Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

RESP. FILOZOFIA EGZYSTENCJI (czyli rozprawianie o ludzkiej egzystencji a zarazem odpowied ź na wielkie problemy XX wieku, takie jak cywilizacja techniczna.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "RESP. FILOZOFIA EGZYSTENCJI (czyli rozprawianie o ludzkiej egzystencji a zarazem odpowied ź na wielkie problemy XX wieku, takie jak cywilizacja techniczna."— Zapis prezentacji:

1 RESP. FILOZOFIA EGZYSTENCJI (czyli rozprawianie o ludzkiej egzystencji a zarazem odpowied ź na wielkie problemy XX wieku, takie jak cywilizacja techniczna i scjentystyczna, totalitaryzmy itd..) EGZYSTENCJALIZM

2 Jean Paul SATRE Albert CAMUS Martin HEIDEGGER Karl JASPERS Miguel de UNAMUNO

3 Nicola AbbagnanoLew Szestow Gabriel Marcel Nikołaj Bierdiejew Emmanuel Levinas

4 Egzystencjalizm to zarazem: - nurt filozoficzny - pr ą d literacki i kulturowy - a dzi ę ki Sartreowi równie ż intelektualna moda

5 Kiedy w Pary ż u młody człowiek ubiera si ę ekscentrycznie, pozwala sobie na swobod ę erotyczn ą, nie pracuje, sp ę dza ż ycie w kawiarni i wygłasza osobliwe frazesy, powiada si ę, ż e jest egzystencjalist ą […] Napisał w latach 50, Karl Jaspers w pracy Co to jest egzystencjalizm

6 Egzystencjalizm jest swego rodzaju kontynuacj ą filozofii ż ycia, z tym ż e egzystencjalizm jest zdecydowanie bardziej subiektywistyczny. Kategoria ż ycia (w filozofii ż ycia) była traktowana jeszcze obiektywnie, tzn. jako ogrom, strumie ń (równie ż biologiczny), w który wrzucony jest człowiek. Kategoria egzystencji natomiast oznacza przede wszystkim prze ż yte przez jednostk ę do ś wiadczenie (subiektywno ść ).

7 Egzystencjalizm chce uciec od wszelkich abstrakcji i skupi ć si ę na tu i teraz; Bycie; tu i teraz; przeżycie egzystencjalne - jest punktem wyj ś cia całego egzystencjalizmu; Powstanie tego nurtu ma ś cisły zwi ą zek z sytuacj ą historyczn ą (I i II woj. Ś wiatowa, kryzys my ś li liberalnej) i kulturow ą (kryzys cywilizacji technicznej): chodzi o sprzeciw wobec depersonalistycznych i antyhumanistycznych tendencji współczesnej kultury; st ą d pojawi si ę pytanie: co to znaczy autentycznie by ć ?

8 Egzystencjalizm zazwyczaj dzieli się na Ateistyczny: M. Heidegger J.P. Sartre A. Camus Teistyczny: E. Levinas M. de Unamuno K. Jaspers G. Marcel

9 Martin Heidegger ( ) Dziełem z 1927 r. pt. Bycie i czas, inicjuje pr ą d kulturowy zwany egzystencjalizmem; Na przełomie , przez ok. 10 miesi ę cy czynnie uczestniczy w działaniach partii Hitlera, wówczas zostaje te ż mianowany rektorem uniwersytetu we Fryburgu (w kwietniu 1934 z niego rezygnuje i decyduje si ę na polityczn ą bierno ść ). Pi ę tno tych 10 miesi ę cy pozostaje jednak na całe ż ycie. Najwa ż niejsze w ą tki jego my ś li, to krytyka o ś wieceniowej koncepcji rozumu oraz krytyka cywilizacji naukowo technicznej. Hannah Arendt

10 Bycie i czas uważane jest niekiedy za jedno z najbardziej mętnych dzieł w całej historii filozofii, inni jednak sądzą, że jest ono wyrazem niebywałego geniuszu filozoficznego. Całe to dzieło pełne jest neologizmów, jak również nowych konstrukcji językowych, jak np. pisanie wyrażeń z myślnikami pomiędzy słowami (wydobywanie-na-jaw, rzeczywistość-ludzka). Uważał bowiem, że również językiem można wyrażać specyfikę rzeczywistości.

11 Najważniejsze wątki Bycia i czasu (1927): Heidegger uwa ż ał, ż e zajmowanie si ę przez wieki bytem w ogóle było ogromn ą pomyłk ą. Fundamentaln ą kategori ą jego ontologii stanie si ę kategoria Dasein, czyli kategoria bycia. Rozró ż nia wi ę c mi ę dzy bytem a byciem (bytu). Owego bycia nie poznajemy za pomoc ą racjonalnego rozumowania, wr ę cz rozum, obiektywno ść, wiedza obiektywna s ą przeszkod ą w poszukiwaniu bycia Tylko do ś wiadczenie egzystencjalne mo ż e odsłoni ć nam prawdziwe bycie

12 Co to jest egzystencja? Zacznijmy od tego, co nie jest egzystencj ą. Wszelkie nasze poznanie racjonalne, czyli to wychwalane od Platona po Husserla, to które stanowi podstaw ę ich wielkich teorii metafizycznych, maj ą cych za przedmiot byt, w istocie dawało poznanie tylko narz ę dzi którymi si ę posługujemy. Wg Heideggera, ukształtowana na zachodzie kultura racjonalistyczna doprowadziła do cywilizacji naukowo-technicznej, która jest skoncentrowana na relacji u ż yteczno ś ci, na przystosowaniu człowieka do otaczaj ą cego ś wiata. Poznawany zatem za pomoc ą rozumu byt jest nieruchomy, a zarazem tworzy wył ą cznie ś wiat narz ę dzi.

13 Co to jest egzystencja? Cd. Heidegger termin egzystencja tłumaczy za pomoc ą słowa existere, co znaczy wydobywa ć z. Do ś wiadczenie egzystencjalne wi ę c, to odrywanie si ę od zwyczajno ś ci, od relacji u ż yteczno ś ci, od wi ę zi z narz ę dziami, od banału. Wówczas, tym, co ukazuje si ę nam, s ą dwie pewno ś ci, tzw. egzystencjały : - bycie-ku- ś mierci - bycie-wrzuconym-w- ś wiat

14 bycie-ku-śmierci bycie-ku-śmierci jest kategorią zgoła paradoksalną. Dla Heideggera śmierć nie jest tylko jakimś przyszłym wydarzeniem, ona nie znajduje się w przyszłości, jest częścią składową całego losu ludzkiego. Z drugiej strony, uświadomienie sobie bycia-ku- śmierci, otwiera szereg możliwość, przede wszystkim możliwość autentycznego bycia. Tzn. uświadamiając sobie w pełni swoją nicość, uświadamiamy sobie zarazem, że najważniejsze w życiu to nie dać się zawłaszczyć, to wyzwolić się z krępujących więzów użyteczności.

15 bycie-w-świecie Drugim egzystencjałem, które odkrywamy w do ś wiadczeniu egzystencjalnym, to to, ż e jeste ś my wrzuceni-w- ś wiat, Nasze ludzkie bycie jest zro ś ni ę te z tu i teraz, czyli z ś ci ś le okre ś lon ą przestrzeni ą i czasem. Istot ą bycia nie jest wieczno ść, lecz tylko chwila. Ostatecznie chodzi o to, ż e jeste ś my wiecznym stawaniem si ę Jest zatem tylko chwila, bycie, stawanie si ę, zro ś ni ę cie ze ś witem, analiza tego stanowi za ś o byciu autentycznym.

16 W istocie Heidegger cał ą swoj ą filozofi ę zaczyna od pytania: czym jest bycie bytu, ale te ż jego filozofia ko ń czy si ę tym samym pytaniem. Sens tej filozofii wydaje si ę by ć wyra ż ony przez tytuł jednego ze zbioru jego esejów Drogi lasu. Wszelkie poszukiwanie jest ostatecznie skazane na ś lep ą drog ę, ale zarazem na wskro ś indywidualnym do ś wiadczeniem egzystencjalnym.

17 Jean Paul Sartre ( ) filozof, pisarz, dramaturg Sztandarowa ale zarazem bez w ą tpienia kontrowersyjna posta ć egzystencjalizmu. Niekiedy wr ę cz cały egzystencjalizm uto ż samia si ę z jego nazwiskiem. W 1943 r. napisał dzieło pt. Byt i nico ść (Letre et Le Neant), które stało si ę manifestem tego nurtu. Zawsze mocno zaanga ż owany polityczne: działał w Ś wiatowej Radzie Pokoju, zwalczał francusk ą polityk ę kolonialn ą ; ż ywo zainteresowany marksizmem, stał si ę jednym z duchowych przywódców studenckich rewolt w Pary ż u w 1968; odrzucał jednak ortodoksyjny marksizm. Całe ż ycie zwi ą zany był z Simone de Beauvoir, filozofk ą, pisark ą, autork ą manifestu feminizmu, dzieła pt. Druga płe ć

18 Inne wa ż ne dzieła to: - Filozoficzne: Egzystencjalizm jest humanizmem (1946), Drogi wolno ś ci - Sztuki: Muchy, Przy drzwiach zamkni ę tych. - Powie ś ci: Mdło ś ci - Efektem poł ą czenie egzystencjalizmu z marksizmem było dzieło z 1960, pt. Krytyka rozumu dialektycznego - Uczył si ę u Husserla, Heideggera i Jaspersa; od ka ż dego z nich co ś przej ą ł.

19 Z ludzkich stanów psychicznych nie da się zrobić ontologii. Niemniej Sartre uporczywie stara się tego dokonać, za szczytowe swe osiągnięcie uważając traktat Byt i nicość. Pod względem ekstrawagancji językowej i poetyckiej mętności nie ustępuje on w niczym płodom filozofów niemieckich. Próby zaś przekształcenia osobistych refleksji o życiu w system ontologiczny nie mogą nie wprawiać w osłupienie każdego filozoficznego tradycjonalisty. To tak, jakby tworzyć podręcznik filozofii na podstawie powieści Dostojewskiego B. Russel

20 Cała tradycja filozofii, pocz ą wszy od Sokratesa, a ż po Kanta, głosiła, ż e rozum w trakcie filozofowania ma obowi ą zek odcina ć si ę od wszystkiego, co subiektywne. W filozofii ż ycia, ale przede wszystkim w egzystencjalizmie, to wła ś nie stany indywidualne, subiektywne, emocjonalne, staj ą si ę podstaw ą filozofowania. My ś l Sartrea jest pozornie pewn ą powtórk ą z my ś li Heideggera. W istocie jest to koncepcja zgoła odmienna. Istotna ró ż nica, jaka zachodzi mi ę dzy ich koncepcjami filozoficznymi, to to, ż e my ś l Sartrea w du ż ej mierze prowadzi do okre ś lonej koncepcji etycznej. Heidegger natomiast zdaje si ę w zasadniczej mierze rezygnowa ć z dywagacji nt. etyczne.

21 Poglądy Sartrea z Byt i nicość (1943) oraz z Egzystencjalizm jest humanizmem (1946) Dzieła te mo ż na nazwa ć Sartreowsk ą filozofi ą wolno ś ci. Dokonuje w nim rozró ż nienia na: - byt-w-sobie (tytułowy Byt) – ontyczna podstawa ś wiata; to, co jest; to ż samy z sob ą ; statyczny i zdeterminowany - byt-dla-siebie (tytułowa Nico ść )

22 Nicość przez człowieka przyszła na świat byt-dla-siebie (tytułowa Nico ść ) Specyficznie ludzki byt, zwi ą zany ze ś wiadomo ś ci ą Nie jest to ż samo ś ci ą, lecz totaln ą ró ż nic ą Jako zupełnie odmienny od bytu-w-sobie, musi z konieczno ś ci by ć nico ś ci ą W istocie, metaforyczne stwierdzenie, ż e człowiek jest nico ś ci ą ma na celu podkre ś lenie tej ogromnej ró ż nicy, przepa ś ci jaka zachodzi mi ę dzy bytem ś wiadomym a nie ś wiadomym.

23 Człowiek nie jest, tym kim jest, i jest tym, kim nie jest zatem Jesteśmy skazani na wolność Byt-w-sobie ś wiadomo ść wolno ść Człowiek jest bytem mo ż liwym, wybiera siebie i tworzy, poniewa ż jest wolny; St ą d człowiekowi towarzyszy wieczna trwoga; jest ona trwog ą wobec mnie samego, ż e musz ę wybiera ć !

24 Sartre uważany jest za pierwszego wielkiego teoretyka współczesnego ateizmu. Jego ateizm wynika z jego koncepcji człowieka Nie chodzi o to, czy wierzymy w istnienie Boga […] to nie jest głównym naszym problemem. Trzeba, by człowiek odnalazł siebie i wytłumaczył sobie, ż e nic go nie uchroni od niego samego- nawet najpewniejszy dowód na istnienie Boga (Egzystencjalizm jest humanizmem, Sartre, s. 83) S. Dali, Kuszenie ś w. Anioła

25 Argument na rzecz nieistnienia Boga Jak wielcy filozofowie staro ż ytno ś ci, ś redniowiecza, czy nowo ż ytno ś ci, formułowali argumenty na rzecz istnienia Boga, tak Sartre formułuje przeciw jego istnieniu. Jednym z nich jest stwierdzenie, ż e nie da si ę pogodzi ć wszechmocy Boga z ludzk ą wolno ś ci ą. Wszechmoc Boga i ludzka wolno ść s ą sprzeczne. (wykazuje tu absurdalno ść dowodzenia Kartezjusza)

26 Egzystencja poprzedza esencję Wolno ść jest nico ś ci ą, poniewa ż je ś li jeste ś my wolni, jeste ś my wolni w sposób absolutny, tzn. zawsze rozpoczynamy od niczego. Człowiek jest w pełni twórc ą siebie i historii; jego egzystencja to wła ś nie wolno ść. Człowiek w przeciwie ń stwie do bytu-w-sobie, nie jest przez nic tworzony

27 Dostojewski powiedział: Gdyby Bóg nie istniał, wszystko byłoby dozwolone (Bracia Karamazow, 1878) Na co Sartre odpowiedział: To wła ś nie jest punktem wyj ś cia dla egzystencjalistów. W rzeczy samej, wszystko jest dozwolone, je ż eli Bóg nie istnieje, i w konsekwencji człowiek jest osamotniony, gdy ż nie znajduje ani w sobie ani poza sob ą punktu oparcia. Przede wszystkim nie znajduje usprawiedliwienia St ą d – zdaniem Sartrea – spada na nasze barki ogromna odpowiedzialno ść W istocie ka ż dy nasz czyn, poprzez który stwarzamy w sobie człowieka według własnej woli, poci ą ga jednocze ś nie stworzenie wzoru człowieka takiego, jaki według nas by ć powinien

28 Ostatnim słowem etyki Sartrea będzie bezinteresowność Ale niech no tylko Bóg umrze, a święty nie jest niczym innym jak egoistą: i komu służy wtedy jego piękna dusza, jego piękno, jeśli nie jemu samemu właśnie? Właśnie w takim momencie maksyma: »robić moralność, po to, by być moralnym«, okazuje się być zatruta. Podobnie z maksymą: »robić moralność, po to, by robić moralność«. Moralność musi przekroczyć siebie w kierunku celu, którym sama nie jest. Napoić spragnionego, ale nie po to, by dać pić, ani nie po to by być dobrym, lecz po to, by usunąć pragnienie

29 Na przykładzie Emanuela Levinasa zobaczymy, jak odmienne wnioski mo ż na wyprowadzi ć z podobnego punktu wyj ś cia, jakim jest do ś wiadczenie egzystencjalne. Egzystencjalizm teistyczny

30 Emmanuel Lévinas ( ) Z pochodzenia Litwin oraz Ż yd, ur. Si ę w Kownie, ale wi ę kszo ść ż ycia sp ę dził w Pary ż u. Przed wojn ą ucze ń Husserla i Heideggera, długo przebywał w Niemczech. Do ś wiadczenie totalitaryzmu niemieckiego otworzyło go na poszukiwanie istoty i sensu ludzkiego ż ycia. Jego wersja egzystencjalizmu nosi równie ż nazw ę filozofii dialogu ale te ż filozofi ą odpowiedzialno ś ci. Główne dzieła: Cało ść i niesko ń czono ść (1961) Czas i inny (1979)

31 Nowa teodycea u ż ydowskiego my ś liciela Hansa Jonasa, ucznia Heideggera, Idea Boga po Auschwitz (1984) Po II woj. Ś wiatowej fundamentalne pytanie jakie stawiano brzmiało: Gdzie jest dobry Bóg? Dlaczego milczał w Auschwitz?

32 Powiedzie ć : oto jestem. Zrobi ć co ś dla drugiego, da ć. To wła ś nie znaczy by ć duchem ludzkim Lévinas W koncepcji Lévinasa : - Etyka - jest przed metafizyk ą - Dobro - jest przed prawd ą - Odpowiedzialno ść - jest przez wolno ś ci ą - Inny – jest przede mn ą samym -OTO PERSPEKTYWY FILOZOFII Lévinasa

33 LEVINASA przerażał immanentyzm filozofii Heideggera U Heideggera analiza bycia bytu polegała w istocie na pozostaniu w sobie samym, w swojej immanencji (wewn ę trzno ś ci). Zdaniem Lévinasa owa separacja, równie ż w do ś wiadczeniu egzystencjalnym, zostaje zakwestionowana przez Innego. Jest to jedno i to samo do ś wiadczenie egzystencjalne: Objawia ono mnie i co ś zupełnie ró ż nego ode mnie. Analiza owej relacji z Innymi stanowi istot ę filozofii dialogu Lévinasa, a zarazem uwolnienia si ę od immanencji. Ja mo ż e si ę ukonstytuowa ć dopiero w obliczu Ty, w byciu-przez-innego

34 Twarz Innego Twarz jest w tej my ś li swoistym symbolem egzystencji Innego. Wg Lévinasa prawdziwy (egzystencjalny) kontakt z drugim człowiekiem, ujawnia, i ż jest to zawsze relacja etyczna. Mo ż emy patrze ć na kogo ś, a go nie widzie ć. Kiedy widzimy, nast ę puje nawiedzenie, które polega na wstrz ą sie zadanym samemu egoizmowi. Kiedy widzimy, nagle rozpoznajemy o co chodzi w byciu. Nie o same bycie, jak twierdził Heidegger, lecz o dobro dla innego.

35 Spotkanie z drugim człowiekiem, ukazuje nam, co znaczy: by ć przed mie ć. By ć tzn. zrozumie ć, i ż pierwotn ą wi ę zi ą mi ę dzyludzk ą jest odpowiedzialno ść, Mie ć znaczy za ś uprzedmiotawia ć innych. T ą pierwotn ą wi ęź w postaci odpowiedzialno ś ci Lévinas okre ś la równie ż byciem twarz ą -w-twarz, blisko ś ci ą. Inni s ą niebem

36 Tischner o Twarzy innego

37 Ostatecznie Twarz innego ujawnia nam Niesko ń czono ść, czyli Boga. Nasza relacja z Bogiem nie jest relacj ą poznania lecz pragnienia. My Boga nie poznajemy, lecz pragniemy, bo pragniemy niesko ń czonego Dobra. Zatem do ś wiadczenie egzystencjalne w postaci spotkania z drugim człowiekiem, jest zarazem do ś wiadczeniem religijnym. Van Gogh Gwie ź dzista noc


Pobierz ppt "RESP. FILOZOFIA EGZYSTENCJI (czyli rozprawianie o ludzkiej egzystencji a zarazem odpowied ź na wielkie problemy XX wieku, takie jak cywilizacja techniczna."

Podobne prezentacje


Reklamy Google