Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

 –  Szymon Kiełpiński Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu Pierwsze spotkanie tłumaczy.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: " –  Szymon Kiełpiński Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu Pierwsze spotkanie tłumaczy."— Zapis prezentacji:

1  –  Szymon Kiełpiński Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu Pierwsze spotkanie tłumaczy MRF Warszawa, Biblioteka Narodowa, 30 września 2014 r.

2 plan prezentacji 1. Założenia przyjęte przeze mnie podczas tłumaczenia: - traktowanie MRF - pełne wydania UKD w języku polskim i ich aktualność - źródła terminologii fachowej - słowniki przekładowe - źródła internetowe 2. Źródła przyjętych założeń 3. Studium przypadku: 7.07 Zawodowy stosunek do sztuki 4. Typowe problemy napotkane podczas tłumaczenia działów: 7.01/.09Poddziały specjalne do działu 7 Sztuka 78Muzyka 5. Sprawy do rozwiązania i ustalenia

3 Przyjęte założenia

4 przyjęte założenia (na tym etapie) 1. Jest to pierwszy etap prac, końcowa redakcja nastąpi później. 2. Maksymalna wierność MRF, nawet kosztem poprawności stylistycznej (maksymalna dosłowność przekładu). 3. Tam, gdzie jest to możliwe, wykorzystać odpowiednik z wydania pełnego w j. polskim (PP = Pełne Polskie [wydanie]): - wykorzystać, ale nie przejmować mechanicznie, - weryfikować sformułowania podane przez PP (doprecyzowywać, uswpółcześniać zgodnie z MRF) - redakcja odpowiednika w PP nie jest istotna (PP jest tłumaczeniem niemieckiego wydania pełnego a MRF jest adaptacją angielskiego wydania pośredniego) - ważne jest wystąpienie w PP merytorycznej zgodności z MRF

5 przyjęte założenia (na tym etapie) 4. Punktem wyjścia dla tłumaczenia są tablice pełne w języku polskim: wyd. 1 (FID 327) wyd. 2 – tylko niektóre działy (FID 607) 41 zeszytów 13 zeszytów 2 zeszyty 1959 – – i 1998

6 przyjęte założenia (na tym etapie) 5. Same tablice pełnego wydania UKD w j. polskim nie wystarczą. Koniecznie uwzględniać zmiany i uzupełnienia wprowadzane do pełnego wydania UKD w języku polskim ogłoszone w czasopiśmie „UKD zmiany i uzupełnienia”. Opierać się na ostatniej ogłoszonej przez IINTE wersji danego działu UKD (zestaw symboli, brzmienie odpowiedników słownych). 76 zeszytów w latach 1964 – 1982 dalej: ‘Z+nr ogólny’ (obok: Z66)

7 przyjęte założenia (na tym etapie) Dlaczego jest to tak istotne? – jest szansa, że nie było dalszych zmian i zaktualizowane symbole odpowiadają MRF, przykład: PP: Z66:

8 przyjęte założenia (na tym etapie) 6. „Wykaz zmian i uzupełnień wprowadzonych do UKD” jest mniej przydatny przy tłumaczeniu, ponieważ nie podaje żadnych odpowiedników słownych. Daje jednak pełną informację o: - symbolach nowych - symbolach skreślonych - symbolach ze zmienionym odpowiednikiem słownym 7 zeszytów ( ), potem w „Bibliotekarzu”: 3 wykazy zmian ( ) i 2 ogólne komunikaty

9 przyjęte założenia (na tym etapie) 7. Jeżeli odpowiednik w j. polskim nie zgadza się z MRF, lub w PP i Z brak danego symbolu, próbować ustalić, czy symbol w MRF jest zupełnie nowy czy też został przeniesiony z innego miejsca tablic. Źródła danych: -‘annual cancellations and relocations’ ogłaszane (razem z nowymi symbolami) w czasopiśmie „Extensions and Corrections to the UDC” (E&C+rok), dla danych od 1994 r. dostępne jako plik tekstowy na stronie Consortium UDC: - „Wykaz zmian i uzupełnień wprowadzonych do UKD” ogłaszany w latach 1983 – 1993

10 przyjęte założenia (na tym etapie) przykłady: MRF780.6Musical instruments and accessories PP /1969/ brak E&C 2003 UDC NUMBER: DESCRIPTION: Musical instruments in general REPLACED BY: PP /1971/ Instrumenty muzyczne ogólnie MRF Motifs. Enrichment by motifs PP /1969/ brak E&C 1996 UDC NUMBER: DESCRIPTION: Motifs. Enrichment by motifs REPLACED BY: PP /1969/ brak Z66 /1980/ Motywy, wzbogacanie przez motywy, np. z natury (roślinne itd.)

11 przyjęte założenia (na tym etapie) 8. Pozostawiać redakcję MRF (liczba mnoga, język terminów, ilość i kolejność wyliczonych elementów, przykładów etc.). 9. Nie dodawać elementów precyzujących kontekst, znaczenie, także zaczerpniętych z odpowiedników symboli nadrzędnych (wyjątki tylko w uzasadnionych przypadkach). 10. Wydanie pośrednie UKD w języku polskim (4 tomy z lat 1974 – 1979, FID 502) traktować dwojako: - dla działów ogłoszonych w 2 wyd. pełnym lub w „UKD zmiany i uzupełnienia”: - jako źródło pomocnicze - dla pozostałych działów: - jako źródło podstawowe

12 przyjęte założenia (na tym etapie) 11. Polską terminologię fachową przejmować w kolejności z: - „Nowa encyklopedia powszechna” bordowa, 8-tomowa (termin może być samodzielnym hasłem lub tylko występować w treści innego hasła) - gdy brak, szukać w „Wielkiej encyklopedii” (32-tomowa) - gdy brak, szukać w encyklopediach i słownikach dziedzin - pomocny może się też okazać słownik języka polskiego NEP 1997 NEP 2004WEP

13 przyjęte założenia (na tym etapie) 12. Korzystać z najnowszego dużego słownika angielsko- polskiego (Oxford), jednak w przypadku wątpliwości sięgać także do „starego” słownika Jana Stanisławskiego. Stanisławski pozwala też zrozumieć pewne decyzje PP i Z (zob. dalej: komentarz do tłumaczenia 7.072) 13. Słownictwo naukowe i techniczne weryfikować w najnowszym „Słowniku naukowo-technicznym angielsko-polskim”.

14 przyjęte założenia (na tym etapie) Źródła internetowe i na nośnikach optycznych 14. Encyklopedię PWN dostępną online traktować pomocniczo (wyszukiwanie wystąpień terminu w treści innych haseł w przypadku braku samodzielnego hasła) powód – aktualizowana na bieżąco = brak stałej wersji 15. Wikipedię także traktować tylko pomocniczo i w ostateczności (wersje językowe haseł jako słownik przekładowy terminów, definicje w językach obcych) z powodu nieznanego stopnia wiarygodności haseł i powiązań między wersjami językowymi. 16. „Indeks Wielkiej encyklopedii PWN” dołączony do niej na płycie CD także traktować jako wyszukiwarkę wystąpień danego terminu w treści haseł.

15 przyjęte założenia (na tym etapie) 17. Wzajemny stosunek NEP, WEP i Encyklopedii PWN online NEP zawiera 82 tysiące haseł WEP zawiera 140 tysięcy haseł (40 tysięcy biogramów, 22 tysiące haseł geograficznych Objętość Encyklopedii online jest nieznana. Encyklopedia online jest aktualizowana na bieżąco, nie ma więc niezmiennej treściowo wersji, tak jak to ma miejsce w przypadku encyklopedii drukowanych. Jeżeli prace nad tłumaczeniem MRF będą trwały kilka lat, weryfikacja przekładu i doboru terminologii oraz ostateczna redakcja tekstu odpowiedników słownych powinny opierać się na utrwalonych źródłach (tekst drukowany), inaczej będzie chaos.

16 przyjęte założenia (na tym etapie) 17. Wzajemny stosunek NEP, WEP i Encyklopedii PWN online Zdarza się, że Encyklopedia online zawiera hasła nieodnotowane w NEP (jest to zrozumiałe) oraz w WEP (dziwne, niepokojące): gruchawka: NEPbrak WEPbrak online instrument muz, idiofon; często jako zabawka dziecięca; wewnątrz glinianej lub drewnianej kuli osadzonej na trzonku znajdują się kamyczki, twarde nasiona itp. grzechotka: NEPbrak WEPbrak online instrument muz., idiofon; często jako zabawka dziecięca; drewniany języczek przeskakuje po zębach koła, wydając trzaskające dźwięki

17 przyjęte założenia (na tym etapie) 17. Wzajemny stosunek NEP, WEP i Encyklopedii PWN online Zdarza się jednak rzecz odwrotna: hasło występuje w NEP, ale brak go w WEP i Encyklopedii online Tablas tabla: online brak WEPbrak NEP indyjski instrument muzyczny z grupy membranofonów; para drewnianych, glinianych lub miedzianych kociołków; gra się na nich kiściami dłoni lub palcami; membrany obu naciąga się rzemieniami. […] Tabla towarzyszy wraz z innymi instrumentami (sitar, sarod, saranga) klasycznym indyjskim śpiewom i tańcom lub jest traktowana jako instrument solowy.

18 Źródła przyjętych założeń

19 źródła przyjętych założeń 1.Rozdział XII „Opracowanie edytorskie tablic UKD” w: Olgierd Ungurian Wprowadzenie do uniwersalne klasyfikacji dziesiętnej Wyd. 3 popr. i uzup. zgodne ze stanem UKD w dniu 1.I.1977 (FID 554). Warszawa : Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Analogia do metodyki opracowywania rekordów wzorcowych haseł formalnych i przedmiotowych (źródła informacji i ich hierarchia)

20 Ungurian Rozdział XII „Opracowanie edytorskie tablic UKD” s. 284 praca wydawcy najczęściej sprowadza się do przetłumaczenia na język ojczysty autoryzowanego wydawnictwa zagranicznego i uzupełnienia go wszystkimi zmianami, które w międzyczasie wprowadzono do UKD. Praca ta na pozór bardzo łatwa, w rzeczywistości jest bardzo skomplikowana i wymaga dużej uwagi i precyzji.

21 Ungurian – wydania międzynarodowe s Rodzaje wydań tablic UKD (typy tablic) Ponieważ wszystkie wydania pełne muszą być w zasadzie identyczne (z uwzględnieniem oczywiście zmian w międzyczasie wprowadzonych do UKD), uznano je za międzynarodowe. […] Wydanie pełne właściwie należałoby nazwać „wydaniem międzynarodowym w języku …”, zaznaczając tym samym, że wszystkie wydania są treściowo identyczne i różnią się jedynie językiem, w którym są opublikowane

22 Ungurian – prace wydawnicze; ad a) s Przebieg prac wydawniczych: a) skompletowanie materiału źródłowego, b) przetłumaczenie materiałów źródłowych na język polski, c) weryfikacja przekładu, d) Przekazanie tekstu do autoryzacji FID. ad a) Za kompletny i aktualny materiał źródłowy można uznać […] wydanie wzorcowe UKD […] uzupełnione wszystkimi zmianami wprowadzonymi do UKD […].

23 Ungurian – prace wydawnicze: ad b) s. 287 – 288 Tłumaczenia skompletowanych materiałów na język polski powinni w zasadzie dokonywać specjaliści danej dziedziny. Należy pamiętać, że bardzo często tłumaczenie poszczególnych działów powinno być raczej adaptacją tekstu obcojęzycznego, zgodną z zasadami języka polskiego i przyjętą terminologią branżową. Przez adaptacją należy tu rozumieć jak najdokładniejsze podanie takich polskich odpowiedników określeń obcojęzycznych, które by dokładnie odpowiadały ich zakresowi i treści.

24 Ungurian – prace wydawnicze: ad b) Często w wyniku tłumaczenia-adaptacji zamiast jednowyrazowego terminu obcego otrzymujemy kilka polskich terminów lub gdy brak polskiego odpowiednika, wielowyrazowe zdanie opisujące dane hasło. Należy zawsze pamiętać o tym, że zakres i treść polskiego tekstu nie mogą być szersze niż zakres i treść tekstu obcojęzycznego. np Oberflächenprüfgerät – Przyrząd do sprawdzania chropowatości powierzchni W trakcie adaptacji można również tak zmieniać przykłady podawane przy odpowiednikach słownych symboli, aby były bardzie przydatne dla polskiego użytkownika: [przykład pomijam]

25 Ungurian – prace wydawnicze: ad b) Przy tłumaczeniu należy zwracać baczną uwagę na pojęcia nadrzędne, oznaczone symbolami wyższego stopnia, które często wyjaśniają znaczenie haseł podrzędnych. W niektórych przypadkach, które tłumacz uważa za uzasadnione, można do haseł podrzędnych wprowadzić niektóre terminy z pojęć nadrzędnych. Pozwoli to uniknąć wielu błędów w procesie klasyfikowania. Odpowiedzialność za poprawność tłumaczenia ponosi wydawca.

26 Ungurian – prace wydawnicze: ad c) ad c) Weryfikacji przekładu z punktu widzenia językowej poprawności tekstów słownych i adekwatności nazw polskich pod względem zakresu i treści wobec terminologii obcej powinni dokonywać wybitni specjaliści naukowcy (najlepiej samodzielni pracownicy naukowi wyższych uczelni). Pozwala to na wyeliminowanie terminów zaczerpniętych z żargonu zawodowego, często używanych przez tłumaczy. ad d) [procedurę autoryzacji przez FID pomijam]

27 Ungurian – polskie wydanie pełne s. 296X wydanie międzynarodowe (publ. FID 327) w języku polskim opracowane przez IINTE. Wydanie to rozpoczęto w roku 1959 zeszytem zawierającym dział 53. Intensywne prace rozpoczęły się w roku 1963, w którym ukazały się 3 zeszyty, w roku 1964 ukazało się 7 zeszytów, w roku 1965 – 10 zeszytów. Ostatni 41 zeszyt obejmujący dział 61 ukazał się w roku Od tego czasu ukazują się tylko dodruki i uaktualizowane przedruki poszczególnych działów. Wydanie to jest systematycznie uzupełniane i aktualizowane przez czasopismo „UKD – Zmiany i Uzupełnienia”, wydawane przez IINTE od roku 1964 (publ. FID 364).

28 Ungurian – polskie wydanie pełne s. 296X wydanie międzynarodowe (publ. FID 327) w języku polskim opracowane przez IINTE. Pełne wydanie w języku polskim było osiągnięciem IINTE na skalę światową: było to pierwsze kompletne powojenne wydanie pełne na świecie [moje uzupełnienie:] [ W latach 1981 – 1989 ukazało się 13 zeszytów 2 wydania pełnego w j. polskim – wybrane działy (FID 607).] [ W roku 1996 i 1998 ukazały się 2 dalsze zeszyty tego wydania: ▪ UDC – P007 (FID 607) poddziały wspólne języka i dział 8 ▪ UDC – P029 (FID 607) dział 9.]

29 Studium przypadku: 7.07

30 7.07 – PP

31 7.07 – Z66 zmiany w: ! 7.07 ! ! ! ! ! ! ! ! nowy symbol:

32 7.07 MRF:Occupations and activities associated with the arts and entertainment PP:Z66:Tłumaczenie: Zajęcia i działalności związane ze sztuką i rozrywką

33 7.071 MRF:Creative and interpretative occupations. Professional artists, performers, players PP:Z66:Tłumaczenie: Zajęcia twórcze i interpretacyjne. Zawodowi artyści, wykonawcy, zawodnicy

34 MRF:Creative artists. Professional artists (e.g. painters, sculptors, composers) PP:Z66:Tłumaczenie: Artyści tworzący. Profesjonalni artyści (np. malarze, rzeźbiarze, kompozytorzy)

35 MRF:Performing, interpretative artists. Performers, players Incl.Directors. Conductors. Instrumentalists. Singers. Dancers. Actors Incl.Directors. Conductors. Instrumentalists. Singers. Dancers. ActorsPP:Z66:Tłumaczenie: Artyści odtwarzający, interpretujący. Wykonawcy, zawodnicy Reżyserzy. Dyrygenci. Instrumentaliści. Incl.Reżyserzy. Dyrygenci. Instrumentaliści. Śpiewacy. Tancerze. Aktorzy Śpiewacy. Tancerze. Aktorzy

36 MRF:Copyists. Restorers. Arrangers, adapters, transcribers. Translators PP:Z66:Tłumaczenie: Kopiści. Konserwatorzy. Autorzy aranżacji, adaptacji, transkrypcji. Tłumacze

37 MRF:Teachers. Instructors. Lecturers PP:Z66:Tłumaczenie: Nauczyciele. Instruktorzy. Wykładowcy

38 MRF:Training and education Incl.Visits, excursions, study tours Incl.Visits, excursions, study toursPP: Z66(zmiany dotyczą tylko odsyłaczy): Tłumaczenie: Ćwiczenie i kształcenie Incl.Wizyty, wycieczki, objazdy studyjne Incl.Wizyty, wycieczki, objazdy studyjne

39 7.072 MRF:Expertise PP:Z66:Tłumaczenie: Znawstwo[nie „Ekspertyzy”, bo te są w ] Stanisławski:expertise ekspertyza [Z66 nie mogło inaczej?] Stanisławski:expertness1. znawstwo 2. mistrzostwo Oxford:expertise (skill) biegłość; kompetencje; (knowledge) znajomość; znawstwo; (practical) wprawa Oxford: experts reportekspertyza

40 MRF:Study of art Incl.Art historians, scholars, theorists Incl.Art historians, scholars, theoristsPP:Z66:Tłumaczenie: Badania nad sztuką Incl.Historycy sztuki, uczeni, teoretycy Incl.Historycy sztuki, uczeni, teoretycy

41 MRF:Art criticism Incl.Art writers, critics, reviewers Incl.Art writers, critics, reviewersPP:Z66:Tłumaczenie: Krytyka sztuki Incl.Piszący o sztuce, krytycy, recenzenci Incl.Piszący o sztuce, krytycy, recenzenci

42 MRF:Art judges and judging. Art juries PP:Z66:Tłumaczenie: Oceniający sztukę i ocenianie. Jury artystyczne

43 MRF:Expert opinions, reports (technical etc.). Scientific experts PP:Z66:Tłumaczenie: Ekspertyzy, raporty (techniczne itp.). Eksperci naukowi

44 7.073 MRF:Appreciation Incl.Arts lovers. Sports lovers. Enthusiasts, fans. Audiences. Spectators Incl.Arts lovers. Sports lovers. Enthusiasts, fans. Audiences. SpectatorsPP:Z66: Tłumaczenie:Miłośnictwo Incl.Miłośnicy sztuki. Kibice. Entuzjaści, fani. Słuchacze. Widzowie Incl.Miłośnicy sztuki. Kibice. Entuzjaści, fani. Słuchacze. Widzowie Oxford: 1. (gratitude) wdzięczność 2. (recognition) uznanie 3. (avareness) świadomość 4. (understanding) zrozumienie; music ~ (in community) kultura muzyczna, wyrobienie muzyczne 5. (enjoyment) upodobanie 6. ocena, analiza 7. wzrost; wzrost wartości

45 7.074 MRF:Collecting and collectors PP:Z66:Tłumaczenie: Kolekcjonerstwo i kolekcjonerzy Kwestia stylistyczna: „Kolekcjonowanie” czy „Kolekcjonerstwo”?

46 7.075 MRF: Commercial management Incl.Agents. Dealers. Managers. Producers. Impresarios. Promoters Incl.Agents. Dealers. Managers. Producers. Impresarios. PromotersPP:Z66:Tłumaczenie: Kierowanie działalnością komercyjną Incl.Agenci. Marszandzi. Menedżerowie. Producenci. Impresaria. Promotorzy Incl.Agenci. Marszandzi. Menedżerowie. Producenci. Impresaria. Promotorzy

47 7.077 MRF:Amateur participation and participants (creative, performing etc.) PP (brak symbolu) Z66 (dodanie symbolu): Tłumaczenie: Uczestnictwo amatorów i amatorzy (twórcze, odtwórcze itp.) itp.)

48 7.078 MRF:Patronage. Sponsorship. Encouragement PP:Z66:Tłumaczenie: Mecenat. Sponsorowanie. Popieranie

49 7.078 Stanisławski: Stanisławski: patronage:1. patronat; opieka; orędownictwo; poparcie sponsorship:3. handl finansowanie reklamy encouragement:1. zachęta 2. poparcie Oxford: Oxford: patronage:1 patronat, mecenat sponsorship:1 sponsorowanie, sponsoring 2 sponsorowanie; patronat, mecenat; protektorat 3 patronat 4 poręczenie encouragement:1 (support, inducement) zachęta 2 (heartening) otucha 3 (stimulating) popieranie; poparcie

50 Typowe problemy

51 typowe problemy 1. Liczba mnoga – czy zawsze jest konieczne jej zachowanie? PP w dziale /.086 Formy utworów instrumentalnych wszystkie nazwy podaje w liczbie pojedynczej. Jest to o tyle wygodne, że nie wszystkie nazwy form i tańców mają polskie odpowiedniki lub polskie odpowiedniki nie są mocno utrwalone w piśmiennictwie. Zdarza się, że Słownik języka polskiego proponuje polską nazwę, ale w praktyce i tak używa się nazwy oryginalnej. Stosowanie takich terminów w oryginalnej pisowni w l. poj. bywa uciążliwe, a co dopiero operowanie l. mn., którą nie zawsze wiadomo, w jaki sposób utworzyć (MRF ma łatwo: -s).

52 typowe problemy „Kłopotliwe” nazwy obce dla form muzycznych i tańców: MRFl. poj. oryg.l. mn. oryg.l. mn. (SJP) Divertimentidiverimentodivertimentidivertimenta Divertimentidiverimentodivertimentidivertimenta Moments musicauxmoment musicaumoments musicau ? Moments musicauxmoment musicaumoments musicau ? Capriccioscapricciocapriccicapriccia a. ndm Capriccioscapricciocapriccicapriccia a. ndm Berceusesberceuseberceuses ? Berceusesberceuseberceuses ? Scherzosscherzoscherzischerza Scherzosscherzoscherzischerza Impromptusimproptuimpromptusndm Impromptusimproptuimpromptusndm Potpourrispot-pourri ?ndm Potpourrispot-pourri ?ndm Giguesgigue ?ndm a. giga Giguesgigue ?ndm a. giga Intermezzosintermezzointermezziintermezza Intermezzosintermezzointermezziintermezza Może warto przejąć rozwiązanie z PP i dzisiaj również nazwy form Może warto przejąć rozwiązanie z PP i dzisiaj również nazwy form muzycznych i tańców podawać w liczbie pojedynczej? muzycznych i tańców podawać w liczbie pojedynczej?

53 typowe problemy A może liczbę poj. zastosować także dla nazw instrumentów muzycznych? Niektóre nazwy są bardzo egzotyczne: BuzukiNaqaraUkulele BuzukiNaqaraUkulele Santir TablaKoto Santir TablaKoto Santur TamburaK'in Santur TamburaK'in Sitar TsuzumiZanza (lub canca, Sitar TsuzumiZanza (lub canca, sansa, insimbi) sansa, insimbi) W tej chwili nie ma jednolitości. Jedne nazwy są w l. mn., inne w poj. Zastosowanie l. poj. pozwoliłoby zachować konsekwencję. MRF nie jest konsekwentny. L. poj. pojawia się w : Bouzouki. Cobza. Mandolin. Sitar. Tambura. Theorbos. Uti

54 typowe problemy 2. Oboczność pisowni w polskich źródłach - które źródło wybrać?: pawana ( –pavana pawana (NEP, SJP) –pavana(EM) passodoble –paso doble passodoble (online) –paso doble(SJP) viola –wiola viola (NEP, EM) –wiola(SJP) prahistoria ( –prehistoria prahistoria (NEP) –prehistoria (SJP) 3. Terminy nieodmienne – nie można utworzyć l. mnogiej: paso dobleukulele paso dobleukulele potpourrikoto potpourrikoto banjok'in banjok'in

55 typowe problemy 4. Wersja językowa terminu – którą wersje wybrać?: hasło NEP– wariant terminu z definicji capriccio – kaprys kołysanka – berceuse art brut – sztuka dzika, nieokrzesana arte povera – sztuka świadomego ubóstwa, sztuka biedna body art – sztuka ciała land art – sztuka ziemi mail art – sztuka poczty minimal art – minimalizm łuczyzm – rajonizm (skrajność: Rayonnism)

56 typowe problemy 5. Terminologia synonimiczna 5. Terminologia synonimiczna – którą wersje wybrać?: hasło NEP– wariant terminu z definicji krosna malarskie–blejtram(SJP: blejtram) podobrazie –podłoże malarskie(SJP: podłoże) zaprawa –grunt (SJP: grunt) abstrakcjonizm – sztuka abstrakcyjna Art Déco – Art Décoratif barbizończycy – École de Barbizon, szkoła barbizońska orfizm – kubizm orficzny

57 typowe problemy 5. Terminologia synonimiczna 5. Terminologia synonimiczna – którą wersje wybrać?: hasło NEP– wariant terminu z definicji secesja– Styl 1900, fr. Art Nouveau, niem. Jugendstil, Sezessionsstil, ang. Modern Style, wł. Stile floreale, Stile liberty MRF: Art Nouveau. Jugendstil PP:7.035…93„Art Nouveau”. „Jugendstil”. „Młoda Polska” Czy w związku z taką definicją (w oparciu o NEP) powinienem dać w tłumaczeniu tylko „Secesja”, czy pozostać przy MRF?

58 typowe problemy 6. W jednym odpowiedniku zawarte są określenia synonimiczne i bliskoznaczne – problem z dobrym przekładem: Patronage. Sponsorship. Encouragement Patronage. Sponsorship. Encouragement Mecenat. Sponsorowanie. Popieranie Repair. Restoration. Renovation. Renewal. Cleaning. Other technical measures Naprawa. Restauracja. Renowacja. Odnowienie. Czyszczenie. Inne środki techniczne

59 typowe problemy 7. Jednemu terminowi angielskiemu odpowiadają różne terminy w j. polskim (dla różnych desygnatów): Sound boxes. Soundboard bridges. Soundboards Pudła rezonansowe. Podstawki przy płytach rezonansowych. Płyty rezonansowe ang. ‘bridge’ = mostek (fortepian) ipodstawek (skrzypce) NEP milczy, EM ujednolica do „podstawka”, lit. fach. rozróżnia  W tłumaczeniu dać „Podstawki” czy „Podstawki i mostki”?

60 typowe problemy 8. W różnych symbolach znajdują się różne terminy angielskie, które nie są rozróżniane w j. polskim (odpowiada im ten sam termin) – w jaki sposób zróżnicować je w przekładzie? Orchestral and band =Bębny orkiestrowe i drums zespołowe incl.Kettledrums= Kotły Timpani = Kotły

61 typowe problemy 9. Różnice w metodologii, systematyce, periodyzacji… w7.03 Okresy i fazy artystyczne. Szkoły, style, wpływy pomiędzy 7.034Renesans. Barok. Rokoko. Styl kolonialnya 7.036Kierunki sztuki nowoczesnej (od schyłku XIX w.). Realizm, impresjonizm i dalsze kierunki XX w. występuje: 7.035Post-Renaissance z rozbudową: Istniejące style narodowe i przejściowe Klasycyzm. Odrodzenie stylu klasycznego i stylu archaicznego Mediewalizm. Odrodzenie gotyku. Inne wpływy średniowieczne Powroty do sztuki renesansu, baroku i rokoka Eklektyzm Trendy symbolistyczne Powrót do tradycyjnych (narodowych i lokalnych) form. Tradycjonalizm o elementach współczesnych Jak widać, nie ma tu „romantyzmu”. „Romanticism” nie występuje w MRF. I co zrobić z „postrenesansem”, który słabo funkcjonuje w polskiej terminologii?

62 typowe problemy 10. Brak odpowiedniego terminu w j. pol.: Gong drum ang. gong drum, niem. Gongtrommelwielki bęben lub lub : bęben: 1) bęben wielki – bęben obciągnięty z obu stron skórą […] Enc. muz.: bęben: 1) bęben wielki – bęben obciągnięty z obu stron skórą […] : bęben wielki – bęben jedno- lub dwumembranowy Sł. terminolog. zabytków: bęben wielki – bęben jedno- lub dwumembranowy :gong drum –dość płaski wielki bęben, tylko o jednej membranie, używany głównie w anglosaskich zespołach marszowych i orkiestrach dętych Leks. współcz. perkusji: gong drum – dość płaski wielki bęben, tylko o jednej membranie, używany głównie w anglosaskich zespołach marszowych i orkiestrach dętych Ile membran ma wielki bęben i czy ‘Gong drum’ to po prostu wielki bęben?

63 typowe problemy 11. Sprzeczność w polskiej terminologii Shaken idiophonesIncl.Jingles. Rattles gruchawka: marakasy (maraca), rodzaj gruchawki NEP, WEPmarakasy (maraca), rodzaj gruchawki gruchawka ;marakasy → maraca Encyklopedia muzykigruchawka ;marakasy → maraca maraca, rodzaj gruchawki maraca, rodzaj gruchawki grzechotka (s. 90, 94) Enc Instr Muz Świata grzechotka (s. 90, 94) marakasy, pojedynczy marakas [!] (s. 137) marakasy, pojedynczy marakas [!] (s. 137) grzechotka [w znaczeniu 1.] – Słownik Jęz. Pol.grzechotka [w znaczeniu 1.] – zabawka grzechocząca przy potrząsaniu grzechotka: brak NEP, WEPbrak grzechotka NEP onlinegrzechotka grzechotka Encyklopedia muzykigrzechotka terkotka Enc Instr Muz Świataterkotka grzechotka [w znaczeniu 2.] – Słownik Jęz. Pol.grzechotka [w znaczeniu 2.] – instrument, rączka z obracającą się wokół niej ramką „Rattle” to formalnie gruchawka, ale może jednak dać grzechotka?

64 12. odstępstwa od dosłowności MRF (za PP) Painting in the strict sense (with liquid medium) Malowanie w ścisłym znaczeniu (za pomocą płynnego środka) Malowanie w ścisłym znaczeniu (za pomocą płynnego środka) In watercolour. AquarelleFarby wodne. Akwarela In oilsMalarstwo olejne Special painting techniques Specjalne techniki malarskie Specjalne techniki malarskie Painting in lacquerLaki Painting in waxEnkaustyka Dałem odpowiednie terminy w mianowniku (zgodnie z PP), ponieważ w polskiej terminologii oznaczają one zarówno farbę, technikę malarską jak i obraz wykonany tą techniką.

65 12. odstępstwa od dosłowności MRF (za PP) Painting, pigmenting, with solid (stick) medium Malowanie, nanoszenie pigmentu za pomocą środka stałego (pałeczka) Malowanie, nanoszenie pigmentu za pomocą środka stałego (pałeczka) With lead pencil. Silver pointOłówek. Ołówek srebrny With lead pencil. Silver pointOłówek. Ołówek srebrny With charcoalWęgiel Pigments applied in solid form Pigmenty stosowane w formie stałej Pigmenty stosowane w formie stałej With chalkKredka With chalkKredka With lead pencil. SilverpointOłówek. Ołówek srebrny Dałem odpowiednie terminy w mianowniku (zgodnie z PP), ponieważ w polskiej terminologii oznaczają one zarówno farbę, technikę malarską jak i obraz wykonany tą techniką.

66 13. odstępstwa od dosłowności MRF Copyists. Restorers. Arrangers, adapters, transcribers. Translators Translators Kopiści. Konserwatorzy. Autorzy aranżacji, adaptacji, transkrypcji. Tłumacze transkrypcji. Tłumacze O ile „adaptatorzy” (PP i Z66) brzmią jeszcze całkiem dobrze, o tyle ewentualni „aranżerzy” czy „transkrybenci / transkryptorzy” – jakby mniej. – jakby mniej. Stąd – już na tym etapie – dokonałem ingerencji stylistycznej, proponując: „Autorzy aranżacji, adaptacji, transkrypcji” „Autorzy aranżacji, adaptacji, transkrypcji”

67 13. odstępstwa od dosłowności MRF Fortepianos Pianofortes (upright pianos, grand pianos) Fortepiany historyczne Fortepiany współczesne (pianina, fortepiany) Oxford:fortepiano:Mus Histfortepian pianoforte:Mus fml fortepianfml = formal pianoforte:Mus fml fortepianfml = formal piano:Mus fortepian; (upright) pianino grand piano:Mus fortepian W j. polskim jest tylko jedno określenie: „fortepian”, natomiast „pianoforte” oznacza dawny fortepian (odwrotnie niż w MRF). Dlatego w tłumaczeniu dodałem przymiotniki.

68 Sprawy do rozwiązania i ustalenia

69 sprawy do ustalenia 1. Przebieg prac nad tłumaczeniem i ostateczną redakcją (etapy, osoby odpowiedzialne). 2. Kto weryfikuje przekład?, kto ostatecznie redaguje?, udział tłumacza w ostatecznej redakcji. 3. Sposób odnotowywania problemów i wątpliwości napotkanych podczas pierwszego tłumaczenia i redagowania odpowiednika. 4. Źródła terminologii i kryteria wyboru terminu preferowanego. 5. Jak dokumentować i komu zgłaszać zauważone błędy i nieścisłości w MRF? 6. Tłumaczyć, czy adaptować do polskich warunków? 7. Co robić z wariantami (potencjalne terminy indeksowe)?

70 Dziękuję za uwagę Szymon Kiełpiński


Pobierz ppt " –  Szymon Kiełpiński Wojewódzka Biblioteka Publiczna – Książnica Kopernikańska w Toruniu Pierwsze spotkanie tłumaczy."

Podobne prezentacje


Reklamy Google