Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Zawód w ujęciu socjologicznym: pojęcie, klasyfikacje, funkcje, prestiż, edukacja... 1 1 Anna Maria Poleska.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Zawód w ujęciu socjologicznym: pojęcie, klasyfikacje, funkcje, prestiż, edukacja... 1 1 Anna Maria Poleska."— Zapis prezentacji:

1 Zawód w ujęciu socjologicznym: pojęcie, klasyfikacje, funkcje, prestiż, edukacja...
1 1 Anna Maria Poleska

2 Dlaczego o zawodzie... Pozycje zawodowe i związane z nimi role to w społeczeństwie nowoczesnym podstawowy czynnik sytuujący ludzi w układzie nierówności społecznych; Badania wykazują, że przedstawiciele różnych zawodów różnią się poglądami i cechami osobowościowymi. Dlatego zawody uważa się za dobry (syntetyczny) wskaźnik warstw stratyfikacyjnych jako kategorii empirycznych.

3 Określenie zawodu – podejście analityczne
Słowo „zawód” kojarzone jest z gospodarką rynkową i znaczącym podziałem pracy (specjalizacją), co zauważył m.in. Durkheim. „zawód w tym znaczeniu to rola społeczna dorosłego członka społeczeństwa, polegająca na wykorzystywaniu specjalistycznej wiedzy i umiejętności, warunkująca status społeczny jednostki” /Encyklopedia socjologii/ W gospodarkach przedrynkowych „zawód” oznaczał przede wszystkim „status społeczny” Zawody są konsekwencją rozwoju technologii i vice versa 3 3

4 Określenie zawodu – podejście analityczne - przypomnienie
„Słowo zawód na ogół bywa używane na oznaczenie określonego, wyodrębnionego w wyniku społecznego podziału pracy zespołu czynności, których spełnianie wymaga odpowiedniego przygotowania; czynności te wykonywane są przez daną osobę dla zapewnienia środków utrzymania” /J. Sztumski, Zawód i jego wybór w świetle socjologii/ 4 4

5 Określenie zawodu Zawód to zatem czynności (wg definicji z „Nomenklatury zawodów – specjalności” z 1966 r.): trwale wykonywane; wymagające określonego przygotowania i umiejętności; będące świadczeniami na rzecz innych osób; przynoszące dochody będące podstawą utrzymania /B. Szacka, Wprowadzenie do socjologii/ 5 5

6 A propos podziału pracy i przydatności dla innych…
Julian Tuwim, „Wszyscy dla wszystkich” Murarz domy buduje, Krawiec szyje ubrania, Ale gdzieżby co uszył, Gdyby nie miał mieszkania? A i murarz by przecie Na robotę nie ruszył, Gdyby krawiec mu spodni I fartucha nie uszył. Piekarz musi mieć buty, Więc do szewca iść trzeba, No , a gdyby nie piekarz, Toby szewc nie miał chleba. Tak dla wspólnej korzyści I dla dobra wspólnego Wszyscy muszą pracować, Mój maleńki kolego. 6

7 Czynności zawodowe Odwracając zależność „zawód to czynności” powiemy, że z socjologicznego p. widzenia czynności są zawodowe, jeśli: wynikają ze społecznych podziałów pracy powodują szczególne zaangażowanie psychofizyczne danej osoby określają jej standard i styl życia określają jej funkcję i pozycję społeczną określają jej wygląd zewnętrzny i sposób zachowania 7 7

8 Zawód a wygląd zewnętrzny i sposób zachowania człowieka
Zob. goście Tomasza Lisa politycy i... artyści Określenia kojarzone z zawodami: lokajska grzeczność świętoszkowata skromność duchownego urzędnicza rzetelność 8 8

9 Określenie zawodu – podejście folk concepts – ujęcie przedmiotowe...
Zawód rozumiany jako społecznie postrzegana całość (często stereotypowo): praca fizyczna (robotnicy/robole – R. Kapuściński) praca urzędniczo-biurowa (urzędasy) praca profesjonalistów (czasem, dziś już chyba niesłusznie, kojarzona z wolnymi zawodami...) praca kierownicza praca w usługach, w rolnictwie, w przemyśle, gospodyń domowych (ze względu na miejsce/„gałąź gospodarki) praca naruszająca reguły prawne (przestępczość) 9 9

10 Kategoria zawodowa Obowiązki i uprawnienia wynikające z pełnienia przez jednostki określonego zawodu stanowią podstawę do wyodrębnienia w praktyce życia społecznego zbiorów ludzi określanych mianem „kategorii zawodowych” /J. Sztumski, dz. cyt./ Mamy tu podmiotowe ujęcie koncepcji „folk” 10 10

11 Kategoria zawodowa a inne kategorie społeczne
Funkcja i pozycja społeczna (moralne i prawne obowiązki oraz uprawnienia) wynikające z przynależności do takiej czy innej kategorii zawodowej są modyfikowane: płcią wiekiem wykształceniem stażem pracy Funkcje i pozycje są też zmienne historycznie Mariusz Szczygieł, Gottland, wyd. „Czarne” (ostatnio wznowiona) 11 11

12 Zawód a standard życia Wykonywanie zawodu oznacza określone pobory (dochody), a te decydują o tym: co na siebie wkładamy (ubiór) co spożywamy (jak się odżywiamy) w jakich warunkach mieszkamy jak spędzamy czas wolny jakie dobra kulturalne konsumujemy Standard to poziom w sensie kwantytatywnym, swego rodzaju objaw, wskaźnik ilościowy 12 12

13 Zawód a styl życia „Styl życia to całokształt cech charakterystycznych dla zachowania się jednostki lub zbiorowości , ujawniający się zwłaszcza w życiu codziennym (w postawach np. wobec pracy, w sposobach spędzania czasu wolnego, konsumpcji, stroju, stosunkach międzyludzkich...)” /Socjologia. Przewodnik encyklopedyczny/ Styl życia obejmuje też motywacje oraz wartości i tym zwłaszcza różni się od standardu życia Styl to forma, poziom w sensie kwalitatywnym 13 13

14 Stereotypy zawodowe i związane z zawodami społeczne wzory zachowań
Stereotypy są pochodną związków między wyglądem zewnętrznym i zachowaniami człowieka a wykonywanym przez niego zawodem (postrzeganie); Wzory społeczne zaś określają wygląd zewnętrzny, standard życia i zachowanie przedstawicieli zawodu; mają - w odróżnieniu od stereotypów - charakter normatywny, ich naruszenie skutkuje sankcjami społ.: dezaprobatą, ostracyzmem itp. reakcjami (oczekiwanie) Por. studenci filozofii a studenci prawa UW 14 14

15 Klasyfikacje i skale zawodów
H. Domański, Z. Sawiński, K. Słomczyński Klasyfikacje i skale zawodów Ze względu na mnogość rzeczywistych zawodów i potrzebę ogarnięcia ich swoistego chaosu – tworzy się (socjologowie czynią to również) klasyfikacje i skale zawodów. O ile klasyfikowanie jest przydzielaniem czegoś/kogoś do określonej grupy obiektów, segregowaniem, jest nadawaniem rang poszczególnymo tyle skalowanie grupom i obejmowanym przez nie obiektom. 15

16 Skale zawodów tworzy się wedle kryteriów:
złożoności pracy (złożoności substancjalnej i organizacyjnej); prestiżu (fr. prestige = znaczenie, poważanie, wpływ, jakim ktoś lub coś się cieszy w swoim otoczeniu); pozycji społeczno-ekonomicznej (miejsca zajmowanego w społeczeństwie, wyróżnionego z uwagi na czynniki okołoekonomiczne). Zbieżność bądź rozbieżność usytuowania na poszczególnych skalach skłania do pytań o społeczne przyczyny i skutki zbieżności i rozbieżności cech położenia społecznego (zob. slajd „Prestiż zawodów a...”) 16

17 Złożoność pracy Złożoność substancjalna dotyczy relacji między człowiekiem a przedmiotem jego pracy; jej opis polega na wyróżnieniu tzw. aspektów pracy: czynności polegających na pracy z ludźmi, z ideami, z przedmiotami... Złożoność organizacyjna oznacza „stosunki podległości i nadzoru w miejscu pracy oraz stopień swobody decyzyjnej w toku wykonywanej pracy” /Encyklopedia socjologii, t. 3/

18 Nowa klasyfikacja Zawodów i Specjalności
Nowa, ubiegłoroczna wersja polskiej Klasyfikacji Zawodów i Specjalności uwzględnia łącznie 2360 zawodów i specjalności. W stosunku do poprzedniej, z r., obejmuje liczbę zawodów i specjalności większą o 564 (było 1770). W ramach dotychczas istniejących zawodów wyodrębniono 110 dodatkowych specjalności Profesje podzielono na grupy wyszczególnione wg poziomu wykształcenia i wg branż 18 18

19 KZiS – grupy zawodów Przedstawiciele władz publicznych, wyżsi urzędnicy i kierownicy Specjaliści Technicy i inny średni personel Pracownicy biurowi Pracownicy usług osobistych i sprzedawcy Rolnicy, ogrodnicy, leśnicy i rybacy Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy Operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń Pracownicy przy pracach prostych Siły zbrojne 19 19

20 KZiS – czym jest i dlaczego jest potrzebna
Każda nowelizacja KZiS zmierza w kierunku zwiększenia liczby zawodów i specjalności. W szczególności dotyczy to obszarów zawodów rozwojowych, takich jak: rekreacja i ochrona zdrowia, zarządzanie i marketing, informatyka i telekomunikacja usługi i nowe technologie 20 20

21 KZiS – przykładowe zawody
*egzaminator on-line, *koordynator projektów unijnych, *analityk trendów rynkowych (cool hunter), *opiekun marki (brand manager), *tester oprogramowania komputerowego, *broker informacji (researcher), *specjalista ds. uzależnień od mediów cyfrowych, *technik urządzeń i systemów energii odnawialnej 21

22 KZiS – czym jest i dlaczego jest potrzebna
*instruktor hipoterapii, *pracownik centrum elektronicznej obsługi klienta, *pracownik pozycjonowania stron internetowych, *barista (?), *sommelier (?), *producent zdrowej żywności, *termoizoler 22

23 KZiS uzmysławia, że: systematycznie przybywa zawodów związanych z gospodarką opartą na wiedzy, z nowymi technologiami i usługami zanikają i znikają z KZiS niektóre tradycyjne profesje: nie tyle nikt ich już nie wykonuje, ile nikt nie szuka nowych wykonawców; pracodawcy nie zgłaszają dla nich żadnych ofert pracy zanikają też tradycyjne zawody na rzecz ról zawodowych - pełnionych okresowo, na potrzeby danego projektu (zawody szerokoprofilowe; działacz zawodowy) 23

24 KZiS – czym jest i dlaczego jest potrzebna
Funkcją KZiS jest przygotowywanie na jej podstawie analiz rynku pracy. Zazwyczaj sprowadzają się do wskazania zawodów deficytowych i nadwyżkowych oraz prac prowadzonych w ramach obserwatoriów rynku pracy i zatrudnienia. Wszystkie dane, które stanowią źródło takich opracowań, kodowane są zgodnie z KZiS (wyniki wskazujące, które zawody, grupy czy też obszary zawodowe będą się rozwijać lub zanikać, podawane są wg nomenklatury stosowanej w KZiS) 24

25 KZiS – czym jest i dlaczego jest potrzebna
Takie informacje są chętnie czytane przez przedstawicieli przedsiębiorstw i koncernów podejmujących decyzje lokalizacyjne nowych inwestycji (przykładem: Podkarpacie...) Okazuje się więc, że KZiS i sposób korzystania z niej może mieć realny wpływ na rynek pracy. Ten sam mechanizm wpływa na procesy uruchamiania nowych kierunków kształcenia (w szczególności zawodowego). 25

26 KZiS – czym jest i dlaczego jest potrzebna
Potencjalnym problemem dla zgodności analiz ze stanem faktycznym jest rzetelność informacji o: bezrobotnych, wynagrodzeniach, ofertach pracy, zwolnieniach, absolwentach, stanie zatrudnienia, itp. kodowanych zgodnie z KZiS. W polskiej praktyce przyporządkowywanie zawodów do kodów z KZiS nie zawsze przebiega prawidłowo (niewiedza pracowników służb zatrudnienia; brak opisów zawodów) 26

27 Wybór zawodu - przesłanki
Dowolne motywy Naukowe wskazania 27 27

28 Wybór zawodu - motywy Można wskazać następujące:
zdrowy rozsądek (zob. kierunki zamawiane: stypendia, popyt na specjalistów w danym zawodzie) prestiż zawodu/aspiracje (zob. prof. uniwersytetu) moda (wyboru kierunku studiów: psychologii, architektury, zdrowia publ., bezpieczeństwa wewn.!) tradycje rodzinne (zawody prawnicze, lekarze, mundurowi) zamiłowania (bo zawód po prostu się podoba) 28 28

29 Wybór zawodu – argumenty naukowe
„Sens” wykonywania danego zawodu można łączyć z potrzebami indywidualnymi, jak również społecznymi. Argumenty naukowe wyboru zawodu to: wyniki badań indywidualnych prowadzonych w ramach preorientacji zawodowej (zdolności, skłonności kandydata do zawodu, cechy osobowości, charakteru... – zob. śledczy, żołnierz) sytuacja i tendencje na rynku pracy (popyt dziś, jutro) 29 29

30 Prestiż zawodu Wg Jacka Wasilewskiego, w skład oceny prestiżu zawodowego wchodzą takie elementy, jak: wymagany poziom kwalifikacji i wykształcenia, zajmowane stanowisko, ponoszona odpowiedzialność, zakres podejmowanych decyzji, uciążliwość pracy, społeczne znaczenie zawodu (względy gospod., ustrojowe, kulturowe w węższym znaczeniu: rel., aksjonormatywne), stałość i pewność pracy, możliwość uzyskania dodatkowego wykształcenia 30

31 Prestiż zawodu - determinanty
W nowoczesnych społeczeństwach ludzie postrzegani są przez pryzmat stereotypowo ujmowanej pozycji zawodowej i związanej z nią roli, a nie jako osoby (jako osoby odbierane są w gronie rodzinnym, przyjacielskim). Liczy się więc nie to, jakim kto jest, lecz kim jest!!! Dziś wykształcenie nie odgrywa już takiej roli, jak jeszcze 20 lat temu, gdy na 1000 mieszkańców było 10 studentów; dziś jest to 4-5 razy więcej [GUS] 31

32 Prestiż zawodów - determinanty
Główne znaczenie ma podaż pracowników; np. mniejsza podaż absolwentów szkół zawodowych, otworzenie się rynków zachodnich dla polskich „złotych rączek” spowodowały wzrost prestiżu tych zawodów Społeczno-kulturowa ranga zawodów, sentymenty, etap rozwoju społeczeństwa (ksiądz, robotnik...) Globalizacja: 4/5 pracowników z 27 krajów świata, także Polski, jest skłonnych rozważyć przeprowadzkę w celach zawodowych; co trzeci z tych 4/5 mógłby się przenieść do dowolnego miejsca w świecie [Manpower 2008] /Kingsley Davis, Wilbert Moore, O niektórych zasadach uwarstwienia/ 32

33 Odsetek Polaków darzących wybrane zawody dużym lub bardzo dużym poważaniem w styczniu 2009 r./CBOS
Zawód % Prof. uniwersytetu 84 Rolnik indywidualny 61 Ksiądz 42 Strażak Informatyk Burmistrz Górnik 78 Adwokat 60 Robotnik budowl. 40 Pielęgniarka 77 Dyrektor fabryki 58 Makler giełd. 38 Lekarz 73 Przedsiębiorca, właśc. dużej firmy 54 Starosta Inżynier w fabryce 71 Dziennikarz Minister 36 Nauczyciel 70 Policjant 53 Radny gminny 31 Sprzątaczka 47 Poseł na Sejm 24 Sędzia 62 Wojewoda 46 Działacz partii politycznej 19 Kierowca autobusu Sprzedawca w sklepie 45 33 33

34 Prestiż zawodów – anomalia/CBOS
Najniżej w hierarchii prestiżu ulokowane są zawody związane ze sprawowaniem władzy politycznej, a zatem: burmistrz, starosta, minister, radca gminny, poseł na sejm czy działacz partii politycznej. Nieco wyżej oceniani są wojewodowie, których dużym lub bardzo dużym poważaniem darzy niemal 50% polskiego społeczeństwa. Tego typu sytuacji nie obserwuje się obecnie w żadnym innym kraju europejskim. 34

35 Prestiż zawodów – anomalia/CBOS 2008
Niski prestiż nie zawsze dotyczył uczestników polskiej sceny politycznej. W latach 70. XX w. minister należał do najbardziej cenionych zawodów - średnia ocena prestiżu (na skali od 1 do 100) przekraczała 85 pkt. W 2008 r. spadła do 54. Wg prof. Henryka Domańskiego, winą za ten fakt można obarczyć samą demokrację (niemal każdy może zostać politykiem niezależnie od miejsca zamieszkania czy wykształcenia) oraz niechlubne zachowania polityków. Nie bez znaczenia pozostają również skandale korupcyjne obserwowane na polskiej scenie politycznej niemal od początku transformacji ustrojowej. 35

36 Prestiż zawodów a sprawowanie władzy
Sprawowanie władzy - niezależnie od jej rodzaju - nie wzbudza szacunku Polaków. Ksiądz i dziennikarz to przedstawiciele zawodów, których nie darzymy dużym poważaniem. W latach średnia ocena prestiżu tych zawodów permanentnie malała. Od początku XXI w. sytuacja powoli zdaje się zmieniać, o czym świadczy poprawa średniej oceny prestiżu tych obszarów zatrudnienia 36

37 Prestiż zawodów a sprawowanie władzy/CBOS 2008
37

38 Prestiż zawodów a finansowe gratyfikacje
W idealnej sytuacji hierarchia prestiżu zawodów pokrywałaby się z hierarchią ekonomiczną. Osoby darzone przez społeczeństwo największym szacunkiem zarabiałyby najwięcej i odwrotnie – wykonywanie mało cenionego zajęcia byłoby równoznaczne z zajmowaniem gorszej pozycji w strukturze klasowej. Zgodnie z tą koncepcją, w hierarchii prestiżu znaleźliby się kolejno profesjonaliści, pracownicy wykwalifikowani oraz pracownicy niewykwalifikowani, czyli osoby nieposiadające konkretnego fachu w ręku. Czy w Polsce możemy mówić o tak klarownej sytuacji? 38

39 Średnia ocena prestiżu (skala od 1 do 100) oraz miesięczna mediana wynagrodzeń brutto w głównym miejscu pracy w wybranych zawodach w Polsce w 2008 r. Zawód Mediana PLN Średnia ocena prestiżu Prof. uniwersyt. 7800 81 Kierowca autob. 2000 68 Informatyk 3300 79 Adwokat 5000 67 Pielęgniarka 2400 75 Dziennikarz 3200 65 Lekarz 3037 74 Policjant 63 Nauczyciel 2300 73 Sprzedawca w skl. 1626 Inż. w fabryce 6000 72 Sprzątaczka 1450 62 księgowy 3000 70 Makler giełd. 4341 59 Sędzia 5500 69 Robotnik budowl. 56 Poseł na Sejm 12 462 45 39 39

40 Uwaga do prezentowanej tabeli...
Wykorzystana do zilustrowania sytuacji mediana wynagrodzeń dotyczy głównego miejsca pracy badanych Badanie wynagrodzeń odbywało się drogą on-line. Oznacza to, że osoby biorące w nim udział to częściej młodzi i wykształceni pracownicy, posiadający dostęp do Internetu. 40 40


Pobierz ppt "Zawód w ujęciu socjologicznym: pojęcie, klasyfikacje, funkcje, prestiż, edukacja... 1 1 Anna Maria Poleska."

Podobne prezentacje


Reklamy Google