Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Rzymska praktyka administracyjna Wykład 3. Iura non in singulas personas, sed generaliter constituuntur. Clara non sunt interpretanda.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Rzymska praktyka administracyjna Wykład 3. Iura non in singulas personas, sed generaliter constituuntur. Clara non sunt interpretanda."— Zapis prezentacji:

1 Rzymska praktyka administracyjna Wykład 3

2 Iura non in singulas personas, sed generaliter constituuntur. Clara non sunt interpretanda.

3 Italia przed Rzymianami  Obecność człowieka na tym terytorium datuje się na ok. 200 tys. lat temu  Ok. 5 tys. lat temu powstawały pierwsze osady zakładane przez ludy nieindoeuropejskie;  ok. II tysiąclecia p.n.e. – pierwsze osiedla ludów indoeuropejskich (przybyłych z terenów nad środkowym Dunajem); ludność trudniła się rolnictwem, hodowlą, myślistwem, garncarstwem, znała obróbkę brązu  Między 1000 a 800 r. p.n.e. – epoka żelaza i zjawisko „kultury willanowiańskiej” nazwanej tak od typowego jej ośrodka, odkrytego w 1853 r. w miejscowości Villanova, leżącej niedaleko od dzisiejszej Bolonii).

4 Italia przed Rzymianami  kultura willanowiańska miała dwa główne ośrodki: pierwszy w okolicach dzisiejszej Bolonii oraz drugi w Toskanii i północnym Lacjum;  pierwszy z ośrodków cywilizacyjnie pozostał niezmieniony, sąsiadował z Etruskami (miejscowość Felsina w miejscu dzisiejszej Bolonii), następnie został przez nich wchłonięty ok. VI/V w. p.n.e.;  drugi ulegał wpływom zmianom pod wpływem innych kultur (greckiej, etruskiej): z niewielkich osad powstawały miasta, ludność zaczęła posługiwać się językiem etruskim.

5 Wpływy greckie w Italii  między VIII a VI w. p.n.e. Grecy zakładali osiedla (Sycylia oraz południowo-wschodnie wybrzeża Italii);  prowadzili z miejscową ludnością wymianę handlową (sprzedawali głównie wyroby z brązu oraz ceramikę);  wprowadzili hodowlę winorośli oraz oliwek;  dostosowali do wymogów języków indoeuropejskich alfabet przejęty od Fenicjan;  przekazali miejscowym elementy sztuki fortyfikacji.

6 Etruskowie (Tyrrenowie).  Kim byli? przybyszami z Azji Mniejszej (wg Herodota) przybyszami z Azji Mniejszej (wg Herodota) autochtonami (wg Dionizjusza z Halikarnasu) autochtonami (wg Dionizjusza z Halikarnasu)  Etruskowie i willanowiańczycy: podbój, czy podbój, czy asymilacja? asymilacja?  VII w. p.n.e. początek dominacji etruskiej w Italii.

7 (piśmienna) epoka etruska (piśmienna) epoka etruska  od VII – V w. p.n.e. - dominacja etruska w Italii (Rzym, dolina Padu);  ośrodek cywilizacji etruskiej: terytorium między rzeką Arno na północy, Tybrem na południu i wschodzie a Morzem Śródziemnym na zachodzie;  Etruskowie trudnili się początkowo rolnictwem, myślistwem, rybołówstwem, ale wcześnie rozpoczęli eksploatację złóż rud miedzi i żelaza, która umożliwiła prowadzenie na szeroką skalę wymiany handlowej;  z uwagi na rzeźbę terenu Etruskowie nie stworzyli jednolitego państwa, powstawały osady o strukturze rodowej, zakładane zgodnie z obrządkiem sakralnym ustanowionym w libri rituales;  państwa – miasta dzieliły się na cztery dzielnice, powstałe w wyniku skrzyżowania dwóch największych ulic, z których jedna biegła z północy na południe, druga ze wschodu na zachód;

8 (piśmienna) epoka etruska  Struktura organizacyjna miasta-państw: oparta na autonomii wewnętrznej; oparta na autonomii wewnętrznej; na czele lucumones – urzędnicy wywodzący się z arystokracji, później nazywani królami; królom towarzyszyli liktorzy niosący pęki rózeg z zatkniętymi toporami (fasces cum securibus) – symbolami imperium, w tym uprawnień króla do karania śmiercią lub chłostą; na czele lucumones – urzędnicy wywodzący się z arystokracji, później nazywani królami; królom towarzyszyli liktorzy niosący pęki rózeg z zatkniętymi toporami (fasces cum securibus) – symbolami imperium, w tym uprawnień króla do karania śmiercią lub chłostą; królom podlegali liczni urzędnicy; królom podlegali liczni urzędnicy; 12 miast-państw etruskich utworzyło w celu prowadzenia wspólnej polityki zagranicznej oraz w celu obronnym związek o charakterze polityczno- religijnym, na którego czele stał naczelnik [król/wódz], w którego rękach skupiała się całość władzy w czasie wojny. 12 miast-państw etruskich utworzyło w celu prowadzenia wspólnej polityki zagranicznej oraz w celu obronnym związek o charakterze polityczno- religijnym, na którego czele stał naczelnik [król/wódz], w którego rękach skupiała się całość władzy w czasie wojny.

9 Zmiany ustrojowe i społeczne w miastach etruskich VI/V w. p.n.e.  bunty przeciwko monarchom, skutkujące ustąpieniem tej formy rządów na rzecz republiki arystokratycznej, w której władzę sprawowało kolegium najwyższych urzędników;  wybór wspólnego dla wszystkich 12 miast naczelnego urzędnika, zwanego zilath mechl rasnal, a później przez Rzymian praetor XII Etruriae populorum;  struktura społeczna: - arystokracja (gł. właściciele ziemscy) - warstwa niższa (służba, rzemieślnicy, rolnicy) - niewolnicy.

10 Latynowie w świetle badań archeologicznych stanowili jeden z najmłodszych ludów italskich - przybyli na te tereny prawdopodobnie ok. XII w. p.n.e. stworzyli „kulturę Lacjum” o cechach podobnych do kultury willanowiańskiej zamieszkiwali w usytuowanych na wzgórzach wioskach (vici), trudnili się rolnictwem i hodowlą. Lacjum i Rzym.

11 Organizacja społeczna i religia Lacjum.  wioski (vici), mogły łączyć się w większe struktury (pagi), także w celach kultu wspólnego bóstwa;  podstawą organizacji społecznej początkowo był ród (gens), potem rodzina (familia);  religia: politeizm, wśród najważniejszych bóstw: Iuppiter Latiaris (z sanktuarium na Mons Albanus, nieopodal którego została założona Alba Longa – najważniejsza ze względów religijnych osada Lacjum), Diana, Wenus.

12 Rzym – powstanie miasta: rzeczywistość i legendy.  sporna datacja założenia Rzymu: 900 r. p.n.e. (Enniusz, żył III/II w. p.n.e.) 900 r. p.n.e. (Enniusz, żył III/II w. p.n.e.) 748 r. p.n.e. (Fabiusz Piktor, żył III w. p.n.e.) 748 r. p.n.e. (Fabiusz Piktor, żył III w. p.n.e.) 728 r. p.n.e. (Cyncjusz Alimentus, żył III w. p.n.e.) 728 r. p.n.e. (Cyncjusz Alimentus, żył III w. p.n.e.) 753 r. p.n.e. (Marek Terencjusz Warron, żył II/I w. p.n.e.) – data przejęta przez większość historyków rzymskich epoki cesarstwa. 753 r. p.n.e. (Marek Terencjusz Warron, żył II/I w. p.n.e.) – data przejęta przez większość historyków rzymskich epoki cesarstwa.  Legendy fundacyjne (dotyczące założenia i organizacji miasta: Eneasz, Romulus; porwanie Sabinek).

13 Rzym – powstanie miasta: rzeczywistość i legendy.  obecnie dominuje pogląd, że najstarsze osadnictwo na obszarze Rzymu ograniczone było do wzgórza Palatyn, zamieszkałego przez Latynów oraz do wzgórz Kwirynału i Kapitolu, zajętego przez Sabinów;  Palatyn stał się zalążkiem Rzymu (Roma quadrata);  na przełomie IX/VIII w. p.n.e. Rzym rozpostarł się na siedmiu wzgórzach (septimonium): Kapitolu, Palatynie, Awentynie, Eskwilinie, Kwirynale, Celiusie i Wiminale;  ok. VIII w. p.n.e. – urbs quattuor regionum – miasto podzielone na cztery okręgi, odpowiadające późniejszym tribus;  w połowie VII w. p.n.e. Rzym został podbity przez Etrusków (Rzym – Roma – nazwa zaczerpnięta prawdopodobnie od nazwy etruskiego rodu Ruma).

14 Legendarni królowie rzymscy 1. Romulus ( r. p.n.e.) – legendarny założyciel Rzymu, przypisuje się mu utworzenie senatu oraz podwalin organizacji wojskowej oraz społecznej (porwanie Sabinek); według przekazów przez jakiś czas sprawował wspólne rządy z Tytusem Tacjuszem (władcą miasta Cures); 2. Numma Pompilius ( r. p.n.e.) – z pochodzenia Sabińczyk, określany jako król- kapłan, któremu przypisuje się organizację życia religijnego społeczności, powołanie kapłanów (flamines, pontifices, Salii, Vestales) oraz zreformowanie kalendarza (podział roku na dwanaście miesięcy).

15 Legendarni królowie rzymscy 3. Tullus Hostilius ( r. p.n.e.), któremu tradycja przypisuje zrównanie z ziemią miejscowości Alba Longa i przeniesienie jej ludności do Rzymu oraz wzniesienie najstarszej siedziby senatu rzymskiego (Curia Hostilia); 4. Ancus Marcius ( r. p.n.e.), uznawany za budowniczego pierwszego drewnianego mostu na Tybrze (Pons Sublicius); tradycja przypisuje mu założenie kolonii w Ostii u ujścia Tybru oraz zajęcie wzgórza Ianiculum i stworzenie tam placówki wojskowej dla obrony bezpieczeństwa szlaku solnego i nowopowstałego mostu.

16 Królowie etruscy 1. Lucius Tarquinius Priscus ( r. p.n.e.), według podań syn Demaratosa – znamienitego obywatela Koryntu i Etruski, który przeniósł się z etruskich Tarkwinii do Rzymu i uzyskał tam drogą pokojową władzę. Przypisuje się mu wprowadzenie igrzysk oraz budowę systemu kanalizacyjnego; 2. Servius Tullius ( r. p.n.e.), był zięciem Tarkwiniusza Starego, z pochodzenia prawdopodobnie Latynem. Uważa się, że zreorganizował państwo (tzw. Reforma serwiańska), wprowadzając podział ludności na klasy majątkowe, zreformował armię, poprawił obronność miasta, ustanowił kult Diany na Awentynie przez co umocnił pozycję Rzymu w Lacjum; 3. Tarquinius Superbus ( /509 r. p.n.e.), ostatni król Rzymu; według przekazów jego wypędzenie położyło kres monarchii i dało początek republice. Tarkwiniuszowi Pysznemu przypisuje się stworzenie ośrodka kultu Jowisza na Kapitolu oraz budowę kolektora ścieków.

17 Struktura społeczna Rzymu królewskiego. 1. Ród (gens) - podstawa pierwotnych stosunków społecznych: nomen gentilicum; wspólna własność; podstawowa jednostka wojskowa; własny kult bóstw rodowych (sacra gentilica). 2. Rodzina (familia) już w okresie królewskim zastąpiła ród w roli podstawowej komórki społecznej: znaczenie pojęcia familia; Znaczenie i rola pater familias w rodzinie rzymskiej (patria potestas, bonorum administratio, sacra familiaria).

18 Struktura społeczna Rzymu królewskiego. 1. Ludność wolna:  Patrycjusze - pełnoprawni obywatele, posiadający swoich przedstawicieli w senacie (patres), korzystający z szeregu uprawnień w zakresie: a) prawa sakralnego (ius sacrorum, ius auspicio, ius sacerdotiorum); b) prawa publicznego (ius suffragii, ius honorum, ius provocationis, ius auxilii); c) prawa prywatnego (ius conubii, ius commercii, legis actio, ius gentilitatis)

19  Klienci (clientes) – ludność wolna, zależna od patrycjuszy (rodów patrycjuszowskich), wywodząca się z biedoty. Klienci zobowiązani byli do wierności i posłuszeństwa (obsequium) wobec patrona, a także do pracy na ziemi stanowiącej własność patrona, jak również do świadczenia mu pomocy, przede wszystkim o charakterze politycznym i wojskowym. Patron miał obowiązek udzielać klientowi pomocy materialnej oraz bronić go przed roszczeniami ze strony osób trzecich. Stosunek klienteli był dziedziczny, pozostawał pod ochroną prawa sakralnego (patron, który dopuścił się oszustwa wobec klienta uznawany był za wyklętego: Ustawa XII Tablic: Patronus, si clienti fraudem fecerit sacer esto).

20  Plebejusze (plebeii) – warstwa, która wyodrębniła się ok. VI w. p.n.e. Tworzyła ją ludność wolna napływająca do Rzymu, a także rzemieślnicy, kupcy, drobni chłopi oraz posiadająca obywatelstwo rzymskie, ale pozbawiona praw publicznych, a tym samym wpływu politycznego na losy państwa.  Z biegiem czasu część plebejuszy osiągnęła stan zamożności, jednak nadal pozostawała poza strefą wpływów na polityczne losy państwa, z uwagi na pozostawanie poza strukturami kurii. Na kanwie tarć patrycjuszowsko-plebejskich pojawiła się konieczność zreformowania organizacji społecznej. Tradycyjnie reformę tę przypisuje się Serwiuszowi Tulliuszowi (reforma serwiańska).

21  Cudzoziemcy (peregrini) – zróżnicowana grupa ludności wolnej, nie posiadającej obywatelstwa rzymskiego, żyjącej według własnego prawa. Mogli korzystać z ochrony opartej na prawie gości (hospitium) albo wynikającej z zawartych traktatów sojuszniczych (foedus), indywidualnie mogli otrzymywać commercium lub conubium. Cudzoziemcy należący do ludu, znajdującego się w stanie wojny z Rzymianami nie posiadali żadnych praw.

22 2. Niewolnicy (servi) – ludność pozbawiona wolności, znajdująca się pod władzą swoich panów (dominica potestas), w okresie Rzymu królewskiego traktowani niemal jako członkowie rodzin; z prawnego punktu widzenia stanowili szczególnego rodzaju rzeczy (res corporales, res mancipi); korzystali z niewielkiego zakresu ochrony udzielanej przez nieliczne normy prawa karnego; posiadali ograniczoną zdolność do czynności prawnych.

23 Organizacja społeczna Rzymu królewskiego   według tradycji Romulus przydzielił każdy z 300 rodów, na które składał się populus Romanus Quiritium do kurii (curiae): D Pomponius w księdze jedynej podręcznika: „Później, ponieważ państwo się powiększyło, Romulus podzielił lud na trzydzieści części, które nazwał kuriami, dlatego, że wówczas zarządzał rzeczpospolitą z ich udziałem”. [tłum. A. Dębiński, J. Misztal-Konecka, M. Wójcik]

24 Struktura i funkcje kurii rzymskich   Na czele każdej kurii (curia z łac. co-viria: zgromadzenie ludzi) stał naczelnik (curio), pełniący formalne funkcje religijne, występujący w towarzystwie liktora oraz kapłana (flamen);   Członków kurii łączył wspólny kult bóstwa, wspólne uczty i składanie ofiar bóstwom; nad życiem religijnym kurii pieczę sprawował curio maximus;   Kuria stanowiła początkowo podstawową jednostkę militarną – bazę dla poboru oddziału stu piechurów, czyli centurii;   Członkowie kurii tworzyli komicja kurialne (comitia curiata), a w ich strukturze – dwa razy do roku – zwoływano komicja kalacyjne (comitia calata) o szczegółowych, wąskich kompetencjach;   Według tradycji 30 kurii wchodziło w skład trzech tribus plemiennych: Ramnes, Tities i Luceres.

25 Reforma serwiańska  Tradycyjnie przypisywana królowi – reformatorowi Serwiuszowi Tulliuszowi, w istocie stanowiła wynik rozłożonych w czasie przekształceń społeczno- politycznych w Rzymie;  Istota reformy polegała na zerwaniu z zasadniczym podziałem społeczeństwa na patrycjuszy i plebejuszy i wyodrębnieniu pięciu klas majątkowych obywateli;  W oparciu o wyodrębnione klasy przeprowadzono reformę armii rzymskiej.

26 Reforma serwiańska Klasa pierwsza: Obywatele, którzy byli właścicielami co najmniej 20 iugera ziemi albo posiadali majątek szacowany na asów; Obywatele należący do tej klasy powinni byli wystawić i wyekwipować 80 centurii wojska; Klasa druga: Obywatele, którzy byli właścicielami co najmniej 15 iugera ziemi albo posiadali majątek szacowany na asów; Obywatele należący do tej klasy powinni byli wystawić i wyekwipować 20 centurii wojska;

27 Reforma serwiańska Klasa trzecia: Obywatele, którzy byli właścicielami co najmniej 10 iugera ziemi albo posiadali majątek szacowany na asów; Obywatele należący do tej klasy powinni byli wystawić i wyekwipować 20 centurii wojska; Klasa czwarta: Obywatele, którzy byli właścicielami co najmniej 5 iugera ziemi albo posiadali majątek szacowany na asów; Obywatele należący do tej klasy powinni byli wystawić i wyekwipować 20 centurii wojska;

28 Reforma serwiańska Klasa piąta: Obywatele, którzy byli właścicielami 2-2,5 iugera ziemi albo posiadali majątek szacowany na asów; Obywatele należący do tej klasy powinni byli wystawić i wyekwipować 30 centurii wojska; Capite censi (proletarii): Pozostała ludność, najuboższa, „policzona głowami”, spośród nich rekrutowano 5 centurii nieuzbrojonych, złożonych z kowali, cieśli, trębaczy i gońców. Przypisanie obywatela do określonej klasy nie było trwałe, mogło ulec zmianie podczas dokonywanego raz na pięć lat spisu obywateli (census).

29 Ustrój Rzymu królewskiego w VII i VI w. p.n.e. Król (rex): dzierżyciel władzy absolutnej (atrybuty władzy: fasces cum securibus noszone przed nim przez 12 liktorów, scipio, trabea, sella curulis); dzierżyciel władzy absolutnej (atrybuty władzy: fasces cum securibus noszone przed nim przez 12 liktorów, scipio, trabea, sella curulis); jako zwierzchnik władzy wykonawczej w państwie: cywilnej i wojskowej (imperium), miał prawo sądzenia przestępstw przeciwko gminie, mordów i buntów; przysługiwało mu prawo rozstrzygania sporów z zakresu prawa prywatnego; jako zwierzchnik władzy wykonawczej w państwie: cywilnej i wojskowej (imperium), miał prawo sądzenia przestępstw przeciwko gminie, mordów i buntów; przysługiwało mu prawo rozstrzygania sporów z zakresu prawa prywatnego; D Pomponius w księdze jedynej podręcznika: „Wiadomo jest, że u początków państwa królom przysługiwała pełna władza w tym zakresie, w którym teraz przynależy do urzędników.” [tłum. A. Dębiński, J. Misztal-Konecka, M. Wójcik]

30 jako najwyższy kapłan (pontifex maximus) – miał uprawnienia do interpretowania woli bogów (auspicia), co czyniło go nietykalnym i nieodpowiedzialnym oraz do nadzorowania prawidłowości sprawowania kultu (sacra), miał dążyć do zachowania przymierza z bogami (pax deorum); jako najwyższy kapłan (pontifex maximus) – miał uprawnienia do interpretowania woli bogów (auspicia), co czyniło go nietykalnym i nieodpowiedzialnym oraz do nadzorowania prawidłowości sprawowania kultu (sacra), miał dążyć do zachowania przymierza z bogami (pax deorum); był jedynym prawodawcą, chociaż zakres jego działalności legislacyjnej (leges regiae) obejmował w zasadzie prawo sakralne, ponieważ stosunki prywatnoprawne regulowane były zwyczajem; był jedynym prawodawcą, chociaż zakres jego działalności legislacyjnej (leges regiae) obejmował w zasadzie prawo sakralne, ponieważ stosunki prywatnoprawne regulowane były zwyczajem; zawierał traktaty międzynarodowe i sojusze, decydował o wojnie i pokoju; zawierał traktaty międzynarodowe i sojusze, decydował o wojnie i pokoju;

31 powoływał, spośród rodów patrycjuszowskich kapłanów (flamines, pontifices, augures) i urzędników: powoływał, spośród rodów patrycjuszowskich kapłanów (flamines, pontifices, augures) i urzędników: a) duoviri perduellionis, b) quaestores parricidi, c) custos urbis (praefectus urbis), d) tribunus celerum. ściągał daniny pieniężne na wydatki wojenne lub roboty publiczne; ściągał daniny pieniężne na wydatki wojenne lub roboty publiczne; zwoływał obrady senatu i zgromadzenia ludowego. zwoływał obrady senatu i zgromadzenia ludowego.

32 2. Senat (senatus): organ doradczy króla, złożony początkowo (według tradycji za Romulusa) ze 100 patres, czyli zwierzchników najznamienitszych rodów, organ doradczy króla, złożony początkowo (według tradycji za Romulusa) ze 100 patres, czyli zwierzchników najznamienitszych rodów, posiedzenia senatu zwoływał król, który określał przedmiot obrad. posiedzenia senatu zwoływał król, który określał przedmiot obrad. Liv : „[Romulus] powołał stu senatorów albo dlatego, że liczba ta była wystarczająca, albo dlatego, że było tylko stu tych, którzy mogli zostać senatorami. Z pewnością na dowód szacunku nazwano ich patres, a ich potomków patrycjuszami.” [tłum. A. Dębiński, J. Misztal-Konecka, M. Wójcik]

33 u schyłku okresu królewskiego senat liczył 300 senatorów; u schyłku okresu królewskiego senat liczył 300 senatorów; rola senatu rosła w okresie bezkrólewia (interregnum) – wówczas rządy przechodziły (wracały) w ręce senatu; senatorowie losowali spośród siebie zastępcę króla (interrex), który sprawował władzę przez kolejnych pięć dni, po czym ustanawiano kolejnego zastępcę i tak do czasu wyboru króla przez zgromadzenie ludowe (comitia curiata) i zatwierdzenia jego wyboru przez senat (auctoritas patrum); rola senatu rosła w okresie bezkrólewia (interregnum) – wówczas rządy przechodziły (wracały) w ręce senatu; senatorowie losowali spośród siebie zastępcę króla (interrex), który sprawował władzę przez kolejnych pięć dni, po czym ustanawiano kolejnego zastępcę i tak do czasu wyboru króla przez zgromadzenie ludowe (comitia curiata) i zatwierdzenia jego wyboru przez senat (auctoritas patrum); w okresie bezkrólewia wyłącznie senatowi przysługiwało prawo odczytywania woli bogów. w okresie bezkrólewia wyłącznie senatowi przysługiwało prawo odczytywania woli bogów.

34 3. Komicja (comitia) – w okresie królewskim najistotniejszą rolę odgrywały komicja kurialne (comitia curiata), w których brali udział wszyscy dojrzali obywatele płci męskiej; głosowano kuriami (wcześniej w ramach każdej kurii przeprowadzano głosowanie viritim), dla podjęcia uchwały konieczna była większość 16 kurii; głosowano kuriami (wcześniej w ramach każdej kurii przeprowadzano głosowanie viritim), dla podjęcia uchwały konieczna była większość 16 kurii; obrady zwoływał i prowadził król, z wyjątkiem komicjów, których celem było zatwierdzenie wyboru króla w drodze lex curiata de imperio; obrady zwoływał i prowadził król, z wyjątkiem komicjów, których celem było zatwierdzenie wyboru króla w drodze lex curiata de imperio; uchwały komicjów wymagały zatwierdzenia senatu (auctoritas patrum); uchwały komicjów wymagały zatwierdzenia senatu (auctoritas patrum); odbywały się zgromadzenia kalacyjne (comitia calata), których zadaniem było wprowadzenie króla na urząd oraz umożliwienie obywatelom sporządzenia testamentu albo dokonania adrogacji. odbywały się zgromadzenia kalacyjne (comitia calata), których zadaniem było wprowadzenie króla na urząd oraz umożliwienie obywatelom sporządzenia testamentu albo dokonania adrogacji.


Pobierz ppt "Rzymska praktyka administracyjna Wykład 3. Iura non in singulas personas, sed generaliter constituuntur. Clara non sunt interpretanda."

Podobne prezentacje


Reklamy Google