Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Rzymska praktyka administracyjna dr Karolina Wyrwińska Wykład 9.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Rzymska praktyka administracyjna dr Karolina Wyrwińska Wykład 9."— Zapis prezentacji:

1 Rzymska praktyka administracyjna dr Karolina Wyrwińska Wykład 9

2 Nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet. Reformatio in peius iudici appellato non licet.

3 Skarbowość rzymska w okresie królewskim.  brak systemu monetarnego, początkowo środkiem płatniczym było bydło (pecus), następnie (V w. p.n.e.) płacono kawałkami brązu (aes rude), natomiast dopiero w czasach republikańskich ( p.n.e.) w asach ozdobionych wizerunkami bydła o różnej wadze i zawartości metalu (aes signatum).  brak regularnych podatków, dopiero u schyłku V w. p.n.e. wprowadzono po raz pierwszy, w związku z kosztami utrzymania armii progresywny podatek pogłówny (tributum ex censu), wykorzystując przynależność do jednej z pięciu klas majątkowych ustanowionych w ramach tzw. reformy serwiańskiej,  w okresie królewskim wydatki państwa były niewielkie, ponoszono głównie relatywnie niskie koszty remontów budynków użyteczności publicznej, wydatki związane z kultem religijnym i z funkcjonowaniem niewielkiego aparatu administracyjnego.

4 Skarbowość rzymska w okresie królewskim c.d.  główne źródło dochodu państwa stanowiły wpływy z dóbr państwowych, obejmujące: 1) czynsze z tytułu dzierżawy posiadłości państwowych, 2) opłaty za pastwiska, 3) dziesięciny z ogrodów, 4) cła, 5) opłaty za zezwolenia na wyłączne wydobycie kopalin, 6) grzywny za naruszenie porządku publicznego, 7) łupy wojenne.  nadwyżki finansowe przechowywano w aerarium (aerarium Populi Romani albo aerarium Saturni ponieważ skarbiec znajdował się w jednej z najstarszych budowli wzniesionych na Forum Romanum - świątyni Saturna na Kapitolu).

5 System monetarny republiki rzymskiej.  Rzymianie własny pieniądz wprowadzili stosunkowo późno, dopiero w III w. p.n.e.  w roku 289 p.n.e. powołano kolegium tres viri monetales aeri argento auro flando feriundo, którego zadaniem było sprawowanie pieczy nad mennicą w Kapui i nadzorowanie wytwarzania aes signatum (będącego pieniądzem, ale jeszcze nie monetą, ponieważ pozbawione były znaku wartości i wymagały ważenia przed każdym przekazaniem),  250 r. p.n.e. odlewano pieniądz brązowy (as o wadze ok. 330 g., na który składało się 12 uncji), okrągły z wyobrażeniami na awersie i rewersie (aes grave),  pierwsze monety srebrne (drachmy i didrachmy: moneta o wadze 7,58 g.) wybijano w Kampanii (tzw. w latach p.n.e., a być może już nawet ok. 340 r. p.n.e.,  W 269 r. p.n.e. bicie monety srebrnej przeniesiono do Rzymu, następnie na Kapitolu w świątyni Junony Napominającej (Iuno Moneta) zorganizowano mennicę (215 r. p.n.e.).

6  w okresie II wojny punickiej zaczęto wybijać srebrne denary (1 denar odpowiadał początkowo 10, następnie, od 140 r. p.n.e. 16 asom) oraz tzw. wiktoriaty (victoriatus - srebrna moneta wykorzystywana głównie jako środek rozliczeniowy w transakcjach handlu zagranicznego, odpowiadająca wartości ¾ denara),  od połowy III w. p.n.e. podstawową monetą stał się sesterc (sestertius), odpowiadający 4 asom; w okresie II wojny punickiej popularność zyskał scripulus odpowiadający wartości 20 sesterców,  złotą monetę bito w okresie II wojny punickiej (statery i półstatery), natomiast aureus o wadze 10,6 g. pojawił się po raz pierwszy u schyłku republiki rzymskiej, w czasach dyktatury Sulli, następnie w okresie dyktatury Cezara (o wadze 8,5 g.)  w okresie republiki centralne prawo emisji monet przysługiwało wyłącznie senatowi.

7 System monetarny u schyłku republiki rzymskiej.  moneta złota (aureus), odpowiadający 25 srebrnym denarom,  monety srebrne: denar (denarius) zawierający ok. 4,5 g srebra, odpowiadający (od 140 r. p.n.e.) 16 miedzianym asom, denar (denarius) zawierający ok. 4,5 g srebra, odpowiadający (od 140 r. p.n.e.) 16 miedzianym asom, kwinar (quinarius), odpowiadający 8 asom, kwinar (quinarius), odpowiadający 8 asom, sesterc (sestertius), odpowiadający 4 asom, sesterc (sestertius), odpowiadający 4 asom,  monety miedziane: as, as, semis (1/2 asa), semis (1/2 asa), quadrans (1/4 asa). quadrans (1/4 asa).

8 Dochody państwa w okresie republiki. Tributum: podatek, który początkowo obciążał wszystkich obywateli, a którego wysokość uzależniano od wysokości dochodu zadeklarowanego przez obywatela przy okazji dokonywania spisu ludności; w roku 167 p.n.e., po zniszczeniu Macedonii, zaprzestano ściągania tributum od obywateli, natomiast obowiązek jego uiszczania ciążył na Italikach, aż do uzyskania przez nich obywatelstwa rzymskiego po wojnie ze sprzymierzeńcami (90-89 p.n.e.); tributum nie przybierało jednak formy podatku, lecz przymusowej pożyczki na rzecz państwa, wymuszonej nadzwyczajnymi okolicznościami (w 187 r. p.n.e. państwo zwróciło obywatelom owe nadzwyczajne pożyczki udzielone przez nich w związku z II wojną punicką). Tributum: podatek, który początkowo obciążał wszystkich obywateli, a którego wysokość uzależniano od wysokości dochodu zadeklarowanego przez obywatela przy okazji dokonywania spisu ludności; w roku 167 p.n.e., po zniszczeniu Macedonii, zaprzestano ściągania tributum od obywateli, natomiast obowiązek jego uiszczania ciążył na Italikach, aż do uzyskania przez nich obywatelstwa rzymskiego po wojnie ze sprzymierzeńcami (90-89 p.n.e.); tributum nie przybierało jednak formy podatku, lecz przymusowej pożyczki na rzecz państwa, wymuszonej nadzwyczajnymi okolicznościami (w 187 r. p.n.e. państwo zwróciło obywatelom owe nadzwyczajne pożyczki udzielone przez nich w związku z II wojną punicką).

9 Dochody z prowincji  System fiskalny w prowincjach nie był jednolity, w większości prowincji podatek zwany stipendium uiszczany był w stałej wysokości w srebrze, w innych prowincjach (Sycylia, Sardynia, prowincje azjatyckie) podatek stanowił 10% rzeczywistych zbiorów, uiszczano go w zbożu lub w pieniądzu;  Pobieranie stipendium należało do obowiązków namiestnika prowincji, któremu podlegał kwestor,  Wysokość podatku uzależniona była od ilości ziemi posiadanej przez płatnika podatku, przy czym w celu urealnienia wyliczeń dokonywano okresowych spisów ludności (professiones),  Kwestorzy po dokonaniu bilansu dochodów i wydatków nadwyżki dochodów z prowincji obowiązkowo przekazywali do aerarium,  Oprócz obowiązków podatkowych mieszkańcy prowincji mieli obowiązek dostarczać kwater, żywności oraz opału dla namiestnika prowincji i podległych mu urzędników.

10  Namiestnik prowincji wraz z podległym mu niewielkim aparatem urzędniczym nie był w stanie egzekwować należności podatkowych oraz danin od mieszkańców prowincji, dlatego też: 1) jeżeli wysokość podatku była stała, należności podatkowe egzekwowały władze miejscowe, które wypłacały kwestorowi oznaczoną ryczałtowo kwotę, 2) egzekwowanie należności oddawano, w drodze zarządzeń cenzora, spółkom prywatnych przedsiębiorców, wywodzących się ze stanu ekwitów (publicani); ten system poboru podatków był wygodny dla państwa, ponieważ spółki publikanów kwoty należności wypłacały z góry, natomiast podatki i daniny z zyskiem ściągały od mieszkańców.  Działalność spółek publikanów w prowincjach prowadziła do licznych nadużyć, w tym szczególnie uciążliwego spekulacyjnego handlu zbożem.

11 Cic. Epistula ad Quintum fratrem 1,1,33: (…) Dowiedziałem się od obywateli, jak wiele przykrości wyrządza sprzymierzeńcom działalność publikanów, gdy ostatnio, kiedy chodziło o podwyżkę cen w Italii, obywatele nie na cła się skarżyli, ale na nadużycia poborców (…) Ty w tej sytuacji tak postępujesz, aby zarówno usatysfakcjonować poborców – szczególnie, gdy niekorzystnie wydzierżawili dochody publiczne, jak i nie dać zginąć sprzymierzeńcom, a do tego potrzebna jest boska prawie umiejętność (…) [tłum. A. Dębiński, J. Misztal-Konecka, M. Wójcik]

12  W związku z nadużyciami, których dopuszczali się publikanie oraz urzędnicy w prowincjach zaostrzono odpowiedzialność karną za przestępstwa zdzierstwa oraz wymuszenia,  W 149 r. p.n.e. na mocy Lex Calpurnia de repetundis ustanowiono pierwszy stały trybunał karny (questio perpetua) dla sądzenia przestępstw łapownictwa albo wymuszenia korzyści przez urzędnika,  Członkami zasiadającymi w questio perpetua byli wyłącznie senatorowie, od jej wyroku nie przysługiwało odwołanie (provocatio ad populum) ani nie mógł zostać zawetowany przez trybuna ludowego (intercessio),  Urzędnik po zasądzeniu za crimen repetundarum miał obowiązek zwrotu bezprawnie uzyskanych pieniędzy; obowiązek ten ciążył również na spadkobiercach zasądzonego urzędnika, jeżeli w majątku spadkowym znajdowały się nielegalnie uzyskane pieniądze, a także podlegały temu obowiązkowi osoby które pośrednio odniosły korzyść z udzielonej łapówki.

13 Dochody z prowincji: Tributum soli – podatek gruntowy, któremu podlegały wszystkie terytoria pozaitalskie, także kolonie, chyba, że posiadały ius Italicum (czyli zwolnienie z podatku tak, jak w Italii); system opodatkowania prowincji był istotnie zróżnicowany: niektóre prowincje obciążano podatkiem gruntowym o stałej, inne o zmiennej wysokości; Tributum soli – podatek gruntowy, któremu podlegały wszystkie terytoria pozaitalskie, także kolonie, chyba, że posiadały ius Italicum (czyli zwolnienie z podatku tak, jak w Italii); system opodatkowania prowincji był istotnie zróżnicowany: niektóre prowincje obciążano podatkiem gruntowym o stałej, inne o zmiennej wysokości; Tributum capitis – podatek pogłówny, obliczany „na rodzinę” (familia), ponieważ obowiązek podatkowy płatnika obejmował również konieczność uiszczenia podatku za osoby podległe jego władzy (kobiety, niewolników) w wieku podatkowym; wysokość podatku była uzależniona od posiadanego majątku innego niż grunty; Tributum capitis – podatek pogłówny, obliczany „na rodzinę” (familia), ponieważ obowiązek podatkowy płatnika obejmował również konieczność uiszczenia podatku za osoby podległe jego władzy (kobiety, niewolników) w wieku podatkowym; wysokość podatku była uzależniona od posiadanego majątku innego niż grunty; Portoria – opłaty celne naliczane od sprzedaży towarów, wynoszące z reguły między 1% a 5% (z reguły 2,5%); Portoria – opłaty celne naliczane od sprzedaży towarów, wynoszące z reguły między 1% a 5% (z reguły 2,5%); Vectigal – podatek od użytkowania gruntów publicznych; Vectigal – podatek od użytkowania gruntów publicznych; Scriptura – podatek od wypasu bydła na gruntach publicznych; Scriptura – podatek od wypasu bydła na gruntach publicznych; Majątki i przejęte w prowincjach; Majątki i przejęte w prowincjach; Opłaty związane z udzielaniem koncesji na eksploatację kopalń oraz dochody z tych kopalń. Opłaty związane z udzielaniem koncesji na eksploatację kopalń oraz dochody z tych kopalń.

14 Inne dochody państwa. Od 167 r. p.n.e. obywateli rzymskich obciążały jedynie podatki pośrednie: Portoria – opłaty celne płacone obowiązkowo przy przywozie i wywozie towarów, przewożący towary składał deklarację celną, w razie zaniechania tego obowiązku przewożone towary konfiskowano, Portoria – opłaty celne płacone obowiązkowo przy przywozie i wywozie towarów, przewożący towary składał deklarację celną, w razie zaniechania tego obowiązku przewożone towary konfiskowano, Vicesima manumissionum (albo vicesima libertatis) – 5 % podatek wprowadzony w 357 r. p.n.e. od wartości wyzwalanego niewolnika, Vicesima manumissionum (albo vicesima libertatis) – 5 % podatek wprowadzony w 357 r. p.n.e. od wartości wyzwalanego niewolnika, Vicesima hereditatum – podatek od spadków, Vicesima hereditatum – podatek od spadków, dochody z kar nakładanych na obywateli – nie stanowiły regularnych dochodów państwa, ale były znaczące, uzyskane stąd wpływy przeznaczano z reguły na urządzenie igrzysk, wybudowanie świątyni albo gmachów użyteczności publicznej, dochody z kar nakładanych na obywateli – nie stanowiły regularnych dochodów państwa, ale były znaczące, uzyskane stąd wpływy przeznaczano z reguły na urządzenie igrzysk, wybudowanie świątyni albo gmachów użyteczności publicznej, dochody z konfiskat majątków (głównie gruntów) odbieranych podbitej ludności dochody z konfiskat majątków (głównie gruntów) odbieranych podbitej ludności niewolnicy, niewolnicy, metale szlachetne. metale szlachetne.

15 Wydatki publiczne w okresie republiki. Obejmowały sumy przeznaczone na:   żołd wojskowy,   wyżywienie koni państwowych,   utrzymanie i remonty dróg, mostów i wodociągów,   utrzymanie i remonty budowli publicznych,   aprowizację Rzymu (szczególnie na zakup zboża po wprowadzeniu darmowego rozdawnictwa),   organizowanie igrzysk. Dochody przechowywano w aerarium Populi Romani, mieszczącym się w świątyni Saturna. Aerarium było również archiwum państwowym, w którym przechowywano dokumenty związane z administracją oraz finansami państwa, a także teksty ustaw i uchwał senatu.

16 Zarządzanie finansami w okresie republiki.  Ogólny nadzór nad finansami państwa w okresie republiki sprawował senat, który jednak nie uchwalał budżetu, ani nie zatwierdzał rozliczeń urzędników; do podstawowych kompetencji senatu w zakresie skarbowości należały: ustalanie wysokości podatków, ustalanie wysokości podatków, dysponowanie ziemią publiczną (ager publicus), dysponowanie ziemią publiczną (ager publicus), dysponowanie rozdziałem robót publicznych, dysponowanie rozdziałem robót publicznych, zezwalanie na dokonywanie przez urzędników wydatków ze skarbu państwa, zezwalanie na dokonywanie przez urzędników wydatków ze skarbu państwa, współdziałanie w nakładaniu dodatkowych obciążeń na obywateli. współdziałanie w nakładaniu dodatkowych obciążeń na obywateli.

17 Zarządzanie finansami w okresie republiki. Do podstawowych zadań cenzorów w zakresie zarządzania finansami państwa należały: podejmowanie decyzji o oddaniu w dzierżawę ceł i podatków, podejmowanie decyzji o oddaniu w dzierżawę ceł i podatków, regulowanie wydatków na cele publiczne, regulowanie wydatków na cele publiczne, nadzorowanie stanu dróg i akweduktów oraz wykorzystania i sprzedaży wody, nadzorowanie stanu dróg i akweduktów oraz wykorzystania i sprzedaży wody, wydawanie pozwoleń na wznoszenie sklepów i innych budynków przy drogach publicznych lub przy brzegach rzek. wydawanie pozwoleń na wznoszenie sklepów i innych budynków przy drogach publicznych lub przy brzegach rzek. Do podstawowych zadań kwestorów w zakresie zarządzania finansami państwa należały: zdawanie sprawozdań senatowi z wpływów i wydatków państwa, zdawanie sprawozdań senatowi z wpływów i wydatków państwa, prowadzenie ksiąg dochodów i wydatków na polecenie konsulów, którzy mogli wydatkować środki publiczne jedynie przez kwestorów. prowadzenie ksiąg dochodów i wydatków na polecenie konsulów, którzy mogli wydatkować środki publiczne jedynie przez kwestorów.

18 System monetarny w pryncypacie   Stanowił wyraz nowego porządku ustrojowego, Oktawian August pozostawił senatowi oraz władzom miejskim możliwość bicia monety brązowej, zastrzegając dla siebie kompetencje mennicze w zakresie bicia monet srebrnych oraz złotych,   Nadzór nad biciem monety brązowej sprawowali nadal tresviri monateles,   Nadzór nad biciem monet z kruszców szlachetnych sprawowali prokuratorzy cesarscy,   Reformę systemu monetarnego przeprowadził Neron w 64 r. n.e.; polegała ona na utrzymaniu dotychczasowych relacji monetarnych, ale obniżeniu wagi: aureusa z 7,79 do 7,29 g aureusa z 7,79 do 7,29 g denara z 3,89 do 3,41 g denara z 3,89 do 3,41 g

19 System monetarny w pryncypacie  aureus (7,79 g)  denar (3,89 g), kwinar to ½  sesterc (27,28 g), dupondius (13,64 g), semis (3,41 g)  as (10,91 g) i kwadrans (2,73 g) aureus=25 denarów=100 sesterców =200 dupondiusów=400 asów=800 semisów=1600 kwadransów

20  Kolejni cesarze rezygnowali z emisji pieniądza brązowego: za panowania Hadriana zrezygnowano z bicia semisów, za Marka Aureliusza z kwadransów,  Zmniejszano wagę monet oraz dodawano miedzi do srebra, tak, że pod koniec II w. n.e. w denarze było 80% srebra, zaś jego waga wynosiła 3,2 g.,  W 215 r. Karakalla wprowadził nową monetę – srebrnego antoniniana o wadze 5,11 g i nominale 2 denarów,  Z końcem III w. n.e. nastąpiło załamanie równowagi monetarnej, zakończył się stały dopływ kruszców z prowincji, a ilość kruszców na rynku malała, ponieważ obywatele wycofywali aureusy z obiegu (tezauryzacja),  konieczny był jednak stały dopływ pieniądza na rynek, w związku z rosnącymi wydatkami publicznymi (wojsko, igrzyska, rozdawnictwo zboża), co wymusiło niekorzystny proceder psucia monety.

21 Dochody państwa w okresie pryncypatu.  podatki bezpośrednie: pogłówny oraz gruntowy obciążał jedynie mieszkańców prowincji, ponieważ od końca republiki rzymskiej uważano, że płacenie podatku bezpośredniego jest niegodne obywatela, Tributum soli – podatek gruntowy, płacony na wszystkich terytoriach pozaitalskich, z wyjątkiem tych kolonii, które uzyskały ius italicum, jego wysokość szacowano w oparciu o rzeczywistą wartość gruntu, wartość całego majątku ziemskiego wraz z narzędziami, zwierzętami, zabudowaniami, czyli instrumentum fundi, a także w oparciu o jakośc gruntu oraz sposób jego wykorzystania, Tributum soli – podatek gruntowy, płacony na wszystkich terytoriach pozaitalskich, z wyjątkiem tych kolonii, które uzyskały ius italicum, jego wysokość szacowano w oparciu o rzeczywistą wartość gruntu, wartość całego majątku ziemskiego wraz z narzędziami, zwierzętami, zabudowaniami, czyli instrumentum fundi, a także w oparciu o jakośc gruntu oraz sposób jego wykorzystania, Tributum capitis – podatek pogłówny, różnej wysokości, nawet w tej samej prowincji, szacowany w oparciu o inny niż dobra ziemskie majątek rodziny (familia) traktowanej jako jednostka podatkowa, Tributum capitis – podatek pogłówny, różnej wysokości, nawet w tej samej prowincji, szacowany w oparciu o inny niż dobra ziemskie majątek rodziny (familia) traktowanej jako jednostka podatkowa, aurorum coronarium – złoto wieńcowe, podatek ściągany okazjonalnie, jak na przykład z powodu objęcia władzy przez cesarza. aurorum coronarium – złoto wieńcowe, podatek ściągany okazjonalnie, jak na przykład z powodu objęcia władzy przez cesarza.

22   podatki pośrednie: obciążały wszystkich mieszkańców imperium, w tym także obywateli rzymskich, opłaty celne, pobierane w portach oraz na granicach imperium, system ceł opierał się na podziale państwa na 10 okręgów; cła oscylowały między 2 – 5%wartości towarów, centesima rerum venalium – podatek od obrotu towarowego, wynoszący od 0,5-4%, opodatkowaniu podlegały sprzedawane towary żywnościowe, grunty oraz domy, vicesima hereditatum et legatorum – podatek od spadku wynoszący 5% jego wartości, przy czym zwolnieni od podatku byli spadkobiercy w linii prostej, Vicesima libertatis – podatek od wyzwolenia niewolnika wynoszący 5% jego wartości, Vectigal meretricum – podatek od prostytucji, Vectigal urinae – podatek od toalet publicznych, wprowadzony przez Wespazjana w ramach uzdrawiania finansów państwa, zgodnie z zasadą pecunia non olet albo fiscus non erubescit.

23 Pozostałe dochody państwa w okresie pryncypatu. Dochód państwa stanowiły również sumy stanowiące:  opłaty targowe,  opłaty koncesyjne w ramach monopoli (rybołówstwo, browarnictwo, tkactwo),  opłaty koncesyjne za eksploatację kopalń i kamieniołomów,  bona vacantia – dochody pochodzące ze spadków bezdziedzicznych,  bona damnatorum – majątki skonfiskowane skazańcom,  łupy wojenne,  opłaty za wypas bydła na gruntach publicznych.

24 Wydatki publiczne w okresie pryncypatu. Obejmowały sumy przeznaczone na:  utrzymanie oraz aprowizację armii,  utrzymanie weteranów wojennych,  utrzymanie administracji,  zapewnienie stałej możliwości prowadzenie rozdawnictwa zboża (frumentario) oraz innych artykułów żywnościowych albo pieniędzy (na podstawie specjalnych znaczków – tessera),  urządzanie igrzysk oraz widowisk publicznych (ze środków aerarium Populi Romani, z prywatnych pieniędzy urzędników albo na koszt cesarza),  finansowanie wydatków związanych z kultem religijnym,  wydatki o charakterze alimentacyjnym: za panowania Trajana (98-117) wprowadzono praktykę udzielania właścicielom ziemskim pożyczek ze skarbu cesarskiego, pod warunkiem, że odsetki (5%) od udzielonych pożyczek dłużnicy wpłacali do kas municypiów, aby umożliwić stworzenie funduszu alimentacyjnego, z którego udzielano świadczeń ubogim (Hadrian ustanowił urzędnika nadzorującego te wydatki – praefectus alimentorum).

25 Skarb państwa i kasa cesarza  W okresie pryncypatu nastąpił podział skarbu państwa na aerarium, zasilane dochodami z podatków gruntowego i pogłównego z prowincji senackich, który nadal nadzorował senat, a zarządzali kwestorzy, następnie (od Nerona) praefecti aerario; znaczenie aerarium malało, w III w. n.e. stało się ono kasą miasta Rzymu,  fiscus, czyli skarbiec administrowany przez cesarza, do którego wpływały podatki z podatków gruntowego i pogłównego z prowincji cesarskich; bezpośrednio skarbem tym zarządzał urzędnik zwany procurator a rationibus albo procurator Caesaris; dla reprezentowania fiscus w sporach z obywatelami Hadrian ustanowił urząd advocatus fisci,  Kasa cesarza (patrimonium, fiscus Caesaris) – prywatny majątek cesarza, zarządzany przez procurator rationis privatae, na który składały się głównie zasoby skonfiskowane przez Augusta w Egipcie, z którego w razie potrzeby princeps wspierał kasę państwową.

26 Kasa wojskowa i kasa żydowska   Kasa wojskowa (aerarium militare) – została utworzona w 6 r. n.e., jej dochody były zasilane wpływami z podatków: od spadków (vicesima hereditatum), który był egzekwowany początkowo przez spółki publikanów, zaś od Hadriana przez specjalnie powołanych urzedników – procuratores hereditatum oraz od sprzedaży (centesima rerum venalium); zarządzało nią trzech praefecti aerarii militaris; celem funkcjonowania kasy było zapewnienie wypłat dla weteranów zwalnianych z wojska;   Za panowania Wespazjana (69-79) utworzono kasę żydowską, której dochody stanowiły wpływy z podatku pogłównego, wpłacanego przez Żydów zamieszkujących cesarstwo.

27 Centralna administracja finansowa w pryncypacie.  Początkowo sprawowali ją kwestorzy, od 28 r. p.n.e. powoływani przez senat praefecti aerarii, następnie od 23 r. n.e. praetores aerarii. Klaudiusz przywrócił urząd kwestora, ale byli oni urzędnikami mianowanymi przez cesarza na okres trzech lat;  Kompetencje cenzorów przejął cesarz, wspierany w wykonywaniu poszczególnych zadań przez rozbudowany aparat urzędniczy,  Finansami cesarza zarządzali powoływani przez niego procuratores, za panowania Klaudiusza utworzono w kancelarii cesarskiej biuro a rationibus, które zarządzało wydatkami i przychodami cesarstwa niezaleznie od tego, czy były one finansowane przez fiscus, czy przez aerarium.

28 System monetarny w dominacie.  Kryzys gospodarczy w III w. n.e. spowodował wysoką inflację, której bezpośrednią przyczyną było psucie monety przez kolejnych panujących (obniżanie wagi monet złotych oraz domieszki innych metali do kruszców szlachetnych),  Reformy monetarnej dokonali Dioklecjan: w 294 r. (aureus, argenteus oraz follis brązowy z domieszką 5% srebra),  a następnie Konstantyn: w 309 r. n.e. wprowadził: złoty solidus 4,54g, srebrną siliqua oraz miedzianą follis, wszystkie z pełną zawartością kruszcu.  Ustabilizowaniu gospodarki miał służyć wydany przez Dioklecjana w 301 r. n.e. edykt o cenach (edictum de pretiis), który ustalał maksymalne ceny towarów oraz wynagrodzenia za pracę; edykt nie spowodował jednak zamierzonych efektów i szybko został zniesiony.

29 Reformy finansowe w okresie dominatu.  292 r. Dioklecjan obkłada podatkiem Italię, dotąd zwolnioną od podatków bezpośrednich w oparciu o przywilej zwany ius italicum;  wprowadzono indictiones – regularnie ściągane (w cyklach pięcioletnich, potem piętnastoletnich) i ściśle określone świadczenia według jednakowego wyliczenia dla wszystkich prowincji, miast oraz obywateli podatek pięcioletni  Przeprowadzono szacunek gruntów i ustalono jednostkę gruntową (iugum) zaś wysokość podatku uzależniono od ilości osób pracujących w ramach jednostki gruntowej (caput);  świadczenia w annona (określona ilość produktów żywnościowych) oraz capitum (określona ilość paszy)  w miastach curiales odpowiadali swoim majątkiem za egzekucję podatku;

30  ludność wiejska płaciła pogłówne (capitatio plebeia), od którego zwolniono wojskowych oraz kapłanów;  obywateli obciążono munera – obowiązkami zaopatrywania wojska, kwaterunku, świadczeń na rzecz poczty publicznej, a także budowy i utrzymania mostów i dróg publicznych,  Konstantyn wprowadził collatio glebalis – płatny w pieniądzu podatek progresywny wymierzany senatorom od ich posiadłości ziemskich, który zniesiono dopiero ok. połowy V w. n.e.,  osoby zajmujące się zarobkowo handlem obciążył Konstantyn podatkiem zwanym chrysargyron, uiszczanym w złocie i srebrze co pięć lat.


Pobierz ppt "Rzymska praktyka administracyjna dr Karolina Wyrwińska Wykład 9."

Podobne prezentacje


Reklamy Google