Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Dr hab. Marcin Miłkowski, prof. IFiS PAN. Plan na dziś  Percepcja : najlepiej poznane zjawisko poznawcze  Od naiwnego realizmu po reprezentacjonizm.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Dr hab. Marcin Miłkowski, prof. IFiS PAN. Plan na dziś  Percepcja : najlepiej poznane zjawisko poznawcze  Od naiwnego realizmu po reprezentacjonizm."— Zapis prezentacji:

1 dr hab. Marcin Miłkowski, prof. IFiS PAN

2 Plan na dziś  Percepcja : najlepiej poznane zjawisko poznawcze  Od naiwnego realizmu po reprezentacjonizm  Poznanie a percepcja: czy istnieje ścisła granica?

3 Percepcja  Kiedy mowa o percepcji w kognitywistyce i filozofii, zwykle chodzi o percepcję wzrokową.  Procesy percepcyjne są najlepiej poznane, gdyż są stosunkowo łatwo dostępne eksperymentalnie (przez manipulację bodźcami zmysłowymi).  Percepcja zachodzi tylko wtedy, gdy występują określone bodźce.  Bez bodźca mogą istnieć halucynacje.  Zniekształcenia normalnej percepcji to złudzenia.  Urojenia to irracjonalnie podtrzymywane złudzenia.

4 Sensencja (rejestracja) i percepcja  Rezultatem procesów przetwarzania bodźców przez receptory zmysłowe – procesów sensepcji – są sensepty. One stanowią materiał dla procesów percepcji, której (wstępnym) rezultatem są percepty.  Od perceptów zależą inne procesy poznawcze i działanie osoby postrzegającej.

5 Percepcja a działanie  Jak to się ma do koncepcji dwóch szlaków widzenia Milnera i Goodale’a?  szlak grzbietowy (zielony) – percepcja  szlak brzuszny (fioletowy) – działanie  Ale taka koncepcja jest zbytnim uproszczeniem. Dysocjacje są rzadkie, a szlaki te łączą się w kilku miejscach (oba aktywne przy obracaniu wyobrażonych kształtów).

6 Realizm naiwny  Postrzegamy rzeczy takie, jakie są. Wydaje się zdroworozsądkowe.  Ale:  Z różnych perspektyw ten sam przedmiot wygląda inaczej.  Możliwe są złudzenia, pomyłki i halucynacje…

7 Realizm krytyczny  Wersja pierwsza: postrzegamy dane zmysłowe (B. Russell i G. Moore).  Mówiliśmy o tym pomyśle przy okazji qualiów. Dzisiaj rzadko spotykane stanowisko, zwłaszcza w wersji fenomenalizmu, który twierdzi, że istnieją tylko dane zmysłowe.  Ale ma nowsze wersje w postaci reprezentacjonizmu.  Wersja druga: przysłówkowa teoria percepcji.  Analiza pojęciowa w filozofii.  Wersja trzecia: realizm bezpośredni.  Związana z psychologią ekologiczną.

8 Przysłówkowa teoria percepcji  „Widzieć czerwony przedmiot” = „Widzieć na sposób czerwono-przedmiotowy”.  To jest, zdaniem zwolenników tego podejścia, postęp, bo nie postuluje się osobnych danych zmysłowych.  Czysto werbalne rozwiązanie problemu? A może po prostu antyreprezentacjonizm (c.d.n.)

9 Realizm bezpośredni Jamesa Gibsona  James J. Gibson ( ) – twórca psychologii ekologicznej, obrońca bezpośredniego realizmu: postrzegamy przedmioty bezpośrednio.  Percepcja jest rezultatem oddziaływań ze środowiskiem. Środowisko jest bogate w afordancje, czyli oferuje działającemu podmiotowi możliwości działania.

10 Afordancje kontra reprezentacje?  Afordancje to obiekty relacyjne (rezultaty procesu oddziaływania perceptora ze środowiskiem) i są one postrzegane bez pośrednictwa, czyli wprost.  To zwykle interpretuje się jako antyreprezentacjonizm, ale są też zwolennicy Gibsona, którzy interpretują go reprezentacjonistycznie, twierdząc, że pierwotne reprezentacje umysłowe dotyczą możliwości działania podmiotu (M. Bickhard).

11 Umwelt a afordancje  Koncepcja ekologiczna Gibsona wpisuje się w tradycję biosemiotyki Jakoba von Uexkülla ( ), który oddziałał też m.in. na M. Heideggera.  Organizmy żyją w swoich wokółświatach.  Percepcja jest cyklem, gdzie działanie oddziałuje znów na percepcję.

12 Reprezentacjonizm  Postrzegamy przedmioty, ale za pośrednictwem reprezentacji umysłowych (nie danych zmysłowych).  Najczęstsze stanowisko we współczesnej teorii percepcji.  W klasycznej wersji: celem percepcji jest stworzenie adekwatnej i szczegółowej reprezentacji percepcyjnej świata.  Por. David Marr i jego założenie o celu widzenia (trójwymiarowy, szczegółowy model otoczenia)

13 Reprezentacjonizm: percepcja jako wnioskowanie  W klasycznej wersji reprezentacjonizmu percepcja jest zadaniem, które polega na stworzeniu najbardziej prawdopodobnej hipotezy przy ubogich i potencjalnie wieloznacznych bodźcach percepcyjnych.  Jedna rzecz ma wiele różnych wyglądów  Jeden wygląd może mieć wiele różnych rzeczy  Jak ujednoznaczniać?

14 Richard Gregory: hipotezy jako esencja percepcji  Richard Gregory ( ):  Postrzeganie to proces tworzenia hipotez na temat bodźców zmysłowych.  Kontynuacja koncepcji Hermanna von Helmholtza na temat roli nieświadomego wnioskowania w percepcji  Współcześnie analogiczne podejście do percepcji mają zwolennicy bayesowskiej koncepcji poznania.

15 Iluzja wklęsłej twarzy

16 Dlaczego reprezentacje?  Tyler Burge: ponieważ wyjaśnienie, dlaczego występują takie a takie procesy percepcyjne, wymaga odwołania do semantycznych własności reprezentacji, a mianowicie do ich adekwatności lub prawdziwości.  Kiedy psycholog wyjaśnia np. mechanizmy stałości barwy przedmiotu, to wyjaśnia, w jaki sposób adekwatnie reprezentowany jest ten przedmiot jako mający określoną barwę.

17 Burge: stałości percepcyjne jako przykład paradygmatyczny  Stałości percepcyjne to własności zrozumiałe tylko w ramach reprezentacyjnych:  Sama rejestracja bodźca (sensepcja) nie może być adekwatna lub nie; jest po prostu procesem fizycznym.  Istnienie mechanizmu stałości percepcyjnej świadczy o tym, że przy zmieniających się warunkach organizm reprezentuje mimo wszystko otoczenie adekwatnie.

18 Możliwa replika gibsonisty  Niektóre stałości percepcyjne są rekonstruowane z bogatych bodźców:  Np. stałość wielkości jest po prostu pochodną prawidłowości zachodzącej między moim położeniem w przestrzeni a wielkością przedmiotu w stosunku do innych przedmiotów.  Ale: istnieją bardziej złożone mechanizmy stałości i nie wszystkie można sprowadzić do prostych interakcji…  Nie ma takich możliwości w przypadku stałości barwy!

19 Przekonania, pojęcia a percepcja  Współczesne spory o rolę:  Pojęć w percepcji – czy posiadanie pojęć jest warunkiem percypowania?  Zwierzęta i małe dzieci mają receptory zmysłowe. Ale czy postrzegają np. książki lub muzykę? Czy tylko rejestrują bodźce?  Debata w ramach etologii poznawczej  Jorge Luis Bermudez w wielu publikacjach podważa koncepcję, że posiadanie pojęć jest niezbędne do percepcji. Ale „posiadanie pojęć” to wyrażenie beznadziejnie wieloznaczne…

20 Odgórne i oddolne procesy w percepcji  Osoba postrzegająca może zdecydować, na co chce patrzeć. To jest odgórne (top-down).  Ale czy oczekiwania mogą modulować widzenie?  Zenon Pylyshyn, w odpowiedzi na eksperymenty psychologii Nowego Spojrzenia (New Look), twierdzi:  Nie w przypadku wczesnego widzenia.

21 Poznawcza przenikliwość  Złudzenia ruchu w odpowiedzi na nieruchome obrazy w kinie nie można powstrzymać, bo wiedza nie moduluje wczesnego widzenia.  Wiedza może modulować tylko przekonania percepcyjne, ale nie sam proces percepcji (wczesnej), który jest wg Pylyshyna i Fodora modularny.

22 Psychologia Nowego Spojrzenia  Prekursorzy psychologii poznawczej, m.in. Jerome Bruner (ur. 1915)  Oczekiwania i wartości modulują percepcję.  Np. efekt Delka i Fillenbauma:  Postrzeganie czarnej szóstki kier jako czerwonej  Ale to się słabo replikuje – i dotyczy raczej przekonań percepcyjnych.

23 Percepcja a poznanie  W ujęciu Nowego Spojrzenia przejście między poznaniem a percepcją jest płynne.  W ujęciu modularnym Fodora i Pylyshyna (a także Marra) istnieje sztywna granica między wczesnym widzeniem a poznaniem.  Ale już przekonania o widzianych przedmiotach (np. umiejętność odpowiedniej kategoryzacji przedmiotów) są podatne na wpływ dodatkowej wiedzy.

24 Uczenie percepcyjne  W ujęciu modularnym trudno mówić o uczeniu percepcyjnym, a tymczasem to zjawisko bywa obserwowane eksperymentalnie.  Ale można bronić modularyzmu: wczesne widzenie nadal jest dosyć sztywne; uczenie dotyczy późniejszych etapów widzenia, a nie elementarnych procesów rozpoznawania krawędzi itd.

25 Alternatywizm  Procesy percepcyjne mają zupełnie inną naturę niż procesy będące u podłoża iluzji i halucynacji.  Percepcja jest z definicji adekwatna, bo zachodzi odpowiednia relacja R między perceptorem a postrzeganym zjawiskiem.  Kiedy relacja R nie zachodzi, nie ma percepcji.  Przeżycia mogą być podobne, gdy zachodzi R (percepcja) lub gdy nie zachodzi R (halucynacja).  To alternatywa (disjunction → disjunctivism)

26 Alternatywizm kontra reprezentacjonizm  Alternatywizm nie musi postulować reprezentacji w percepcji, bo percepcja z definicji jest adekwatna i reprezentacje miałyby nic nie wyjaśniać.  Ale co z halucynacjami?  Dlaczego w halucynacjach mają się pojawić reprezentacje? A jeśli nie pojawiają się reprezentacje, to dlaczego halucynacje mają określoną treść?

27 Enaktywizm  Enaktywizm: procesy poznawcze to procesy interakcji z otoczeniem.  Może mieć wersję antyreprezentacjonistyczną (i wykorzystać przysłówkową lub alternatywistyczną koncepcję percepcji)  Może być też reprezentacjonistyczny, podkreślając związek percepcji z działaniem w otoczeniu (jak reprezentacjonistyczne interpretacje Gibsona)

28 W stronę innych zmysłów  Percepcja słuchowa:  Co jest przedmiotem percepcji słuchowej?  Dźwięki? Koncepcja tradycyjna (Sir Peter Strawson)  Przedmioty? Koncepcja neogibsonowska (Andrzej Klawiter)  Percepcja węchowa:  Można czuć zapach czegoś, co już dawno nie istnieje (zapach jajecznicy ze śniadania podczas kolacji) – inna struktura czasowa percepcji niż w widzeniu

29 Podsumowanie  Współczesna filozofia percepcji odwołuje się bardzo silnie do wyników eksperymentalnych w psychologii i neuronaukach poznawczych, zwłaszcza do wczesnego widzenia.  Analiza pojęć zdroworozsądkowych bardzo rzadko zajmuje współczesnych filozofów percepcji.  Spory dotyczą istotnych metodologicznie kwestii w psychologii i kognitywistyce.

30 Polecane lektury  Ł. Przybylski, „Procesy percepcyjne”, w: M. Miłkowski, R. Poczobut (red.), Przewodnik po filozofii umysłu, Kraków: WAM, s  T. Burge, Origins of Objectivity, Oxford: OUP, 2007.


Pobierz ppt "Dr hab. Marcin Miłkowski, prof. IFiS PAN. Plan na dziś  Percepcja : najlepiej poznane zjawisko poznawcze  Od naiwnego realizmu po reprezentacjonizm."

Podobne prezentacje


Reklamy Google