Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Demografia Witam Państwa na zajęciach "Edukacja - to okres, w którym jesteś nauczany przez kogoś, kogo nie znasz, o czymś, czego nie chcesz wiedzieć."

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Demografia Witam Państwa na zajęciach "Edukacja - to okres, w którym jesteś nauczany przez kogoś, kogo nie znasz, o czymś, czego nie chcesz wiedzieć.""— Zapis prezentacji:

1 Demografia Witam Państwa na zajęciach "Edukacja - to okres, w którym jesteś nauczany przez kogoś, kogo nie znasz, o czymś, czego nie chcesz wiedzieć." - Gilbert Keith Chesterton "Edukacja - to okres, w którym jesteś nauczany przez kogoś, kogo nie znasz, o czymś, czego nie chcesz wiedzieć." - Gilbert Keith Chesterton "Nauka coraz bardziej poszerza krąg naszej niewiedzy." - Andrzej Majewski "Słucham i zapominam, widzę i pamiętam, robię i rozumiem." - Konfucjusz

2 Demografia – informacje organizacyjne Warunki zaliczenia W ramach zajęć z przedmiotu demografia możliwe jest otrzymanie maksymalnie W ramach zajęć z przedmiotu demografia możliwe jest otrzymanie maksymalnie 100 punktów Na końcową notę z przedmiotu składają się następujące czynniki: Na końcową notę z przedmiotu składają się następujące czynniki: Aktywne uczestnictwo w zajęciach - maksymalnie 15punktów; Aktywne uczestnictwo w zajęciach - maksymalnie 15punktów; Praca pisemną (zaliczenie) maksymalnie 85 punktów. Praca pisemną (zaliczenie) maksymalnie 85 punktów.

3 Demografia – informacje organizacyjne Ocena końcowa wystawiona zostanie na podstawie całkowitej liczby zgromadzonych punktów zgodnie z niżej podaną klasyfikacją: 0–49 punktów – ocena 2,0 0–49 punktów – ocena 2,0 50–60 punktów – ocena 3,0 50–60 punktów – ocena 3,0 61–70 punktów – ocena 3,5 61–70 punktów – ocena 3,5 71–80 punktów – ocena 4,0 71–80 punktów – ocena 4,0 81–90 punktów – ocena 4,5 81–90 punktów – ocena 4,5 91–100 punktów – ocena 5,0 91–100 punktów – ocena 5,0

4 Demografia – informacje organizacyjne Dodatkowym warunkiem zaliczenia przedmiotu (otrzymania pozytywnej oceny z egzaminu) jest zgromadzenie przynajmniej 43 punktów z pracy pisemnej).

5 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Demografia – jest nauką traktującą o prawidłowościach rozwoju ludności w konkretnych warunkach gospodarczych i społecznych badanego terytorium, zajmuje się statystyczno – analitycznym opisem stanu i struktury ludności oraz badaniem i oceną zmian wynikających z dotychczasowego i przewidywanego ruchu wędrówkowego. [1] [1] Jerzy Zdzisław Holzer – Demografia

6 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Nazwa dyscypliny pochodzi od dwóch greckich słów: Demos – ludność, Grapho – piszę.

7 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Zbiorowości ludzkie możemy badać pod względem cech ilościowych oraz jakościowych. Cechy ilościowe to cechy w stosunkowo łatwy sposób możliwe do zmierzenia i wyrażenia w stosownych jednostkach. Cechy ilościowe to cechy w stosunkowo łatwy sposób możliwe do zmierzenia i wyrażenia w stosownych jednostkach. Cechy jakościowe to cechy niemierzalne lub trudno mierzalne (najczęściej nie posiadające miana). Cechy jakościowe to cechy niemierzalne lub trudno mierzalne (najczęściej nie posiadające miana).

8 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia W demografii do cech: ilościowych zalicza się np. liczba urodzeń, liczba zgonów liczba zawieranych małżeństw, migracje itp. ilościowych zalicza się np. liczba urodzeń, liczba zgonów liczba zawieranych małżeństw, migracje itp. jakościowych zalicza się np. zagadnienia dziedziczenia cech fizycznych i psychicznych, charakter oraz moralność jednostek i zbiorowości. jakościowych zalicza się np. zagadnienia dziedziczenia cech fizycznych i psychicznych, charakter oraz moralność jednostek i zbiorowości.

9 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Uwzględniając podaną powyżej klasyfikację cech możemy mówić o: Demografii ilościowej Demografii ilościowej Demografii jakościowej Demografii jakościowej

10 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Dodatkowo możemy wyodrębnić następujące działy demografii: Demografia matematyczna (demometria) – traktująca o problemie metod pomiaru zjawisk demograficznych w drodze aplikacji skomplikowanych metod matematycznych, ekonometrycznych i statystycznych. Demografia matematyczna (demometria) – traktująca o problemie metod pomiaru zjawisk demograficznych w drodze aplikacji skomplikowanych metod matematycznych, ekonometrycznych i statystycznych.

11 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Demografia opisowa – traktuje o naukowym opisie zjawisk demograficznych Demografia opisowa – traktuje o naukowym opisie zjawisk demograficznych Demografia analityczna – ustalająca prawidłowości procesów demograficznych i umożliwiająca dokonywanie prognoz demograficznych. Demografia analityczna – ustalająca prawidłowości procesów demograficznych i umożliwiająca dokonywanie prognoz demograficznych. Demografia ekonomiczna i społeczna – podejmuje analizę wzajemnych związków i zależności procesów ekonomicznych i społecznych od zjawisk ludnościowych. Demografia ekonomiczna i społeczna – podejmuje analizę wzajemnych związków i zależności procesów ekonomicznych i społecznych od zjawisk ludnościowych.

12 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Demografia historyczna – podejmuję analizę zjawisk demograficznych należących do przeszłości, tj. w okresach minionych, przedstatystycznych oraz tych, dla których dane są niepełne lub źródła informacji są nie do końca potwierdzone. Demografia historyczna – podejmuję analizę zjawisk demograficznych należących do przeszłości, tj. w okresach minionych, przedstatystycznych oraz tych, dla których dane są niepełne lub źródła informacji są nie do końca potwierdzone. Demografia porównawcza – bada różnice występujące w stanie, strukturze i ruchach populacji ludzkich w zależności od różnicujących je czynników. Demografia porównawcza – bada różnice występujące w stanie, strukturze i ruchach populacji ludzkich w zależności od różnicujących je czynników.

13 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Demografia potencjalna – rozpatruje zjawiska demograficzne, przyjmując za jednostkę liczenia nie osobę, a tzw. Osobo-rok. Dla każdego człowieka skonstruowano swoistą wagę pomiaru i oceny procesów demograficznych, zależną od jego płci i ewentualnie innych cech. Demografia potencjalna – rozpatruje zjawiska demograficzne, przyjmując za jednostkę liczenia nie osobę, a tzw. Osobo-rok. Dla każdego człowieka skonstruowano swoistą wagę pomiaru i oceny procesów demograficznych, zależną od jego płci i ewentualnie innych cech. Demografia teoretyczna – zajmuje się wyjaśnianiem lub przewidywaniem przebiegu zjawisk demograficznych i prezentacją ich następstw. Demografia teoretyczna – zajmuje się wyjaśnianiem lub przewidywaniem przebiegu zjawisk demograficznych i prezentacją ich następstw.

14 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Do podstawowych pojęć wykorzystywanych w demografii zaliczamy: Płeć – w demografii wiąże się się ze zbiorem cech biologicznych organizmu człowieka warunkujących jego zdolność do prokreacji. Zdolność do wytwarzania gamet żeńskich charakteryzuje kobiety, zdolność do wytwarzania gamet męskich zaś mężczyzn. Płeć – w demografii wiąże się się ze zbiorem cech biologicznych organizmu człowieka warunkujących jego zdolność do prokreacji. Zdolność do wytwarzania gamet żeńskich charakteryzuje kobiety, zdolność do wytwarzania gamet męskich zaś mężczyzn.

15 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Wiek – oznacza czas, jaki upłynął od momentu porodu osobnika do momentu obserwacji, określa się go zwykle w ukończonych latach życia. Wiek – oznacza czas, jaki upłynął od momentu porodu osobnika do momentu obserwacji, określa się go zwykle w ukończonych latach życia. Stan cywilny – jest cechą demograficzną różnicującą członków populacji dojrzałych do prokreacji, zwykle na podstawie kryteriów prawnych. Określa rodzaj związku, jaki łączy osobnika dorosłego danej płci z innym dorosłym osobnikiem płci przeciwnej. Stan cywilny – jest cechą demograficzną różnicującą członków populacji dojrzałych do prokreacji, zwykle na podstawie kryteriów prawnych. Określa rodzaj związku, jaki łączy osobnika dorosłego danej płci z innym dorosłym osobnikiem płci przeciwnej.

16 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Przynależność do kohorty – jest cechą członków populacji, którzy doświadczyli określonego zdarzenia inicjującego proces ludnościowy w tej samej jednostce czasu, np. przynależność do kohorty urodzonych w 2006 roku oznacza, że członkowie tej kohorty urodzili się w 2006 roku (od 1 stycznia do 31 grudnia tego roku). Przynależność do kohorty – jest cechą członków populacji, którzy doświadczyli określonego zdarzenia inicjującego proces ludnościowy w tej samej jednostce czasu, np. przynależność do kohorty urodzonych w 2006 roku oznacza, że członkowie tej kohorty urodzili się w 2006 roku (od 1 stycznia do 31 grudnia tego roku).

17 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Przynależność terytorialna – jest cechą jednostek populacji przypisującą im określone miejsce zamieszkania, głównie na podstawie kryterium administracyjnego, rzadziej geograficznego lub etnicznego. Przynależność terytorialna – jest cechą jednostek populacji przypisującą im określone miejsce zamieszkania, głównie na podstawie kryterium administracyjnego, rzadziej geograficznego lub etnicznego. Zawarcie małżeństwa – to akt utworzenia rodziny przez mężczyznę i kobietę, m.in. W celu prokreacji oraz wychowania potomstwa we wspólnym gospodarstwie domowym. Zawarcie małżeństwa – to akt utworzenia rodziny przez mężczyznę i kobietę, m.in. W celu prokreacji oraz wychowania potomstwa we wspólnym gospodarstwie domowym.

18 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Rozwiązanie małżeństwa – stanowi finał trwania związku małżeńskiego. Może nastąpić w wyniku następujących zdarzeń: Rozwiązanie małżeństwa – stanowi finał trwania związku małżeńskiego. Może nastąpić w wyniku następujących zdarzeń: –Rozwód, –Separacja, –Zgon. Ciąża – jest skutkiem poczęcia, czyli zapłodnienia kobiety przez mężczyznę, a więc pośrednio związku między nimi, w tym związku partnerskiego a zwłaszcza małżeństwa. Ciąża – jest skutkiem poczęcia, czyli zapłodnienia kobiety przez mężczyznę, a więc pośrednio związku między nimi, w tym związku partnerskiego a zwłaszcza małżeństwa.

19 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Poród – to narodziny, choć zgodnie z prawem i tradycją wielu społeczeństw tylko w przypadku żywo urodzonego dziecka traktuje się je jako narodziny człowieka, czyli podstawowe zdarzenie demograficzne. Poród – to narodziny, choć zgodnie z prawem i tradycją wielu społeczeństw tylko w przypadku żywo urodzonego dziecka traktuje się je jako narodziny człowieka, czyli podstawowe zdarzenie demograficzne. Urodzenie żywe – stanowi fundamentalne (obok zgonu) zdarzenie demograficzne. Powoduje wzrost liczebności o jedną (lub więcej w przypadku urodzenia bliźniaczego) osobę. Urodzenie żywe – stanowi fundamentalne (obok zgonu) zdarzenie demograficzne. Powoduje wzrost liczebności o jedną (lub więcej w przypadku urodzenia bliźniaczego) osobę.

20 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Od 1994 roku w Polsce jako urodzenie żywe traktuje się fakt wykazywania jakichkolwiek oznak życia (czynność serca, skurcze mięśni szkieletowych, tętnienie pępowiny) przez płód całkowicie wydobyty z ustroju matki po ciąży w wyniku porodu. Od 1994 roku w Polsce jako urodzenie żywe traktuje się fakt wykazywania jakichkolwiek oznak życia (czynność serca, skurcze mięśni szkieletowych, tętnienie pępowiny) przez płód całkowicie wydobyty z ustroju matki po ciąży w wyniku porodu. Zgon – czyli śmierć człowieka, stanowi fundamentalne (obok urodzenia) zdarzenie demograficzne, powoduje on zmniejszenie stanu populacji o jedną osobę, z przyczyn o charakterze biologicznym, wenątrzpopulacyjnym. Zgon – czyli śmierć człowieka, stanowi fundamentalne (obok urodzenia) zdarzenie demograficzne, powoduje on zmniejszenie stanu populacji o jedną osobę, z przyczyn o charakterze biologicznym, wenątrzpopulacyjnym.

21 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Przybycie migranta – to zdarzenie o podobnym do urodzenia znaczeniu demograficznym. Oznacza zwiększenie się liczebności populacji o jedną osobę. Przybycie migranta – to zdarzenie o podobnym do urodzenia znaczeniu demograficznym. Oznacza zwiększenie się liczebności populacji o jedną osobę. Wyjazd migranta – oznacza opuszczenie przez niego obszaru na którym zamieszkiwał. W demografii ma znaczenie podobne do zgonu, konsekwencją jest zmniejszenie stanu populacji o jedną osobę. Wyjazd migranta – oznacza opuszczenie przez niego obszaru na którym zamieszkiwał. W demografii ma znaczenie podobne do zgonu, konsekwencją jest zmniejszenie stanu populacji o jedną osobę.

22 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Starzenie się populacji – to zmiana profilu struktury populacji według wieku i płci, oznacza długofalowy proces zwiększania się udziału ludności w starszym wieku w całej populacji, kosztem udziału osób młodych. Jest to proces złożony, na który istotny wpływ wywierają trzy inne procesy tj. rozrodczości, umieralności i migracji. Starzenie się populacji – to zmiana profilu struktury populacji według wieku i płci, oznacza długofalowy proces zwiększania się udziału ludności w starszym wieku w całej populacji, kosztem udziału osób młodych. Jest to proces złożony, na który istotny wpływ wywierają trzy inne procesy tj. rozrodczości, umieralności i migracji.

23 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Urbanizacja – stanowi długofalowy proces społeczny oznaczający zwiększanie się liczby miast, ich terytoriów oraz liczby osób w nich zamieszkujących. Jest połączony zwykle ze zmniejszaniem się ilości osób zamieszkujących na wsi. Urbanizacja – stanowi długofalowy proces społeczny oznaczający zwiększanie się liczby miast, ich terytoriów oraz liczby osób w nich zamieszkujących. Jest połączony zwykle ze zmniejszaniem się ilości osób zamieszkujących na wsi. Małżeńskość – to proces tworzenia się i rozpadu związków małżeńskich. Obejmuje wzorce małżeństwa i rozwodu (niekiedy także separacji), tzn. intensywność tych zjawisk, ich zmiany i zróżnicowanie demograficzne np. według wieku i płci. Małżeńskość – to proces tworzenia się i rozpadu związków małżeńskich. Obejmuje wzorce małżeństwa i rozwodu (niekiedy także separacji), tzn. intensywność tych zjawisk, ich zmiany i zróżnicowanie demograficzne np. według wieku i płci.

24 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Rozrodczość – jest procesem odtwarzania stanu populacji w wyniku strumienia urodzeń. W konsekwencji rozrodczości przybywa jedynie członków najmłodszej części populacji. Rozrodczość – jest procesem odtwarzania stanu populacji w wyniku strumienia urodzeń. W konsekwencji rozrodczości przybywa jedynie członków najmłodszej części populacji. Umieralność – to proces, w wyniku którego na skutek strumienia zgonów następuje ubytek stanu populacji. Ubytek ten zachodzi wśród wszystkich kategorii wiekowych populacji, choć jego skala może być między nimi zróżnicowana. Umieralność – to proces, w wyniku którego na skutek strumienia zgonów następuje ubytek stanu populacji. Ubytek ten zachodzi wśród wszystkich kategorii wiekowych populacji, choć jego skala może być między nimi zróżnicowana.

25 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Mobilność terytorialna – oznacza proces przemieszczeń ludności między jednostkami terytorialnymi wewnątrz obszaru zamieszkiwanego przez daną populację lub między terenami zamieszkiwanymi przez tą populację a innymi terenami. Mobilność terytorialna – oznacza proces przemieszczeń ludności między jednostkami terytorialnymi wewnątrz obszaru zamieszkiwanego przez daną populację lub między terenami zamieszkiwanymi przez tą populację a innymi terenami.

26 Demografia – podstawowe definicje i pojęcia Reprodukcja ludności – stanowi proces odtwarzania w czasie stanu liczebnego oraz struktury demograficznej populacji. W populacji zamkniętej (w której nie występuje migracja) to reprodukcja stanowi o stanie liczebnym i strukturze populacji. Reprodukcja ludności – stanowi proces odtwarzania w czasie stanu liczebnego oraz struktury demograficznej populacji. W populacji zamkniętej (w której nie występuje migracja) to reprodukcja stanowi o stanie liczebnym i strukturze populacji.

27 Demografia jako interdyscyplinarna dziedzina nauki Związek demografii z: socjologią dotyczy badania prawidłowości formowania rodziny i uwarunkowań płodności, badania migracji i skutków urbanizacji, mobilności społecznej ludności itp. socjologią dotyczy badania prawidłowości formowania rodziny i uwarunkowań płodności, badania migracji i skutków urbanizacji, mobilności społecznej ludności itp. statystyką polega na posługiwaniu się metodami statystycznymi przy pomiarze procesów demograficznych. statystyką polega na posługiwaniu się metodami statystycznymi przy pomiarze procesów demograficznych.

28 Demografia jako interdyscyplinarna dziedzina nauki ekonomią ze względu na zależności rozwoju demograficznego i ekonomicznego oraz ze względu na fakt, że analizy i prognozy demograficzne wykorzystywane są do tworzenia programów rozwoju społeczno-gospodarczego. ekonomią ze względu na zależności rozwoju demograficznego i ekonomicznego oraz ze względu na fakt, że analizy i prognozy demograficzne wykorzystywane są do tworzenia programów rozwoju społeczno-gospodarczego. psychologią społeczną dotyczą badań społecznych i kulturowych uwarunkowań postaw prokreacyjnych. psychologią społeczną dotyczą badań społecznych i kulturowych uwarunkowań postaw prokreacyjnych.

29 Demografia jako interdyscyplinarna dziedzina nauki medycyną, szczególnie w odniesieniu do określania uwarunkowań przeciętnego dalszego trwania życia, w badaniach nad śmiertelnością niemowląt, umieralności według przyczyn zgonów, płodności kobiet itp. medycyną, szczególnie w odniesieniu do określania uwarunkowań przeciętnego dalszego trwania życia, w badaniach nad śmiertelnością niemowląt, umieralności według przyczyn zgonów, płodności kobiet itp. Powiązana jest również z antropologią, etnografią, genetyką, naukami politycznymi, geografią i ekologią. Powiązana jest również z antropologią, etnografią, genetyką, naukami politycznymi, geografią i ekologią.

30 Demografia jako interdyscyplinarna dziedzina nauki

31 Badania demograficzne Przedmiotem badań demograficznych są zjawiska masowe występujące w zbiorowościach ludzi zamieszkujących dane terytorium. Metodologia badań demograficznych jest zbliżona do metodologii wykorzystywanej w badaniach statystycznych.

32 Badania demograficzne W badaniu możemy wyodrębnić następujące etapy: Zgromadzenie danych statystycznych (w tym przypadku danych ludnościowych) przy wykorzystaniu dostępnych źródeł, Zgromadzenie danych statystycznych (w tym przypadku danych ludnościowych) przy wykorzystaniu dostępnych źródeł, Analiza zgromadzonych danych za pomocą dostępnych metod, Analiza zgromadzonych danych za pomocą dostępnych metod, Sformułowanie wniosków płynących z badania, i na ich podstawie możliwych sposobów poprawy sytuacji. Sformułowanie wniosków płynących z badania, i na ich podstawie możliwych sposobów poprawy sytuacji.

33 Źródła oraz charakterystyka danych ludnościowych Podstawą rzetelnie przeprowadzonych badań jest pełna, wiarygodna i dokładna informacja statystyczna. W demografii wykorzystujemy szereg źródeł danych ludnościowych, możemy do nich zaliczyć: Spisy ludnościowe, Spisy ludnościowe, Bieżącą ewidencję ludności, Bieżącą ewidencję ludności, Badania pełne lub częściowe (reprezentacyjne). Badania pełne lub częściowe (reprezentacyjne).

34 Źródła oraz charakterystyka danych ludnościowych Specjalne badania monograficzne, szacunkowe, Specjalne badania monograficzne, szacunkowe, Materiały wtórne. Materiały wtórne.

35 Źródła danych Spis powszechny – to pełne badanie statystyczne, ustalające stan liczebny i strukturę ludności według określonych cech, w określonym momencie czasu, na określonym terytorium, w drodze bezpośredniego i indywidualnego uzyskania informacji o wszystkich jednostkach podlegających badaniu. Spis powszechny – to pełne badanie statystyczne, ustalające stan liczebny i strukturę ludności według określonych cech, w określonym momencie czasu, na określonym terytorium, w drodze bezpośredniego i indywidualnego uzyskania informacji o wszystkich jednostkach podlegających badaniu.

36 Źródła danych Bieżąca ewidencja ludności opiera się na prawno – administracyjnych obowiązkach obywatela i instytucji państwowych w zakresie rejestrowania zdarzeń demograficznych. Bieżąca ewidencja ludności opiera się na prawno – administracyjnych obowiązkach obywatela i instytucji państwowych w zakresie rejestrowania zdarzeń demograficznych. Badanie pełne – polega na zebraniu i wykorzystaniu informacji dotyczących wszystkich jednostek statystycznych badanej zbiorowości. Badanie pełne – polega na zebraniu i wykorzystaniu informacji dotyczących wszystkich jednostek statystycznych badanej zbiorowości.

37 Źródła danych Badania reprezentacyjne – ograniczają się do wybrania (wytypowania) z góry założonej lub tylko dostępnej części jednostek statystycznych, badanej zbiorowości. Badania reprezentacyjne – ograniczają się do wybrania (wytypowania) z góry założonej lub tylko dostępnej części jednostek statystycznych, badanej zbiorowości. Badanie monograficzne – jest badaniem wybranej (wiodącej lub typowej) indywidualnej jednostki statystycznej, o której sądzimy, że wyniki analizy pozwolą na uogólnienie w stosunku do pozostałych jednostek populacji (czy subpopulacji). Badanie monograficzne – jest badaniem wybranej (wiodącej lub typowej) indywidualnej jednostki statystycznej, o której sądzimy, że wyniki analizy pozwolą na uogólnienie w stosunku do pozostałych jednostek populacji (czy subpopulacji).

38 Źródła danych Badania szacunkowe – mają miejsce wówczas, gdy mamy do czynienia z niepełną informacją statystyczną. Wykorzystywane są w tym przypadku statystyczno – ekonometryczne metody uzupełniania brakujących informacji np. w oparciu o analizę tendencji rozwojowej. Badania szacunkowe – mają miejsce wówczas, gdy mamy do czynienia z niepełną informacją statystyczną. Wykorzystywane są w tym przypadku statystyczno – ekonometryczne metody uzupełniania brakujących informacji np. w oparciu o analizę tendencji rozwojowej. Badania anamnestyczne – polegają na uzyskiwaniu subiektywnej informacji o zdarzeniach demograficznych za dłuższy okres w drodze wywiadu lub ankiety. Badania anamnestyczne – polegają na uzyskiwaniu subiektywnej informacji o zdarzeniach demograficznych za dłuższy okres w drodze wywiadu lub ankiety.

39 Powszechny spis ludnościowy W zależności od przyjętych założeń możemy wyodrębnić następujące typy spisów ludnościowych: Imienny spis powszechny – jest pełnym badaniem statystycznym, w którym każdą osobę spisuje się oddzielnie. Imienny spis powszechny – jest pełnym badaniem statystycznym, w którym każdą osobę spisuje się oddzielnie. Sumaryczny spis powszechny – polega na spisywaniu osób zamieszkujących mieszkanie (lub stanowiących jedno gospodarstwo domowe). Sumaryczny spis powszechny – polega na spisywaniu osób zamieszkujących mieszkanie (lub stanowiących jedno gospodarstwo domowe).

40 Powszechny spis ludnościowy Spis ewidencyjny – wykorzystuje dane zawarte w bieżącej ewidencji ludności i może wystąpić w postaci ujmującej całą ludność kraju (lub jej część), umieszczoną w rejestrach mieszkańców zameldowaną na pobyt stały lub czasowy. Spis ewidencyjny – wykorzystuje dane zawarte w bieżącej ewidencji ludności i może wystąpić w postaci ujmującej całą ludność kraju (lub jej część), umieszczoną w rejestrach mieszkańców zameldowaną na pobyt stały lub czasowy. Spis reprezentacyjny – zwany także mikrospisem jest przeprowadzany między spisami, dotyczy wybranej jednostki administracyjnej kraju Spis reprezentacyjny – zwany także mikrospisem jest przeprowadzany między spisami, dotyczy wybranej jednostki administracyjnej kraju

41 Powszechny spis ludnościowy Spis próbny – poprzedza mniej więcej o dwa lata spis powszechny. Przeprowadzany jest w celu weryfikacji narzędzi badawczych spisu. Spis próbny – poprzedza mniej więcej o dwa lata spis powszechny. Przeprowadzany jest w celu weryfikacji narzędzi badawczych spisu.

42 Zasady spisu powszechnego Centralizacja – zarządzenie spisu jest decyzją rządu. (Prezes GUS jest jednocześnie Generalnym Komisarzem Spisowym). Centralizacja – zarządzenie spisu jest decyzją rządu. (Prezes GUS jest jednocześnie Generalnym Komisarzem Spisowym). Powszechność – dane spisu obejmują wszystkich obywateli kraju. Powszechność – dane spisu obejmują wszystkich obywateli kraju. Bezpośredniość – informacja statystyczna jest uzyskiwana w drodze bezpośredniego, osobistego kontaktu rachmistrza spisowego ze spisywaną osobą. Bezpośredniość – informacja statystyczna jest uzyskiwana w drodze bezpośredniego, osobistego kontaktu rachmistrza spisowego ze spisywaną osobą.

43 Zasady spisu powszechnego Imienność – każda osoba zamieszkująca mieszkanie spisywana jest oddzielnie, z imienia, nazwiska oraz badanych cech. Imienność – każda osoba zamieszkująca mieszkanie spisywana jest oddzielnie, z imienia, nazwiska oraz badanych cech. Jednoczesność – badanie przeprowadzone jest w jednym (ściśle określonym momencie) na terenie całego kraju. Jednoczesność – badanie przeprowadzone jest w jednym (ściśle określonym momencie) na terenie całego kraju. Statystyczne ujęcie wyników – wyniki spisów są ujmowane w zestawienia zbiorcze i publikowane zgodnie z ogólnokrajowymi zasadami. Statystyczne ujęcie wyników – wyniki spisów są ujmowane w zestawienia zbiorcze i publikowane zgodnie z ogólnokrajowymi zasadami.

44 Zasady spisu powszechnego Regularność i komparatywność – zgodnie z zaleceniami ONZ spisy powszechne należy przeprowadzać minimum raz na 10 lat, w terminie umożliwiającym międzynarodową porównywalność wyników. Regularność i komparatywność – zgodnie z zaleceniami ONZ spisy powszechne należy przeprowadzać minimum raz na 10 lat, w terminie umożliwiającym międzynarodową porównywalność wyników. Obowiązek zachowania tajemnicy spisowej – dane indywidualne (a w szczególności osobowe) nie mogą być wykorzystane do innych celów. Obowiązek zachowania tajemnicy spisowej – dane indywidualne (a w szczególności osobowe) nie mogą być wykorzystane do innych celów.

45 Struktura ludności Do podstawowych struktur demograficznych zaliczamy: Strukturę ludności według płci i wieku, Strukturę ludności według płci i wieku, Strukturę ludności według stanu cywilnego i rodzinnego, Strukturę ludności według stanu cywilnego i rodzinnego, Strukturę zawodową ludności. Strukturę zawodową ludności.

46 Struktura według płci i wieku Struktura ta stanowi podstawę wszelkich analiz i dociekań demograficznych. Znajomość występujących występujących w niej tendencji pozwala na ocenę potencjału demograficznego obszarów, których dotyczy, a także tendencji rozwojowych. Najbardziej znanym, graficznym przedstawieniem struktury według płci i wieku jest piramida wieku

47 Struktura według płci i wieku Wyróżniamy następujące trzy struktury modelowe: Strukturę progresywną – cechą charakterystyczną tej struktury jest jej klasyczny kształt piramidy, której szeroka podstawa informuje o licznych rocznikach dzieci i młodzieży (duża liczebność najmłodszych kohort). Tego typy struktury są charakterystyczne dla eksplozji demograficznych. Strukturę progresywną – cechą charakterystyczną tej struktury jest jej klasyczny kształt piramidy, której szeroka podstawa informuje o licznych rocznikach dzieci i młodzieży (duża liczebność najmłodszych kohort). Tego typy struktury są charakterystyczne dla eksplozji demograficznych.

48 Struktura progresywna

49 Struktura według płci i wieku Strukturę zastojową – obrazuje ona sytuację wymieralności pokoleń. Zbliżone są pod względem wartości wskaźnik urodzeń i zgonów, co przesądza o zerowym przyroście naturalnym i tendencji do starzenia się populacji. Strukturę zastojową – obrazuje ona sytuację wymieralności pokoleń. Zbliżone są pod względem wartości wskaźnik urodzeń i zgonów, co przesądza o zerowym przyroście naturalnym i tendencji do starzenia się populacji.

50 Struktura zastojowa

51 Struktura według płci i wieku Strukturę regresywną – obrazuje typ ludności starej oraz zawiera w sobie niebezpieczeństwo wystąpienia zjawiska depopulacji Strukturę regresywną – obrazuje typ ludności starej oraz zawiera w sobie niebezpieczeństwo wystąpienia zjawiska depopulacji

52 Struktura regresywna

53 Struktury modelowe

54 Zmiana struktury w czasie

55 Struktura według płci Do podstawowych miar wykorzystywanych do badania struktury ludności według płci należą: Współczynnik feminizacji: Współczynnik feminizacji: –Ogólny I typu – określa stosunek liczby kobiet w danym okresie do ogólnej liczby ludności, –Ogólny II typu – określa stosunek liczby kobiet w danym okresie do liczby mężczyzn w tym okresie.

56 Struktura według płci Współczynnik maskulinizacji: Współczynnik maskulinizacji: –Ogólny I typu – określa stosunek liczby mężczyzn w danym okresie do ogólnej liczby ludności, –Ogólny II typu – określa stosunek liczby mężczyzn w danym okresie do liczby kobiet w tym okresie. Niekiedy określa się te współczynniki według grup wieku. Niekiedy określa się te współczynniki według grup wieku.

57 Ekstremalne wskaźniki feminizacji Wskaźniki najwyższe Wskaźniki najniższe Litwa115Indie93 Ukraina115Bangladesz94 Białoruś112Chiny94 Węgry109Egipt95 Chorwacja109Pakistan95 Austria108Turcja97 Polska – 105,4

58 Struktura ludności według wieku W badaniach struktury ludności według wieku stosuje się grupowanie ludności według wieku dostosowane do konkretnych potrzeb badawczych. Do najczęściej stosowanych zaliczyć należy klasyfikację: Podstawową – polega na wyodrębnieniu jednorocznych grup wieku (0,1,2,3,...80 lat i więcej), zaznaczyć należy, że jest ona jednak mało czytelna i trudna do stosowania uogólnień, Podstawową – polega na wyodrębnieniu jednorocznych grup wieku (0,1,2,3,...80 lat i więcej), zaznaczyć należy, że jest ona jednak mało czytelna i trudna do stosowania uogólnień,

59 Struktura ludności według wieku Klasyfikację biologiczną – klasyfikacja ta dzieli populację na trzy podstawowe subpopulacje: Klasyfikację biologiczną – klasyfikacja ta dzieli populację na trzy podstawowe subpopulacje: –Dzieci (wiek 0-14 lat), –Ludność dorosłą (wiek lat), –Ludność w starszym wieku (wiek 60 lat i więcej). Klasyfikację według grup pięcioletnich – umożliwia ona podział na grupy (0-4,5-9,10- 14, , 100 lat i więcej). Klasyfikację według grup pięcioletnich – umożliwia ona podział na grupy (0-4,5-9,10- 14, , 100 lat i więcej).

60 Struktura ludności według wieku Klasyfikację ekonomiczną – dzieli populację na grupę ludności: Klasyfikację ekonomiczną – dzieli populację na grupę ludności: –W wieku przedprodukcyjnym (0-17 lat), –W wieku produkcyjnym (18-64), –W wieku poprodukcyjnym (65 lat i więcej). Decydujący wpływ na strukturę ludności według wieku ma: –Poziom urodzeń, –Poziom zgonów, –Migracje.

61 Proces starzenia się ludności Procesem starzenia się ludności nazywamy wzrost udziału osób starszych (w wieku powyżej 60 lat) w ogólnej liczbie ludności. Najczęściej przyjmuje się następującą klasyfikację pod względem zaawansowania procesu starzenia się społeczeństw:

62 Proces starzenia się ludności Grupa Udział ludzi starszych Charakterystyka grupy I Poniżej 8% Młodość demograficzna II8-10% Przedpole starzenia się III10-12% Właściwe starzenie się IV 12 i więcej Starość demograficzna

63 Proces starzenia się ludności Kraj 2000 r r r. Austria20,723%26,185%36,692% Niemcy23,250%27,562%36,109% W.Brytania20,626%24,808%31,704% Węgry19,721%20,276%28,416% Polska16,577%21,899%27,159% Wskaźniki starzenia się społeczeństwa

64 Migracje Migracje uważa się za najważniejszy przejaw przestrzennej mobilności ludności. Migracje uważa się za najważniejszy przejaw przestrzennej mobilności ludności. Znamienna wydaje się być myśl sformułowana przez prekursora badań nad migracjami – E.G. Ravensteina:

65 Migracje Migracja oznacza życie i postęp, ludność zasiedziała – stagnację. Migracjami (lub wędrówkami) ludności nazywamy całokształt przesunięć prowadzących do stałej lub okresowej zmiany miejsca zamieszkania osób. Migracjami (lub wędrówkami) ludności nazywamy całokształt przesunięć prowadzących do stałej lub okresowej zmiany miejsca zamieszkania osób. Najczęściej za akt migracji uważa się zmianę miejsca zamieszkania osoby trwającą dłużej niż jeden rok. Najczęściej za akt migracji uważa się zmianę miejsca zamieszkania osoby trwającą dłużej niż jeden rok.

66 Migracje Oczywistym jest, że przy tak sformułowanej definicji migracji zachodzi konieczność wyodrębnienia różnych rodzajów migracji. Do najczęściej stosowanych kryteriów klasyfikacji ruchów migracyjnych zaliczamy:

67 Migracje Czas trwania migracji – wyróżniamy tu: Czas trwania migracji – wyróżniamy tu: –Migracje stałe (polegające na zmianie miejsca zamieszkania na czas nieokreślony), –Migracje czasowe (sezonowe lub okresowe), które wiążą się ze zmianą miejsca zamieszkania na czas określony np. na czas pobierania nauki, oddelegowanie do pracy itp. –Migracje wahadłowe (codzienne), to szczególny rodzaj ruchu naturalnego ludności, polegający na codziennych dojazdach do pracy, szkoły, urzędów itp.

68 Migracje Obszar migracji – wyróżniamy tu: Obszar migracji – wyróżniamy tu: –Migracje wewnętrzne (wewnątrz kraju), polegające na zmianie miejsca zamieszkania w obrębie jednego kraju. Wyróżniamy przy tym następujące kierunki tego typu migracji: »Migracje międzyregionalne (pomiędzy województwami), »Wewnątrzregionalne (w obrębie województw), »Migracje ze wsi do miast, »Migracje z miast do wsi, »Migracje z miast do miast, »Migracje ze wsi na wieś.

69 Migracje –Migracje zewnętrzne (zagraniczne), związanie z przekroczeniem granicy państwa – tutaj możemy wyróżnić: »Emigrację (wyjazdy za granicę na pobyt stały), »Imigrację (przyjazdy do kraju z zagranicy na pobyt stały), »Reemigrację (migracja powrotna) – to powrót emigrantów do kraju po okresowym pobycie stałym za granicą. »Repatriacja – jest to masowy, zorganizowany przez władze państwowe powrót do kraju jeńców wojennych, osób internowanych, i innych osób, które opuściły kraj, najczęściej z przyczyn politycznych.

70 Migracje »Deportacja – to przymusowe wydalenie z terytorium kraju (najczęściej dotyczą nielegalnych imigrantów), »Ekspatriacja – to dobrowolne lub przymusowe opuszczenie terytorium swego kraju (zerwanie z krajem), »Ekstradycja – wydanie przez władze państwowe władzom innego kraju osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub skazanej za nie w kraju żądającym wydania. »Persona non grata – członek personelu dyplomatycznego, którego obecność na terytorium państwa przyjmującego stała się niepożądana.

71 Migracje Ze względu na motywy migracji – tu wyróżniamy: Ze względu na motywy migracji – tu wyróżniamy: –Migrację zarobkową, –Migrację rodzinną, –Migrację polityczną, –Migrację religijną, –Migrację osadniczą, –Migrację narodowościową, –Migrację wywołaną osobistymi (psychosocjologicznymi) celami i cechami osób przemieszczających się.

72 Migracje Ze względu na sposób organizacji migracji – tu wyróżniamy: Ze względu na sposób organizacji migracji – tu wyróżniamy: –Migracje planowe, –Migracje żywiołowe, –Migracje nielegalne, –Migracje dobrowolne, –Migracje przymusowe, –Migracje indywidualne, –Migracje grupowe.

73 Migracje Prawa migracji Ravensteina: I. Migracja a odległość Znaczna część migrantów przebywa jedynie krótkie odległości. Im większa będzie odległość od miejsca emisji migrantów tym ich liczba będzie mniejsza. Dodatkowo migranci przybywający z dużej odległości będą wybierać jako miejsce osiedlenia duże centra przemysłu lub handlu.

74 Migracje II. Migracja etapowa Cechą właściwą dla każdego społeczeństwa jest przemieszczanie się ludności w kierunku centrów przemysłu lub handlu. Mieszkańcy wsi sąsiadujących bezpośrednio z gwałtownie rozwijającymi się miastami gromadzą się w tych miastach, a na ich miejsce przybywają migranci z miejscowości bardziej odległych od dużych centrów.

75 Migracje III. Przepływ i przypływ powrotny Każdy główny przypływ migracyjny generuje przepływ powrotny. IV. Skłonność do migracji Mieszkańcy dużych aglomeracji są mniej skłonni do migracji niż mieszkańcy terenów słabiej zurbanizowanych. V. Kobiety a migracja Stwierdza się przewagę kobiet wśród migrantów przemieszczających się na krótkie odległości.

76 Migracje VI. Wpływ postępu technicznego na migrację Rozwój przemysłu, doskonalenie i poprawa dostępności środków komunikacji oraz rozbudowa infrastruktury społecznej i gospodarczej powodują wzrost migracji. VII. Przewaga motywu ekonomicznego Motywy o charakterze ekonomicznym, skłonność do poprawy warunków życia są najsilniejszymi determinantami procesów migracyjnych.

77 Migracje Podstawowymi miarami procesów migracyjnych są: Ln – liczba ludzi, którzy napłynęli na dane terytorium w danym czasie, Ln – liczba ludzi, którzy napłynęli na dane terytorium w danym czasie, Lo – liczba ludzi, którzy opuścili dane terytorium w danym czasie Lo – liczba ludzi, którzy opuścili dane terytorium w danym czasie Ls – saldo migracji, jest to różnica między liczbą osób, które napłynęły a liczbą osób, które opuściły dane terytorium Ls – saldo migracji, jest to różnica między liczbą osób, które napłynęły a liczbą osób, które opuściły dane terytorium Ls = Ln - Lo Ls = Ln - Lo

78 Migracje Obok wspomnianych miar w analizie przepływu migrantów wykorzystuje się: Współczynnik napływu wędrówkowego – jest to stosunek liczby osób, które przybyły na stałe do średniej liczby ludności lub liczby ludności w połowie badanego okresu. Współczynnik napływu wędrówkowego – jest to stosunek liczby osób, które przybyły na stałe do średniej liczby ludności lub liczby ludności w połowie badanego okresu.

79 Migracje Współczynnik odpływu wędrówkowego – jest to stosunek liczby osób, które wyjechały na stałe do średniej liczby ludności lub liczby ludności w połowie badanego okresu.

80 Migracje Przyrost wędrówkowy Jeżeli wielkość odpływu ludności przewyższa wielkość napływu to mamy do czynienia z ujemnym przyrostem wędrówkowym i mówimy o ubytku wędrówkowym

81 Migracje Współczynnik efektywności migracji - pokazuje ile procent ludności migrującej osiedla się na danym terenie. Mała wartość tego współczynnika świadczy o tym, że mimo silnego ruchu wędrówkowego niewielka część migrantów znajduje odpowiadające jej warunki zamieszkania.

82 Teorie ludnościowe Starożytne Chiny Starożytne Chiny –Konfucjusz (551 – 479 p.n.e.) - Filozof chiński i jego uczniowie zajmowali się koncepcją optimum ludności, »Postulowali zachowanie właściwej proporcji między ziemią a zaludnieniem, »Zalecali władzom przemieszczenie ludności z regionów przeludnionych na niedoludnione, »Zwracali uwagę na czynniki kształtujące przyrost ludności:

83 Teorie ludnościowe »Umieralność wzrasta przy niedostatku żywności, »Przedwczesne małżeństwa powodują wyższą umieralność niemowląt, »Wojny zmniejszają przyrost liczebny ludności, »Wysokie koszty ceremonii zaślubin zmniejszają częstotliwość zawierania związków małżeńskich.

84 Teorie ludnościowe Starożytna Grecja Starożytna Grecja –Platon (427 – 347 p.n.e.) – Grecki filozof : –Określił dokładnie, że aby osiągnąć najwyższe dobro w greckim państwie-mieście liczba obywateli powinna wynosić Ta liczba obejmuje wyłącznie ludzi wolnych: jest optymalna, jeśli chodzi o rządzenie państwem. Wraz z niewolnikami liczba ludności wyniesie około 60 tys. –Metody proponowane przez Platona, aby osiągnąć optymalną liczbę obywateli:

85 Teorie ludnościowe –W przypadku niedoludnienia zaleca: »Nagrody, »Porady, »Nagany dla młodych małżeństw celem zwiększenia liczby urodzeń, »Imigracje. –W przypadku przeludnienia proponuje: »Kontrolę urodzeń, »Kolonizację innych obszarów.

86 Teorie ludnościowe –Arystoteles (384 – 322 p.n.e.) –Państwo powinno być tak ludne, aby mieszkańcy mogli zażywać radości i odpoczynku, –Nadmierny wzrost ludności może doprowadzić do zmniejszenia potęgi kraju oraz do rozpowszechnienia się chorób społecznych, –Środki zapobiegawcze wzrostowi ludności: »Porzucanie dzieci, »Aborcja.

87 Teorie ludnościowe Starożytny Rzym Starożytny Rzym –Juliusz Cezar (100 – 44 p.n.e.) »Prowadził politykę prorodzinną widząc w dużej liczbie ludności siłę militarną, –Octavian August (63 p.n.e. – 14 n.e.) »Wydał prawo dyskryminujące finansowo nieżonatych mężczyzn i bezdzietne małżeństwa oraz przyznawał szczególne przywileje rodzinom posiadającym dzieci.

88 Teorie ludnościowe Chrześcijańskie średniowiecze Chrześcijańskie średniowiecze –Prowadzono politykę propopulacyjną: »Potępiano rozwody, poligamię, aborcję, porzucanie dzieci, »Zalecano powstrzymywanie się od powtórnych małżeństw, »Gloryfikowano dziewictwo i celibat, –Uważano, że nadmierny wzrost ludności jest hamowany przez wojny, epidemie, głód, itp.

89 Teorie ludnościowe Muzułmańskie średniowiecze Muzułmańskie średniowiecze –Popierano szybki wzrost ludności, –Twierdzono, że duża gęstość zaludnienia umożliwia lepszy podział pracy, większe militarne i polityczne bezpieczeństwo.

90 Teorie ludnościowe Arytmetycy polityczni - Kierunek powstał w Anglii w połowie XVII w. Arytmetycy polityczni - Kierunek powstał w Anglii w połowie XVII w. –W. Petty (1623 – 1687) »Zajmował się ogólnymi problemami demograficznymi, »Podkreślał, że ludność jako kapitał ludzki ma ogromne znaczenie, »Podjął próbę oszacowania wartości kapitału ludzkiego tak samo, jak oszacował wartość dochodu.

91 Teorie ludnościowe –J. Graunt (1620 – 1674) – ojciec statystyki i demografii »Prowadził obszerne badania demograficzne, głównie w Londynie, »Jako pierwszy ustalił prawidłowość takich zjawisk jak: Urodzenia wg płci, Urodzenia wg płci, Stosunek liczby pogrzebów do liczby chrzcin, Stosunek liczby pogrzebów do liczby chrzcin, Stosunek liczby urodzeń do liczby ślubów, Stosunek liczby urodzeń do liczby ślubów, Współczynnik płodności, Współczynnik płodności, Migracje do miast Migracje do miast Wpływ wojen na migracje Wpływ wojen na migracje

92 Teorie ludnościowe »Głównym jego osiągnięciem było zbudowanie tablic trwania życia. –T.R. Malthus »W 1798 r. sformułował I teorię ludnościową prawo Malthusa: stwierdził, że liczba ludności wzrasta w postępie geometrycznym i podwaja się co 25 lat, a produkcja środków żywnościowych wzrasta w postępie arytmetycznym, »Istnieją dwa rodzaje oddziaływania umożliwiające utrzymanie liczby ludności na tym samym poziomie:

93 Teorie ludnościowe »Prewencyjne – wynikające z rozumu ludzkiego, tj. możliwości zrozumienia warunków egzystencji i umiejętności przewidywania skutków swego działania: Opóźnianie zawierania małżeństw, Opóźnianie zawierania małżeństw, Dobrowolny celibat dla ubogich, Dobrowolny celibat dla ubogich, »Pozytywne przeszkody – wynikające z nędzy lub występku: Ciężka praca, Ciężka praca, Niekorzystne warunki klimatyczne i przyrodnicze, Niekorzystne warunki klimatyczne i przyrodnicze, Skrajne ubóstwo, głód Skrajne ubóstwo, głód Złe wychowanie dzieci, Złe wychowanie dzieci, Wielkie miasta, Wielkie miasta, Choroby, epidemie, Choroby, epidemie, Wojny. Wojny.

94 Teorie ludnościowe »Teoria ta jest oparta na wyspecyfikowanych założeniach i precyzyjnym toku wnioskowania. Oparta jest na fikcyjnym założeniu, że działa prawo zmniejszających się przychodów z ziemi, które uniemożliwiają wzrost produkcji artykułów żywnościowych.

95 Teorie ludnościowe Teoria przejścia demograficznego ( ) Teoria przejścia demograficznego ( ) –W 1929 w amerykańskim czasopiśmie Population ukazał się artykuł W. Thompsona, –Francuz A. Landry wprowadza pojęcie rewolucji demograficznej, –Amerykanin F. Notestein umieszcza wPopulation swój artykuł,

96 Teorie ludnościowe –W. Thompson analizując zmiany surowych współczynników urodzeń, zgonów i przyrostu naturalnego stworzył typologię ludności, uwzględniając różne typy reprodukcji, –Landry wprowadził pojęcie rewolucji demograficznej dla określenia zjawiska polegającego na zerwaniu z odwieczną tradycją niekontrolowanej reprodukcji ludności, –Ostateczne ujęcie teorii jest dziełem F. Notesteina, który sformułował teorię przejścia demograficznego, obejmując historyczną całość tego procesu.

97 Teorie ludnościowe

98 Faza I – tradycyjna – charakteryzuje się wysoką niekontrolowaną płodnością i umieralnością, Faza I – tradycyjna – charakteryzuje się wysoką niekontrolowaną płodnością i umieralnością, Faza II – przejściowa – charakteryzuje się spadkiem umieralności i rozrodczości, Faza II – przejściowa – charakteryzuje się spadkiem umieralności i rozrodczości, Faza III – nowoczesna – faza kontrolowanej reprodukcji. Faza III – nowoczesna – faza kontrolowanej reprodukcji.

99 Teorie ludnościowe

100 Faza I – względna stabilność stanu ludności, osiągana drogą wysokiej rozrodczości i wysokiej umieralności sprawiła, że przyrost naturalny w niewielkim stopniu odbiega od zera, Faza I – względna stabilność stanu ludności, osiągana drogą wysokiej rozrodczości i wysokiej umieralności sprawiła, że przyrost naturalny w niewielkim stopniu odbiega od zera, –Współczynnik dzietności – 6 dzieci (na 1 kobietę w wieku rozrodczym), –Przeciętna długość trwania życia – nie przekracza 45 lat,

101 Teorie ludnościowe Faza II – osiągnięcia medycyny i zasięg oddziaływania służby zdrowia powodują obniżanie poziomu umieralności i wydłużenie się trwania życia ludzkiego. W fazie tej zmniejszenie się umieralności obserwowane jest przy nadal wysokim poziomie rozrodczości, Faza II – osiągnięcia medycyny i zasięg oddziaływania służby zdrowia powodują obniżanie poziomu umieralności i wydłużenie się trwania życia ludzkiego. W fazie tej zmniejszenie się umieralności obserwowane jest przy nadal wysokim poziomie rozrodczości, –Współczynnik dzietności – 4,5 - 6 dzieci, –Długość trwania życia – 45 – 65 lat,

102 Teorie ludnościowe Faza III – faza ta charakteryzuje się zwolnieniem tempa obniżania się poziomu umieralności i początkowo powolnym, a następnie szybkim spadkiem płodności. Faza III – faza ta charakteryzuje się zwolnieniem tempa obniżania się poziomu umieralności i początkowo powolnym, a następnie szybkim spadkiem płodności. –Współczynnik dzietności – 3 - 4,5 dzieci, –Długość trwania życia – lat, –Na przełomie II i III fazy przyrost naturalny osiąga najwyższy poziom,

103 Teorie ludnościowe Faza IV – następuje nowa stabilizacja ludności przy niskim poziomie umieralności i rozrodczości, Faza IV – następuje nowa stabilizacja ludności przy niskim poziomie umieralności i rozrodczości, –Współczynnik dzietności - poniżej 3 dzieci, –Długość trwania życia – przekracza 65 lat,

104 Teorie ludnościowe Hipoteza Easterlina Hipoteza ta powstała pod koniec lat 70-tych ubiegłego wieku, Hipoteza ta powstała pod koniec lat 70-tych ubiegłego wieku, Zakłada ona, że cykliczność w procesie rozrodczym opiera się na mechanizmie socjoekonomicznym, którego działanie prowadzi do określonych postaw i zachowań prokreacyjnych, Zakłada ona, że cykliczność w procesie rozrodczym opiera się na mechanizmie socjoekonomicznym, którego działanie prowadzi do określonych postaw i zachowań prokreacyjnych,

105 Teorie ludnościowe Zmiany w procesie rozrodczym mają charakter cykliczny, a długość cyklu wynosi od 20 do 25 lat, Zmiany w procesie rozrodczym mają charakter cykliczny, a długość cyklu wynosi od 20 do 25 lat, Generacje urodzone w okresie wysokiej płodności, biorąc pod uwagę trudne warunki startu i silną konkurencję na rynku pracy, decydują się na mniejszą liczbę dzieci, Generacje urodzone w okresie wysokiej płodności, biorąc pod uwagę trudne warunki startu i silną konkurencję na rynku pracy, decydują się na mniejszą liczbę dzieci,

106 Teorie ludnościowe Z kolei ta mało liczna generacja, dostrzegając niedogodności wynikające z małej liczby rówieśników, decyduje się na powołanie do życia licznego potomstwa. Z kolei ta mało liczna generacja, dostrzegając niedogodności wynikające z małej liczby rówieśników, decyduje się na powołanie do życia licznego potomstwa.

107 Teorie ludnościowe Drugie przejście demograficzne Charakterystyczną cechą drugiego przejścia demograficznego jest spadek płodności poniżej poziomu gwarantującego ciągłą zastępowalność pokoleń, Charakterystyczną cechą drugiego przejścia demograficznego jest spadek płodności poniżej poziomu gwarantującego ciągłą zastępowalność pokoleń, W modelu drugiego przejścia demograficznego zmniejszanie się dzietności, przy bardzo niskim poziomie umieralności, przypisywane jest dążeniu obojga rodziców do osiągnięcia własnych źródeł dochodów z pracy oraz odpowiedniego wykształcenia i zadowolenia z życia. W modelu drugiego przejścia demograficznego zmniejszanie się dzietności, przy bardzo niskim poziomie umieralności, przypisywane jest dążeniu obojga rodziców do osiągnięcia własnych źródeł dochodów z pracy oraz odpowiedniego wykształcenia i zadowolenia z życia. Doniosłą rolę zaczynają odgrywać motywacje do stałego podnoszenia poziomu życia rodzinnego. Doniosłą rolę zaczynają odgrywać motywacje do stałego podnoszenia poziomu życia rodzinnego.

108 Teorie ludnościowe Procesy przejścia w Polsce I Etap obejmuje czasy od załamania się wysokiej stopy zgonów do przełomu w wysokiej stopie urodzeń. I faza przypada więc na lata 1870 –1900 (najwcześniej na Pomorzu, Wielkopolsce, Śląsku, znacznie później na pozostałych terenach) I Etap obejmuje czasy od załamania się wysokiej stopy zgonów do przełomu w wysokiej stopie urodzeń. I faza przypada więc na lata 1870 –1900 (najwcześniej na Pomorzu, Wielkopolsce, Śląsku, znacznie później na pozostałych terenach)

109 Teorie ludnościowe II faza charakteryzowała się szybkim spadkiem liczby zgonów, aniżeli urodzeń - zatem coraz większym przyrostem naturalnym. Faza ta przypada na początek XX wieku – do pierwszej wojny światowej II faza charakteryzowała się szybkim spadkiem liczby zgonów, aniżeli urodzeń - zatem coraz większym przyrostem naturalnym. Faza ta przypada na początek XX wieku – do pierwszej wojny światowej III fazę charakteryzował szybszy spadek liczby urodzeń niż zgonów, a w konsekwencji zmniejszający się przyrost naturalny. Takie zmiany obserwowano w okresie międzywojennym i w początkowym okresie Polski Ludowej. III fazę charakteryzował szybszy spadek liczby urodzeń niż zgonów, a w konsekwencji zmniejszający się przyrost naturalny. Takie zmiany obserwowano w okresie międzywojennym i w początkowym okresie Polski Ludowej.

110 Teorie ludnościowe Faza III w Polsce uległa wydłużeniu, ze względu na nakładanie się dwóch procesów: Faza III w Polsce uległa wydłużeniu, ze względu na nakładanie się dwóch procesów: –Modernizacji demograficznej, –Powojennej kompensacji, zwanej wyżem demograficznym. Obecnie Polska znajduje się w IV fazie przejścia, która zasługuje na szczególną uwagę: Obecnie Polska znajduje się w IV fazie przejścia, która zasługuje na szczególną uwagę:

111 Teorie ludnościowe Od połowy lat 80. (od 1984r.) pojawiły się przesłanki radykalnego osłabienia dynamiki demograficznej - spadek ten odpowiada ogólnej tendencji fazy przejścia, notuje się jednak wzrost umieralności - szczególnie w wieku produkcyjnym, wzrost zgonów kobiet - obserwuje się zjawiska które są nieoczekiwane z punktu widzenia teorii przejścia demograficznego w końcowej fazie. Można to uznać za fenomen światowy. Od połowy lat 80. (od 1984r.) pojawiły się przesłanki radykalnego osłabienia dynamiki demograficznej - spadek ten odpowiada ogólnej tendencji fazy przejścia, notuje się jednak wzrost umieralności - szczególnie w wieku produkcyjnym, wzrost zgonów kobiet - obserwuje się zjawiska które są nieoczekiwane z punktu widzenia teorii przejścia demograficznego w końcowej fazie. Można to uznać za fenomen światowy.

112 Teorie ludnościowe W roku 1999 przyrost naturalny w Polsce był zerowy, w roku 2006 przyrost naturalny oscyluje wokół 0. Można spodziewać się dalszego spadku przyrostu naturalnego w Polsce, co jest zjawiskiem niepokojącym nie tylko z punktu widzenia demograficznego, ale także gospodarczego, gdyż ujemny przyrost naturalny ma swoje odbicie m.in. w malejących zasobach siły roboczej w przyszłości. W roku 1999 przyrost naturalny w Polsce był zerowy, w roku 2006 przyrost naturalny oscyluje wokół 0. Można spodziewać się dalszego spadku przyrostu naturalnego w Polsce, co jest zjawiskiem niepokojącym nie tylko z punktu widzenia demograficznego, ale także gospodarczego, gdyż ujemny przyrost naturalny ma swoje odbicie m.in. w malejących zasobach siły roboczej w przyszłości.

113 Teorie ludnościowe Drugie przejście demograficzne - Demograf holenderski Dirk van de Kaa uważa, że w krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo nastąpiło drugie przejście demograficzne. Charakterystyczną cechą drugiego przejścia demograficznego jest spadek płodności poniżej poziomu gwarantującego ciągłą zastępowalność pokoleń. Drugie przejście demograficzne - Demograf holenderski Dirk van de Kaa uważa, że w krajach wysoko rozwiniętych gospodarczo nastąpiło drugie przejście demograficzne. Charakterystyczną cechą drugiego przejścia demograficznego jest spadek płodności poniżej poziomu gwarantującego ciągłą zastępowalność pokoleń. W modelu drugiego przejścia demograficznego zmniejszanie się dzietności, przy bardzo niskim poziomie umieralności, przypisywane jest dążeniu obojga rodziców do osiągnięcia własnych źródeł dochodów z pracy oraz odpowiedniego wykształcenia i zadowolenia z życia. W modelu drugiego przejścia demograficznego zmniejszanie się dzietności, przy bardzo niskim poziomie umieralności, przypisywane jest dążeniu obojga rodziców do osiągnięcia własnych źródeł dochodów z pracy oraz odpowiedniego wykształcenia i zadowolenia z życia. Doniosłą rolę zaczynają odgrywać motywacje do stałego podnoszenia poziomu życia rodzinnego. Doniosłą rolę zaczynają odgrywać motywacje do stałego podnoszenia poziomu życia rodzinnego.

114 Teorie ludnościowe Teoria ekonomicznej dzietności - sformułował Becker opierając się na założeniach Leibensteina. Punktem wyjścia było założenie, że w społeczeństwie rozwiniętym ekonomicznie korzyści z posiadania dzieci są równe zero. Pod względem ekonomicznym dziecko stanowi dla rodziców obciążenie a nie źródło dochodów. Becker przyjął, że dzieci są źródłem korzyści psychicznej dla rodziców i nie przysparzają im dochodu pieniężnego ani nie stanowią zabezpieczenia na starość. Teoria ekonomicznej dzietności - sformułował Becker opierając się na założeniach Leibensteina. Punktem wyjścia było założenie, że w społeczeństwie rozwiniętym ekonomicznie korzyści z posiadania dzieci są równe zero. Pod względem ekonomicznym dziecko stanowi dla rodziców obciążenie a nie źródło dochodów. Becker przyjął, że dzieci są źródłem korzyści psychicznej dla rodziców i nie przysparzają im dochodu pieniężnego ani nie stanowią zabezpieczenia na starość.

115 Teorie ludnościowe Dzieci spełniają taka samą rolę jak dobra luksusowe. Użyteczności dzieci można porównywać z użytecznościami innych dóbr za pomocą krzywych obojętności. Kształt tych krzywych jest określany przez gusty rodziców, które mogą być zdeterminowane przez religię, rasę, wiek rodziców, wykształcenie. Rodzina musi decydować ile chce mieć dzieci ile chce na nie wydać.

116 Teorie ludnościowe Dzieci, na które poniesiono większe wydatki, nazywa Becker dziećmi wyższej jakości (nie są moralnie lepsze). Przy wyższych poziomach dochodu rodziny powinny mieć więcej dzieci i więcej na nie wydawać. Aktualna dzietność zależy w ujęciu jakościowym i ilościowym od dochodów rodziny, kosztów wychowania dziecka, gustów, wiedzy antykoncepcyjnej, niepewności.

117 Analiza procesu reprodukcji ludności Rodność Jest to natężenie urodzeń w badanej zbiorowości w określonym czasie, Jest to natężenie urodzeń w badanej zbiorowości w określonym czasie, Współczynnik rodności wyraża stosunek liczby urodzeń żywych z badanej zbiorowości w badanym okresie do liczby ludności do niej zaliczanej w połowie okresu lub do średniej liczby ludności, Współczynnik rodności wyraża stosunek liczby urodzeń żywych z badanej zbiorowości w badanym okresie do liczby ludności do niej zaliczanej w połowie okresu lub do średniej liczby ludności,

118 Analiza procesu reprodukcji ludności Współczynnik rodności można obliczyć według następującej formuły: gdzie: Ut– liczba urodzeń w okresie t, Lt– liczba ludności wg stanu w połowie badanego okresu t lub średnia liczba ludności w okresie t, C – stała (100 lub 1000).

119 Analiza procesu reprodukcji ludności W powyższym współczynniku liczba urodzeń jest odnoszona do liczby całej ludności bez względu na jej wiek, płeć i stan cywilny. Ze względu na to, że decydujący wpływ na wielkość liczby urodzeń ma liczba kobiet, i to kobiet w wieku rozrodczym, przy ocenie natężenia urodzeń częściej posługujemy się współczynnikiem płodności.

120 Analiza procesu reprodukcji ludności Płodność Jest to natężenie urodzeń w badanej populacji kobiet będących w wieku rozrodczym, Jest to natężenie urodzeń w badanej populacji kobiet będących w wieku rozrodczym, Miernikiem płodności jest współczynnik płodności wyrażający stosunek liczby urodzeń żywych w danym okresie do liczby kobiet w badanej zbiorowości będących w wieku rozrodczym, Miernikiem płodności jest współczynnik płodności wyrażający stosunek liczby urodzeń żywych w danym okresie do liczby kobiet w badanej zbiorowości będących w wieku rozrodczym, W praktyce statystycznej przyjmuje się, że kobiety wchodzą w wiek rozrodczy po ukończeniu 15 lat i trwa on do ukończenia 49 lat, W praktyce statystycznej przyjmuje się, że kobiety wchodzą w wiek rozrodczy po ukończeniu 15 lat i trwa on do ukończenia 49 lat,

121 Analiza procesu reprodukcji ludności Ogólny współczynnik płodności Ogólny współczynnik płodności gdzie: Ut– liczba urodzeń w okresie t, K..–stan liczebny kobiet w wieku w połowie badanego okresu lub średnia liczba kobiet w wieku w okresie t C– stała (100 lub 1000)

122 Analiza procesu reprodukcji ludności Numer kolejny urodzenia - oznacza, którym z kolei dzieckiem urodzonym przez matkę jest dany noworodek. Bierze się pod uwagę wszystkie żywo urodzone dzieci przez matkę, Numer kolejny urodzenia - oznacza, którym z kolei dzieckiem urodzonym przez matkę jest dany noworodek. Bierze się pod uwagę wszystkie żywo urodzone dzieci przez matkę, W Polsce systematycznie rośnie liczba pierwszych i drugich urodzeń. Obecnie udział pierwszych i drugich urodzeń przekracza 75%. W Polsce systematycznie rośnie liczba pierwszych i drugich urodzeń. Obecnie udział pierwszych i drugich urodzeń przekracza 75%.

123 Analiza procesu reprodukcji ludności Odstęp protogenetyczny (pierwszy odstęp urodzeniowy) – jest to okres czasu jaki upłynął od zawarcia małżeństwa do urodzenia pierwszego dziecka, Odstęp protogenetyczny (pierwszy odstęp urodzeniowy) – jest to okres czasu jaki upłynął od zawarcia małżeństwa do urodzenia pierwszego dziecka, Okres intergenetyczny – to czas jaki upłynął między kolejnymi urodzeniami. Okres intergenetyczny – to czas jaki upłynął między kolejnymi urodzeniami. Istnieje wyraźna tendencja do skracania tych odstępów, co powoduje, że ostatnie dziecko przychodzi na świat jeszcze przed ukończeniem przez matkę trzydziestego roku życia. Istnieje wyraźna tendencja do skracania tych odstępów, co powoduje, że ostatnie dziecko przychodzi na świat jeszcze przed ukończeniem przez matkę trzydziestego roku życia.

124 Analiza procesu reprodukcji ludności Urodzenia charakteryzują się sezonowością; istnieją pewne maksima urodzeń. Dokonano podziału na 5 grup: Urodzenia charakteryzują się sezonowością; istnieją pewne maksima urodzeń. Dokonano podziału na 5 grup: Północna Europa Maksimum urodzeń przypada na kwiecień i maj Zachodnia i środkowa Europa Maksimum urodzeń przypada na luty i kwiecień Południowa Europa Maksimum urodzeń przypada na styczeń i luty Ameryka Łacińska Maksimum urodzeń przypada na grudzień i styczeń Bliski i Daleki Wschód oraz Azja Maksimum urodzeń przypada na październik i listopad Polska Maksimum urodzeń przypada na lipiec

125 Analiza procesu reprodukcji ludności Zgony Zgonem jest trwałe, czyli nieodwracalne ustanie czynności narządów niezbędnych do życia, konsekwencją czego jest śmierć całego ustroju, Zgonem jest trwałe, czyli nieodwracalne ustanie czynności narządów niezbędnych do życia, konsekwencją czego jest śmierć całego ustroju, Umieralność – jest tożsamy z pojęciem natężenia zgonów, czyli stosunku liczby zgonów ogółem do całkowitej liczby ludności, Umieralność – jest tożsamy z pojęciem natężenia zgonów, czyli stosunku liczby zgonów ogółem do całkowitej liczby ludności,

126 Analiza procesu reprodukcji ludności Śmiertelność – oznacza natężenie zgonów spowodowane określoną chorobą, czyli jest stosunkiem liczby osób zmarłych do ogólnej liczby osób, które zachorowały na tę chorobę. Śmiertelność – oznacza natężenie zgonów spowodowane określoną chorobą, czyli jest stosunkiem liczby osób zmarłych do ogólnej liczby osób, które zachorowały na tę chorobę. Roczny współczynnik zgonów – stanowi stosunek ogólnej liczby zgonów w danym roku do średniej liczby ludności w tym roku lub liczby ludności w połowie roku, można go obliczyć przy pomocy następującej formuły: Roczny współczynnik zgonów – stanowi stosunek ogólnej liczby zgonów w danym roku do średniej liczby ludności w tym roku lub liczby ludności w połowie roku, można go obliczyć przy pomocy następującej formuły:

127 Analiza procesu reprodukcji ludności gdzie: Suma zt– ogólna liczba zgonów w ciągu roku Lt – liczba ludności w połowie badanego okresu t lub średnia liczba ludności w okresie t C– stała (1000, lub )

128 Analiza procesu reprodukcji ludności W Polsce współczynnik zgonów kształtuje się w granicach 0,9 –1,3%, W Polsce współczynnik zgonów kształtuje się w granicach 0,9 –1,3%, Przyczyny powodujące zmiany w natężeniu i bezwzględnej liczbie zgonów można podzielić na 2 grupy: Przyczyny powodujące zmiany w natężeniu i bezwzględnej liczbie zgonów można podzielić na 2 grupy: –Przyczyny główne »Postęp medycyny, »Zwiększenie zakresu działalności oraz sprawności służby zdrowia

129 Analiza procesu reprodukcji ludności –Przyczyny powodujące wahania sezonowe: »Zmiany pogodowe występujące corocznie w określonych miesiącach a powodujące wzrost natężenia zgonów. Podstawowym dokumentem związanym ze zgonem jest karta zgonu, która musi być wypełniona w terminie 24 godzin od momentu zgonu. Podstawowym dokumentem związanym ze zgonem jest karta zgonu, która musi być wypełniona w terminie 24 godzin od momentu zgonu. Obecnie karta bierze pod uwagę 3 przyczyny: wyjściowa, wtórna i bezpośrednia. Obecnie karta bierze pod uwagę 3 przyczyny: wyjściowa, wtórna i bezpośrednia.

130 Analiza procesu reprodukcji ludności Przyczyną zgonów jest stan lub proces chorobowy, nieprawidłowości rozwojowe, uraz albo zatrucie prowadzące bezpośrednio lub pośrednio do śmierci. Największe natężenie istnieje na skutek chorób układów krążenia, nowotworowe, wypadki, zatrucia i inne. Przyczyną zgonów jest stan lub proces chorobowy, nieprawidłowości rozwojowe, uraz albo zatrucie prowadzące bezpośrednio lub pośrednio do śmierci. Największe natężenie istnieje na skutek chorób układów krążenia, nowotworowe, wypadki, zatrucia i inne. Dzieci, które nie ukończyły 1 roku życia to niemowlęta, te które nie ukończyły 28 dnia życia to noworodki. W 2006 roku współczynnik zgonów noworodków kształtuje się na poziomie 0,85% Dzieci, które nie ukończyły 1 roku życia to niemowlęta, te które nie ukończyły 28 dnia życia to noworodki. W 2006 roku współczynnik zgonów noworodków kształtuje się na poziomie 0,85%

131 Analiza procesu reprodukcji ludności Syntetyczne miary reprodukcji ludności Syntetyczne miary reprodukcji ludności –Pozwalają one ocenić tempo wzrostu ludności ogółem, liczby ludności w określonych grupach oraz wielkość potencjału demograficznego, Współczynnik przyrostu naturalnego Współczynnik przyrostu naturalnego Gdzie – Ut – liczba urodzeń w badanym okresie, Zt – liczba zgonów w badanym okresie, L – średnia liczba ludności lub liczba ludności w połowie badanego okresu, C –stała (1000)

132 Analiza procesu reprodukcji ludności W większości krajów gospodarczo rozwiniętych wartość współczynnika przyrostu naturalnego waha się od 0-5, a w krajach rozwiniętych słabo od W większości krajów gospodarczo rozwiniętych wartość współczynnika przyrostu naturalnego waha się od 0-5, a w krajach rozwiniętych słabo od W Polsce w roku 2004 współczynnik przyrostu demograficznego wynosił W Polsce w roku 2004 współczynnik przyrostu demograficznego wynosił (–0,4 )

133 Analiza procesu reprodukcji ludności Współczynnik dynamiki demograficznej Współczynnik dynamiki demograficznej Ut– liczba urodzeń w badanym okresie t, Zt– liczba zgonów w badanym okresie t, C– stała (1, 100 lub 1000) gdzie:

134 Analiza procesu reprodukcji ludności Współczynnik dynamiki demograficznej może przyjmować wartości: Współczynnik dynamiki demograficznej może przyjmować wartości: Roczna liczba urodzeń nie kompensuje rocznej liczby zgonów (liczba ludności badanej populacji maleje) Gdy roczna liczba urodzeń = roczna liczba zgonów (liczba ludności badanej populacji nie ulega zmianie) Gdy urodzenia nie tylko kompensują roczną liczbę zgonów, lecz także daje określoną nadwyżkę liczby urodzeń nad liczbą zgonów (mamy do czynienia z zamierzoną reprodukcją ludności)

135 Analiza procesu reprodukcji ludności Współczynniki dzietności Współczynniki dzietności Dzietność-rozumiemy przez nią ogólnie liczbę dzieci w rodzinie. W demografii wyróżnia się 3 kategorie dzietności: Dzietność-rozumiemy przez nią ogólnie liczbę dzieci w rodzinie. W demografii wyróżnia się 3 kategorie dzietności: –Dzietność deklarowaną »Dzietność idealna-modelowa – jest to liczba dzieci, którą zdaniem respondentki powinna posiadać przeciętna rodzina, »Dzietność planowana-jest to liczba dzieci określana w okresie wstępowania w związek małżeński, którą kobieta pragnęłaby urodzić,

136 Analiza procesu reprodukcji ludności »Dzietność pożądana-jest to liczba dzieci określana w momencie badania, jaką małżeństwo jeszcze pragnie, »Dzietność właściwa dla aktualnych warunków życiowych(w Polsce jest obecnie znacznie niższa od prawdziwej), –Dzietność rzeczywista »liczba dzieci żywo urodzonych, liczba dzieci żyjących i liczba dzieci utrzymywanych(dzietność ekonomiczna), –Dzietność rzeczywisto–deklaratywna »Dzietność oczekiwana brutto-liczba dzieci żywo urodzonych powiększona o liczbę dzieci jeszcze pożądanych, »Dzietność oczekiwana netto-liczba dzieci żyjących powiększona o liczbę dzieci jeszcze pożądanych.

137 Analiza procesu reprodukcji ludności Współczynnik dzietności ogólnej - jest sumą rocznych współczynników płodności dla kolejnych roczników wieku od 15 do 49 ukończonych lat, wyraża on przeciętną liczbę dzieci urodzoną przez kobietę w ciągu całego okresu rozrodczego, przy stałym poziomie cząstkowych współczynników płodności z danego roku kalendarzowego. Współczynnik dzietności ogólnej - jest sumą rocznych współczynników płodności dla kolejnych roczników wieku od 15 do 49 ukończonych lat, wyraża on przeciętną liczbę dzieci urodzoną przez kobietę w ciągu całego okresu rozrodczego, przy stałym poziomie cząstkowych współczynników płodności z danego roku kalendarzowego. –Ogólny współczynnik dzietności można obliczyć za pomocą następującej formuły:

138 Analiza procesu reprodukcji ludności gdzie: - cząstkowe współczynniki płodności dla poszczególnych roczników

139 Analiza procesu reprodukcji ludności Współczynnik reprodukcji brutto – jest on miarą charakteryzującą aktualną płodność za pomocą średniej liczby żywo urodzonych dzieci płci żeńskiej, przypadających na jedną kobietę w wieku rozrodczym. Jest on iloczynem ogólnego współczynnika dzietności i współczynnika wyrażającego częstość rodzenia dziewcząt. Współczynnik reprodukcji brutto – jest on miarą charakteryzującą aktualną płodność za pomocą średniej liczby żywo urodzonych dzieci płci żeńskiej, przypadających na jedną kobietę w wieku rozrodczym. Jest on iloczynem ogólnego współczynnika dzietności i współczynnika wyrażającego częstość rodzenia dziewcząt. –Obliczamy go za pomocą następującej formuły:

140 Analiza procesu reprodukcji ludności gdzie: Uż – urodzenia żeńskie, Uog – urodzenia ogółem

141 Analiza procesu reprodukcji ludności Współczynnik reprodukcji netto – charakteryzuje on aktualną płodność i umieralność, wyrażając średnią liczbę żywo urodzonych dzieci płci żeńskiej, które dożyją wieku swych matek, przypadających na jedną kobietę w wieku rozrodczym, przy założeniu niezmiennego aktualnego poziomu płodności i umieralności zgodnego z tablicami płodności i umieralności. Współczynnik reprodukcji netto – charakteryzuje on aktualną płodność i umieralność, wyrażając średnią liczbę żywo urodzonych dzieci płci żeńskiej, które dożyją wieku swych matek, przypadających na jedną kobietę w wieku rozrodczym, przy założeniu niezmiennego aktualnego poziomu płodności i umieralności zgodnego z tablicami płodności i umieralności. –Można go obliczyć przy pomocy następującej formuły:

142 Analiza procesu reprodukcji ludności gdzie: Lx – liczba kobiet dożywająca wieku x, Lo – liczba kobiet dożywająca wieku 0.

143 Analiza procesu reprodukcji ludności Jeżeli współczynnik reprodukcji netto jest większy od 1, oznacza to, że przy wzorcach umieralności i płodności utrzymujących się w przyszłości na poziomie wyjściowym, liczba ludności będzie wzrastała, Jeżeli współczynnik reprodukcji netto jest większy od 1, oznacza to, że przy wzorcach umieralności i płodności utrzymujących się w przyszłości na poziomie wyjściowym, liczba ludności będzie wzrastała, Jeżeli współczynnik reprodukcji netto jest mniejszy od 1 przez dłuższy czas to liczba ludności w przyszłości będzie malała, Jeżeli współczynnik reprodukcji netto jest mniejszy od 1 przez dłuższy czas to liczba ludności w przyszłości będzie malała, Gdy współczynnik równa się 1 wówczas liczba ludności nie ulegnie zmianie. Gdy współczynnik równa się 1 wówczas liczba ludności nie ulegnie zmianie. Współczynnik reprodukcji netto informuje, w jakim stopniu obecna generacja matek zostanie w przyszłości zastąpiona przez nową generację matek w warunkach niezmiennej płodności i umieralności. Współczynnik reprodukcji netto informuje, w jakim stopniu obecna generacja matek zostanie w przyszłości zastąpiona przez nową generację matek w warunkach niezmiennej płodności i umieralności.

144 Sytuacja demograficzna Polski Stan ludności oraz przyrost naturalny Stan ludności oraz przyrost naturalny –Szacuje się, że w końcu 2004 roku liczba ludności Polski wynosiła tys. osób (tj. o 16 tys. mniej niż w końcu 2003 r.). –Bezpośrednią przyczyną zmniejszania się liczby ludności jest znaczący spadek liczby urodzeń. Od 1993 r. urodzenia kształtują się na poziomie poniżej 500 tys., a od 1998r. – poniżej 400 tys.; z kolei umieralność nie ulegała istotnym zmianom.

145 Sytuacja demograficzna Polski

146 Urodzenia Urodzenia –Liczba urodzeń w Polsce maleje nieprzerwanie od 1984 roku. Szacuje się, że w 2004 r. urodziło się 356 tys. dzieci, co oznacza wzrost o ponad 5 tys. w stosunku do 2003 r., ale jest to o ok. 35% mniej niż w 1990 r. i o ponad połowę mniej niż w 1983 r., który był szczytowym rokiem ostatniego wyżu demograficznego (urodziło się wówczas 724 tys. dzieci).

147 Sytuacja demograficzna Polski –Od 1989 r. poziom reprodukcji nie gwarantuje prostej zastępowalności pokoleń. W 2003 r. współczynnik dzietności wynosił 1,22 i był najniższy od ponad 50 lat (najbardziej korzystną sytuację demograficzną określa współczynnik kształtujący się na poziomie 2,1- 2,15, tj. kiedy w danym roku na jedną kobietę w wieku lat przypada średnio 2 dzieci).

148 Sytuacja demograficzna Polski Współczynniki dzietności w latach

149 Sytuacja demograficzna Polski Małżeństwa Małżeństwa –Szacuje się, że w 2004 r. powstało ponad 192 tys. nowych związków małżeńskich (o ponad 3,5 tys. mniej niż w 2003 r.). –Około 75% prawnie zawieranych związków stanowią małżeństwa wyznaniowe, tj. zawarte w kościołach i jednocześnie zarejestrowane w urzędach stanu cywilnego.

150 Sytuacja demograficzna Polski –Wśród nowozawartych związków ok. 87% stanowią małżeństwa pierwsze, tj. panien z kawalerami. Średni wiek kobiet wstępujących po raz pierwszy w związek małżeński wynosił w 2003 r. 24,3 lat, wobec ok. 23 lat w połowie lat 90-tych, z kolei wśród kawalerów wzrósł o ponad 1 rok - do 26,6 lat.

151 Sytuacja demograficzna Polski Rozwody Rozwody –Przyczyną ok. 22% przypadków ustania małżeństwa jest rozwód. Według szacunków w 2004 r. rozwiodło się ok. 51 tys. par małżeńskich (w 2003 r. ponad 48 tys.). Przeciętnie na 1000 istniejących małżeństw 5,4 zostało rozwiązanych na drodze sądowej. Współczynnik rozwodów utrzymał się na poziomie sprzed roku (1,3) i pozostaje jednym z najniższych w Europie. W miastach natężenie rozwodów jest trzy razy wyższe niż na wsi.

152 Sytuacja demograficzna Polski Liczba rozwodów w latach Liczba rozwodów w latach

153 Sytuacja demograficzna Polski Umieralność Umieralność –Z dostępnych danych wynika, że w 2004 r. zmarło ok. 364 tys. osób (o ok. 1,5 tys. mniej niż w 2003 r.). Współczynnik zgonów kształtował się na poziomie 9,5 (w 2003 r. - 9,6). –W ogólnej liczbie osób zmarłych 47% stanowiły kobiety. –Od 1991 r. obserwowany jest systematyczny spadek liczby zgonów - z wyjątkiem pewnego załamania tendencji w 1999 r. oraz w 2003 r.

154 Sytuacja demograficzna Polski –W Polsce prawie 80% zgonów spowodowanych jest chorobami określanymi mianem cywilizacyjnych (choroby układu krążenia, nowotwory złośliwe oraz wypadki, urazy i zatrucia). –Głównymi przyczynami są choroby układu krążenia, w przypadku których - w okresie ostatnich lat - stwierdzono istotną poprawę. –W 2003 r. choroby układu krążenia stanowiły niewiele ponad 47% zgonów, podczas gdy na początku lat 90- tych były przyczyną ponad 52% ogółu zgonów.

155 Sytuacja demograficzna Polski Zgony według przyczyn w wybranych latach

156 Sytuacja demograficzna Polski –Obserwujemy zmniejszającą się liczbę zgonów niemowląt. Według szacunków - w 2004 r. zmarło ok. 2,4 tys. dzieci w wieku poniżej 1 roku, czyli o około 0,1 tys. mniej niż w 2003 r. i ponad 4-krotnie mniej niż w 1990 r. Współczynnik zgonów niemowląt ukształtował się na poziomie 6,8 (w 1990 r. wynosił 19,3). –Z ogólnej liczby zmarłych niemowląt ponad połowa dzieci (51%) umiera w okresie pierwszego tygodnia, a kolejne 20% - przed ukończeniem pierwszego miesiąca życia. –W dalszym ciągu najczęstszą przyczyną zgonów niemowląt (51%) są stany chorobowe powstające w okresie okołoporodowym, czyli w trakcie trwania ciąży matki i w okresie pierwszych 6 dni życia noworodka.

157 Sytuacja demograficzna Polski Współczynnik zgonów niemowląt na 1000 urodzeń żywych w latach

158 Sytuacja demograficzna Polski Trwanie życia Trwanie życia –Obserwowana w latach 90-tych stała poprawa sytuacji w zakresie umieralności w pozytywny sposób wpływa na długość trwania życia Polaków. –Przewiduje się, że przy niezmienionych warunkach wymierania populacji - zgodnych z obserwowanymi w 2003 r. – urodzeni w 2003 r. chłopcy osiągną średnio wiek 70,5 roku, dziewczynki zaś 78,9 roku.

159 Sytuacja demograficzna Polski Przeciętne trwanie życia w latach

160 Sytuacja demograficzna Polski Struktura płci i wieku ludności Struktura płci i wieku ludności –W ogólnej liczbie ludności tys. osób – oszacowanej na koniec 2004 r. - kobiety stanowią ponad 51% ogółu ludności; na 100 mężczyzn przypada ich 106 (wśród ludności miejskiej 110, zaś na obszarach wiejskich 101). –Współczynnik ten zmienia się w zależności od wieku. –Wśród osób w wieku 0-40 lat występuje liczebna przewaga mężczyzn - 96 kobiet na 100 mężczyzn; dla wieku powyżej 40 lat współczynnik feminizacji wynosi 121, przy czym w najstarszych rocznikach wieku (65 lat i więcej) na 100 mężczyzn przypada średnio 167 kobiet.

161 Sytuacja demograficzna Polski –Rezultatem przemian demograficznych jest gwałtowne zmniejszanie się liczby dzieci i młodzieży (0 17 lat), – ich udział w ogólnej liczbie ludności obniżył się do prawie 22,0% (z prawie 30% w 1990 r.); dzieci w wieku poniżej 15 lat stanowią obecnie niewiele ponad 17% ogólnej populacji wobec prawie 25% w 1990 r. –Szczególnie duże zmiany można zaobserwować w grupie osób w wieku produkcyjnym (kobiety w wieku lat, mężczyźni lata); –od 1990 r. odsetek osób w wieku zdolności do pracy wzrósł o ponad 5 procent, tj. z poziomu 57,5% do ok. 63%.

162 Sytuacja demograficzna Polski –Obserwowany jest także dalszy wzrost liczby osób w wieku nabywania praw emerytalnych i starszych (mężczyźni 65 lat i więcej, kobiety 60 lat i więcej); –odsetek tej grupy ludności w ogólnej populacji wynosi ponad 15% (w 1990 r. niespełna 13%). –Udział osób w wieku 65 lat i więcej (razem mężczyzn i kobiet) stanowi ok. 13% wobec ok. 10% w 1990 r. –Obecnie na 100 osób w wieku produkcyjnym przypada 60 osób w wieku nieprodukcyjnym, tj. 36 osób w wieku do 17 lat oraz 24 osoby w wieku poprodukcyjnym (w 1990 r. 74 osoby – odpowiednio: 52 i 22).

163 Sytuacja demograficzna Polski Stan cywilny Stan cywilny –Zgodnie z wynikami spisu z 2002 roku w zakresie stanu cywilnego - wśród ludności w wieku 15 lat i więcej dominowały osoby o stanie cywilnym prawnym zamężna/żonaty (ponad 55% kobiet i 60% mężczyzn), spośród których zdecydowana większość (ponad 97%) faktycznie pozostawała w związku małżeńskim. –Spis wykazał, że 314 tys. osób (prawie 3%) spośród żonatych mężczyzn i zamężnych kobiet zrezygnowało z życia w prawnie zawartym związku, przy czym około 17 tys. mężczyzn i 13 tys. kobiet stworzyło inne związki partnerskie, a pozostali żyli w separacji faktycznej. –Jednocześnie wyniki spisu wykazały 197 tys. związków partnerskich.

164 Sytuacja demograficzna Polski –Kolejna grupa stanu cywilnego wśród kobiet to panny (25% kobiet w wieku 15 lat i więcej), w miastach także stanowiły ponad ¼ mieszkanek, na wsi niespełna 23%. Wśród kawalerów jest odwrotnie – więcej ich mieszkało na wsi (ponad 35% mężczyzn w wieku 15 lat i więcej), w mieście niecałe 32%. – Dysproporcja między miastem a wsią jest bardziej wyraźna wówczas, gdy odniesiemy do siebie liczby kawalerów i panien; –na 100 kawalerów na wsi przypadało 66 panien, podczas gdy w mieście –Szczególnie jest to widoczne w grupach wieku charakteryzujących się największą intensywnością zawierania małżeństw, np. jeszcze w grupie wieku lata – na 100 kawalerów na wsi przypadało 70 panien, ale już dla starszych wskaźnik gwałtownie się obniża.

165 Sytuacja demograficzna Polski –Rozwiedzeni i separowani stanowią w Polsce nieliczną grupę osób - niespełna 4% populacji w wieku 15 lat i więcej, przy czym zdecydowanie częściej rozwodzą się mieszkańcy miast (4% mężczyzn i prawie 6% kobiet to rozwiedzeni) niż wsi (po niecałe 2%).

166 Sytuacja demograficzna Polski

167 Wykształcenie ludności Wykształcenie ludności –Pozytywnym zjawiskiem obserwowanym od kilkunastu lat jest stały wzrost liczby osób legitymujących się wykształceniem ponadpodstawowych. –W okresie prawie 14 lat dzielących spisy ludności odsetek osób z wykształceniem ponadpodstawowym wzrósł z prawie 55% w 1988 r. do około 67% w 2002 r. –Znacznie zmniejszyła się liczba osób z wykształceniem podstawowym, niepełnym podstawowym i bez wykształcenia szkolnego; jednocześnie nastąpił ponad 1,5- krotny wzrost liczby osób z wykształceniem wyższym. –W 2002 r. 10,2% ludności w wieku 15 lat i więcej posiadało wyższe wykształcenie, w 1988 r. – 6,5%.

168 Sytuacja demograficzna Polski –Stosunkowo wysoki wzrost poziomu wykształcenia dotyczy kobiet. W 1988 r. tylko połowa z nich miała wykształcenie ponadpodstawowe, w 2002 r. już 62%. –Kobiety też częściej niż mężczyźni mają ukończoną szkołę co najmniej średnią, a prawie 11% skończyło studia; mężczyźni natomiast częściej pozostają przy wykształceniu zasadniczym zawodowym (ponad 41%), a tylko niecałe 6% posiada wykształcenie wyższe.

169 Sytuacja demograficzna Polski Prognoza ludności do 2030 roku Prognoza ludności do 2030 roku –Prowadzone przez demografów badania i analizy wskazują, że trwający od kilkunastu lat spadek dzietności jeszcze nie jest procesem zakończonym i dotyczy w coraz większym stopniu kolejnych roczników młodzieży. –Wśród przyczyn tego zjawiska wymienia się: zwiększone zainteresowanie zdobywaniem wykształcenia, trudności na rynku pracy, zmniejszenie świadczeń socjalnych na rzecz rodziny, brak w polityce społecznej filozofii umacniania rodziny i generalnie trudne warunki społeczno-ekonomiczne, w jakich znalazło się pokolenie w wieku prokreacyjnym.

170 Sytuacja demograficzna Polski Urodzenia i zgony w latach oraz prognoza do 2030 r.

171 Sytuacja demograficzna Polski Ludność według płci i wieku w 2002 i 2030 r.

172 Polityka ludnościowa Przez politykę ludnościową należy rozumieć oddziaływanie państwa za pomocą odpowiednich bodźców na kształtowanie się stosunków ludnościowych w celu osiągnięcia założonej liczby oraz (lub) struktury ludności według płci i wieku, a także (lub) założonego tempa wzrostu (dodatniego lub ujemnego) i rozmieszczenia terytorialnego. (J.Z.Holzer)

173 Polityka Ludnościowa Definicja przyjęta przez consensus na konferencji ludnościowej zwołanej przez ONZ w 1994 r. w Kairze, w której uczestniczyło ponad 180 krajów. elem programów planowania rodziny musi być umożliwienie parom małżeńskim i poszczególnym osobom decydowanie w sposób wolny i odpowiedzialny o liczbie i czasie powoływania do życia dzieci oraz umożliwienie dostępu do informacji i środków dla uzyskania tego, jak i zapewnienia świadomych wyborów.Celem programów planowania rodziny musi być umożliwienie parom małżeńskim i poszczególnym osobom decydowanie w sposób wolny i odpowiedzialny o liczbie i czasie powoływania do życia dzieci oraz umożliwienie dostępu do informacji i środków dla uzyskania tego, jak i zapewnienia świadomych wyborów.

174 Polityka ludnościowa Wyróżniamy dwie kategorie polityki ludnościowej: Wyróżniamy dwie kategorie polityki ludnościowej: –Polityka odpowiadająca zapotrzebowaniu ludności – chodzi tu o skutki wynikające z istniejącej struktury ludności według płci i wieku, polityka ludnościowa tej kategorii jest polityką społeczno-ekonomiczną wymuszaną przez procesy i struktury demograficzne.

175 Polityka Ludnościowa –Polityka kształtująca procesy ludnościowe – działania zmierzają do kształtowania procesu płodności, umieralności i ruchów migracyjnych. Zakres tej polityki dotyczy działań związanych ze świadomym planowaniem wielkości rodziny jak i programów zmierzających do obniżenia poziomu umieralności.

176 Polityka ludnościowa W polityce ludnościowej można wyróżnić dwa przeciwstawne kierunki działania: W polityce ludnościowej można wyróżnić dwa przeciwstawne kierunki działania: –Politykę pronatalistyczną – zmierza ona do zachowania lub podniesienia istniejącego poziomu dzietności, –Politykę antynatalistyczna zmierza ona do obniżenia poziomu dzietności.

177 Polityka ludnościowa Cele polityki ludnościowej w Polsce: Cel ogólny I Cel ogólny I –Poprawa warunków powstawania i funkcjonowania rodzin oraz podnoszenie poziomu urodzeń, w obrębie tego celu można wyróżnić następujące cele szczegółowe: » Tworzenie warunków sprzyjających powstawaniu rodzin, przede wszystkim poprzez zawieranie małżeństw i realizację planów prokreacyjnych, »Tworzenie warunków sprzyjających rozwojowi młodego pokolenia w rodzinie i w środowiskach pozarodzinnych, jako czynnik poprawy jakości kapitału ludzkiego »Pomoc rodzinom w trudnych sytuacjach

178 Polityka ludnościowa Cel ogólny II Cel ogólny II –Tworzenie warunków sprzyjających integracji w starzejącym się społeczeństwie, w obrębie tego celu możemy wyróżnić cele szczegółowe: »Tworzenie warunków sprzyjających godnej i aktywnej starości (funkcjonowanie rodzin osób starszych i z osobą starszą), »Pomoc rodzinom z osobą niepełnosprawną (jako czynnik ograniczania skutków starzenia się i pogarszania stanu zdrowia społeczeństwa)

179 Polityka ludnościowa Cel ogólny III Cel ogólny III –Poprawa stanu zdrowia ludności i ograniczanie umieralności, w jego obrębie wyróżniamy cele szczegółowe: »Poprawa opieki medycznej nad matką i dzieckiem, »Ograniczanie zachorowań i umieralności z powodu chorób układu krążenia, »Ograniczanie zachorowalności i umieralności z powodu chorób nowotworowych, »Promocja zdrowia jako czynnik poprawy zdrowia ludności i związanej z nim jakości życia

180 Polityka ludnościowa Bezpośrednio z polityką ludnościową wiąże się także pojęcie rodziny, jako że jest ona w dużej mierze obiektem tej polityki (tzw. polityka rodzinna). Bezpośrednio z polityką ludnościową wiąże się także pojęcie rodziny, jako że jest ona w dużej mierze obiektem tej polityki (tzw. polityka rodzinna). Rodzina powszechnie uważana jest za podstawową komórkę społeczeństwa będącą najstarszą i najbardziej trwałą formą współżycia ludzi. Rodzina powszechnie uważana jest za podstawową komórkę społeczeństwa będącą najstarszą i najbardziej trwałą formą współżycia ludzi.

181 Polityka ludnościowa Ze względu na liczbę pokoleń tworzących rodzinę możemy wyróżnić: Ze względu na liczbę pokoleń tworzących rodzinę możemy wyróżnić: –Rodzinę nuklearną – składa się ona z rodziców oraz dzieci, –Rodzinę wielopokoleniową Dla nowoczesnych,wysoko rozwiniętych społeczeństw charakterystyczne jest występowanie rodziny nuklearnej (ten rodzaj zdecydowanie dominuje). Dla nowoczesnych,wysoko rozwiniętych społeczeństw charakterystyczne jest występowanie rodziny nuklearnej (ten rodzaj zdecydowanie dominuje).

182 Polityka ludnościowa Cykl życia rodziny – obejmuje okres od zawarcia małżeństwa do zgonu ostatniego z współmałżonków. Cykl życia rodziny – obejmuje okres od zawarcia małżeństwa do zgonu ostatniego z współmałżonków. Możemy wyróżnić następujące fazy życia rodziny: Możemy wyróżnić następujące fazy życia rodziny: –Małżeństwo, –Urodzenie dzieci, –Opuszczenie domu przez dzieci, –Rozpad rodziny.

183 Polityka ludnościowa Koncepcja WHO zakłada sześciofazowy cykl życia rodziny: Koncepcja WHO zakłada sześciofazowy cykl życia rodziny: –Formowanie się rodziny, –Rozwój rodziny, –Stabilizacja liczebności rodziny, –Kurczenie rodziny, –Puste gniazdo, –Rozpad rodziny.

184 Fazy Zdarzenie charakteryzujące PoczątekKoniec Fazy - podfazy 1. Formowanie się rodziny Zawarcie małżeństwa Narodzenie pierwszego dziecka 2. Rozwój rodziny 2. Rozwój rodziny 2.1 rodzina z dziećmi w wieku przedszkolnym, 2.1 rodzina z dziećmi w wieku przedszkolnym, 2.2 Rodzina z dziećmi w wieku szkolnym, 2.2 Rodzina z dziećmi w wieku szkolnym, 2.3 Rodzina z dziećmi w wieku przysposobienia zawodowego 2.3 Rodzina z dziećmi w wieku przysposobienia zawodowego Narodziny pierwszego dziecka Najstarsze dziecko zaczyna naukę w szkole podstawowej Najstarsze dziecko kończy szkołę ponadpodstawową Pierwsze dziecko kończy wiek przedszkolny Najstarsze dziecko kończy szkołę podstawową Narodziny ostatniego dziecka

185 3. Stabilizacja rozwoju rodziny I. Stadium I. Stadium II. Stadium II. Stadium Narodziny ostatniego dziecka, Rozpoczęcie pracy przez jedno dziecko, Pierwsze dziecko opuszcza dom rodzinny 4. Kurczenie się rodziny Pierwsze dziecko opuszcza dom rodzinny, Ostatnie dziecko opuszcza dom rodzinny, 5. Puste gniazdo Ostatnie dziecko opuszcza dom rodzinny, Zgon pierwszego z współmałżonków, 6. Rozpad rodziny Zgon pierwszego z współmałżonków, Zgon pozostałego współmałżonka.

186 Prognozy demograficzne Cechą charakterystyczną procesów demograficznych jest ich społeczno – biologiczne podłoże. Cechą charakterystyczną procesów demograficznych jest ich społeczno – biologiczne podłoże. Stan ilościowy oraz struktura ludności krajów należą do głównych czynników determinujących rozwój społeczno- gospodarczy. Stan ilościowy oraz struktura ludności krajów należą do głównych czynników determinujących rozwój społeczno- gospodarczy.

187 Prognozy demograficzne Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że konstrukcja prognoz demograficznych jest szczególnie ważna w świetle planowania długofalowej polityki społeczno-gospodarczej. Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że konstrukcja prognoz demograficznych jest szczególnie ważna w świetle planowania długofalowej polityki społeczno-gospodarczej. Każda prognoza jest swoistym sądem o przyszłości, który może być prawdziwy bądź błędny. Każda prognoza jest swoistym sądem o przyszłości, który może być prawdziwy bądź błędny. Prawdopodobieństwo prawdziwości takiego sądu nazywamy wiarygodnością prognozy. Prawdopodobieństwo prawdziwości takiego sądu nazywamy wiarygodnością prognozy.

188 Prognozy demograficzne Prognozowanie demograficzne – jest procesem konstrukcji prognoz demograficznych, uwzględniającym w swoim przebiegu zarówno teorie ludnościowe jak i wykorzystującym obserwowane trendy w zmianach struktur i stanów ludności. Prognozowanie demograficzne – jest procesem konstrukcji prognoz demograficznych, uwzględniającym w swoim przebiegu zarówno teorie ludnościowe jak i wykorzystującym obserwowane trendy w zmianach struktur i stanów ludności.

189 Prognozy demograficzne Horyzontem prognozy – nazywamy najprościej mówiąc okres czasu na jaki wybiegamy w przyszłość stawiając prognozę. Horyzontem prognozy – nazywamy najprościej mówiąc okres czasu na jaki wybiegamy w przyszłość stawiając prognozę. Prognozy demograficzne pełnią określone funkcje, do najważniejszych należałoby zaliczyć: Prognozy demograficzne pełnią określone funkcje, do najważniejszych należałoby zaliczyć:

190 Prognozy demograficzne Funkcję preparacyjną – polegającą na dostarczeniu podstaw do podejmowania decyzji w innych dziedzinach niż prognozowanie, Funkcję preparacyjną – polegającą na dostarczeniu podstaw do podejmowania decyzji w innych dziedzinach niż prognozowanie, Funkcję aktywizującą – polegającą na pobudzeniu działań mających na celu zapewnienie realizacji prognozy, gdy zapowiada ona skutki korzystne i niedopuszczalne do jej realizacji w przeciwnym wypadku, Funkcję aktywizującą – polegającą na pobudzeniu działań mających na celu zapewnienie realizacji prognozy, gdy zapowiada ona skutki korzystne i niedopuszczalne do jej realizacji w przeciwnym wypadku, Funkcję ostrzegawczą – polegającą na dostarczeniu odpowiednio wcześnie informacji o możliwych niekorzystnych stanach bądź strukturach ludności w przyszłości. Funkcję ostrzegawczą – polegającą na dostarczeniu odpowiednio wcześnie informacji o możliwych niekorzystnych stanach bądź strukturach ludności w przyszłości.

191 Prognozy demograficzne Ostrzegawcza funkcja prognoz zapewnia możliwość podjęcia odpowiednich działań zaradczych ze znacznym wyprzedzeniem, co może zaowocować znaczącym złagodzeniem społeczno-gospodarczych skutków niekorzystnych struktur demograficznych w przyszłości. Ostrzegawcza funkcja prognoz zapewnia możliwość podjęcia odpowiednich działań zaradczych ze znacznym wyprzedzeniem, co może zaowocować znaczącym złagodzeniem społeczno-gospodarczych skutków niekorzystnych struktur demograficznych w przyszłości.

192 Prognozy demograficzne Prognozy demograficzne obejmują swym zakresem zarówno prognozy ludnościowe stanu i struktur ludności, według płci, wieku i rozmieszczenia terytorialnego, jak i innych cech charakterystycznych dla populacji zamieszkującej dane terytorium. Prognozy demograficzne obejmują swym zakresem zarówno prognozy ludnościowe stanu i struktur ludności, według płci, wieku i rozmieszczenia terytorialnego, jak i innych cech charakterystycznych dla populacji zamieszkującej dane terytorium. W zależności od przyjętych założeń możemy konstruować: W zależności od przyjętych założeń możemy konstruować:

193 Prognozy demograficzne Prognozy demograficzne, których zadaniem jest przewidywanie najbardziej prawdopodobnego przebiegu zdarzeń, Prognozy demograficzne, których zadaniem jest przewidywanie najbardziej prawdopodobnego przebiegu zdarzeń, Projekcje demograficzne, które będąc swoistymi symulacjami, określają możliwy przebieg procesów według z góry założonych scenariuszy. Projekcje demograficzne, które będąc swoistymi symulacjami, określają możliwy przebieg procesów według z góry założonych scenariuszy.

194 Prognozy demograficzne Prognozy demograficzne konstruuje się zwykle w dwóch wersjach: Prognozy demograficzne konstruuje się zwykle w dwóch wersjach: –Prognozę biologiczną – biorąc pod uwagę jedynie zmiany w strukturach i stanach ludności związane tylko z czynnikami naturalnymi takimi jak umieralność i rozrodczość, –Prognozę z uwzględnieniem migracji – biorąc pod uwagę obok czynników naturalnych także ruchy migracyjne ludności.

195 Prognozy demograficzne W demografii wykorzystujemy następujące metody prognozowania: W demografii wykorzystujemy następujące metody prognozowania: Metody statystyczno-matematyczne: Metody statystyczno-matematyczne: –Metody statystyczne: »Analityczne i adaptacyjne modele trendu, »Modele autoregresyjne i modele średniej ruchomej, »Łańcuchy Markowa.

196 Prognozy demograficzne –Metody modelowania przyczynowo- skutkowego: »Modele matematyczne, »Modele ekonometryczne, »Modele behawiorystyczne. Metody niematematyczne: Metody niematematyczne: –Metody analogowe, –Metody heurystyczne.

197 Prognozy demograficzne Metody statystyczne – w przypadku tych metod podstawowe informacje wykorzystywane do prognozowania mają postać szeregów czasowych. Metody statystyczne – w przypadku tych metod podstawowe informacje wykorzystywane do prognozowania mają postać szeregów czasowych. Prognozę wyznacza się poprzez przenoszenie prawidłowości z przeszłości w przyszłość. Prognozę wyznacza się poprzez przenoszenie prawidłowości z przeszłości w przyszłość. Do prognozowania demograficznego najczęściej wykorzystywane są modele tendencji rozwojowej (trendu). Do prognozowania demograficznego najczęściej wykorzystywane są modele tendencji rozwojowej (trendu).

198 Prognozy demograficzne Metody modelowania przyczynowo- skutkowego – istotą tego typu metod jest określenie modelu wyjaśniającego mechanizm zmian zmiennych endogenicznych, które są jednocześnie zmiennymi prognozowanymi poprzez zmiany zmiennych objaśniających. Metody modelowania przyczynowo- skutkowego – istotą tego typu metod jest określenie modelu wyjaśniającego mechanizm zmian zmiennych endogenicznych, które są jednocześnie zmiennymi prognozowanymi poprzez zmiany zmiennych objaśniających. Modele przyczynowo-skutkowe mogą być otrzymywane w różny sposób. Należą tu modele: matematyczne, ekonometryczne, behawiorystyczne. Modele przyczynowo-skutkowe mogą być otrzymywane w różny sposób. Należą tu modele: matematyczne, ekonometryczne, behawiorystyczne.

199 Prognozy demograficzne Model matematyczny - jest formalnym zapisem teorii dotyczącej opisywanego procesu. Model matematyczny - jest formalnym zapisem teorii dotyczącej opisywanego procesu. Charakterystycznym dla modeli ekonometrycznych jest to, że ich parametry są szacowane na podstawie próby będącej szeregiem czasowym, zawierającej dane przekrojowe lub czasowo- przekrojowe dotyczące zmiennych występujących w modelu. Charakterystycznym dla modeli ekonometrycznych jest to, że ich parametry są szacowane na podstawie próby będącej szeregiem czasowym, zawierającej dane przekrojowe lub czasowo- przekrojowe dotyczące zmiennych występujących w modelu.

200 Prognozy demograficzne Modele behawiorystyczne – to takie, które odzwierciedlają zachowanie jednostki bądź populacji w badanym systemie. Modele behawiorystyczne – to takie, które odzwierciedlają zachowanie jednostki bądź populacji w badanym systemie. Metody analogowe – polegają na wnioskowaniu o przyszłości obiektu prognozowanego na podstawie informacji o innych obiektach podobnych (za pomocą analogii). Metody analogowe – polegają na wnioskowaniu o przyszłości obiektu prognozowanego na podstawie informacji o innych obiektach podobnych (za pomocą analogii).

201 Prognozy demograficzne Metody heurystyczne polegają na wykorzystaniu opartej na intuicji i doświadczeniu opinii ekspertów. Metody heurystyczne polegają na wykorzystaniu opartej na intuicji i doświadczeniu opinii ekspertów. Do metod heurystycznych należy metoda delficka i burza mózgów. Do metod heurystycznych należy metoda delficka i burza mózgów. Za pomocą tych metod można wyznaczyć scenariusze, czyli opisy pewnych możliwych stanów rozważanego procesu. Za pomocą tych metod można wyznaczyć scenariusze, czyli opisy pewnych możliwych stanów rozważanego procesu.

202 Prognozy demograficzne Prognozy stanu i struktury ludności Prognozy stanu i struktury ludności –przewidywanie stanu i struktury ludności według płci i wieku sporządza się metodą składnikową. –Składnikami rozwoju ludności są urodzenia, zgony i migracje a prognoza sprowadza się do przewidywania rozwoju tych składników oraz agregowaniu wyników cząstkowych.

203 Prognozy demograficzne Przyszła liczba urodzeń zależy od: Przyszła liczba urodzeń zależy od: –Liczby kobiet w wieku rozrodczym, –Struktury wieku rozrodczego kobiet, –Poziomu współczynników płodności. Poziom płodności jest determinowany wpływem bardzo wielu czynników występujących równocześnie i wyodrębnienie każdego z nich jest wręcz niemożliwe. Poziom płodności jest determinowany wpływem bardzo wielu czynników występujących równocześnie i wyodrębnienie każdego z nich jest wręcz niemożliwe. Zależy od warunków społeczno-gospodarczych kraju, stopnia rozwoju cywilizacyjnego ludności, wpływu polityki populacyjnej, wierzeń religijnych, warunków mieszkaniowych Zależy od warunków społeczno-gospodarczych kraju, stopnia rozwoju cywilizacyjnego ludności, wpływu polityki populacyjnej, wierzeń religijnych, warunków mieszkaniowych

204 Prognozy demograficzne Siła i kierunek oddziaływania tych czynników mogą zmieniać się w czasie w sposób trudny do przewidzenia. Siła i kierunek oddziaływania tych czynników mogą zmieniać się w czasie w sposób trudny do przewidzenia. Do prognozowania liczby urodzeń używa się metod statystycznych, metod modelowania przyczynowo-skutkowych i heurystycznych. Do prognozowania liczby urodzeń używa się metod statystycznych, metod modelowania przyczynowo-skutkowych i heurystycznych.

205 Prognozy demograficzne Drugim składnikiem prognoz ludności według płci i wieku jest prognoza zgonów. Drugim składnikiem prognoz ludności według płci i wieku jest prognoza zgonów. Prognozowanie zgonów opiera się na przewidywaniu stopniowego obniżania się umieralności do poziomu założonego w hipotetycznych tablicach trwania życia dla końcowego okresu prognozy Prognozowanie zgonów opiera się na przewidywaniu stopniowego obniżania się umieralności do poziomu założonego w hipotetycznych tablicach trwania życia dla końcowego okresu prognozy

206 Prognozy demograficzne Hipotetyczne tablice eliminujące zgony spowodowane określonymi przyczynami pozwalają określić, jaką stratę w postaci skrócenia przeciętnego dalszego trwania życia ludności przynoszą dane czynniki zewnętrzne (np.choroby ) lub odwrotnie: jaki zysk w postaci zwiększonego potencjału ludzkiego przyniosłoby ich wyeliminowanie Hipotetyczne tablice eliminujące zgony spowodowane określonymi przyczynami pozwalają określić, jaką stratę w postaci skrócenia przeciętnego dalszego trwania życia ludności przynoszą dane czynniki zewnętrzne (np.choroby ) lub odwrotnie: jaki zysk w postaci zwiększonego potencjału ludzkiego przyniosłoby ich wyeliminowanie

207 Prognozy demograficzne Do konstrukcji prognoz liczby zgonów wykorzystuje się metody modeli przyczynowo-skutkowych, w których zmiennymi objaśnianymi są współczynniki zgonu według płci i wieku a zmiennymi objaśniającymi czynniki ekonomiczne i społeczne. Do konstrukcji prognoz liczby zgonów wykorzystuje się metody modeli przyczynowo-skutkowych, w których zmiennymi objaśnianymi są współczynniki zgonu według płci i wieku a zmiennymi objaśniającymi czynniki ekonomiczne i społeczne.

208 Prognozy demograficzne Prognozy migracji Prognozy migracji –Podstawowymi czynnikami wpływającymi na wielkość ruchów wędrówkowych są podaż i popyt na siłę roboczą, –Wielkość podaży siły roboczej określa się na podstawie prognozy liczby ludności wg. Płci i wieku, –Wielkość popytu na siłę roboczą na podstawie prognoz rozwoju poszczególnych działów gospodarki.

209 Prognozy demograficzne –Do prognozowania ruchów migracyjnych wykorzystuje się modele demograficzno – ekonomiczne, łańcuchy Markowa, modele wzajemnych oddziaływań (modele grawitacji lub potencjału). Prognozy liczby małżeństw Prognozy liczby małżeństw –Do prognozowania liczby małżeństw stosowane są modele demograficzno-ekonomiczne, niekiedy stosuje się także modele trendu (tendencji rozwojowej),

210 Prognozy demograficzne –Przewidywanie przyszłej liczby i struktury nowo zawieranych związków małżeńskich oparte jest najczęściej na: »prognozie liczby i struktury ludności według płci i wieku, »hipotetycznych współczynnikach częstości zawierania związków małżeńskich w poszczególnych grupach wiekowych.

211 Prognozy demograficzne Prognozowanie liczby gospodarstw domowych Prognozowanie liczby gospodarstw domowych –Do prognozowania liczby gospodarstw domowych stosuje się najczęściej: »Metodę prostą, »Metodę tablic biometrycznych, »Metodę współczynników częstości tworzenia się gospodarstw domowych.

212 Prognozy demograficzne –Metoda prosta - oparta jest na relacji ogólnej liczby gospodarstw domowych do liczby ludności w wieku lat wyznaczonej w prognozie biologicznej, –Przy zastosowaniu tej metody zakłada się, że przeciętna wielkość gospodarstwa domowego jest stała dla całego okresu objętego prognozą, –Dzięki tej metodzie uzyskuje się prognozę ogólnej liczby gospodarstw domowych.

213 Prognozy demograficzne Metoda tablic biometrycznych – jest bardziej precyzyjna, pozwala na określenie przyszłej liczby rodzin i gospodarstw domowych według wieku głowy gospodarstwa domowego. Metoda tablic biometrycznych – jest bardziej precyzyjna, pozwala na określenie przyszłej liczby rodzin i gospodarstw domowych według wieku głowy gospodarstwa domowego. Metoda współczynników częstości tworzenia się gospodarstw domowych - oblicza się tu współczynniki częstości tworzenia gospodarstw domowych. Określają one stosunek liczby osób danej płci, wieku i stanu cywilnego będących głowami gospodarstw domowych do liczby ludności ogółem, według płci, wieku i stanu cywilnego Metoda współczynników częstości tworzenia się gospodarstw domowych - oblicza się tu współczynniki częstości tworzenia gospodarstw domowych. Określają one stosunek liczby osób danej płci, wieku i stanu cywilnego będących głowami gospodarstw domowych do liczby ludności ogółem, według płci, wieku i stanu cywilnego

214 Prognozy demograficzne Prognozowanie zasobów siły roboczej Prognozowanie zasobów siły roboczej –Prognozy konstruuje się biorąc za podstawę prognozy demograficzne wybranych grup ludności oraz przewidywane współczynniki aktywności zawodowej w tych grupach. –Cząstkową prognozę liczby ludności aktywnej zawodowo w wybranych grupach wyznacza się mnożąc prognozowaną liczbę ludności przez prognozowany współczynnik aktywności zawodowej. –Prognozę całkowitą otrzymuje się sumując prognozy cząstkowe.

215 Prognozy demograficzne Ocena trafności prognoz Ocena trafności prognoz –Trafność prognozy ocenia się po upływie czasu na który prognoza została sporządzona, –Do oceny trafności prognoz stosuje się błędy prognozy ex post – czyli najogólniej błędy, które informują nas o tym o ile pomyliliśmy się stawiając prognozę na pomocą zastosowanej metody.

216 Prognozy demograficzne Systematyczna ocena trafności prognoz umożliwia: Systematyczna ocena trafności prognoz umożliwia: –ocenę stopnia niepewności prognozowania poszczególnych zmiennych czy procesów, –Ustalenie optymalnego horyzontu prognozy - określenie, na jak daleki horyzont mogą być sporządzane prognozy z zastosowaniem danej metody, –sformułowanie wniosku na temat dalszego użycia danej metody przy sporządzaniu prognoz, –dokonanie wyboru takiej metody prognozowania, dla której błędy prognozy ex post są najmniejsze.

217 Prognozy demograficzne Na trafność stawianych prognoz decydujący wpływ mają następujące czynniki: Na trafność stawianych prognoz decydujący wpływ mają następujące czynniki: –Jakości danych wyjściowych, –Właściwe określenie przyszłych kierunków zmian w podstawowych procesach demograficznych, –Wybór metody prognozowania, –Wielkości badanej populacji.

218 Projekcja liczby ludności

219

220


Pobierz ppt "Demografia Witam Państwa na zajęciach "Edukacja - to okres, w którym jesteś nauczany przez kogoś, kogo nie znasz, o czymś, czego nie chcesz wiedzieć.""

Podobne prezentacje


Reklamy Google