Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

MARKERY NOWOTWOROWE znaczenie we wstępnej diagnostyce Małgorzta Talerczyk Zachodniopomorskie Centrum Onkologii Konferencja Wojewódzka dla Lekarzy POZ 28.02.2015.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "MARKERY NOWOTWOROWE znaczenie we wstępnej diagnostyce Małgorzta Talerczyk Zachodniopomorskie Centrum Onkologii Konferencja Wojewódzka dla Lekarzy POZ 28.02.2015."— Zapis prezentacji:

1 MARKERY NOWOTWOROWE znaczenie we wstępnej diagnostyce Małgorzta Talerczyk Zachodniopomorskie Centrum Onkologii Konferencja Wojewódzka dla Lekarzy POZ ZACHODNIOPOMORSKIE CENTRUM ONKOLOGII Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

2 MARKERY NOWOTWOROWE Substancje chemiczne o zróżnicowanej budowie wytwarzane w tkankach organizmu (też w zdrowych): antygeny, białka, enzymy, hormony Obecne we krwi, moczu, wycinkach tkanek W okresie płodowym w wysokim stężeniu, zanikają Wzrost może a nie musi świadczyć o toczącym się procesie nowotworowym Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

3 ZALEŻNOŚĆ STĘŻENIA MARKERÓW NOWOTWOROWYCH Masy guza Ukrwienia guza Uwalniania ich z komórek nowotworowych Biologicznego półokresu zaniku Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

4 CECHY IDEALNEGO MARKERA 100% czułości: podwyższone stężenie TYLKO u chorych na nowotwory złośliwe 100% swoistości: stężenie poniżej wartości odcinającej u osób bez nowotworu złośliwego Stężenie markera proporcjonalne do masy guza Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

5 WADY MARKERÓW Efekt haka: wysokie stężenie badanego ag może prowadzić do wysycenia p-ciała dając wyniki fałszywie zaniżone (przeprowadza się próby przy różnych rozcieńczeniach substratu) Efekt HAMA (Human Anti Mouse Antibodies) po stosowaniu leków, immunoscyntygrafii, po kontakcie ze zwierzętami: produkcja pc p-mysich powoduje fałszywy wynik Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

6 ZNACZENIE MARKERÓW Obecność markera i jego stężenie Podwyższony poziom: zapalenie wątroby, trzustki, nerek Pomocnicze znaczenie przy rozpoznawaniu choroby Ocena zaawansowania choroby Ocena skuteczności leczenia, monitorowanie leczenia Wykrywanie wznowy choroby Jeden nowotwór może produkować markery chrakterystyczne dla innych nowotworów (Ca125: rak jajników, trzustki) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

7 INTERPRETACJA WYNIKÓW- choroby nienowotworowe Zapalenie i przerost gruczołu krokowego: PSA Stany zapalne dróg żółciowych: CA 19.9 Stany zapalne połączone z wysiękiem: Ca125 Palacze: CEA Niewydolność wątroby i nerek: wszystkie markery Wiek: PSA, Ca125 Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

8 MARKERY NOWOTWOROWE – LOKALIZACJA NOWOTWORU Rak jelita grubego: CEA, Ca19.9 Rak żołądka: Ca19.9, CEA Rak trzustki: Ca19.9 Rak piersi: Ca15.3, CEA Ciążowa choroba trofoblastyczna: bHCG Nowotworowy z komórek rozrodczych: bHCG, AFP Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

9 MARKERY NOWOTWOROWE c.d. Rak jajnika: Ca125, Ca19.9, HE4? Rak szyjki macicy: SCC, Ca125, CEA Rak płuca: CYFRA 21.1, CEA, NSE Rak prostaty: PSA, (FPSA) Rak tarczycy: TG, Kalcytonina Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

10 IDEALNY MARKER bHCG Wysoka czułość Wysoka swoistość Czynnik prognostyczny Szybka ocena skuteczności leczenia Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

11 NIEŚLUZOWY RAK JAJNIKA Badania skryningowe: Ca125 ? Rozpoznanie: badanie wspomagające Stopień zaawansowania: wysokie stężenie sugeruje zaawansowaną chorobę Prognozowanie Monitorowanie leczenia Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

12 NOWOTWORY ZŁOŚLIWE JAJNIKA Rak jajnika nieśluzowy: Ca125, HE4? Rak jajnika śluzowy: Ca19.9 Nowotwory germinalne: bHCG, AFP Nowotwory gonadalne: inhibina, estradiol, testosteron Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

13 BRAK SWOISTOŚCI Ca125 Rak szyjki macicy Rak płuca Rak piersi Nowotwory przewodu pokarmowego Choroby nienowotworowe narządu rodnego: endometrioza, torbiele, stany zapalne Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

14 HE4 Rak jajnika: czy może być przydatny jako marker nowotworowy ? Ekspresja w rożnych nowotworach ROMA (Risk of Ovarian Malignacy Algorithm): HE4 + Ca125 stratyfikacja ryzyka zachorowania na raka jajnika kobiet przed i po menopauzie Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

15 BADANIA REKOMENDOWANE W PODEJRZENIU CHORÓB NOWOTWOROWYCH

16 NOWOTWORY OUN 2% wszystkich zachorowań, głównie glejaki, nie dają przerzutów, naciekają okoliczne tkanki Badanie podmiotowe (wywiad też od osób towarzyszących) Badanie przedmiotowe: RR, czynność serca, ocena sprawności, badanie neurologiczne Objawy kliniczne zależne od lokalizacji i charakteru wzrostu Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

17 NOWOTWOTY OUN c.d. Objawy ogólne zależne od ciśnienia wewnątrzczaszkowego: bóle głowy, nudności i wymioty, osłabienie sprawności umysłowej, zaburzenia pamięci, napady padaczkowe Objawy zależne od lokalizacji: niedowład, zaburzenia czucia, zaburzenia mowy, objawy móżdżkowe, uszkodzenie nerwów czaszkowych DiLO (BC. B7: inny, neurolog, neurochirurg) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

18 NOWOTWORY GŁOWY I SZYI Nowotwory jamy ustnej, gardła, krtani, nosa, zatok obocznych nosa, gruczołów ślinowych 5% nowotworów w Polsce Po 45 r.ż., częściej u mężczyzn Nowotwory nabłonkowe Przerzuty do w/chł szyi, sporadycznie krwiopochodne do płuc i kości Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

19 LEKARZ POZ Badanie podmiotowe: zaburzenia połykania, wydawania głosu, słuchowe i oddechowe, chrypka; uwzględnić czas trwania, przebieg objawów, narażenie na czynniki ryzyka Badanie przedmiotowe: ocena stanu miejscowego, okolicznych w/chł Badania obrazowe: RTG klatki piersiowej, USG szyi DiLO (BC.B7: otolaryngolog, chirurg szczękowo- twarzowy) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

20 NOWOTWORY PŁUCA Najczęstszy nowotwór w Polsce, najczęstsza przyczyna zgonów u K i M 4 typy histologiczne: płaskonabłonkowy, gruczołowy, drobnokomórkowy, wielkokomórkowy; DRP, NDRP Przerzuty w regionalnych w/chł; krwiopochodne: wątroba, mózg, drugie płuco, kości, nadnercza, tkanka podskórna, szpik; miejscowe: naciekanie struktur śródpiersia, przepony, opłucnej, ściany kl.p. Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

21 NOWOTWORY PŁUCA c.d. Objawy zależne od guza: kaszel, duszność, krwioplucie, ból w kl.p., nawrotowe zapalenie płuc, chrypka, zaburzenie połykania, ból w barku Objawy ogólne: ból stawów, osłabienie, chudnięcie, podwyższenie ciepłoty ciała, zaburzenie czucia powierzchownego, objawy zespołów paranowotworowych Narażenie na dym tytoniowy, zawodowe, rodzinne występowanie nowotworów Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

22 NOWOTWORY PŁCA c.d. Badanie przedmiotowe: osłuchowe (obturacja oskrzeli – osłabienie szmeru, szmer oskrzelowy lub tchawiczy, świsty nad zajętym oskrzelem, obecność płynu w jamie opłucnowej – stłumienie odgłosu opukowego, osłabienie szmeru pęcherzykowego, objawy obecności płynu w worku osierdziowym – powiększenie sylwetki serca, osłabienie tonów serca, poszerzenie żył szyjnych, niska amplituda RR, zaburzenia rytmu, objawy zespołu ż.gł. górnej, powiększenie wątroby, bolesność uciskowa w zakresie układu kostnego, objawy ze strony OUN, objawy paranowotworowe Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

23 NOWOTWORY PŁUCA c.d. Badanie przedmiotowe: osłuchowe (obturacja oskrzeli, obecność płynu w jamie opłucnowej, objawy obecności płynu w worku osierdziowym, objawy zespołu ż.gł. górnej, powiększenie wątroby, bolesność uciskowa w zakresie układu kostnego, objawy ze strony OUN, objawy paranowotworowe Badania laboratoryjne (LDH), RTG kl.p., USG jamy brzusznej, w/chł nadobojczykowych DiLO (BC.B7: torakochirurg, pulmonolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

24 NOWOTWÓR PRZEŁYKU Rak płaskonabłonkowy i gruczolakorak Czynniki ryzyka: palenie tytoniu, picie alkoholu, przebyte oparzenie przełyku, przełyk Baretta Badanie podmiotowe: objawowa choroba refluksowa, dysfagia dla pokarmów stałych, odynofagia, chudnięcie Badanie przedmiotowe: RTG kl.p., USG szyi DiLO (BC.B7: gastroenterolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

25 RAK ŻOŁĄDKA Zachorowalność i umieralność spada Wczesna postać raka żołądka: brak objawów charakterystycznych Zaawansowana postać: chudnięcie, stały ból w nadbrzuszu, uczucie sytości poposiłkowej, nudności, objawy związane z niedokrwistością, objawy związane z obecnością przerzutów, wyczuwalny guz, wodobrzusze Badania laboratoryjne, RTG kl.p., USG j.brzusznej DiLO (BC.B7: gastroenterolog, onkolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

26 RAK TRZUSTKI I BRODAWKI VATERA Rzadkie występowanie (0,2% npl p.pok.) Wczesny rak wykrywany przypadkowo Zaawansowany rak: bóle w nadbrzuszu, chudnięcie, żółtaczka, biegunka tłuszczowa Badanie podmiotowe i przedmiotowe Badania laboratoryjne (Ca19.9) USG j.brzusznej, RTG kl.p. DiLO (BC.B7: gastroenterolog, onkolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

27 RAK PĘCHERZYKA I ZEWNĄTRZWĄTROBOWYCH DRÓG ŻÓŁCIOWYCH Wczesny rak wykrywany przypadkowo Objawowy rak: ból w podżebrzu, żółtaczka, chudnięcie, brak łaknienia, hepatosplenomegalia, wodobrzusze Badania laboratoryjne: hiperbilirubinemia, leukocytoza, podwyższone stężenie enzymów cholestatycznych, wzrost CRP i Ca19.9 Badanie USG jamy brzusznej DiLO (BC.B7: gastroenterolog, onkolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

28 NOWOTWORY WĄTROBY 5. miejsce na świecie, 80% zachorowań w Azji i Afryce Czynniki ryzyka: marskość pozapalna (po infekcji HBV i HCV), spożycie alkoholu, choroby metaboliczne wątroby (hemochromatoza), aflatoksyny, niealkoholowe stłuszczenie wątroby, gruczolaki na podłożu leków hormonalnych (anaboliki, antykoncepcja) Badania laboratoryjne (AFP), USG j.brzusznej DiLO (BC.B7: gastroenterolog, onkolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

29 RAK JELITA GRUBEGO Jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych w Polsce, zachorowalność wzrasta Czynniki ryzyka: epidemiologiczne (wiek, masa ciała, aktywność fizyczna, rasa biała, czynniki geograficzne), jelitowe (rak jelita wśród krewnych 1.stopnia, zespoły chorobowe genetycznie uwarunkowane, występowanie polipów gruczolakowych, stany zapalne jelit), dietetyczne (tłuszcze w posiłku, witaminy, wapń, alkohol), mieszane (przebyta cholecystektomia lub radioterapia) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

30 RAK JELITA GRUBEGO c.d. Objawy zależne od lokalizacji guza i zaawansowania choroby Najczęściej: bóle brzucha, krwawienia utajone, zmiana rytmu wypróżnień Profilaktyka: NLPZ zmniejsza ryzyko zachorowania, nie zaleca się: efekty uboczne Badania przesiewowe: po 50 r.ż. (kał na krew utajoną 1 x rok, sigmoidoskopia 1 x 5 lat, kolonoskopia 1 x 10 lat) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

31 RAK JELITA GRUBEGO c.d. Badanie podmiotowe: bóle brzucha, zmiana rytmu wypróżnień, krwawienia jawne, chudnięcie, wzdęcia brzucha, brak łaknienia, gorączka, niedrożność Badanie przedmiotowe: wyczuwalny guz Badania laboratoryjne: niedokrwistość mikrocytarna, wzrost CEA, pozytywny wynik testu na krew utajoną w stolcu Badania obrazowe: USG jamy brzusznej DiLO(BC, B7: gastroenterolog, chirurg onkolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

32 RAK PIERSI Najczęstszy nowotwór u K Najczęstsza przyczyna śmierci u K Etiologia ? Nosicielki mutacji BRCA1 i BRCA2: 5 - 7% Badania przesiewowe – najlepsza metoda wczesnego wykrywania raka piersi Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

33 RAK PIERSI c.d. Badanie podmiotowe i przedmiotowe Badania laboratoryjne Mammografia i USG piersi RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej DILO (BC.B7: onkolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

34 RAK SROMU Rzadka choroba, 500 nowych zachorowań/rok Rak płaskonabłonkowy: związany i niezwiązany z infekcją wirusem HPV Badanie podmiotowe i przedmiotowe Morfologia, biochemia, pc anty-HIV Badanie ginekologiczne i cytologiczne DiLO (BC.B7: ginekolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

35 RAK POCHWY Liczba zachorowań: 80-90/rok Szczyt zachorowalności: r.ż. Etiopatogeneza: choroby przenoszone drogą płciową, przewlekłe stany zapalne, infekcja wirusem HPV Badanie podmiotowe i przedmiotowe Badanie ginekologiczne, USG TV, badanie cytologiczne DiLO (BC.B7: ginekolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

36 RAK TRZONU MACICY Najczęstszy i najlepiej rokujący nowotwór narządy płciowego Etiologia: nadmierne pobudzenie przez estrogeny bez przeciwstawnego działania progestagenów Badanie podmiotowe i przedmiotowe RTG klatki piersiowej i USG jamy brzusznej Badanie ginekologiczne, USG TV, bad. hist-pat DiLO (BC.B7: ginekolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

37 RAK JAJNIKA Zachorowalność na 6. miejscu, umieralność na 5. miejscu Czynniki ryzyka: nosicielstwo mutacji BRCA1, BRCA2, zespoły dziedzicznego raka jajnika, piersi i jelita Brak objawów patognomicznych Badanie podmiotowe i przedmiotowe RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej Badanie ginekologiczne, USG TV, markery DILO (BC.B7: ginekolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

38 NOWOTWORY JĄDRA Szczyt zachorowalności: r.ż. Większe ryzyko: wnętrostwo, zespół Klinefeltera Badanie podmiotowe i przedmiotowe: powiększenie jądra, jądro jest twarde, cięższe, niebolesne RTG klatki piersiowej, USG moszny Markery: AFP, bHCG, LDH DiLO (BC.B7: urolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

39 RAK GRUCZOŁU KROKOWEGO Drugi co do częstości u M Marker PSA: wykrywanie raków bezobjawowych Czynniki ryzyka: wiek, genetyczne uwarunkowania Bezobjawowy we wczesnych stadiach Badanie podmiotowe i przedmiotowe, PSA, DRE, TRUS DiLO (BC.B7: urolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

40 RAK PĘCHERZA MOCZOWEGO Zachorowalność: 4. miejsce u M, 11. u K Czynniki ryzyka: palenie tytoniu, alkoholizm, praca w narażeniu na karcynogeny chemiczne Krwiomocz Badanie podmiotowe i przedmiotowe Badanie moczu RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej i miednicy małej DiLO (BC.B7: urolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

41 RAK NERKI 2-3% nowotworów, szczyt zachorowalności 60 – 70 r.ż., częściej u M Etiopatogeneza: palenie tytoniu, otyłość, nadciśnienie, większość bezobjawowa, wykrycie zwykle przypadkowe Badanie podmiotowe i przedmiotowe USG jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej DiLO (BC.B7: urolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

42 RAK TARCZYCY Jeden z najczęściej rozpoznawanych raków u K Rak rdzeniasty (25%) uwarunkowany genetycznie Powiększenie tarczycy lub guzek Badanie podmiotowe i przedmiotowe USG szyi (tarczycy i w/chł) TSH, kalcytonina RTG klatki piersiowej DiLO (BC.B7: endokrynolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

43 NOWOTWORY NEUROENDOKRYNNE Pochodzenie: 15 typów wyspecjalizowanych komórek układu neuroendokrynnego p.pok Nowotwory aktywne lub nieczynne hormonalnie, ponad połowa rakowiaki Dgn raka neuroendokrynnego: badania IHC z użyciem typowych dla GEP – NET markerów neuroendokrynnych Badanie podmiotowe i przedmiotowe DiLO (BC.B7: endokrynolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

44 CZERNIAKI SKÓRY Mediana zachorowań 50 r.ż. Zwiększone ryzyko: promieniowanie ultrafioletowe, stałe drażnienie mechaniczne lub chemiczne, niska zawartość barwnika w skórze, predyspozycje genetyczne Miejscowy charakter: 80%, uogólniony 5% System kliniczny ABCDE: A – asymetria, B – brzegi nierówne, C – kolor różnorodny, D – średnica >5 mm, E – elevation uwypuklenie powierzchni DiLO (BC.B7: dermatolog, chirurg onkolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

45 MIĘSAKI KOŚCI Pochodzenie mezynchymane Wczesny objaw: ból głównie w nocy, silniejszy w nocy, narasta w czasie trwania choroby Badanie podmiotowe i przedmiotowe RTG Klatki piersiowej RTG kości DiLO (BC.B7: inny -ortopeda) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

46 MIĘSAKI TKANEK MIĘKKICH 1% wszystkich nowotworów Lokalizacja: 50% kończyny, 20% przestrzeń zaotrzewnowej, 10% głowa-szyja Główny objaw: niebolesny guz, najczęściej podpowięziowo Badanie podmiotowe i przedmiotowe RTG klatki piersiowej RTG kości okolicy zmienionej nowotworowo DiLO (BC.B7: inny - ortopeda) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

47 HEMATOLOGIA Zespoły mielodysplastyczne, ostre białaczki szpikowe i limfoblastyczne, przewlekała białaczka limfocytowa, szpiczak plazmocytowy, chłoniaki niezarnicze, chłoniak Hodgkina Badanie podmiotowe i przedmiotowe Morfologia z rozmazem, biochemia (LDH, kwas moczowy, proteinogram, badanie hemostazy i krzepnięcia, badanie moczu) RTG klatki piersiowej, USG j.b., w/chł zmienionej okolicy DiLO (BC.B7: hematolog) Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

48 DiLO z problemami Brak rzetelności w wypełnieniu karty Skierowanie pacjenta z kartą DiLO do niewłaściwego specjalisty w AOS Kierowanie pacjenta z rozpoznanym nowotworem Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

49 DiLO W ZCO Z POZ 74 karty wydane w POZ 36: etap wstępnej diagnostyki 13: etap pogłębionej diagnostyki 15: etap konsylium 10: etap leczenia Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

50 DiLO W ZCO 544 wydane w ZCO 276 aktywne 268 zamknięte 744 wszystkich kart DiLO Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin

51 Dziękuję ZACHODNIOPOMORSKIE CENTRUM ONKOLOGII Zachodniopomorskie Centrum Onkologii, ul. Strzałowska 22, Szczecin


Pobierz ppt "MARKERY NOWOTWOROWE znaczenie we wstępnej diagnostyce Małgorzta Talerczyk Zachodniopomorskie Centrum Onkologii Konferencja Wojewódzka dla Lekarzy POZ 28.02.2015."

Podobne prezentacje


Reklamy Google