Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Prawa człowieka i systemy ich ochrony Wprowadzenie Mateusz Radajewski Katedra Prawa Konstytucyjnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Prawa człowieka i systemy ich ochrony Wprowadzenie Mateusz Radajewski Katedra Prawa Konstytucyjnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet."— Zapis prezentacji:

1 Prawa człowieka i systemy ich ochrony Wprowadzenie Mateusz Radajewski Katedra Prawa Konstytucyjnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet Wrocławski

2 Podstawowe pojęcia Co to są prawa człowieka?

3 Podstawowe pojęcia „Prawa człowieka” 1.Pojęcie oświeceniowe 2.Po raz pierwszy – Karta Praw Wirginii a)Prawa pierwotne wobec państwa i społeczeństwa b)To pojęcie nadal aktualne -> ks. Tischner: „obowiązujące zawsze i wszędzie” 3. Współcześnie -> przysługujące każdemu (bez względu na obywatelstwo) 4. Odróżnialne od praw obywatelskich – zob. art. 37 Konstytucji 5. Inne współczesne rozumienia – np. anglosaskie

4 Podstawowe pojęcia „Prawa obywatelskie” 1.Po raz pierwszy odróżnione od praw człowieka w Karcie Konstytucyjnej Ludwika XVIII (1814 r.) a)współcześnie rozumiane podobnie – zob. np. art. 36 Konstytucji RP b)odróżniane od wolności obywatelskich 2. U Anglosasów – „civil rights” – prawa: a)polityczne b)służące ochronie życia prywatnego

5 Podstawowe pojęcia „Wolności” 1.Swoboda postępowania według własnej woli 2.Konieczność ograniczania w niezbędnym zakresie: a)art. 4 Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela (1789 r.) b)art. XXIX ust. 2 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela (1948 r.) 3. Obywatel nie musi wskazywać podstawy prawnej dla swoich działań 4. „Prawa negatywne” – zakaz ingerowania w określone obszary życia

6 Podstawowe pojęcia „Prawa i wolności konstytucyjne” 1.Obecne w Konstytucji RP (zob. art. 31 ust. 3, art. 79 ust. 1) 2.Sens wyróżnienia: a)tylko do nich odnoszą się wymagania art. 31 ust. 3 Konstytucji b)w przypadku ich naruszenia można wnieść skargę konstytucyjną 3. Oznacza to, że mogą istnieć pozakonstytucyjne prawa i wolności: a)mówi o tym np. IX Poprawka: „Wymienienie w konstytucji określonych praw nie oznacza zniesienia lub ograniczenia innych praw przysługujących ludowi” b) art. 80 Konstytucji RP: „Każdy ma prawo wystąpienia, na zasadach określonych w ustawie, do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w ochronie swoich wolności lub praw naruszonych przez organy władzy publicznej.” c) art. 1 ust. 2 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz.U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147, z późn. zm.): „ Rzecznik Praw Obywatelskich, zwany dalej "Rzecznikiem", stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w innych aktach normatywnych, w tym również na straży realizacji zasady równego traktowania.” 4. Niektórzy twierdzą, że „konstytucyjne” są też poza konstytucją: a)Tak np. Federalny Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych b)Wątpliwie – w polskiej judykaturze nie występuje

7 Podstawowe pojęcia „Prawa i wolności osobiste” 1.Dotyczą prywatnej sfery życia – np. prawo do życia, własność 2.Z reguły podmiotem każdy człowiek 3.Konstytucja RP wyróżnia tę kategorię (art ) „Prawa i wolności polityczne” 1.Dotyczą publicznej sfery życia – np. prawa wyborcze 2.Z reguły podmiotem tylko obywatel 3.Konstytucja RP wyróżnia tę kategorię (art )

8 Podstawowe pojęcia „Prawa i wolności ekonomiczne, socjalne i kulturalne” 1.Podział pochodzi z Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (1966 r.): a)gospodarcze (ekonomiczne) – dot. ekonomicznej sfery życia b)społeczne (socjalne) – gwarantują socjalne warunki egzystencji c)kulturalne – gwarantują zaspokojenie potrzeb kulturalnych 2. Ściśle ze sobą powiązane -> stąd zwykle ujmowane łącznie 3. KRP wyróżnia tę kategorię: a)art Konstytucji RP b)większość jako prawa człowieka, a nie tylko obywatela

9 Podstawowe pojęcia „Prawa i wolności podstawowe” 1.W niektórych konstytucjach: a)np. rozdział I Konstytucji RFN – „prawa podstawowe” b)np. rozdział 8 Konstytucji PRL – „podstawowe prawa i obowiązki obywateli” 2. Podgrupa wśród praw i wolności -> te wyższą rangą 3. Relacje z prawami i wolnościami konstytucyjnymi (stanowiska): a)tożsame ze sobą (dominujące stanowisko) b)nadrzędne nad nimi – najistotniejsze z nich (nieliczni zwolennicy) c)niezależność – mogą być nawet spoza konstytucji, chodzi o ich szczególne znaczenie

10 Podstawowe pojęcia Prawa i wolności podstawowe w prawie międzynarodowym Kryteria wyodrębnienia: a)formalne – ujęte w aktach szczególnej rangi (np. EKPCz) b)materialne – chodzi o ich treść, mogą wynikać np. z prawa zwyczajowego

11 Podstawowe pojęcia „Prawa podmiotowe” 1.Definicja: a)można ich dochodzić na drodze sądowej (mogą być podstawą roszczenia procesowego) b)są też inne definicje (na gruncie innych nauk prawnych – równie poprawne): -np. cywilistyczna – „funkcjonalna wiązka uprawnień” (np. własność) 2. Publiczne prawo podmiotowe (nauka prawa administracyjnego) – sytuacja, w której obywatel może zażądać czegoś od organów władzy publicznej (np. uzyskanie NIP-u).

12 Historia praw człowieka

13 Poglądy sofistów 1.Państwo i prawo instytucjami doczesnymi – trzeba im się podporządkować, tylko gdy są zgodne z naturalnym porządkiem rzeczy. 2.Nie korespondowało to z ówczesnym prawodawstwem greckich polis.

14 Historia praw człowieka Tradycja judeochrześcijańska 1.Jednostka bytem autonomicznym – podstawa organizacji społeczeństwa 2.Jednostka nie może być w sposób absolutny podporządkowana państwu: a) „Bogu co boskie, cezarowi co cesarskie” (Mk 12, 17b) b) Inaczej niż w ówczesnych despotiach wschodnich

15 Historia praw człowieka Średniowieczne akty przyznające przywileje określonym stanom 1.Np. Magna Charta Libertatum (1215 r.) 2.Przyznawały prawa nie ze względu na człowieczeństwo, ale ze względu na przynależność stanową 3.Nie należy przesadzać z ich znaczeniem (B. Banaszak)

16 Historia praw człowieka Epoka reformacji 1.W aktach kończących wojny religijne deklarowana wolność religijną dla indywidualnych ludzi. 2.Po raz pierwszy mniejszości religijne stały się podmiotem ochrony prawa międzynarodowego (pokój w Oliwie z 1660 r.).

17 Historia praw człowieka Anglia od XVII w. 1.J. Milton i J. Locke: w stanie naturalnym równe, wolne i niezależne jednostki zawarły umowę w celu wzajemnej ochrony życia, wolności i własności: a)zadaniem władzy państwowej – stanowienie prawa: – zapewniającego przestrzeganie praw naturalnych – służącego całemu społeczeństwu b) prawa przyznawane ze względu na człowieczeństwo, a nie przynależność do stanu c) akty prawne, które przełamywały bariery stanowe w deklarowaniu praw i wolności: – Petition of Right (1628 r.) – Habeas Corpus Act (1679 r.) – Bill of Rights (1689 r.) d) wpływało to na ewolucję praw i wolności w Ameryce Północnej: – tam je rozszerzano, bo postrzegali siebie nie jako poddanych monarchy, lecz wolnych obywateli – pierwsze dokumenty amerykańskie: * Karta Praw Wirginii (1776 r.) * Konstytucja Maryland (1776 r.) e) w Konstytucji USA mało na ten temat, ale w 1791 r. Bill of Rights (10 pierwszych Poprawek)

18 Historia praw człowieka Francja 1.Inaczej niż w Anglii i USA: a)tam z ewolucji i orzecznictwa b)we Francji z teorii pod wpływem Rewolucji Francuskiej 2. Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (1789 r.)

19 Historia praw człowieka Rozwój generacji praw człowieka (XIX-XXI w.)

20 Historia praw człowieka Nowe tendencje po II wojnie światowej 1.Powrót do koncepcji prawnonaturalnych 2.Uniwersalizacja – przynależne wszystkim jednostkom 3.Internacjonalizacja

21 Historia praw człowieka Najważniejsze dokumenty wydane po II wojnie światowej 1.Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (1948 r.) 2.Międzynarodowe Pakty Praw: a)Obywatelskich i Politycznych oraz Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych (1966 r.) b)Wiążące, ale brak mechanizmów gwarancyjnych 3. Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (4 listopada 1950 r.) a)nie tylko deklaracja praw i wolności, ale i mechanizmy gwarancyjne b)ustanowienie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka c)Polska stroną Konwencji od 1992 r. 4. Dokumenty częściowe – przykłady: a)konwencje MOP (sprzed II wojny światowej) b)Konwencja w sprawie niewolnictwa (1926 r.) c)Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (1984 r.)

22 Generacje praw człowieka

23 I generacja 1.Prawa skierowane przeciw państwu: a)prawa i wolności osobiste b)prawa i wolności polityczne 2. Najstarsza generacja 3. Ograniczają władzę państwa nad jednostką. 4. Przykłady: a)prawo do życia b)prawa wyborcze c)wolność sumienia i wyznania d)wolność słowa

24 Generacje praw człowieka II generacja 1.Prawa realizowane przez państwo: a)ekonomiczne b)socjalne c) kulturalne 2. Domagają się aktywności państwa. 3. Przykłady: a)wolność działalności gospodarczej b)prawo do emerytury c)prawo dostępu do dóbr kultury

25 Generacje praw człowieka III generacja 1.Prawa kolektywne (solidarnościowe) 2. Obejmują wszystkie podmioty danej grupy (wyodrębnianej na podstawie kryterium terytorialnego). 3. Przykłady: a)prawo do rozwoju b)prawo do pokoju c)prawo do czystego środowiska d)prawo do otrzymania pomocy humanitarnej

26 Generacje praw człowieka IV generacja (?) 1.Prawa antydyskryminacyjne. 2.Ich podmiotem mniejszości (podmiot zbiorowy). 2.Ich odrębny status jest wątpliwy. 3.Obejmują również prawa, których istnienie jest kontrowersyjne. 4.Przykłady: a)prawo mniejszości religijnych do swobodnych praktyk b)prawo osób homoseksualnych do adopcji dzieci (?)

27 Źródła prawa wolności i praw człowieka

28 Prawo krajowe 1.Konstytucja: a) bezpośrednio stosowana b) katalog praw oraz podstawowe mechanizmy ich obrony 2.Ustawy – precyzują prawa konstytucyjne (a nawet tworzą nowe)

29 Źródła prawa wolności i praw człowieka Prawo międzynarodowe 1.Porządek nadrzędny wobec krajowego – art. 27 zd. 1 Konwencji Wiedeńskiej o Prawie Traktatów: „Strona nie może powoływać się na postanowienia swojego prawa wewnętrznego dla usprawiedliwienia niewykonywania przez nią traktatu” 2.Zwyczaj międzynarodowy – prawotwórczy wynik zgodnego postępowania państw – przykłady: a) zakaz ludobójstwa b) zakaz tortur c) zakaz niewolnictwa 3.Zasady ogólne prawa międzynarodowego (wspólne dla wszystkich systemów prawnych) – przykłady: a) zakaz niekorzystnej dla jednostek retroakcji prawa b) zasada nemo iudex in causa sua c) zakaz nadużywania praw podmiotowych 4. Umowy międzynarodowe

30 Źródła prawa wolności i praw człowieka Umowy międzynarodowe 1.Wielostronne (uniwersalne) – np.: a) Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych b) Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych c) Konwencja o prawach dziecka 2. Regionalne: a) system europejski (Rady Europy – nie Unii Europejskiej), np.: – Europejska Konwencja Praw Człowieka wraz z Protokołami – Europejska Karta Społeczna b) system afrykański – Afrykańska Karta Praw Człowieka i Ludów c) system arabski (LPA) – Arabska Karta Praw Człowieka d) system panamerykański – Amerykańska Karta Praw Człowieka

31 Źródła prawa wolności i praw człowieka System Unii Europejskiej 1.Wszystkie państwa członkowskie są w systemie Rady Europy 2.ETS (obecnie: TSUE) sam wyprowadził pewne normy dot. praw człowieka z ogólnych zasad prawa. 3.Karta Praw Podstawowych UE: a) zakres stosowania: – instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii Europejskiej – państwa członkowskie w zakresie, w jakim stosują prawo UE b) cechuje się pewnym nowatorstwem – np. art. 3 ust. 2 lit. d: „W dziedzinach medycyny i biologii muszą być szanowane w szczególności: (…) zakaz reprodukcyjnego klonowania istot ludzkich”


Pobierz ppt "Prawa człowieka i systemy ich ochrony Wprowadzenie Mateusz Radajewski Katedra Prawa Konstytucyjnego Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytet."

Podobne prezentacje


Reklamy Google