Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

WYKŁAD 3 BIOLOGICZNE PODŁOŻE UZALEŻNIENIA. UKŁAD DOPAMINERGICZNY I JEGO STRUKTURY.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "WYKŁAD 3 BIOLOGICZNE PODŁOŻE UZALEŻNIENIA. UKŁAD DOPAMINERGICZNY I JEGO STRUKTURY."— Zapis prezentacji:

1 WYKŁAD 3 BIOLOGICZNE PODŁOŻE UZALEŻNIENIA

2 UKŁAD DOPAMINERGICZNY I JEGO STRUKTURY

3 ISTOTA UZALEŻNIENIA - najbardziej niebezpieczną cechą substancji psychoaktywnych jest ich zdolność do wywoływania uzależnienia - nawroty uzależnienia lekowego są osiowym objawem choroby uzależnieniowej - uzależnienie związane z bezpośrednim zaburzeniem UKŁADU NAGRODY jednego z wielkich układów mózgu – UKŁADU NAGRODY UKŁAD POBUDZENIA - pośrednio zaburza pozostałe – UKŁAD POBUDZENIA UKŁAD POZNAWCZY oraz UKŁAD POZNAWCZY

4 UKŁADY FUNKCJONALNE MÓZGU - zachowanie zwierząt (głównie ssaków) jest wypadkową działania trzech wielkich układów funkcjonalnych mózgu UKŁADU POBUDZENIA UKŁADU POBUDZENIA (arousal) UKŁADU NAGRODY UKŁADU NAGRODY (reward) UKŁADU POZNAWCZEGO UKŁADU POZNAWCZEGO (cognition)

5 UKŁAD POBUDZENIA - odpowiada za stany czuwania i snu - współdziałają tu trzy podsystemy pobudzenia ogólnego – podkład dla regulacji pobudliwości OUN pobudzenia ukierunkowanego – cele, motywacje i emocje regulacji pobudzenia obwodowego – oddziaływanie systemu nerwowego na ciało

6 UKŁAD POBUDZENIA Podsystem pobudzenia ukierunkowanego - dostarcza jakości emocjonalnych – lęk, ciekawość, gniew, przyjemność, wstręt itp. - - układ limbiczny - mechanizm wybierania odpowiednich celów, inicjuje zachowania potrzebne do ich osiągnięcia i sygnalizuje, że zostały osiągnięte - cele korzystne (przeżycie osobnika, sukces reprodukcyjny) nagrodą – zachowania wzmacniane nagrodą karę - cele niekorzystne – hamowanie przez karę

7 UKŁAD NAGRODY - odkryty na początku lat 50-tych XX w - doświadczenia Jamesa Oldsa i Petera Milnera elektryczne drażnienie różnych struktur mózgu szczura przyjemność - drażnienie miejsc powodujących przyjemność (ogólne uniesienie, szczęście i bardzo dobre samopoczucie) awersyjnych - drażnienie miejsc awersyjnych (lęk, niebezpieczeństwo, izolacja, opuszczenie) - liczne struktury wywołujące przyjemność

8 UKŁAD NAGRODY

9 - w warunkach fizjologicznych na układ nagrody działają neuroprzekaźniki - w pobudzenie zaangażowane są aminy biogenne DOPAMINA (DA) SEROTONINA (5-HT) SEROTONINA (5-HT) ENDOGENNE PEPTYDY OPIOIDOWE ENDOGENNE PEPTYDY OPIOIDOWE

10 DOPAMINA DOPAMINA DOPAMINA C 8 H 11 NO 2 4-(2-aminoetylo)benzeno-1,2-diol neuroprzekaźnik katecholaminowy - pełni różne funkcje zależnie od miejsca działania w OUN układ pozapiramidowy układ pozapiramidowy – napęd ruchowy, koordynacja, napięcie mięśni (choroba Parkinsona) układ limbiczny układ limbiczny – procesy emocjonalne, wyższe czynności psychiczne, procesy ruchowe podwzgórze podwzgórze – regulacja uwalniania hormonów (prolaktyna i gonadotropiny)

11 UKŁAD NAGRODY substancje uzależniające mogą powodować uwalnianie odpowiednich neuroprzekaźników lub naśladować ich działanie w układzie nagrody

12 UKŁAD NAGRODY zaangażowany we wszystkie zasadnicze zachowania - zaangażowany we wszystkie zasadnicze zachowania pobieranie pokarmu pobieranie wody aktywność seksualna agresja itp. zaburzenia układu nagrody - zaburzenia układu nagrody anomalie behawioralne bulimia lub anoreksja zaburzenia psychoseksualne nadmierna agresja

13 UKŁAD NAGRODY...Wydaje się, że poszukiwanie leków sprawiających przyjemność, stymulujących układ nagrody, nie jest samo w sobie zachowaniem nienormalnym, a nawet może mieć znaczenie przystosowawcze. Dopiero uzależnienie od leku trzeba traktować jako chorobę układu nagrody.... J. Vetulani

14 UKŁAD NAGRODY DOPAMINOWY SZLAK MEZOAKUMBALNY - część tzw. DA układu mezolimbicznego pole brzuszne nakrywki - pole brzuszne nakrywki (VTA ventral tegmental area) ciała komórek DA jądro półleżące przegrody - jądro półleżące przegrody (NAc nucleus accumbens) zakończenia neuronów DA kora przedczołowa - kora przedczołowa (PFC prefrontal cortex) zakończenia neuronów DA

15 UKŁAD NAGRODY kora przedczołowa jądro półleżące przegrody pole brzuszne nakrywki

16 DA a UKŁAD NAGRODY - DA odgrywa kluczową rolę w układzie nagrody oraz w uzależnieniach lekowych - NAc i VTA zostały uznane za neurochemiczną podstawę systemu nagrody - DA neuroprzekaźnictwo wzrasta zarówno przy czynnościach naturalnych (jedzenie, picie, seks), jak i po podaniu leków uzależniających - długotrwałe stosowanie narkotyków powoduje zmiany adaptacyjne systemu DA, a co za tym idzie układu nagrody

17 BUDOWA NEURONU

18 POŁĄCZENIE SYNAPTYCZNE

19 BUDOWA SYNAPSY

20 zakończenie aksonu komórka presynaptyczna dendryt komórka postsynaptyczna

21 BUDOWA SYNAPSY

22 LOSY NEUROPRZEKAŹNIKÓW W SYNAPSIE mission-animation.html

23 MECHANIZM DZIAŁANIA DA

24 MECHANIZM DZIAŁANIA NARKOTYKU Substancja uzależniająca nasila uwalnianie DA, neuroprzekaźnictwo DA, nadwrażliwość neuronów DA

25 MECHANIZM DZIAŁANIA NARKOTYKU

26 TEORIA DOPAMINOWA nagroda posiada dwie fazy - nagroda posiada dwie fazy faza wstępna – oczekiwania na przyjemność, nagrodę faza tzw. konsumowania przyjemnego bodźca udział DA jest dominujący w pierwszej fazie - udział DA jest dominujący w pierwszej fazie nasilone uwalnianie DA głównie na początku czynności przyjemnych nieoczekiwana nagroda powoduje pobudzenie DA, zmniejszające się przy powtarzaniu nagrody i uczeniu się, tak że nagroda nie powoduje już zwiększenia neuroprzewodnictwa DA

27 TEORIA DOPAMINOWA fakt, że nagroda związana z oczekiwaniem przyjemności jest bardzo wysoka, tłumaczy szereg aspektów uzależnienia, zwłaszcza craving wywołanego czynnikami przypominającymi branie narkotyków (filmy o paleniu cracku, oglądanie przyborów do używania narkotyków)

28 RECEPTOR DOPAMINOWY - receptor DA D 2 odgrywa istotną rolę w zachowaniu nagradzającym - nienormalne poszukiwanie środków pobudzających układ nagrody (narkotyki), może być zachowaniem kompensującym wrodzone słabsze rozwinięcie układu nagrody, który musi być silniej stymulowany, aby zapewnić dobre samopoczucie

29 RECEPTOR DOPAMINOWY - podział receptorów DA D 1 -like D 1 -like (D 1 i D 5 ) D 2 -like D 2 -like (D 2, D 3, D 4 ) - w jądrze półleżącym przegrody wyróżniamy dwa podobszary skorupę shell skorupę shell – D 2 jądro core jądro core – D 3 jądro półleżące przegrody

30 RECEPTOR DOPAMINOWY

31 UKŁAD SEROTONINERGICZNY

32 UKŁAD SEROTONINOWY (5-HT) - DA i struktury DA układu mezoakumbalnego nie są jedynymi biologicznymi czynnikami, które zaangażowane są w uzależnienia - niektóre substancje uzależniające oddziałują na transporter 5-HT receptory 5-HT (7 typów i 16 podtypów) neurony (struktury) 5-HT

33 SEROTONINA SEROTONINA (5-HT) - C 10 H 12 N 2 O - 5-hydroksytryptamina, należy do rodziny tryptamin należy do rodziny tryptamin - biologicznie czynna amina oraz hormon - neuroprzekaźnik w OUN i przewodzie pokarmowym

34 UKŁAD SEROTONINOWY - funkcjonalny antagonista układu noradrenergicznego - wykonywanie przyjemnych czynności (jedzenie czekolady) powoduje uwalnianie 5-HT w jądrach szwu - 5-HT niezbędna do snu, wpływa na potrzeby seksualne, zachowania impulsywne i apetyt - niektóre narkotyki (LSD, morfina, MDMA, meskalina) naśladują 5-HT lub zwiększają jej syntezę w mózgu

35 UKŁAD SEROTONINOWY

36 POZOSTAŁE UKŁADY MÓZGU

37 UKŁAD NORADRENERGICZNY (NA) - niektóre substancje psychostymulujące wiążą się do transportera noradrenaliny (NA) - noradrenalina (4-(2-amino-1-hydroksyetylo)benzeno- 1,2-diol) - uczestniczy w reakcjach stresowych

38 UKŁAD NORADRENERGICZNY

39 POZOSTAŁE UKŁADY MÓZGU UKŁAD GLUTAMATERGICZNY - układ pobudzający mózgu - kwas glutaminowy, neurony glutamatergiczne (60-80%) - odpowiada za większość zorganizowanych informacji płynących w OUN - rola w procesach uczenia się, pamięci, plastyczności

40 UKŁAD GLUTAMATER- GICZNY

41 POZOSTAŁE UKŁADY MÓZGU UKŁAD GABA-ERGICZNY - główny układ hamujący mózgu - kwas γ-hydroksymasłowy, neurony GABA (25-45%) - informuje o emocjach, nastrojach i stanie organów trzewnych - hamujący w stosunku do układów pobudzających, ale i innych hamujących

42 UKŁAD GABA- ERGICZNY

43 POZOSTAŁE UKŁADY MÓZGU UKŁAD GLICYNOWY - glicyna - neuroprzekaźnik hamujący - neuromodulator w stosunku do NMDA

44 POZOSTAŁE UKŁADY MÓZGU UKŁAD CHOLINERGICZNY - układ pamięci i uwagi - neuroprzekaźnik acetylocholina - wzmacnianie procesów związanych z uwagą - rola w detekcji, selekcji, dyskryminacji i przetwarzaniu bodźców sensorycznych - choroba Alzheimera

45 UKŁĄD CHOLINERGICZNY

46 ANATOMICZNE PUNKTY UCHWYTU DZIAŁANIA SUBSTANCJI UZALEŻNIAJĄCYCH

47 UZALEŻNIAJĄCE DZIAŁANIE ZLOKALIZOWANE W VTA - nagradzające działanie morfiny (agoniści receptorów opioidowych μ oraz δ) - agoniści receptora μ blokują rec. GABA zlokalizowany na neuronach DA – zwiększenie uwalniania DA w NAc

48 UZALEŻNIAJĄCE DZIAŁANIE ZLOKALIZOWANE W VTA - nagradzające działanie nikotyny - receptory nikotynowe zlokalizowane na neuronach DA - systemowe podanie nikotyny zwiększa iskrzenie neuronów DA - neurony VTA tworzą synapsy z neuronami cholinergicznymi

49 UZALEŻNIAJĄCE DZIAŁANIE ZLOKALIZOWANE W NAc - uzależniające działanie substancji stymulujących - kokaina lub amfetamina podnoszą poziom zewnątrzkomórkowej DA - uwalnianie DA w NAc związane jest częściowo z konsumpcją, a częściowo z oczekiwaniem nagrody - kokaina i amfetamina mają podobny mechanizm działania, ale - amfetamina chętnie samopodawana przez zwierzęta do NAc - kokaina niechętnie, tylko wtedy gdy stosowana jest w wysokich stężeniach i w sposób ciągły

50 UZALEŻNIAJĄCE DZIAŁANIE ZLOKALIZOWANE W NAc - uzależniające działanie morfiny i met-enkefaliny - działanie niezależne od tego w VTA - nagradzające działanie fencyklidyny i antagonistów receptora NMDA (MK-801 i CPP) - miejscem uchwytu jest skorupa NAc (shell)

51 UZALEŻNIAJĄCE DZIAŁANIE ZLOKALIZOWANE W KORZE CZOŁOWEJ - część układu nagrody - wykazuje różnice z NAc - nagradzające działanie substancji stymulujących - zwierzęta chętnie samopodają sobie kokainę do kory czołowej - amfetamina nie działa nagradzająco w tej strukturze - nagradzające działanie fencyklidyny, MK-801 i CPP

52 UZALEŻNIAJĄCE DZIAŁANIE ZLOKALIZOWANE W HIPOKAMPIE - nagradzające działanie opiatów - morfina i α-dynorfina są chętnie samopodawane do obszaru CA3 hipokampa /budowa.html

53 UZALEŻNIAJĄCE DZIAŁANIE ZLOKALIZOWANE W JĄDRZE KONAROWOMOSTOWYM - obserwowano blokowanie preferencji miejsca wywołanego morfiną i amfetaminą przez uszkodzenie tej struktury - neurony cholinergiczne z tej struktury aktywują receptory nikotynowe na neuronach DA VTA, co powoduje uwalnianie DA


Pobierz ppt "WYKŁAD 3 BIOLOGICZNE PODŁOŻE UZALEŻNIENIA. UKŁAD DOPAMINERGICZNY I JEGO STRUKTURY."

Podobne prezentacje


Reklamy Google