Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Kontrola parlamentarna rządu. Kontrola parlamentarna jako jeden z elementów zasady podziału władzy w systemach parlamentarnych, w którą wkomponowany jest.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Kontrola parlamentarna rządu. Kontrola parlamentarna jako jeden z elementów zasady podziału władzy w systemach parlamentarnych, w którą wkomponowany jest."— Zapis prezentacji:

1 Kontrola parlamentarna rządu

2 Kontrola parlamentarna jako jeden z elementów zasady podziału władzy w systemach parlamentarnych, w którą wkomponowany jest zespół środków powstrzymujących czy hamujących egzekutywę; w tym ujęciu funkcja kontrolna i funkcja inspiracyjna parlamentu tworzą parę aktywności wzajemnie się uzupełniających w ramach mechanizmu równowagi właściwej dla systemów opartych na podziale władzy. W teorii przedstawicielstwa delegujący władzę ma pełne/nieograniczone prawo kontroli postępowania swojego reprezentanta; skoro udziela mu pełnomocnictwa, to ma prawo kontroli jego wykonywania.

3 Kontrola parlamentarna rządu W klasycznym ujęciu (G.Power/A.Brazier) właściwym przede wszystkim dla modelu westminsterskiego rolą kontroli parlamentarnej jest stałe monitorowanie pracy rządu i jego członków, regularne wzywanie członków rządu do udzielania wyjaśnień (klasyczne stwierdzenie klasyka konstytucjonalizmu brytyjskiego W. Bagehot a w English Constitution Nie ma granic dla ciekawości parlamentu), a także w razie potrzeby poszukiwanie i podejmowanie działań zaradczych. Działania zaradcze nie mogą jednak wkraczać w domenę rządu, zastępować (wyręczać) rządu w jego funkcjach i kompetencjach.

4 Kontrola parlamentarna Warunkiem prawidłowej kontroli parlamentarnej jest dostęp do informacji, oznaczający konieczność zaspokojenia ciekawości parlamentu, jego organów i parlamentarzystów na temat biegu spraw publicznych pozostających w gestii rządu. Obowiązek udzielenia przez rząd informacji w nowszych konstytucjach bywa wyrażony explicite: np. Konstytucja Hiszpanii z 1978r. : Art Izby i ich komisje mogą otrzymać na żądanie, za pośrednictwem Przewodniczących Izb, potrzebną informację i pomoc od Rządu i jego departamentów oraz jakichkolwiek władz państwa i wspólnot autonomicznych. Artykuł Izby i ich komisje mogą domagać się obecności członków Rządu.

5 Kontrola parlamentarna Kontrola parlamentarna może być dokonywana przez parlament w różnych formach instytucjonalnych (na posiedzeniach parlamentu, przez organy parlamentu lub przez indywidualnych deputowanych) jak i przez organy państwa działające w całości lub w części swej aktywności na rzecz parlamentu (np. organy obrachunkowe, ombudsmani, kanclerze sprawiedliwości). Kontrola parlamentarna ma zawsze charakter następczy, ex post.

6 Pytania parlamentarne Geneza: Pierwsze potwierdzone pytanie parlamentarne datuje się na 1721r. (brytyjska Izba Lordów), jako inicjujące debatę parlamentarną brytyjska Izba Gmin w latach tych; W czasach III Republiki Francuskiej narodziła się instytucja interpelacji jako możliwość wywołania, poprzez podniesienie w pytaniu parlamentarnym zasadniczej kwestii politycznej, zarówno debaty jak i wniosku o votum nieufności.

7 Pytania parlamentarne Główne funkcje pytań parlamentarnych : uzyskanie informacji od rządu lub jego członka w sprawach o istotnym znaczeniu publicznym, możliwość przeprowadzenia w tej sprawie debaty parlamentarnej, a nawet pociągnięcia do odpowiedzialności politycznej rządu lub jego członka (obecnie praktycznie nie występuje), wywieranie nacisku na członka rządu lub rząd, przetestowanie rządu lub ministra w sprawach politycznie kontrowersyjnych, okazanie przez deputowanego zainteresowania sprawami własnego okręgu wyborczego, ukazanie opozycji jako alternatywy politycznej dla rządu, odwołanie się do opinii publicznej (np. w Wielkiej Brytanii i Finlandii godziny pytań są transmitowane w mediach)

8 Pytania parlamentarne Zasadnicze rodzaje pytań parlamentarnych: a) ustne (pytanie jak i odpowiedź udzielane są zazwyczaj ustnie, b) pisemne (pytanie i odpowiedź udzielane są zazwyczaj w formie pisemnej), c) interpelacje (żądanie udzielenia odpowiedzi w sprawach o zasadniczym znaczeniu politycznym, możliwość przeprowadzenia debaty na temat udzielonej odpowiedzi, ponadto ewentualnie zajęcie stanowiska przez parlament – np. w drodze rezolucji – lub podjęcie uchwały w sprawie votum nieufności dla rządu lub jego członka – Dania, Belgia, Austria, Grecja, Włochy, Norwegia) Ponadto występują pytania o charakterze nagłym. Narodziny – za modelem brytyjskim – w systemach parlamentarnych tzw. godzin pytań lub w systemach germańskich tzw. godziny aktualności (Niemcy, Austria).

9 Pytania parlamentarne Niekiedy dopuszcza się odmowę odpowiedzi na pytanie: - ze względu na interes publiczny lub aktualność zagadnienia wymagającego na danym etapie zachowania poufności (Francja, Holandia, Finlandia, Dania) lub - gdy kwestia dotyczy zakresu działania innego organu państwa (Irlandia, Niemcy) - ewentualnie dotyczy spraw osobistych (w większości państw europejskich). Dopuszczalna formalna kontrola pytania przez organy kierownicze parlamentu. Czas zadawania pytań i udzielania odpowiedzi jest limitowany w regulaminach parlamentarnych (od 2 dni W. Brytania do 2 miesięcy Austria). Niekiedy prawo do pytań ma charakter kolektywny (np. Niemcy, Austria, Hiszpania).

10 Pytania parlamentarne Niemcy W Bundestagu pytania pisemne, pytania ustne w czasie godziny pytań, pytania nagłe, pytania małe (zadawane przez frakcję parlamentarną lub grupę co najmniej 31 członków Bundestagu), pytania duże (zadawane przez frakcję parlamentarną lub grupę co najmniej 31 członków Bundestagu); Belgia W Izbie Reprezentantów pytania pisemne, pytania ustne, interpelacje. Regulamin zakazuje m.in. pytań w sprawach osobistych czy wymagających przedstawienia opinii prawnej.

11 Pytania parlamentarne Irlandia Pytania ustne, pytania pisemne, pytania priorytetowe, do członków rządu lub szefa rządu zadawane przez członków Dailu kilka razy w ciągu tygodnia. W ciągu 2009r. Zadano ok pytań. Szczególnym rodzajem pytań są tzw. pytania liderów zadawane do premiera (Taoisech) poza porządkiem prac parlamentarnych przez liderów opozycji; w debacie z nich wynikającej bierze udział jedynie Taoiseach oraz przywódcy partii opozycyjnych.

12 Pytania parlamentarne Francja Pytania pisemne, w tej samej formie odpowiedź w ciągu miesiąca, o niewielkim znaczeniu politycznym lecz istotnym znaczeniu dla praktyki codziennej ze względu na interpretacyjny charakter niektórych odpowiedzi (np. w sprawach europejskich, podatkowych), ok rocznie; pytania ustne bez debaty (dot. spraw lokalnych, odpowiedzi udziela parlamentarny sekretarz stanu); pytania ustne z debatą (w praktyce tylko w Senacie, z reguły w sprawach europejskich); pytania w trakcie debaty budżetowej i interpelacje połączone z wnioskiem o votum nieufności, zadawane w sprawach politycznie doniosłych przez grupę co najmniej 1/10 ogółu deputowanych.

13 Pytania parlamentarne Art. 27 Konstytucji Łotwy Sejm ma prawo zwracać się do premiera lub poszczególnych ministrów z interpelacjami i pytaniami, na które odpowiedzi powinni udzielać zapytani lub też pełnomocne osoby urzędowe przez nich wyznaczone. Premier i ministrowie na żądanie Sejmu lub jego komisji powinni przedstawić odpowiednie dokumenty lub akta. § 53 Konstytucji Danii Każdy deputowany może za zgodą Folketingu, poddać pod dyskusję każdą sprawę o znaczeniu publicznym i żądać zajęcia wobec niej stanowiska przez ministrów. § 5 rozdziału 12 szwedzkiego Aktu o formie rządu Zgodnie z zasadami określonymi w Akcie o Riksdagu, deputowany może zgłosić interpelację lub zapytanie do członka Rządu związane z jego funkcją.

14 Pytania parlamentarne Art. 111 Konstytucja Hiszpanii 1. Rząd i każdy z jego członków są zobowiązani do udzielenia odpowiedzi na kierowane do nich w Izbach interpelacje i zapytania. Regulaminy parlamentarne ustanawiają minimalny czas w tygodniu dla rodzaju debat. 2. Każda interpelacja może stanowić podstawę rezolucji, w której Izba wyraża swe stanowisko. Art. 85 Konstytucji Chorwacji Deputowani do Chorwackiego Saboru mają prawo kierowania zapytań do Rządu Republiki Chorwacji i poszczególnych ministrów. Co najmniej jedna dziesiąta deputowanych do Chorwackiego Saboru może złożyć interpelację dotyczącą pracy Rządu Republiki Chorwacji albo poszczególnych jego członków.

15 Pytanie parlamentarne Art. 68 Konstytucji Holandii Ministrowie i sekretarze stanu udzielają każdej izbie oddzielnie i na wspólnym posiedzeniu, ustnie lub pisemnie, żądanych przez jednego lub więcej deputowanych informacji, jeśli ich udzielenie nie stoi w sprzeczności z dobrem państwa. § 43 Konstytucji Finlandii Interpelacje Grupa przynajmniej dwudziestu deputowanych może zgłosić interpelację do Rady Państwa lub poszczególnego ministra w sprawach należących do kompetencji Rady Państwa lub ministra. Odpowiedź na interpelację udzielana jest na plenarnym posiedzeniu parlamentu w ciągu piętnastu dni od jej otrzymania przez Radę Państwa. Po debacie nad interpelacją przeprowadza się w parlamencie głosowanie w sprawie wotum zaufania dla Rady Państwa lub ministra, chyba że w trakcie debaty zostanie zgłoszony wniosek o wotum nieufności dla Rady Państwa lub ministra

16 Debaty parlamentarne Debata stanowi parlamentarną dyskusję na tematy interesujące deputowanych czy opinię publiczną, związane z działalnością rządu. Debatą rządzą reguły większości, zgodnie z którą większość parlamentarna ma dominujący wpływ ustalenie w porządku obrad debaty jak i jej przebieg (udział w debacie jest z reguły proporcjonalny do wielkości poszczególnych frakcji parlamentarnych) Debaty parlamentarne stały się inspiracją dla rozważań nad tzw. demokracją deliberatywną zgodnie z którą uczestniczy życia publicznego starają się poprzez otwartą dyskusję minimalizować różnice dzielące je z oponentami.

17 Debaty parlamentarne Dwa parlamenty wprowadziły odmienne regulacje, wzmacniające pozycję opozycji: Wielka Brytania – 20 dni opozycji w Izbie Gmin oraz Portugalia na żądanie opozycji 2 posiedzenia w trakcie sesji poświęcone zagadnieniu ustalonemu na wniosek 1/10 deputowanych do parlamentu. Artykuł 180 Konstytucji Portugalii (…) 2. Każdy klub parlamentarny ma prawo: c) inicjować debatę z udziałem Rządu nad aktualnymi i pilnymi sprawami o znaczeniu publicznym; d) inicjować w każdej sesji parlamentarnej dwie debaty parlamentarne w sprawach polityki ogólnej lub polityki w określonej dziedzinie, zwracając się z interpelacją do Rządu;

18 Debaty parlamentarne Austria - na wniosek 5 posłów złożony na 48 godzin przed terminem debaty, Niemcy - na wniosek 5 % deputowanych do Bundestagu debata w sprawach bieżących, Dania – debata na wniosek 17 deputowanych, Grecja – raz w miesiącu debata poświęcona przedyskutowaniu projektów ustaw złożonych przez opozycję, Norwegia – na wniosek 10 posłów lub Przewodniczącego izby, Ale: Dania – wniosek w sprawie debaty musi być zaaprobowany przez cały parlament, Hiszpania – debata za zgodą rządu, Francja – debata na żądanie rządu, Włochy – debata w Izbie Deputowanych za zgodą rządu, w Senacie w zależności od zgody Prezydenta Senatu, Finlandia – debata problemowa na pisemny wniosek deputowanego lub grupy deputowanych, zaaprobowany przez Radę Przewodniczących Eduskunty, Szwecja – debata inicjowana przez talmana po konsultacjach z frakcjami parlamentarnymi lub przez rząd.

19 Działalność komisji parlamentarnych Komisja jako grupa deputowanych powołana dla realizacji określonych przez parlament zadań. Komisja poddana jest działaniu reguły większości ale także zawiera mechanizmy ochrony praw mniejszości, co ma istotne znaczenie dla opozycji. Podział komisji hierarchiczny, specjalizacyjny (komisje resortowe - ich liczba wzrasta, ok. kilkanaście w Niemczech, Austrii, Szwecji, Finlandii, Norwegii, Danii), czasowy (komisje stałe i tymczasowe, ad hoc). W Wielkiej Brytanii i w szeregu państw anglosaskich występuje podział na standing committies (ogólnie odpowiadające komisjom stałym, o szerokim zakresie działania – najbardziej typowym przykładem jest Committee on Public Accounts w Izbie Gmin) oraz select committies (tworzone dla konkretnych, indywidualnych działań – np. prac nad konkretną ustawą lub dochodzenia w sprawie działań funkcjonariuszy publicznych)

20 Działalność komisji parlamentarnych W niektórych państwach komisje parlamentarne mają status konstytucyjny (Niemcy, Finlandia, Szwecja), a niekiedy konstytucje przesądzają o poszczególnych rodzajach komisji –np. § 35 Konstytucji Finlandii Komisje parlamentu Parlament powołuje w każdej kadencji następujące komisje: Wielką Komisję, Komisję Konstytucyjną, Komisję Spraw Zagranicznych, Komisję Finansów i inne komisje stałe przewidziane w regulaminie obrad parlamentu. Ponadto, parlament może powołać komisję nadzwyczajną w celu przygotowania lub zbadania określonej sprawy. (…) § 3 Rozdziału 4 szwedzkiego Aktu o formie rządu (…) Riksdag wybiera ze swego składu komisje, a wśród nich Komisję Konstytucyjną oraz Komisję Finansową, zgodnie z postanowieniami Aktu o Riksdagu. (…)

21 Działalność komisji parlamentarnych Uprawnienia kontrolne komisji stałych: Prawo wzywania członków rządu i innych osób celem uzyskania od nich wyjaśnień m.in.: Austria, Belgia, Dania, Finlandia, Francja, Niemcy, Grecja, Włochy, Hiszpania, Holandia, Norwegia Szwecja; niedopuszczalne w Wielkiej Brytanii i Irlandii. W Danii przyjęte jest także pisemne zadawanie pytań członkowi rządu i otrzymywanie pisemnych od niego odpowiedzi. Przykłady regulacji: Artykuł 43 niemieckiej Ustawy Zasadniczej (1) Bundestag oraz jego komisje mogą zażądać obecności każdego członka Rządu Federalnego. Art. 66 ust. 3 Konstytucji Grecji Izba Deputowanych i komisje parlamentarne mogą domagać się obecności ministra lub sekretarza stanu odpowiedzialnych za sprawy będące przedmiotem obrad. Komisje parlamentarne mają prawo wezwać każdą osobę, której obecność uznają za przydatną w swoich pracach, informując o tym właściwego ministra.

22 Działalność komisji parlamentarnych Art. 110 Konstytucji Hiszpanii 1. Izby i ich komisje mogą domagać się obecności członków Rządu. Art. 38 ust. 2 Konstytucji Czech Członek rządu ma obowiązek osobistego stawiennictwa na posiedzeniu Izby Poselskiej, jeśli zażąda ona tego uchwałą. Dotyczy to także posiedzenia komitetu, komisji lub komisji śledczej, gdzie jednak członka rządu może zastąpić zastępca lub inny członek rządu, o ile nie jest wyraźnie żądane stawiennictwo osobiste.

23 Działalność komisji parlamentarnych Prawo żądania przedłożenia dokumentów kierowane do rządu, a niekiedy instytucji prywatnych m.in.: Austria, Belgia, Finlandia, Francja, Szwecja, Hiszpania, Luksemburg, Szwajcaria; niedopuszczalne m.in. w Portugalii, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Włoszech, Holandii, Norwegii. Przykład: § 51 Konstytucji Danii Folketing może powoływać komisje spośród deputowanych dla zbadania spraw o znaczeniu ogólnym. Komisje takie uprawnione są do żądania ustnych i pisemnych informacji zarówno od osób prywatnych, jak i od władz publicznych. Artykuł 110 Konstytucji Rumunii INFORMOWANIE PARLAMENTU (1) Rząd oraz pozostałe organy administracji publicznej są obowiązane, w ramach kontroli parlamentarnej nad ich działalnością, do przedkładania informacji i dokumentów żądanych przez Izbę Deputowanych, Senat lub komisje parlamentarne, za pośrednictwem ich przewodniczących

24 Działalność komisji parlamentarnych § 47 Konstytucji Finlandii Prawo parlamentu do informacji Parlament ma prawo do otrzymywania od Rady Państwa informacji potrzebnych do rozpatrywania spraw. Właściwy minister zapewnia, aby komisje stałe i inne organy parlamentu miały dostęp bez zwłoki do niezbędnych dokumentów i innych informacji, będących w posiadaniu władz. Każda komisja stała ma prawo do otrzymywania informacji od Rady Państwa lub właściwego ministerstwa w sprawach będących w zakresie kompetencji komisji. Komisja stała może na podstawie informacji przyjąć uwagi kierowane do Rady Państwa lub ministerstwa. W Danii występuje także możliwość kierowania przez komisję parlamentarną pytań do członków rządu w związku z pracami nad ustawą lub rezolucją, przy czym minister ma obowiązek udzielenia odpowiedzi pisemnie lub ustnie, w trakcie posiedzenia komisji.

25 Działalność komisji parlamentarnych Komisje śledcze, pierwszy stwierdzony przypadek w parlamentaryzmie angielskim w 1340r.w sprawie wydatkowania środków finansowych, W czasach Rewolucji Francuskiej m.in. Komisja dwudziestu czterech, komisja belgijska, Współcześnie występuje kilka odmian komisji o charakterze śledczym: Komisje stałe np. model brytyjski (stałe komisje resortowe, obejmujące swoim zakresem obszary działania rządu), występują w ograniczonym zakresie w Niemczech (Komisja Obrony), w Hiszpanii (Komisja ds. Statusu Deputowanych), we Francji, Szwecja (Komisja Konstytucyjna), Norwegia (Komisja Kontroli, Komisja Protokolarna), Finlandia (Komisja Finansów). Art. 153 Konstytucji Szwajcarii (…) 4. Komisjom przy wypełnianiu ich zadań przysługuje prawo do informacji, prawo wglądu i uprawnienia śledcze. Ich zakres określa ustawa.

26 Działalność komisji parlamentarnych Przykład norweski – Komisja Konstytucyjna, badająca protokoły z posiedzeń Rady Państwa w zw. z § 30 Konstytucji Norwegii: W Radzie Państwa prowadzony jest protokół ze wszystkich rozpatrywanych spraw. Sprawy dyplomatyczne, które rozstrzygane są w Radzie Państwa z zachowaniem tajemnicy, umieszczane są w specjalnym protokole. To samo dotyczy tych spraw dowództwa wojskowego, o których Rada Państwa rozstrzygnęła z zachowaniem tajemnicy. Każdy, kto zasiada w Radzie Państwa, ma obowiązek otwarcie wypowiadać swoją opinię, a Król zobowiązany jest jej wysłuchać. Niemniej Król podejmuje decyzję według własnego uznania. Jeżeli któryś z członków Rady Państwa jest zdania, że decyzja Króla koliduje z formą państwa lub Prawami Królestwa, lub jest jawnie szkodliwa dla Królestwa, jego obowiązkiem jest złożyć wyraźny protest oraz dołączyć swoją opinię do protokołu. Kto nie zaprotestuje w podobny sposób, uznany będzie za akceptującego decyzję Króla i poniesie za to odpowiedzialność w sposób, który zostanie następnie określony oraz może zostać postawiony przez Odelsting w stan oskarżenia przed Trybunałem Królestwa.

27 Działalność komisji parlamentarnych § 1 rozdział 12 szwedzkiego Aktu o formie rządu Komisja Konstytucyjna ma prawo kontrolować wykonywanie obowiązków przez członków Rządu oraz sposób ich pracy przy załatwianiu spraw rządowych. Komisja ma prawo dostępu do protokołów dotyczących decyzji rządowych i związanych z tym dokumentów. Każda inna komisja oraz każdy deputowany może skierować do Komisji Konstytucyjnej pisemne zapytanie dotyczące obowiązków i sposobu pracy członka Rządu. § 2 rozdział 12 szwedzkiego Aktu o formie rządu Obowiązkiem Komisji Konstytucyjnej jest, w uzasadnionych wypadkach, ale nie rzadziej niż raz w roku, zawiadomić Riksdag o swoich istotnych spostrzeżeniach poczynionych w trakcie kontroli. Riksdag może spostrzeżenia te przedłożyć Rządowi.

28 Działalność komisji parlamentarnych Komisje śledcze powoływane ad hoc, nadzwyczajne, np. Niemcy, Włochy, Czechy: Artykuł 82 Konstytucji Włoch Każda izba może zarządzić dochodzenia w sprawach stanowiących interes publiczny. W tym celu powołuje spośród swoich członków komisję tworzoną w sposób odzwierciedlający proporcje siły poszczególnych grup parlamentarnych. Komisja śledcza prowadzi dochodzenia i przesłuchania, dysponując takimi samymi uprawnieniami i podlegając takim samym ograniczeniom jak władza sądowa.

29 Działalność komisji parlamentarnych Artykuł 44 niemieckiej Ustawy Zasadniczej (1) Bundestag ma prawo, a na wniosek jednej czwartej liczby deputowanych obowiązek powołania komisji śledczej, która w postępowaniu jawnym przeprowadza niezbędne dowody. Jawność może zostać wyłączona. (2) Do postępowania dowodowego znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy postępowania karnego. Nie narusza to tajemnicy korespondencji, pocztowej i telekomunikacyjnej. (3) Sądy i władze administracyjne są zobowiązane do udzielenia pomocy prawnej i urzędowej. (3) Uchwały komisji śledczych nie podlegają rozpoznaniu przez sądy. Sądy mają swobodę w ustalaniu i ocenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę dochodzenia.

30 Działalność komisji parlamentarnych Artykuł 76 Konstytucji Hiszpanii 1. Kongres i Senat oraz w określonych wypadkach obie Izby wspólnie, mogą powoływać komisje śledcze dla zbadania dowolnej sprawy o charakterze publicznym. Ich wnioski nie są wiążące dla sądów, ani nie wzruszają orzeczeń sądowych. Jednakże o wynikach śledztwa powiadamia się prokuraturę w celu podjęcia, gdy uzna to za uzasadnione, odpowiednich działań. Art. 68 Konstytucji Grecji 2. Izba Deputowanych powołuje spośród swych członków komisje śledcze, na wniosek 1/5 ogólnej liczby deputowanych, przyjęty większością co najmniej 2/5 głosów ogólnej liczby deputowanych. Powołanie komisji śledczych do rozpatrzenia spraw związanych z polityką zagraniczną i obroną narodową może nastąpić jedynie w przypadku opowiedzenia się za takim wnioskiem bezwzględnej większości ogólnej liczby deputowanych

31 Działalność komisji parlamentarnych Komisje informacyjne, przygotowujące materiały dla parlamentu, pozwalające mu na lepszą orientację w zagadnieniach stanowiących obszar przyszłej legislacji, np. Francja, Włochy (dawniej tzw. komisja ankietowa) Komisje powoływane na wniosek mniejszości (opozycji): w niemieckim Bundestagu (1/4 członków), w Grecji 1/5 deputowanych, w Portugalii 1/5 deputowanych i zagwarantowanym udziałem opozycji, a nawet przyznające funkcję przewodniczącego komisji śledczej przedstawicielowi opozycji (Chorwacja) Komisje powołane na skutek uchwały parlamentu: Francja (na wniosek frakcji), w Hiszpanii (na wniosek dwóch frakcji), Austria (na wniosek deputowanego) zakaz powoływania komisji śledczych (Szwecja, Norwegia, Finlandia) Francja – misje informacyjne (skład 10 członków Zgromadzenia Narodowego, raporty pisemne)

32 Działalność komisji parlamentarnych Szczególne przykłady skandynawskie: Rozdział 10 § 6 Aktu o formie rządu Rząd powinien na bieżąco informować Doradczą Radę Spraw Zagranicznych o stosunkach międzynarodowych, mających znaczenie dla Królestwa oraz przeprowadzać, w miarę potrzeby, konsultacje z Radą. Rząd powinien, w miarę możliwości, przeprowadzić konsultacje z Radą we wszystkich sprawach większej wagi. Rozdział 10 § 7 Aktu o formie rządu Doradcza Rada Spraw Zagranicznych składa się z Przewodniczącego Riksdagu i dziewięciu innych deputownych wybieranych przez Riksdag. Przepisy szczegółowe dotyczące składu Doradczej Rady Spraw Zagranicznych zamieszczone zostały w Akcie o Riksdagu. Doradcza Rada Spraw Zagranicznych zbiera się na wniosek Rządu. Rząd ma obowiązek zwołać Radę, jeżeli tego żąda co najmniej czterech członków Rady. Posiedzeniom Rady przewodniczy Głowa Państwa, a w razie zaistnienia przeszkody, premier. Członek Doradczej Rady Spraw Zagranicznych oraz osoby z nim związane powinny zachować ostrożność w przekazywaniu informacji uzyskanych w tym charakterze. Przewodniczący obradom Rady może zarządzić bezwarunkową tajność prac.

33 Działalność komisji parlamentarnych § 19 ust. 3 Konstytucji Danii Folketing wyłoni ze swego grona Komitet Spraw Zagranicznych, którego rady rząd będzie zasięgał przed podjęciem każdej decyzji o poważniejszym znaczeniu dla polityki zagranicznej. Ustawa ureguluje zasady dotyczące Komitetu Spraw Zagranicznych.

34 Kontrola wydatków publicznych Francja Komisja Finansów Zgromadzenia Narodowego powołuje specjalnych sprawozdawców, którzy badają wykonanie budżetu przez każdy z resortów w oparciu o specjalną ankietę. Ponadto Zgromadzenie Narodowe otrzymuje sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego o wykonaniu budżetu przez rząd; brak absolutorium. Wielka Brytania Komisja Rachunków Publicznych Public Accounts Committee (PAC) na czele której zwyczajowo stoi jeden z najważniejszych polityków (posłów) opozycyjnych. Jeje celem jest sprawdzenie czy wydatki rządowe zgodne są celami ustalonymi przez parlament. Komisja wspierana jest przez Kontrolera i Audytora Generalnego Czerwona Księga zawiera informację o poniesionych wydatkach, przedstawiana przez rząd weryfikowana przez Komisję Rachunków Publicznych Izby Gmin we współpracy z Kontrolerem i Audytorem Generalnym, który kontroluje rachunki urzędów i zajmuje się wydajnością, gospodarnością i skutecznością działania

35 Kontrola wydatków publicznych Włochy sprawozdanie ministra ds. budżetu oraz sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego, brak absolutorium Kraje skandynawskie – szczegółowa kontrola finansowa traktowana jako rekompensata tolerowania rządów mniejszościowych, wspierana przez rewidentów powoływanych przez parlament w Szwecji (6), Danii (5), Norwegii (5) i Finlandii (3)

36 Kontrola wydatków publicznych § 90 Konstytucji Finlandii z 1999r. Nadzór i kontrola finansów publicznych Parlament nadzoruje finanse publiczne i realizację budżetu państwa. W tym celu parlament wybiera spośród deputowanych rewidentów państwowych. Kontrola finansów publicznych i przestrzegania budżetu państwa należy do niezależnego Urzędu Rewidentów Państwowych afiliowanego przy parlamencie. Szczegółowe przepisy dotyczące działalności i obowiązków rewidentów państwowych określa ustawa. Rewidenci państwowi i Urząd Rewidentów Państwowych mają prawo żądać wszelkich, niezbędnych dla wykonywania ich obowiązków, informacji od władz i innych podmiotów podlegających kontroli.

37 Kontrola wydatków publicznych Wyspecjalizowane organy kontroli, rodzaje: a)Trybunały Obrachunkowe – specjalne sądy, kontrolujące wydatkowanie środków publicznych ale także orzekające o konsekwencjach niewłaściwego prowadzenia operacji finansowych, nakładające kary, zasądzające odszkodowania, niezależne od parlamentu i rządu – Belgia, Francja, Grecja, Hiszpania, Portugalia, Włochy b)Izby Obrachunkowe – organy działające według procedur quasi – sądowych lecz bez uprawnień orzeczniczych, niezależne od rządu lecz współpracujące z parlamentem – Niemcy, Austria c)Organy jednoosobowe, podlegające parlamentowi lub wspomagające jego działalność w zakresie kontroli wydatków publicznych – Kontroler Państwowy Danii, Urząd Kontroli Państwowej Finlandii, Kontroler i Audytor Generalny Irlandii, Kontroler i Audytor Generalny Wielkiej Brytanii, stojące na czele aparatu administracyjnego d)Urząd Kontroli podległy rządowi – Szwecja Przedmiot działania: działalność administracji rządowej, w Belgii, Austrii, Hiszpanii, Portugalii i we Włoszech także władz regionalnych

38 Kontrola wydatków publicznych Artykuł 114 niemieckiej Ustawy Zasadniczej (1) Federalny minister finansów jest zobowiązany do składania Bundestagowi i Bundesratowi w ciągu następnego roku obrachunkowego sprawozdań o wszystkich wpływach i wydatkach, jak również o majątku i zadłużeniu w celu udzielenia Rządowi Federalnemu absolutorium. (2) Federalna Izba Obrachunkowa, której członkom przysługuje niezawisłość sędziowska, bada sprawozdania jak również gospodarność i rzetelność wykonywania budżetu, i gospodarowania. Składa ona poza Rządem Federalnym coroczne sprawozdania bezpośrednio Bundestagowi i Bundesratowi. Pozostałe uprawnienia Federalnej Izby Obrachunkowej regulowane są w drodze ustawy federalnej.

39 Kontrola wydatków publicznych Artykuł 136 Konstytucji Hiszpanii 1. Trybunał Obrachunkowy jest najwyższym organem kontroli rachunków i działalności gospodarczej państwa, a także sektora publicznego. Podlega on bezpośrednio Kortezom Generalnym i sprawuje swoje funkcje z ich upoważnienia w zakresie badania i zatwierdzenia zamknięcia rachunków państwowych. 2. Rachunki państwa i publicznego sektora państwowego są przedkładane Trybunałowi Obrachunkowemu i są przez niego kontrolowane. Trybunał Obrachunkowy, bez uszczerbku dla swych uprawnień, przekazuje Kortezom Generalnym roczną informację, w której, gdy zachodzi taka potrzeba, komunikuje o powstałych przekroczeniach lub o wypadkach powstania, jego zdaniem, przesłanek odpowiedzialności. 3. Członkowie Trybunału Obrachunkowego cieszą się taką samą niezawisłością i nieusuwalnością jak sędziowie; dotyczą ich te same przypadki niepołączalności ich stanowiska z innymi funkcjami.

40 Kontrola wydatków publicznych Artykuł 100 Konstytucji Włoch Trybunał Obrachunkowy wykonuje kontrolę wstępną legalności aktów rządu oraz także kontrolę następczą w zakresie zarządzania budżetem państwa. Uczestniczy, w wypadkach i w formach określonych przez ustawę, w kontroli zarządzania finansowego instytucji subwencjonowanych przez państwo w trybie zwykłym. Wynik dokonanej kontroli przedstawia bezpośrednio izbom. Artykuł 107 Konstytucji Portugalii Wykonanie budżetu podlega kontroli Trybunału Obrachunkowego i Zgromadzenia Republiki, które ocenia i przyjmuje ogólne rachunki państwa, w tym rachunki systemu zabezpieczenia społecznego, na podstawie opinii wydanej przez Trybunał.

41 Kontrola wydatków publicznych Artykuł 76 Konstytucji Holandii Porucza się Powszechnej Izbie Obrachunkowej badanie dochodów i wydatków państwa. Artykuł 77 Konstytucji Holandii 1. Członków Powszechnej Izby Obrachunkowej powołuje się dożywotnio dekretem królewskim spośród trzech kandydatów zaproponowanych przez Drugą Izbę Stanów Generalnych. Art. 97 (1) Konstytucji Czech Najwyższy Urząd Kontroli jest organem niezawisłym. Sprawuje kontrolę gospodarowania majątkiem państwowym oraz wykonania budżetu państwa.

42 Kontrola wydatków publicznych Artykuł 180 Konstytucji Belgii Członków Izby Obrachunkowej powołuje Izba Reprezentantów na okres wskazany w ustawie. Izba Obrachunkowa powołana jest do kontroli i rozliczania wydatków administracji ogólnej i wszystkich zobowiązanych wobec skarbu państwa. Czuwa ona, by żadna pozycja wydatków nie została przekroczona i by nie dokonywano przenoszeń środków z innych pozycji. Izba wykonuje również ogólną kontrolę operacji odnoszących się do założeń i do odzyskiwania praw nabytych przez państwo, w tym i dochodów fiskalnych. Izba powołana jest także do sprawdzania wydatków różnych dziedzin administracji państwa i uprawniona do żądania w tym celu wszelkich niezbędnych informacji. Ogólne sprawozdanie z wykonania budżetu państwa jest przedkładane izbom parlamentu wraz z uwagami Izby Obrachunkowej.

43 Kontrola wydatków publicznych Art. 139 Konstytucji Rumunii IZBA OBRACHUNKOWA (1) Izba Obrachunkowa sprawuje nadzór nad sposobem kształtowania, zarządzania i wykorzystywania zasobów finansowych państwa oraz sektora publicznego. W zakresie określonym ustawą Izbie Obrachunkowej przysługują także kompetencje sądownicze. (2) Izba Obrachunkowa przedstawia każdego roku Parlamentowi sprawozdanie dotyczące rachunków objętych narodowym budżetem publicznym z poprzedniego roku budżetowego, w tym również stwierdzone nieprawidłowości. (3) Na żądanie Izby Deputowanych lub Senatu, Izba Obrachunkowa kontroluje sposób zarządzania zasobami publicznymi i składa sprawozdanie o stwierdzonych faktach. (4) Członkowie Izby Obrachunkowej, mianowani przez Parlament, są niezawiśli i nieusuwalni, zgodnie z ustawą. Podlegają tym samym zakazom niepołączalności pełnienia innych funkcji, jak te przewidziane ustawą w stosunku do sędziów.

44 Sprawozdania parlamentarne rządu W monarchiach spotykamy się z mowami tronowymi, przedstawiającymi zarówno zamierzenia rządu jak i rodzaj sprawozdania z realizacji wcześniej zapowiadanych przedsięwzięć. Ponadto w większości państw w systemach parlamentarnych przyjęte jest składanie sprawozdania przez rząd na żądanie parlamentu lub też okresowo. Niekiedy obowiązek ten ulega instytucjonalizacji na drodze konstytucyjnej. § 46 Konstytucji Finlandii Sprawozdania dla parlamentu Rząd przedstawia parlamentowi coroczne sprawozdania ze swojej działalności i o środkach podjętych dla realizacji decyzji parlamentu, a także sprawozdanie o finansach publicznych i realizacji budżetu § 38 Konstytucji Danii (1) Na pierwszym posiedzeniu w roku obrad premier zdaje sprawę z ogólnego stanu Królestwa oraz przedsięwzięć proponowanych przez Rząd. (2) Sprawozdanie to staje się przedmiotem debaty generalnej.

45 Kontrola parlamentarna użycia sił zbrojnych poza granicami kraju Generalnie, użycie sił zbrojnych pozostaje w gestii egzekutywy. Jednak coraz częstsza praktyka użycia sił zbrojnych poza granicami kraju w celach innych niż stricte militarne (misje pokojowe, misje stabilizacyjne), choć niekiedy trudne do wyraźnego zdefiniowania (przykład roli holenderskich sił zbrojnych w Srebrenicy) prowadzi w niektórych państwach do uzależnienia decyzji rządu w sprawie wysłania sił zbrojnych poza granicę od decyzji parlamentu. Przykładowo, takie państwa jak Finlandia, Hiszpania, Irlandia, Niemcy, Słowacja, Szwajcaria, Szwecja, Węgry wymagają wcześniejszej zgody parlamentu na wysłanie wojsk poza granicę (np. w Irlandii dot. wysłania powyżej 12 żołnierzy, w Szwajcarii powyżej 100 żołnierzy na okres dłuższy niż 3 tygodnie). W Niemczech projekt decyzji rządu o wysłaniu wojsk poza granicę kraju przesyłany jest do Bundestagu i uważa się za zaakceptowany jeśli w przeciągu 7 dni żadna frakcja lub grupa co najmniej 5% deputowanych nie wystąpi z wnioskiem o podjęcie w tej sprawy formalnej uchwały.

46 Szczególne przypadki instrumentów kontrolnych w państwach o systemach parlamentarnych Grecja – petycje obywateli przesyłane do parlamentu mogą być następnie przedmiotem wystąpienia parlamentarzysty do odpowiedniego ministra (art. 125 Regulaminu) Portugalia - zgodnie z art. 178 ust. 3 Konstytucji petycje kierowane do Zgromadzenia są rozpatrywane przez poszczególne komisje lub przez komisję specjalnie w tym celu powołaną, która może wysłuchać opinii pozostałych komisji właściwych rzeczowo, przy czym w każdym przypadku można zwrócić się o złożenie zeznań do każdego obywatela. Hiszpania – zgodnie z art. 77 Konstytucji, izby mogą otrzymywać petycje indywidualne i zbiorowe, zawsze złożone na piśmie; zakazane jest przedkładanie petycji bezpośrednio przez manifestacje obywateli. Otrzymane petycje Izby mogą kierować do Rządu. Rząd jest zobowiązany na żądanie Izb ustosunkować się do ich treści.


Pobierz ppt "Kontrola parlamentarna rządu. Kontrola parlamentarna jako jeden z elementów zasady podziału władzy w systemach parlamentarnych, w którą wkomponowany jest."

Podobne prezentacje


Reklamy Google