOZNAWSTWO CHEMIA FIZYKA MIKROBIOLOGIA EKOLOGIA ROŚLIN NAUKI ROLNICZE NAUKI LEŚNE PLANOWANIE PRZESTRZENNE

10 KSZTAŁTOWANIE SIĘ GLEB O powstawaniu i kształtowaniu się gleb decydują następujące czynniki glebotwórcze: - klimat - świat roślinny - świat zwierzęcy - woda - rzeźba terenu - skała macierzysta - działalność człowieka - czas tworzenia się gleb BIOSFERA HYDROSFERA

11 KLIMAT najważniejsze elementy: insolacja (nasłonecznienie) temperatura wilgotność powietrza zachmurzenie i opady ciśnienie atmosferyczne i związane z nim wiatry Klimat wpływa na: - procesy glebotwórcze proces wietrzenia - procesy glebowe(bielicowanie, brunatnienie itp.) Bezpośredni wpływ klimatu na glebę: - zmywanie powierzchni gleby wodami opadowymi - wywiewanie materiału glebowego Pośredni wpływ klimatu na glebę: - roślinność - typ gospodarki rolnej i leśnej - wilgotność gleby i kierunek ruchu wody w glebie

12 klimat wilgotny – ruch wody zstępujący. Przesiąkająca woda rozpuszcza i przemieszcza składniki proces przemywania gleb klimat suchy – ruch wody wstępujący. Woda wyparowująca z gleby wzbogaca wierzchnie warstwy w sole rozpuszczalne proces zasolenia gleb

13 RZEŹBA TERENU - wpływa pośrednio na kształtowanie się gleb poprzez oddziaływanie na: - erozję - klimat i roślinność - obieg wody w glebie MORFOLOGICZNE TYPY KRAJOBRAZOWE wydzielane są na podstawie rozpiętości i częstotliwości wahań wysokości w przestrzeni: typ równinowy: wahania różnic wysokości względnych na długości 2km od 0 do 300 m a. niziny m n.p.m. b. wyżyny wzniesione ponad m n.p.m. typ górski- wahania różnic wysokości względnych na długości 2km ponad 300m. a). góry niskie m, b). średnio wysokie m, c). wysokie >1000m

14 Na podstawie wymiarów przestrzennych wyróżnia się: makrorelief: - większe i złożone składniki krajobrazu mezorelief: - powierzchnie o przekroju dziesiątek i setek metrów i pionowym zróżnicowaniu wysokości względnej 1-10m mikrorelief: - drobne zmiany w urzeźbieniu powierzchni od kilku do kilkudziesięciu metrów i zróżnicowaniu pionowym do 1m FORMY RZEŹBY TERENU - płaskie - wypukłe - wklęsłe

15 Kształtowanie się gleb w zależności od reliefu Gleby dobrze wykształcone Gleby słabiej wykształcone erodowane Gleby terenów podmokłych

16 WODA (czynnik hydrologiczny) Znaczenie wody jako czynnika glebotwórczego: - przemieszcza i osadza materiał skalny i glebowy, - wpływa na przebieg procesów glebotwórczych i glebowych, - decyduje o krążeniu składników w profilu glebowym, - warunkuje życie gleby Wpływ wód powierzchniowych na tworzenie się gleb: - wody przepływowe proces aluwialny mady -wody spływające z miejsc wyżej położonych w niższe w terenie urzeźbionym proces deluwialny gleby deluwialne Wpływ nadmiernego uwilgotnienia na tworzenie się gleb: - proces glejowy gleby glejowe - proces torfotwórczy gleby torfowe

17 ORGANIZMY ŻYWE Proces tworzenia się gleby ze skały rozpoczynają żywe organizmy. Roślinność oddziałuja na: - proces wietrzenia, - kształtowanie się budowy i morfologii profilu glebowego (poziomy Olfh, Pt, Ot, Mt, Ad, A), - właściwości fizyczne i fizykochemiczne i chemiczne gleby (struktura gleby, pH, sorpcja biologiczna) MIKROORGANIZMY ROŚLINY WYŻSZE ZWIERZĘTA WYŻSZE

18 WPŁYW RÓŻNYCH FORMACJI ROŚLINNYCH NA POWSTANIE KATEGORII I TYPÓW GLEBOWYCH Typ roślinnościKategoria użytkowania gleb Typ glebyCharakterystyczne poziomy genetyczne Roślinność leśnaGleby leśneOlfh - poziom ściółki drzewostany iglaste Gleby leśneGleby bielicowe i bielice Ees - eluwialny Bhfe - iluwialny Drzewostany liściaste Gleby leśneGleby brunatneBbr - brunatnienia Roślinność łąkowa Gleby darniowe Różne typyAd - próchniczno - darniowy Roślinność stepowa czarnoziemyA - próchniczny dużej miąższości Roślinność torfowiskowa Gleby torfowePt - Ot - D- poziom bagienny, torfowy, skała podścielająca

19 MIKROORGANIZMY GLEBOWE: (bakterie, grzyby, promieniowce) - rozkład substancji organicznej, - udział w procesie humifikacji, - wiązanie azotu atmosferycznego i procesy jego przemian w glebie (amonifikacja, nitryfikacja, denitryfikacja), - nagromadzenie niektórych składników w glebie (siarka, żelazo), - uruchamianie trudno rozpuszczalnych związków fosforowych w glebie, - są wskaźnikiem dla gleb świadczącym o wysokiej ich aktywności

20 ŚWIAT ZWIERZĘCY mezofauna glebowa (mięczaki, stawonogi i drobne ssaki) - spulchniają glebę, - drążą w glebie kanały i kanaliki, - zwiększają porowatość, przewiewność i przepuszczalność gleb, - rozdrabniają szczątki organiczne i mieszają je z częściami mineralnymi, wpływając przez to na proces humifikacji, - wykazują szczególną aktywność w poziomach O oraz Ad

21 SKAŁA MACIERZYSTA wpływa na: - mineralny - chemiczny - granulometryczny skład gleby - właściwości chemiczne i fizyczne gleby - cechy morfologiczne W różnych typach gleb obserwujemy różny wpływ skały w cyklu rozwojowym gleby. Skała macierzysta jako dominujący czynnik w rozwoju gleby RĘDZINY

22 Czas jako czynnik glebotwórczy Stadium młodociane Stadium dojrzałe Stadium gleby starej A C A Bbr C A Eet Bt C

23 Procesy glebotwórcze Proces inicjalny, zachodzący z udziałem pionierskich zbiorowisk drobnoustrojów, mchów, porostów itp., powoduje powstawanie gleb prymitywnych (inicjalnych). W jego wyniku kształtuje się słabo zaznaczony poziom akumulacji próchnicy. Proces darniowy jest uwarunkowany bytowaniem trawiastej roślinności, która tworzy gęstą sieć korzeni w górnym poziomie gleby oraz przyczynia się do rozluźnienia masy glebowej i uformowania struktury drobnoagregatowej. W jego wyniku w wierzchniej części profilu glebowego powstaje wyraźnie wykształcony poziom próchniczy.

24 Stadium młodociane, Gleba inicjalna A/C C Stadium dojrzałe, Czarnoziem A C

25 Proces brunatnienia polega na stopniowym rozkładzie pierwotnych glinokrzemianów i uwalnianiu się związków żelaza i glinu, które następnie otaczają ziarna gleby, nadając im brunatną barwę. Występują one w postaci wodorotlenków i trwałych kompleksów próchniczo-ilasto- żelazistych. Proces oglejenia polega na redukcji mineralnych części utworu glebowego w warunkach dużej wilgotności w obecności substancji organicznej. Fe 3+ przechodzi w Fe 2+, który jest bardziej ruchliwy, niż Fe 3+ i jest wymywany przez wodę a gleba zyskuje barwę zielonkawą, niebieskawą lub popielatą.

26 Stadium gleby dojrzałej - Gleba brunatna A Bbr Cgg A C Stadium gleby dojrzałej - Gleba glejowa A G

27 Proces przemywania (płowienia) polega na przemieszczaniu w głąb profilu glebowego wymytych z wyżej leżących poziomów cząstek koloidalnych, bez ich uprzedniego rozkładu. Proces ten prowadzi do powstania poziomu przemywania (płowego). Proces bielicowania - przebiega przy: kwaśnym odczynie gleby, piaszczystym uziarnieniu, roślinności lasów iglastych. Polega na rozkładzie glinokrzemianów i koloidów glebowych, na wymywaniu w głąb profilu gleby składników, w pierwszej kolejności zasadowych, a następnie na uruchomieniu kwasów próchnicowych oraz związków Żelaza i glinu, przy równoczesnej ich redukcji. Proces ten prowadzi do powstania poziomu eluwialnego (wymywania) E (jasne, prawie białe zabarwienie) oraz poziomu iluwialnego (wmywania) B (brunatnordzawe zabarwienie).

28 A Eet Bt C Stadium gleby starej Gleba Bielicowa Gleba płowa A Ees Bhfe C

29

30 MINERAŁY SKAŁOTWÓRCZE Minerał to pierwiastek, związek chemiczny lub grupa związków chemicznych tworzących odrębną jednostkę geologiczną. W przyrodzie znanych jest kilka tysięcy minerałów z czego ważniejsze znaczenie gleboznawcze posiada około 30 minerałów. Systematyka minerałów obejmuje 6 gromad: - Pierwiastki - Siarczki i siarkosole - Solowce - Tlenki i wodorotlenki - Sole kwasów tlenowych - Minerały organiczne Do najważniejszych minerałów skałotwórczych należą: kwarc, ortoklaz, plagioklazy, łyszczyki, amfibole, pirokseny, oliwin, kalcyt, dolomit, gips

31 Skały według pochodzenia dzielimy na: - magmowe - przeobrażone - osadowe Skały magmowe zajmują około 25% powierzchni Ziemi. W Polsce grupa ta nie odgrywa większego znaczenia jako skały glebotwórcze.

32 SKAŁY MAGMOWE granity sjenity dioryty gabra głębinowe ryolity andezyty bazalty wylewne diabazy żyłowe SKAŁY PRZEOBRAŻONE gnejsy, marmury, łupki krystaliczne, kwarcyty, amfibolity, zieleńce

33 SKAŁY OSADOWE LUŹNE Zajmują ponad 90% obszaru Polski Utwory te dzielimy na: - żwirya. pochodzenia wodnego b. zwałowe c. wietrzeniowe - piaskia. zwałowe b. wodnolodowcowe c. starych tarasów akumulacyjnych d. aluwialne holoceńskie e. wydmowe f. morskie g. deluwialne - glinya. zwałowe b. wodnolodowcowe c. wietrzeniowe d. aluwialne e. deluwialne

34 -Iły a. lodowcowe b. rzeczne c. jeziorne d. morskie e. poznańskie (pstre) f. wietrzeniowe - utwory pyłowe różnej genezy - lessy (eoliczne)

35 SKAŁY OSADOWE SCEMENTOWANE - brekcje (ostrokrawędziste), zlepieńce (obtoczone) - piaskowce a. kwarcowe b. arkozy – gruboziarnisty piaskowiec ze znaczną zawartością świeżych skaleni i niewielką ciemnych – spoiwo krzemionokowo-żelaziste c. szarogłazy – kwarc + skalenie + okruchy, skład drobnoziarnisty spoiwo krzemionkowo-ilaste (piaskowce i zlepieńce) d. iłowce i łupki ilaste SKAŁY OSADOWE ORGANOGENICZNE I CHEMICZNE - wapienie (dewońskie, permskie, jurajskie, kredowe, trzeciorzędowe) - dolomity - margle

36 torfy a. niskie b. wysokie c. przejściowe gytje – osady jeziorne (plankton + cz. mineralne + ekskrementy itp.) - skały krzemionkowe - gipsy i anhydryty

37 Podstawowym procesem, który warunkuje rozwój gleby, jest wietrzenie. Określa się go mianem procesu przygotowawczego, doprowadzającego do rozdrobnienia skały, a często także do zmiany jej składu chemicznego. W wyniku rozpadu i rozkładu skały litej powstaje zwietrzelina, która jest niezbędna do utworzenia gleby. W niektórych glebach luźne cząstki mineralne powstały w wyniku innych procesów (np. lessowy pył kwarcowy został nawiany przez wiatr lub namuły rzeczne naniesione przez wodę rzeczną.

38 A E B C MORFOLOGIA PROFILU GLEBOWEGO H2OH2O

39 Profil glebowy jest to pionowy przekrój przez glebę. Aby wykonać profil glebowy trzeba wcześniej wykopać odkrywkę glebową.

40 Schemat odkrywki glebowej 150 cm 100 cm 150 – 200 cm

41 Cechy morfologiczne profilu glebowego: - miąższość gleby- (gleby płytkie, średnio głębokie i głębokie), - przejście poziomów, - barwa gleby, - stan uwilgotnienia, - organoleptyczne określenie grupy granulometrycznej, - struktura gleby, - układ gleby, - oglejenie- (plamiste, zaciekowe, marmurkowate, strefowe, całkowite), - wytrącenia żelaziste (plamy, zacieki, smugi, konkrecje), - odczyn gleby – pH, - nagromadzenia CaCO 3 w postacie twardej – laleczki węglanowe, lub miękkiej – pseudogrzybnie, naloty, Opis cech morfologicznych uzupełniamy o obserwacje dotyczące zalegania zwierciadła wody glebowo-gruntowej oraz inne cechy nie ujęte w spisie cech.

42 MORFOLOGIA PROFILU GLEBOWEGO W opisie profilu glebowego wydziela się: Poziomy glebowe: O - poziom organiczny A- poziom próchniczny E- poziom wymywania (eluwialny) B- poziom wzbogacania G- poziom glejowy P- poziom bagienny M- poziom murszowy C- poziom skały macierzystej D- podłoże mineralne podścielające gleby organiczne R- podłoże skalne lite lub spękane Wyróżnia się także poziomy przejściowe AB, EB, BC lub poziomy mieszane A/E, E/B, B/C, a także podpoziomy np.: A1, A2, A3

43 Niektóre symbole określające cechy i właściwości poziomów: br- akumulacja na miejscu ca- akumulacja węglanu wapnia es- eluwialne wymycie żelaza i glinu et- eluwialne wymycie frakcji ilastej fe- iluwialna akumulacja żelaza g- cechy glejowe, opadowe gg- cechy glejowe, gruntowe h- podpoziom dobrze zhumifikowanej materii organicznej l- popoziom ściółki w powierzchniowej części poziomu O t- iluwialna akumulacja frakcji ilastej, w glebach organicznych torf gy- gytja jeżeli utwory odróżniają się składem granulometrycznym wynikającym ze zróżnicowania litogenicznego to wtedy zaznaczamy je jako warstwy stosując rzymskie symbole zaczynając od II np. IIC, IIIC itp..

44 Barwa gleby – skala Munsella

45 Schemat poglądowy systemu barw wg. Munsella Value –jasność barwy Chroma – nasycenie barwą Hue - odcień barwy

46 Notacja barwy gleby wg. skali Munsella

47 Schematyczne przedstawienie rodzajów struktur glebowych (utwory mineralne) masywnagruzełkowa płytkowa rozdzielnoziarnista słupowa pryzmatyczna blokowa

48 R gruzełkowa płytkowarozdzielnoziarnista masywna pryzmatyczna słupowa

49 Wytrącenia żelazisto manganowe Oglejenie marmurkowate

50 Oglejenie marmurkowate (formy redukcyjne i oksydacyjne )

51 Wytrącenia żelaziste w poziomie torfowym

52 Oglejenie całkowite w glebie zabagnianej

53 Barwa gleby zmienia się po jej natlenieniu –Fe +2 –Fe +3 Oglejenie całkowite gleby

54 Wytrącenia żelaziste w glebie piaszczystej

55 Oglejenie marmurkowate widoczne szare i zielonkawo szare plamy w materiale ilastym

56 Oglejenie plamiste i zaciekowe

57 wskaźnik - Dipyridyl Terenowy test na obecność zredukowanej formy żelaza

58 Formy wytrąceń Fe, Mn

59 Wytrącenia żelaziste w poziomie torfowym

60 Nodule i ich koncentracja Nagromadzenia twarde –często o charakterze reliktowym

61 Nagromadzenia twarde związków żelaza w postaci sferoidalnej

62 wytrącenie żelaza w postaci orsztynu

63 Fig. Vepraskas 1995 Powstawanie wytrąceń żelazistych na powierzchni agregatów glebowych oraz w strefie przykorzeniowej

64 Stary kanał korzeniowy Strefa koncentracji Fe ++ Strefa koncentracji Fe +++ Tworzenie się wytrąceń przykorzeniowych


Pobierz ppt "Fizyka i Chemia Gleb Dr inż. Przemysław Woźniczka PODRĘCZNIKI 1. Gleboznawstwo melioracyjne pod red. Marcinka i Święcickiego. 2. Gleboznawstwo – praca."

Podobne prezentacje


Reklamy Google