Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Promieniowanie jonizujące w środowisku (5) Działanie promieniowania jonizującego na organizmy żywe.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Promieniowanie jonizujące w środowisku (5) Działanie promieniowania jonizującego na organizmy żywe."— Zapis prezentacji:

1 Promieniowanie jonizujące w środowisku (5) Działanie promieniowania jonizującego na organizmy żywe

2 Dozymetria – wielkości określające absorpcję promieniowania jonizującego Aktywność źródła – charakteryzuje źródło Aktywność źródła – charakteryzuje źródło 1Bq (bekerel) = 1 rozpad/s 1Bq (bekerel) = 1 rozpad/s Dawka pochłonięta (energetyczna) promieniowania jonizującego – miara energii Dawka pochłonięta (energetyczna) promieniowania jonizującego – miara energii niesionej przez promieniowanie i pochłoniętej przez jednostkę masy substancji niesionej przez promieniowanie i pochłoniętej przez jednostkę masy substancji 1 Gy (grej) = 1J/kg 1 Gy (grej) = 1J/kg Moc dawki - dawka pochłonięta w ciągu jednostki czasu np. Moc dawki - dawka pochłonięta w ciągu jednostki czasu np. Gy/a (grej na rok), Gy/a (grej na rok), mGy/h (miligrej na godzinę) mGy/h (miligrej na godzinę)

3 Miara biologicznych skutków promieniowania jonizującego Skuteczność biologiczna różnego rodzaju promieniowania jest różna. Wynika to z różnej gęstości jonizacji różnych rodzajów promieniowania. Skuteczność biologiczna różnego rodzaju promieniowania jest różna. Wynika to z różnej gęstości jonizacji różnych rodzajów promieniowania. Równoważnik dawki – dawka równoważna Równoważnik dawki – dawka równoważna Wprowadza się współczynnik skuteczności biologicznej. Wprowadza się współczynnik skuteczności biologicznej. Z definicji = 1 dla elektronów. Również równy jest 1 dla promieniowania  i . Dla neutronów i ciężkich cząstek naładowanych zależy od ich energii i wynosi Dla cząstek  = 20 Z definicji = 1 dla elektronów. Również równy jest 1 dla promieniowania  i . Dla neutronów i ciężkich cząstek naładowanych zależy od ich energii i wynosi Dla cząstek  = 20 Dawka równoważna równa jest iloczynowi dawki pochłoniętej i współczynnika skuteczności biologicznej promieniowania. Dawkę równoważną wyraża się w Siwertach Dawka równoważna równa jest iloczynowi dawki pochłoniętej i współczynnika skuteczności biologicznej promieniowania. Dawkę równoważną wyraża się w Siwertach 1Sv (siwert) = 1Gy * współczynnik skutecz. 1Sv (siwert) = 1Gy * współczynnik skutecz.

4 Typowe wartości równowaznika dawki Do zapamiętania: Do zapamiętania: Dawka od źródeł naturalnych dla każdego z nas: Dawka od źródeł naturalnych dla każdego z nas: około 2 mSv rocznie około 2 mSv rocznie Dla pracowników odsługujących urządzenia z promieniowaniem: Dla pracowników odsługujących urządzenia z promieniowaniem: Ograniczenie przepisami administracyjnymi Ograniczenie przepisami administracyjnymi 50 mSv rocznie 50 mSv rocznie nie więcej niż 100mSv przez 5 lat nie więcej niż 100mSv przez 5 lat

5 Działanie promieniowania jonizującego na organizmy żywe Efekty działania promieniowania na poziomie molekularnym Efekty działania promieniowania na poziomie molekularnym Efekty działania promieniowania na poziomie komórki Efekty działania promieniowania na poziomie komórki Efekty działania promieniowania na poziomie organizmu Efekty działania promieniowania na poziomie organizmu Działanie promieniowania jonizującego na organizm człowieka Działanie promieniowania jonizującego na organizm człowieka

6 Efekty działania promieniowania na poziomie molekularnym Uszkodzenia substancji biologicznej z punktu widzenia procesu jonizacji: na skutek bezpośredniego działania promieniowania na skutek bezpośredniego działania promieniowania na skutek działania pośredniego; na skutek działania pośredniego; najpierw radioliza cząsteczek wody najpierw radioliza cząsteczek wody H 2 O H 2 O + + e - H 2 O H 2 O + + e - następnie produkty radiolizy wody następnie produkty radiolizy wody uszkadzają DNA uszkadzają DNA

7 Efekty działania promieniowania na poziomie molekularnym W organizmach żywychuszkodzenia DNA przenoszą się dalej po podzialeuszkodzonejkomórki

8 Efekty działania promieniowania na poziomie molekularnym Typowe uszkodzenia: pojedynczo- lub podwójno-niciowe pęknięcia DNA pojedynczo- lub podwójno-niciowe pęknięcia DNA utrata zasad azotowych utrata zasad azotowych uszkodzenia reszt cukrowych i fosforanowych uszkodzenia reszt cukrowych i fosforanowych wiązania krzyżowe w podwójnej nici DNA wiązania krzyżowe w podwójnej nici DNA

9 Efekty działania promieniowania na poziomie molekularnym

10 Komórki są przygotowane do naprawy uszkodzeń bo DNA nieustannie ulega uszkodzeniom spontanicznym. Naprawa nie zawsze przebiega bezbłędnie. Uszkodzenia mogą nie zostać naprawione lub naprawione błędnie. Prawdopodobieństwo utrwalenia lub błędnej naprawy wzrasta z poziomem uszkodzenia a stąd z dawką promieniowania.

11 Efekty działania promieniowania na poziomie komórki Doświadczenie: Doświadczenie: Komórki nie dzielące się są odporniejsze na promieniowanie niż komórki dzielące się. Komórki nie dzielące się są odporniejsze na promieniowanie niż komórki dzielące się. Krzywe przeżywalności komórek wrażliwych na promieniowanie (dawka letalna Gy) i odpornych na promieniowanie ( ok. 2 Gy) Krzywe przeżywalności komórek wrażliwych na promieniowanie (dawka letalna Gy) i odpornych na promieniowanie ( ok. 2 Gy) Wytłumaczenie: Wytłumaczenie: Zachodzą równocześnie procesy uszkadzania i naprawiania komórek Zachodzą równocześnie procesy uszkadzania i naprawiania komórek

12 Krańcowe efekty działania promieniowania na poziomie komórki Efekty: Efekty: Śmierć komórki Śmierć komórki Śmierć reprodukcyjna komórki Śmierć reprodukcyjna komórki Aberacje chromosonowe przekazywane w następnych pokoleniach Aberacje chromosonowe przekazywane w następnych pokoleniach

13 Krańcowe efekty działania promieniowania na poziomie komórki Ilustracja śmierci reprodukcyjnej komórek (?)

14 Efekty działania dużych dawek promieniowania na poziomie organizmu Badania na zwierzętach: Dawka 100 Gy – śmierć w ciągu godzin lub minut na skutek uszkodzenia centralnego układu nerwowego. Dawka 100 Gy – śmierć w ciągu godzin lub minut na skutek uszkodzenia centralnego układu nerwowego. Dawka Gy – śmierć w ciągu 3-5 dni na skutek uszkodzenia nabłonka w przewodzie pokarmowym. Dawka Gy – śmierć w ciągu 3-5 dni na skutek uszkodzenia nabłonka w przewodzie pokarmowym. Dawka Gy - śmierć szkipowa po dniach. Dawka Gy - śmierć szkipowa po dniach. Dawka 2 Gy – skrócenie życia o kilka tygodni. Dawka 2 Gy – skrócenie życia o kilka tygodni.

15 Efekty działania dużych dawek promieniowania na poziomie organizmu Badania myszy These mice are all 14 months old. As young adults, nine mice were given sublethal doses of radiation and nine others were left as untreated controls. The control mice (left) are still sleek and vigorous at 14 months, while six of the irradiated mice have died and the remaining three show signs of extreme aging

16 Działanie promieniowania jonizującego na organizm człowieka Doświadczenia z komórkami i na zwierzętach pozwalają zrozumieć objawy i mechanizmy działania promieniowania na człowieka. Doświadczenia te nie pozwalają przewidzieć zależności od dawki i wszystkich następstw u ludzi a zwłaszcza następstw w czasie odległym po naświetleniu.

17 Działanie promieniowania jonizującego na organizm człowieka Doświadczenia na zwierzętach pozwalają zrozumieć objawy i mechanizmy działania promieniowania na człowieka.

18 Krótkotrwałe napromieniowanie całego ciała dużymi dawkami promieniowania Ponad 1 Gy Ponad 1 Gy ostra choroba popromienna ostra choroba popromienna Gy Gy następuje zgon około 50% nie następuje zgon około 50% nie leczonych osób leczonych osób

19 Krótkotrwałe napromieniowanie miejscowe dużymi dawkami promieniowania Skóra: Skóra: Sv - rumień, suche złuszczenie naskórka Sv - rumień, suche złuszczenie naskórka 20 Sv - sączące złuszczenie naskórka 20 Sv - sączące złuszczenie naskórka Soczewka oka: Soczewka oka: Sv – wykrywalne zmętnienie Sv – wykrywalne zmętnienie 5.0 Sv – upośledzenie widzenia 5.0 Sv – upośledzenie widzenia Szpik kostny: Szpik kostny: 5.0 Sv – upośledzenie hematopoezy 5.0 Sv – upośledzenie hematopoezy Jajniki: Jajniki: Gy – niepłodność Gy – niepłodność

20 Napromieniowanie dawkami na poziomie naturalnej dawki promieniowania Nie ma żadnych dowodów empirycznych na szkodliwośc promieniowania przy niskich dawkach Nie ma żadnych dowodów empirycznych na szkodliwośc promieniowania przy niskich dawkach Przykład zachorowań na choroby nowotworowe w USA Przykład zachorowań na choroby nowotworowe w USA Dawka od naturalnych źródeł zewnętrznych: Dawka od naturalnych źródeł zewnętrznych: - średnia USA mSv - stan Colorado mSv - średnia USA mSv - stan Colorado mSv Zachorowania na nowotwory: Zachorowania na nowotwory: - średnia USA - 100% - stan Colorado – 65% - średnia USA - 100% - stan Colorado – 65% Promieniowanie jądrowe nie jest główną przyczyną zachorowań na choroby nowotworowe Promieniowanie jądrowe nie jest główną przyczyną zachorowań na choroby nowotworowe

21 Historia przypadków napromieniowania dużymi dawkami promieniowania 1945 Japonia – dwie bomby atomowe 1945 Japonia – dwie bomby atomowe 8500 osób napromieniowanych dawkami 1-6 Sv 8500 osób napromieniowanych dawkami 1-6 Sv 200 dodatkowych zachorowań w ciągu 30 lat ponad normę 200 dodatkowych zachorowań w ciągu 30 lat ponad normę W.Brytania – pacjentów leczonych dużymi dawkami ( do 3 Sv) promieniowania X W.Brytania – pacjentów leczonych dużymi dawkami ( do 3 Sv) promieniowania X 80 zgonów ponad statystyczną normę 80 zgonów ponad statystyczną normę Niemcy – 3000 pacjentów leczonych na reumatyzm zastrzykami thoru powodujacych dawkę Niemcy – 3000 pacjentów leczonych na reumatyzm zastrzykami thoru powodujacych dawkę 54 zgony ponad statystyczną normę 54 zgony ponad statystyczną normę USA – 775 pracowników malujących zegarki farbą zawierającą rad – dawki do 17 Sv USA – 775 pracowników malujących zegarki farbą zawierającą rad – dawki do 17 Sv 48 zgonów ponad statystyczną normę 48 zgonów ponad statystyczną normę USA – 4100 górników pracujących w kopalni węgla przy dużym stężeniu radonu USA – 4100 górników pracujących w kopalni węgla przy dużym stężeniu radonu 134 zgony na raka płuc ponad statystyczną normę 134 zgony na raka płuc ponad statystyczną normę

22 Historia przypadków napromieniowania dużymi dawkami promieniowania Wszystkie wiarygodne przypadki napromieniowania dużymi dawkami (przypadki kiedy można było oszacować dawkę promieniowania) posłużyły do sformułowania hipotezy o szkodliwości promieniowania już przy niskich dawkach Wszystkie wiarygodne przypadki napromieniowania dużymi dawkami (przypadki kiedy można było oszacować dawkę promieniowania) posłużyły do sformułowania hipotezy o szkodliwości promieniowania już przy niskich dawkach Przyjmując liniową zależność (!) skutków od wysokości dawki obliczone zostało ryzyko związane z napromieniowaniem dodatkową dawką (ponad poziom związany z naturalną promieniotwórczością) Przyjmując liniową zależność (!) skutków od wysokości dawki obliczone zostało ryzyko związane z napromieniowaniem dodatkową dawką (ponad poziom związany z naturalną promieniotwórczością) Dodawkowa dawka w wysokości 1 mSv zwiększa ryzyko zachorowania na chorobę nowotworową w ciągu 30 lat w stopniu 1: 8*10 4 czyli około 1,2 * Dodawkowa dawka w wysokości 1 mSv zwiększa ryzyko zachorowania na chorobę nowotworową w ciągu 30 lat w stopniu 1: 8*10 4 czyli około 1,2 * 10 -5


Pobierz ppt "Promieniowanie jonizujące w środowisku (5) Działanie promieniowania jonizującego na organizmy żywe."

Podobne prezentacje


Reklamy Google