Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pojęcie znaku Przez znak można w związku z tym rozumieć coś zmysłowo spostrzeganego (obiekt, cecha jakiegoś obiektu, zdarzenie, np. które może być widziane,

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Pojęcie znaku Przez znak można w związku z tym rozumieć coś zmysłowo spostrzeganego (obiekt, cecha jakiegoś obiektu, zdarzenie, np. które może być widziane,"— Zapis prezentacji:

1 Pojęcie znaku Przez znak można w związku z tym rozumieć coś zmysłowo spostrzeganego (obiekt, cecha jakiegoś obiektu, zdarzenie, np. które może być widziane, słyszane), co odsyła do czegoś innego, znak bowiem zawsze spełnia funkcję reprezentowania czegoś innego, odsyłania do czegoś innego, przywoływania na myśl czegoś innego. Jednak ta definicja nie obejmuje wszystkich przypadków funkcjonowania znaku; Czy bowiem znakiem musi być koniecznie coś zmysłowo postrzeganego – to znaczy jakiś byt fizyczny, który może być dany organom zmysłów? Czy znakiem nie może być na przykład ból zęba, a więc zjawisko psychiczne, nie fizyczne? Nie widać powodu, dla którego nie mógłby on być znakiem, skoro może on odsyłać do czegoś innego (na przykład wywoływać myśl, że coś jest nie w porządku z naszym uzębieniem, czy ewokować potrzebę pójścia do dentysty). A pojęcie czegoś? Przecież właśnie z tej racji, że jest ono pojęciem czegoś, reprezentuje ono coś, mimo, że pojęcia nie można spostrzec żadnym zmysłem. Ograniczenie dziedziny znaków do obiektów zmysłowo spostrzeganych nie jest więc uzasadnione. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby znakami były też byty psychiczne czy umysłowe. Co więcej, jeśli znakiem jest coś co odsyła do czegoś innego, to same obiekty fizyczne w ogóle nie mogą być znakami we właściwym znaczeniu tego słowa. Niech na przykład naszym kandydatem do bycia znakiem będzie jakieś słowo, traktowane jako obiekt fizyczny (napis), a tym znak, który do czegoś odsyła – jakiś przedmiot przez to słowo oznaczany. Czy odpowiednia relacja znakowa w istocie zachodzi pomiędzy słowem i przedmiotem? Odpowiedź na to pytanie jest jednoznaczna, nie zachodzi żadna bezpośrednia relacja między słowem a przedmiotem. Obiekt fizyczny może co najwyżej działać na inny obiekt, nie może natomiast do niczego odsyłać – relacja odsyłania nie jest działaniem fizycznym. Słowa w książce przez nikogo w danej chwili nie czytanej do niczego nie odsyłają, są jedynie liniami na papierze, przedmiotami fizycznymi. Nie są więc one wówczas znakami. Stają się nimi, gdy widzi i rozumie je jakiś czytelnik. Stąd wniosek, że związek pomiędzy nazwą i jej przedmiotem może zachodzić jedynie za pośrednictwem procesu umysłowego. A skoro tak, to odpowiedni związek zachodzi de facto pomiędzy nazwą widzianą bądź słyszaną (czyli reprezentacją psychiczną) i przedmiotem.

2 Koncepcja znaku Ferdynanda de Saussurea Ferdynand de Saussure nawiązywał do komunikacyjnego rozumienia znaku. Według niego znakiem nazywany połączenie pojęcia i obrazu akustycznego. Znak językowy łączy więc nie tyle rzecz i nazwę, ale pojęcie i obraz akustyczny. Ten ostatni nie jest dźwiękiem materialnym, czymś czysto fizycznym, ale psychicznym odbiciem dźwięku, wyobrażeniem, jakie daje nam o nich świadectwo zmysłowe. Słowo traktowane jako znak jest czymś dwoistym, powstałym ze złączenia dwóch składników. Obydwa te składniki zawarte w znaku językowym są zatem natury psychicznej, a połączone są więzią asocjacji. Saussure proponuje zachowanie wyrazu znak dla oznaczenie całości i zastąpienie wyrazu pojęcie przez element znaczony (signifie), a obraz akustyczny przez element znaczący (signifiant). Znak ma charakter binarny (dwudzielny): złożony ze strony oznaczającej (signifiant) i oznaczanej (signifié). Więź pomiędzy tymi elementami ma charakter arbitralny, ponieważ pojęcia się zmieniają, nie ma żadnego koniecznego, naturalnego, istotnego znaczenia wiążącego signifiant i signifié. pojęcie (signifié) obraz akustyczny (signifiant) drzewo

3 Znak językowy - jest konwencjonalny (oparty na umowie społecznej); - jest dowolny (arbitralny) w relacji obrazu akustycznego / graficznego (signifiant) do pojęcia (signifié); pojecie nie jest związane żadnym związkiem z szeregiem dźwięków, które mogą służyć jako signifiant, równie dobrze można by je przedstawić za pomocą jakiegokolwiek innego szeregu dźwięków. - obraz akustyczny / graficzny znaku (signifiant) ma charakter linearny; signifiant z natury rzeczy jest akustyczny i rozwija się w czasie, przedstawia pewna rozciągłość, która jest wymierna tylko w kierunku linearnym. - wartość znaku językowego jest określana w jego relacji do innych znaków; znak jest utworzony w języku poprzez różnice, które oddzielają jego obraz akustyczny i rdzeń pojęciowy od innych znaków; znak ma charakter dystynktywny, jest tym, czym nie są inne znaki; - De Saussure kladł nacisk na fakt, że znaki istnieją wyłącznie w systemie, nie mogą pojawiać się poza nim; systemem znaków jest ich język; pol. drzewo łac. arbor ang. tree fr. arbre

4 Znaczenie znaku Znaczenie – związek między signifiant (obrazem akustycznym) i signifié (pojęciem) Wartość znaku – związek znaku z innymi znakami w obrębie systemu signifié signifiant signifié signifiant

5 Teoria znaku Peircea koncepcja logistyczna, w której rozważa się znaki – podobnie jak w logice wyrażenia językowe – bez odniesienia do użytkownika, tj. do jakiegoś podmiotu. W ten sposób otrzymujemy logikę relacji, twórcą której był nota bene właśnie Peirce. W logice relacji rozróżnia się monady, diady i triady. Monada to jedynie warunek, potencjalny człon jakiejś możliwej relacji. Diada to relacja dwuczłonowa, bezpośrednie odniesienie czegoś do czegoś innego (np. relacja bycia większym od). Triada to relacja trójczłonowa (np. leży między), bądź relacja triadyczna koncepcja znaku obywa się bez uwzględnienia użytkowników. koncepcja matematyczna - podobnie jak matematyka, semiotyka jest nauką teoretyczną, formalną i aprioryczną, a nie opisową nauka o faktach. podobnie jak matematyka, bada ona pewne struktury oraz ich przekształcenia. Aby ją skonceptualizować matematycznie, można w tym celu użyć na przykład teorii grafów. Graf to struktura relacyjna zbudowana z wierzchołków i krawędzi łączących pewne wierzchołki. Jeśli te krawędzie maja wyróżniony kierunek, mamy do czynienia z grafem skierowanym (zorientowanym). Przykład grafu niezorientowanego: sieć dróg łączących miejscowości; przykład grafu zorientowanego: układ krwionośny. Tak rozumiana teoria grafów opisywałaby związki miedzy znakami niezależne od jakiegokolwiek użytkownika; koncepcja metafizyczna: jest to pewna wersja idealizmu obiektywnego, podobna z ducha do platonizmu. Triada jest zawsze czymś ogólnym, uniwersale, a jako taka nie może być faktem psychologicznym: Prawdziwa triada nie może należeć do świata jakości ani do świata faktów, lecz może być jedynie prawem lub regularnością jakości czy faktów. Jest ona wszelako oddzielona zupełnie od tych dwóch światów i istnieje jedynie w [idealnym] świecie reprezentacji.

6 Triadyczna koncepcja znaku Charles Sanders Peirce pisze o trzech korelatach znaku, wskazuje na trzeci spośród nich (interpretant) jako łączący, scalający reprezentamen z przedmiotem. Uwagę zwrócić w tym miejscu należy na fakt, że taka koncepcja znaku mówi o interpretacji, jako o mediującej reprezentacji" Wiąże się to bezpośrednio z poznaniem symbolicznym stojącym w opozycji do poznania intuicyjnego. Komunikacja, będąca transmisją informacji zawartej w znaku, pozwala nadawcy i odbiorcy negocjować przekaz, poszerzać wiedzę. Cechą poznania symbolicznego jest to, że nie ujmuje ono przedmiotu całościowo (jak to ma miejsce w przypadku poznania intuicyjnego), ale daje nam obraz niepełny wymagający interpretacji. Kategoria interpretanta określa rolę, jaką znak ma spełniać a która polega na zastępowaniu czegoś dla kogoś". Triada to relacja trzech elementów powiązanych w taki sposób, że jeden z nich występuje jako łącznik między pozostałymi dwoma. Istotą triady jest zatem zapośredniczenie dwóch elementów przez trzeci, czyli mediacja. "Triadyczna koncepcja znaku polega więc na ujmowaniu znaku jako jedności będącej relacją trójczłonową pomiędzy środkiem przekazu, przedmiotem i interpretantem;

7 Podział znaków według Peircea Ikony/znaki ikoniczne: (oparte na posiadaniu pewnej cechy wspólnej z przedmiotem, zasadzie analogii lub podobieństwa; związek między signifiant – signifié nie jest arbitralny); znaki ikoniczne dzielą się na trzy grupy: obrazy (odzwierciedlają przedmioty na zasadzie podobieństwa), diagramy (na zasadzie struktury), metafory (uwydatniają istotnych cech przedmiotu, od którego się odnoszą); Indeksy/znaki indeksalne oparte na fizycznym/egzystencjalnym związku modela/przedmiotu ze znakiem, np. dym jako znak ognia; Symbole/znaki symboliczne oparte na umowie społecznej, funkcjonujące w danej strukturze kulturowej. Jest to podział, który stanowić będzie podstawę dla budowania modeli komunikowania. Ikona zachowuje silne podobieństwo do elementu znaczonego. Przykładem ikony jest fotografia osoby, portret, perfumy sygnalizujące podniecenie seksualne. Istotną, szczególnie wyróżniającą cechą znaku ikonicznego jest to, że dzięki jego bezpośredniej obserwacji można odkryć prawdy o przedmiocie inne niż te, które wystarczają do określenia jego budowy. Indeks posiada bezpośredni związek fizyczny z przedmiotem, do którego się odnosi. Indeksem ognia jest dym, przeziębienia jest kichanie. Symbol jest znakiem, który oznacza jakiś przedmiot w wyniku przyjętej konwencji. Wszystkie słowa i cyfry arabskie są symbolami.

8 Semiologia Rolanda Barthesa Początkowo Barthes opisał teorię semiotyczną jako próbę wyjaśnienia pojęcia mitu; Później wprowadził pojęcie konotacja dla wyjaśnienia bagażu ideologicznego znaku; Teoria znaku Barthesa pozostawała pod silnym wpływem Ferdynanda de Saussurea; Barthes przenosi językoznawczą teorię semiotyczną na znaki ikoniczne; Głównym problemem teorii znaku Barthesa był związek elementu znaczącego (signifiant) i znaczonego (signifiè); Barthes zajmował się znaczeniem znaku, jego celem było opisane znaczenia jednostkowego budowanego przez znak; Barthes zajmował się również systemami semiologicznymi; w jego ujęciu był min mit, symbol (oparte na konotacji) i język (oparty na denotacji). Semiotyka jest według Barthesa nauką o formie, ponieważ bada znaczenie niezależnie od treści; w tym sensie mitologia – uważana przez Barthesa za system znakowy (semiotyczny) jest nauką formalną, ale także ideologiczną; bada ona bowiem formy idei; system Barthesa jest w trójwymiarowy składa się z trzech elementów: znaczącego, znaczonego i znaku, które funkcjonują w porządku oznaczania pierwszego stopnia (opartym na denotatywnym znaczeniu) i drugiego stopnia (opartym na znaczeniu konotatywnym).

9 Znak jest częścią systemu Teoria znaku Barhesa szukała oparta zarówno w języku (denotacja), jak i w powszechnie panujących w danej grupie społecznej uwarunkowaniach kulturowych (konotacja); Teoria znaku Barthesa jest więc teorią ideologiczną, a jej systemem może być język (system lingwistyczny) mit, symbol (system kulturowy, ideologiczny); Barthes wierzył, że znaczące kulturowe systemy semiotyczne koncentrują się na stanie obecnym; mitologia otaczająca najważniejsze znaki danej społeczności przedstawia dzisiejszy stan świata, choćby nie wiadomo, jak chaotyczny i niesprawiedliwy, jako stan neutralny, nieunikniony i wieczny; Znaki znajdujące się w przekazie nie są uniwersalnie dane, ale są określone historycznie i społecznie w wyniku istniejących celów i interesów, które się za nimi skrywają. Systemem znaków są również paradygmat i syntagma, które umożliwiają organizację znaków w kody, które rozumieć należy jako systemy oznaczania; wszystkie kody niosą ze sobą znaczenie, są uwarunkowane kulturowo; mają funkcję komunikacyjną i społeczną; Systemy znakowe mają charakter uniwersalny; język – zdaniem Barthesa – występuje zarówno w mediach opartych na piśmie jak i w fotografii; jest nim bowiem każda jednostka lub system znaczący nie większego znaczenia czy posługuje się on słowami czy znakami ikonicznymi, indeksalnymi; nie znaczy to jednak, że należy traktować mit jako język, ponieważ są to oddzielne systemy znakowe.

10 Znak jest kombinacją signifiant i signifiè Barthes opierając się na pojęciach analitycznych, pochodzących z teorii znaku Ferdynanda de Saussurea, uznał za możliwe badanie pozajęzykowych obszarów kultury – znaki ikoniczne i dokonał udanego przeniesienia metody stosowanej w lingwistyce do sfery obrazu. Opis znaku Barthesa jako korelacji między częścią znaczącą (signifiant) i znaczoną (signifiè) wywodzi się bezpośrednio od Ferdynanda de Saussurea; Jednak Barthes twierdził, że opis wyglądu zewnętrznego to część znacząca, natomiast pojęcie do którego się ten opis odnosi to cześć znaczona; kombinacja obydwu tych części to znak; Taki sposób definiowania znaku jest różny od zwyczajowego użycia tego słowa, ciało albo opis wyglądu zewnętrznego nie jest tutaj znakiem żadnego pojęcia, nie odsyła do czegoś innego (podstawowa definicja znaku); Barthes traktuje opis wyglądu zewnętrznego jako część składową znaku, jego część znaczącą, a pozostałą jego część nazywa częścią znaczoną; cześć znacząca nie jest znakiem części znaczonej; obydwie są ze sobą nierozerwalnie związane i współtworzą znak; relacja między nimi jest według Barthesa quasi-arbitralna.

11 Organizacja znaków w kody (systemy znakowe) Paradygmat to zbiór znaków, z którego wybieramy ten, który ma być aktualnie użyty; może to być zbiór kształtów znaków drogowych, litery alfabetu; wszystkie elementy w paradygmacie muszą mieć ze sobą jeden element wspólny; za każdy razem, kiedy coś komuś komunikujemy musimy dokonać wyboru znaków z paradygmatu; każda część składowa paradygmatu musi zawierać coś, co wyróżnia ją pośród pozostałych; musimy rozróżnić poszczególne znaki w danym paradygmacie i w kontekście ich elementów znaczących i znaczonych; środki dzięki którym odróżniamy jeden znak od drugiego nazywamy cechami wyróżniającymi znaku. Syntagma to komunikat, w który układają się wybrane znaki; znak drogowy jest więc syntagmą; układ złożony z dwóch lub więcej elementów, należących do jednego paradygmatu; słowo napisane na kartce to syntagma wizualna, składająca się z sekwencji paradygmatycznych wyborów; zdanie to syntagma słów; nasz strój to syntagma w paradygmatu jego poszczególnych elementów: kapeluszy, krawatów, koszul, marynarek itp., sposób w jaki meblujemy mieszkanie to syntagma krzeseł, stołów; architekt projektujący dom dokonuje wyboru okien, drzwi z odpowiedniego paradygmatu i sytuuje je w odpowiednich miejscach, tworząc w ten sposób syntagmę.

12 Sygnifikacja znaku: denotacja – konotacja Sygnifikacja – porządek oznaczania, system budowania znaczenia danego znak, który może być negocjacyjny i interaktywny; Denotacja odnosi się do opisowego i dosłownego poziomu znaczenia, wspólnego dla praktycznie wszystkich członków danej kultury; świnia denotuje zatem pojęcie pożytecznego różowego zwierzęcia, które posiada ryj i zawinięty ogonek; opisuje związki zachodzące wewnątrz samego znaku pomiędzy jego elementem znaczącym i znaczonym, a także pomiędzy znakiem i jego odpowiednikiem w rzeczywistości (pojęciem, do którego odsyła); odnosi się do przycznowo– skutkowego znaczenia znaku; denotacja ukazuje na zdjęciu to, co jest na nim znajduje (ulica albo park). jest systemem negocjowania znaczenia pomiędzy odbiorcą a tekstem (de Saussure); Konotacja dotyczy znaczeń, które powstają dzięki odniesieniu elementów znaczących do szerszych kontekstów kulturowych; znaczenie znaku obejmuje tutaj skojarzenie z innymi kulturowymi kodami znaczenia; w zależności od wykorzystanego subkodu świnia może konotować niemiłego policjanta albo męskiego szowinistę; opisuje trzy różne sposoby działania znaku; jest oparta na interakcji, ponieważ znak spotyka się tutaj z emocjami i wartościami kulturowymi jego użytkowników, a znaczenie przez niego budowane nabiera walorów subiektywnych; interpretant ulega wpływowi interpretującego i wpływowi obiektu, czy znaku; czynnikiem krytycznym konotacji jest element znaczący (signifiant) on jest wyznacznikiem konotacji; konotacja ukazuje w jaki sposób dane miejsce zostało sfotografowane (park w słoneczny dzień albo ulica w strugach deszczu).

13 Sygnifikacja znaku: porządek oznaczania

14 Mitologizacja znaku Według Barthesa mit to opowiadanie, w którym dana kultura tłumaczy i przez który rozumie dane aspekty rzeczywistości i natury; Mity naturalizują historię; mity są w rzeczywistości produktami pewnej klasy społecznej, która odgrywa ważną rolę w danym okresie historycznym (np. burżuazja) i która zyskała społeczną przewagę właśnie dzięki szczególnemu biegowi historii; Mity rozpowszechniają pewne znaczenia; są ich nośnikiem; z tego powodu znak według Barthesa jest zmitologizowany i ideologiczny – gdyż mit niosąc ze sobą historię, neguje ją i próbuje zmieniać na korzyść danej klasy społecznej, a następnie przedstawić jako naturalną oraz prawdziwą historycznie i społecznie; Mit zaciemnia i mistyfikuje pochodzenie klasy społecznej, a także jej wymiar polityczny oraz społeczny; mit kobiecości i męskości rozwijał się n potrzeby męskiej części burżuazji w społeczeństwie kapitalistycznym, powstał on by nadać specjalny sens warunkom społecznym stworzonym przez XIX wieczną industrializację; Mit to kulturowy sposób myślenia o czymś, sposób konceptualizowania i rozumienia; mit jest związany z myślą, która może być traktowana jako znak (Peirce); Barthes widzi mit jako łańcuch powiązanych koncepcji znaczenia. Mit jest zatem bliski ideologii, która funkcjonuje na poziomie konotacji. Barthes uważał, że nie wszystkie znaki semiotyczne i nie każdy znak niesie ze sobą ideologiczny bagaż, ale tam gdzie sa znaki jest również i ideologia.

15 Ideologizacja znaku Mit jest systemem semiotycznym drugiego rzędu, czyli metajęzykiem – jest to język drugiego poziomu, który mówi o języku pierwszego poziomu; Barthes twierdził, że każdy znak ideologiczny jest rezultatem połączonych ze sobą systemów znaków: pierwszy poziom jest ściśle opisowy – obraz znaczącego elementu i znaczone pojecie łączą się, by stworzyć denotatywny znak; drugi poziom natomiast polega na tym, że denotatywny znak pełni rolę znaczącego i łączy się z nowym elementem znaczonym (odszukiwanym w systemie kulturowym), który tworzy razem z nim znak w porządku konotatywnym; dzięki ideologicznemu zaangażowaniu Barthesa udało się wypracować nie tylko narzędzie demaskujące burżuazyjne mity – ale uniwersalne i skuteczne narzędzie interpretacji obrazu.

16 Symbol Odnosi się do trzeciego porządku oznaczania; Barthes nazywa go symbolicznym. Obiekt staje się symbolem, gdy przez konwencję i użycie nabiera znaczenia, które sprawia, zaczyna oznaczać coś innego niż sam on jest. Rolls-royce jest symbolem bogactwa, a scena w sztuce, kiedy to jakiś człowiek zmuszony jest sprzedać swego rolls-royce'a, może być symbolem niepowodzenia w interesach i ruiny finansowej. Barthes przytacza przykład z utworu Iwan Groźny, gdzie młody car chrzczony jest złotymi monetami. Złoto jest tu symbolem bogactwa, władzy i statusu. Badania Barthesa nad symboliką oznaczania są mniej systematyczne od badań nad konotacją i mitem, a przez to mniej satysfakcjonujące Dla porównania według Peircea rolls-royce jest indeksem bogactwa, a także symbole statusu materialnego jego posiadacza; złoto natomiast jest indeksem bogactwa, a symbolem władzy. Barthes skupia się na śledzeniu i odczytywaniu prawdziwych znaczeń symboli i rozdzieleniu w przekazie poziomu denotowanego i konotowanego.

17 Znaki polisemiczne W swoich późniejszych pracach Barthes wskazuje, że znaki nie mają jednego stabilnego znaczenia denotacyjnego, ale są polisemiczne; oznacza to, że noszą w sobie wiele potencjalnych sensów i można je interpretować na wiele różnych sposobów; wytworzenie znaczenia wymaga aktywnego uczestnictwa czytelników oraz wykorzystania kompetencji kulturowych; to odbiorcy tekstu tworzą jego znaczenie – jest to proces interaktywny; interpretacja tekstu zależy bowiem od posiadanego przez nich repertuaru kulturowego oraz ich znajomości kodów społecznych; Według Barthesa znaczenie tekstu jest niestabilne i nie można go ograniczyć do pojedynczych słów, zdań czy fragmentów; nie istnieje żadne pojedyncze źródło sensu – znaczenie jest raczej wynikiem związków między tekstami (intertekstualności) jak znaczenie znaku wynika z jego związku z innymi znakami; Postulat mówiący o tym, że czyste i stabilne znaczenie denotacyjne nie istnieje opiera się na twierdzeniu, że wszelkie znaczenie nosi w sobie ślady innych znaczeń z innych miejsc; Znaczenie znaku nigdy nie jest czyste, lecz zawsze ambiwalentne i niejednoznaczne; znaczenie jest z natury rzeczy nieustabilizowane, zależy od interpretacji a nie od języka; Obrazy wizualne i znaki ikoniczne są polisemiczne: podkreślając swoje elementy znaczące, pociągają za sobą płynny łańcuch elementów znaczonych, czytelnika, który może wybrać jedne z nich, a zignorować inne. Słowa pomagają w ustabilizowaniu się płynnego łańcucha elementów znaczonych, dzięki czemu znika zagrożenie związane z niepewnymi treściowo znakami.

18 Pojęcie kodu według Umberto Eco Eco posługuje się pojęcie subkodu (s-kodu); subkot języka (langue) odpowiada swoistej organizacji składników parole; w razie braku kodu dźwięki/znaki graficzne nie posiadają znaczenia, czyli w najbardziej jaskrawym sensie nie funkcjonują językowo; Subkody mogą być kodami denotacyjnymi (gdy wypowiedź jest rozumiana dosłownie), bądź konotacyjnymi (kiedy w obrębie tej samej wypowiedzi zostaje wykryty inny kod – na przykład kod dobrego wychowania); Eco wprowadza dynamiczne pojmowanie subkodu formułując model Q (zw. Quillianem); w tej koncepcji znaczenie nośnik znaku (słowa, obrazu) nie jest zależne od hipotetycznego przedmiotu realnego; tak więc nośnik znaku pies nie odpowiada żadnemu konkretnemu psu, lecz oznacza wszystkie psy, zarówno żywe i martwe; znaczenie mimo że nie posiada żadnego konkretnego odniesienia jest czystym wytworem kodu; Kody posiadają zawsze swój kontekst, którym jest życie społeczne i kulturalne (semiologia życia codziennego); jednostki kulturowe są wtedy znakami, które życie społeczne oddaje nam do dyspozycji; Eco wskazuje, że to, co ktoś robi reagując na konkretny nośnik znaku informuje nas o jednostce kulturowej, która wchodzi w grę; W wyniku uwzględnienia statusu znaku jako jednostki kulturowej teoria kodów może wyjaśnić jak znaki mogą przyjmować wiele znaczeń; w jaki sposób znaczenie ma swój początek w kompetencji użytkownika jeżyka i systemie znaczeń znaków i jak – w związku z tym – mogą być tworzone nowe znaczenia; langue jako kod staje się zatem tożsamy z kompetencją użytkownika języka

19 Kod i subkod Każdy kod językowy jest złożoną siecią subkodów (modeli Q); Model Q jest więc modelem kreatywności językowej; zakłada, że system językowy może być zasilany nowymi informacjami, a z niekompletnych danych mogą być wywnioskowane następując dane; jednak model Q nie jest tedy zdeterminowany przez kod; na gruncie tego modelu kod podlega modyfikacjom wraz ze zmianami zachodzącymi w kompetencji językowej użytkowników. Trzeba także pamiętać, że komunikaty słowne i dźwiękowe wpływają na wartość denotacyjną i konotacyjną warstwy ikonicznej, lecz same opierają się na własnych niezależnych kodach. Komunikat ikoniczny ma zachowywać swoiste cechy. Kody komunikatów wizualnych i słownych są więc różne, jednak to nie oznacza, że jedynie język może tworzyć kody; istnieją bowiem kody ikoniczne, a nawet architektoniczne;

20 Klasyfikacja i podział kodów Eco atakuje bezpośrednio mit podwójnego podziału, który został uznany przez niektóry semiotyków za główny wyznacznik językowości; Eco przeciwstawia się stanowisku, w myśl którego kodom słabszym niż język odmawia się miana kodów, ale tym samym Eco popełnia inny błąd, usiłując narzucić podziały typu językowego blokom znaczeń takim, jak znaki ikoniczne; W polemice z Claudem Levi–Straussem na temat podwójnego podziału Eco wysunął następujące tezy: podwójny podział kodu nie jest możliwością jedyną, mogą istnieć kody o różnych typach podziału lub bez podziału; mogą istnieć kody, w których poziomu podziału są zmienne; Dla jasności wywoduje Eco proponuje, żeby terminem język nazywać te systemy znakowe, w których podwójny podział jest bezsporny, natomiast innym przyznaje miano kodów o różnych możliwościach podziału; Odrzucając model języka werbalnego Eco przyjmuje nazwę: figury dla elementów nie będących nośnikami znaczenia, ale mających wartość dystynktywną (pozycyjną i opozycyjną); znaku dla elementów denotujących i konotujących pewne znaczenie; sematu dla szczególnego typu znaków, którego znaczenie odpowiada nie wyrazowi, lecz zdaniu; Dla Eco istotna jest również możliwość wyodrębnienia kategorii kodów o podziałach zmiennych, w których znaki mogą się stawać figurami i odwrotnie, figury sematami.

21 Klasyfikacja kodów ikonicznych 1. kody spostrzegawcze ustające składniki spostrzeżeń, ich badanie należy do psychologii; 2. kody rozpoznawcze tworzące sematy ze składników spostrzeżenia, ich badaniem zajmuje się psychologia i etnologia; 3. kody przekazowe, które można badać narzędziami teorii informacji; 4. kody tonalne będące systemami skonwencjonalizowanych wariantów fakultatywnych, elementów supra– segmentalnych oraz systemy systemów już stylizowanych konotacji; 5. kody ikoniczne składające się z figur, znaków i sematów; 6. kody ikonograficzne, które konotują sematy bardziej złożone i zlokalizowane kulturowo; 7. kody smaku i wrażliwości ustające konotacje wywołane przez sematy kodów uprzednio wymienionych ; 8. kody retoryczne powstające dzięki kodyfikacji oryginalnych rozwiązań ikonicznych, które przyswajane przez społeczności stają się normami stylistycznymi; 9. Kody stylistyczne; 10. Kody podświadomości ujmujące konfiguracje, którym przypisuje się zdolność powodowania pewnych utożsamień, wzbudzania określonych reakcji, wyrażania sytuacji psychologicznych. Według Eco nie zawsze mamy do czynienia z kodami, czasami są to tylko słowniki konotacyjne lub repertuary, które nie tworzą żadnego systemu opozycji, lecz jedynie listę znaków łączonych wedle jakiegoś kodu; jednak istnienie tego repertuaru wystarcza dla zaistnienia zjawiska komunikacji.


Pobierz ppt "Pojęcie znaku Przez znak można w związku z tym rozumieć coś zmysłowo spostrzeganego (obiekt, cecha jakiegoś obiektu, zdarzenie, np. które może być widziane,"

Podobne prezentacje


Reklamy Google