Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Leszek Baran. 1. Wydarzenia ekstremalne o podłożu naturalnym i nie tylko 2. Pojęcia mitygacji i adaptacji 3. Społeczna cena przygotowania kraju na wypadek.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Leszek Baran. 1. Wydarzenia ekstremalne o podłożu naturalnym i nie tylko 2. Pojęcia mitygacji i adaptacji 3. Społeczna cena przygotowania kraju na wypadek."— Zapis prezentacji:

1 Leszek Baran

2 1. Wydarzenia ekstremalne o podłożu naturalnym i nie tylko 2. Pojęcia mitygacji i adaptacji 3. Społeczna cena przygotowania kraju na wypadek zdarzeń ekstremalnych 4. Przewidywania dla kraju

3  O ekstremalności zjawiska (zdarzenia) decydują trzy kryteria:  Rzadkość występowania (tu decyduje przede wszystkim lokalność występowania, bo w skali globalnej zdarzenia ekstremalne wcale rzadkie nie są)  Intensywność (przyjmuje się różne miary dla odpowiednich zjawisk, zdarzeń, np. skalę Richtera dla trzęsień ziemi, skalę Beauforta dla sztormów, wiatrów nadbrzeżnych)  Wielkość spowodowanych strat (to kryterium odnosi się generalnie do systemu społecznego) – i to jest dla nas najistotniejsze, najważniejsze. Rzecz bowiem w skutkach, za które odpowiada także człowiek!!!

4 Wydarzenia ekstremalne Czynniki antropogeniczneŹródła naturalne Zagrożenia złożone - atak terrorystyczny - wojna Zagrożenia techniczne - katastrofa związana z procesem produkcji (górnicza, przemysłowa, chemiczna, nuklearna) - katastrofa związana z transportem - katastrofa budowlana Niezwiązane z klimatem - trzęsienie ziemi - erupcja wulkanu - fala tsunami - upadek meteorytu - plaga owadów (np. szarańcza) - epidemia Związane z klimatem - wichura, tornado, huragan - powódź - osunięcie gruntu - pożar lasów - susza - pustynnienie - fala upałów - fala zimna - lawina

5  Zdarzenia ekstremalne bywają takie pod kilkoma względami:  Np. długotrwały brak opadów i towarzysząca mu wysoka temperatura prowadzą do: - pożarów - wzmożonych strat w rolnictwie, - strat w lokalnych ekosystemach - w zaopatrzeniu w wodę, - w żegludze i w energetyce  Huraganowe wiatry same z siebie powodują straty, nadto wywołują niejednokrotnie katastrofalne powodzie  Trzęsienia ziemi skutkują także pożarami, tsunami itd.

6  W epoce przedprzemysłowej dominowały, jeśli nie liczyć wojen, przede wszystkim zagrożenia o podłożu naturalnym – klimatyczne i pozaklimatyczne (np. powodzie, pożary, wichury, trzęsienia ziemi, erupcje wulkanów, pandemie).  Wraz z nastaniem tzw. społeczeństwa przemysłowego, a zwłaszcza postindustrialnego, z rozwojem środków transportu masowego i sieci komunikacyjnych (kolejowych, drogowych, lotniczych) oraz telekomunikacyjnych – ludzie stali się dla siebie źródłem zagrożeń o potencjale często nie ustępującym potencjałowi niebezpieczeństw naturalnych (nuklearnych, chemicznych, katastrofy w transporcie).  Ataki terrorystyczne to również zagrożenie o pochodzeniu i skutkach związanych z człowiekiem

7  Udział człowieka w zwielokrotnieniu czyhających na niego zagrożeń należy wiązać także z zagrożeniami naturalnymi (ich siłą, gwałtownością, nieoczekiwanym pojawieniem się, a także skalą powodowanych strat)  Postulat holenderskiego noblisty (meteorologa, chemika atmosfery) Paula Crutzena, by obecną epokę nazwać „antropocenem”, nie może dziwić także ekspertów w zakresie bezpieczeństwa  Zob. Ulrich Beck i zaproponowana przezeń kategoria „społeczeństwa ryzyka” (przykład zdarzeń na Ukrainie…)

8  wypadki masowe (to te, w których ucierpiała więcej niż jedna osoba),  katastrofy (naturalne lub antropogeniczne) - uważa się za nie z reguły zdarzenia o skutkach przekraczających „możliwości efektywnego przeciwdziałania im przez lokalne służby”,  kataklizmy – zdarzenia przynoszące nie tylko wiele ofiar, ale również straty materialne, także w zakresie infrastruktury ratunkowej (za klasyczne przykłady kataklizmów uważa się powodzie, huragany i trzęsienia ziemi)

9  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z r. ws. szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśnicz.  § 2. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o:  15) zdarzeniu pojedynczym — należy przez to rozumieć zdarzenie, którego zagrożenia dotyczą jednej osoby poszkodowanej;  16) zdarzeniu mnogim - należy przez to rozumieć zdarzenie, którego zagrożenia dotyczą więcej niż jednej osoby poszkodowanej znajdującej się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego, ale określone w wyniku segregacji poszkodowanych (chodzi o tzw. triaż) zapotrzebowanie na kwalifikowaną pierwszą pomoc i medyczne czynności ratunkowe realizowane w trybie natychmiastowym nie przekracza możliwości sił i środków podmiotów ratowniczych obecnych na miejscu zdarzenia;  17) zdarzeniu masowym - należy przez to rozumieć zdarzenie, w wyniku którego określone w procesie segregacji poszkodowanych zapotrzebowanie na kwalifikowaną pierwszą pomoc i medyczne czynności ratunkowe realizowane w trybie natychmiastowym przekracza możliwości sił i środków podmiotów ratowniczych obecnych na miejscu zdarzenia w danej fazie działań ratowniczych  18) zdarzeniu nadzwyczajnym - należy przez to rozumieć zdarzenie, w którym liczba osób zagrożonych i poszkodowanych, rozmiar i stopień uszkodzenia środowiska i mienia oraz zniszczenia infrastruktury uniemożliwiają kontrolę przebiegu zdarzenia przez organy władzy publicznej.

10  Katastrofy naturalne są skutkiem pojawienia się niszczycielskiego żywiołu (np. lawy wulkanicznej, wstrząsów sejsmicznych, wody w nadmiarze, lawin, upału, mrozu, silnego wiatru, ognia, suszy, uderzenia pioruna) na obszarze o istotnym potencjale strat – ludzkich lub ekonomicznych  Wystąpienie takich zjawisk na obszarach niezamieszkałych, w które człowiek nie zainwestował - nie prowadzi do katastrofy naturalnej w sensie wyżej określonym  Zagrożenia naturalne są zatem funkcją dwóch czynników: a) przyrodniczego i b) społeczno-ekonomicznego (wrażliwości świata ludzkiego)

11  Wiele zagrożeń ekstremalnych jest uwarunkowanych geo- i topograficznie (np. zagrożenia sejsmiczne, powodziowe)  Fot. z Aquilii

12  Typowe dla Polski naturalne zjawiska ekstremalne związane są z pogodą - mrozy, fale upałów, susze, gołoledź - mgła, szadź, ulewne deszcze, gradobicia, obfite opady śniegu, uderzenia piorunów - powodzie, pożary lasu, wichury, sztormy, - osuwiska, lawiny śnieżne i błotne,

13  Obserwuje się wzrost strat materialnych spowodowanych katastrofami naturalnymi (niezależnie od „efektu CNN”). Według Monachijskiego Towarzystwa Reasekuracji, szkody związane ze zjawiskami pogodowymi rosną szybciej niż spowodowane erupcjami wulkanów czy trzęsieniami ziemi.  Od lat 60. do lat 90. XX wieku straty materialne spowodowane zjawiskami pogodowymi wzrosły ośmiokrotnie (szybciej niż liczba ludności i produkt globalny)  Straty ubezpieczone wzrosły jeszcze bardziej, bo siedemnastokrotnie, czyli szybciej niż wysokość składek ubezpieczeniowych

14  Przyczyny coraz większych strat leżą – jak już wyżej zauważono - zarówno po stronie samych zjawisk, jak i po stronie człowieka - Zjawiska zyskują na sile, zaskakują (w niektórych przynajmniej częściach świata) - Człowiek z kolei ingeruje w obszary takimi zjawiskami zagrożone i czyni to coraz intensywniej (gęstnieje zabudowa budynkami mieszkalnymi, użyteczności publicznej, infrastrukturą użytkową, przemysłową; rośnie gęstość zaludnienia/obecności ludzi na terenach zagrożonych)  Przykłady… zagrożeń o skali lokalnej…

15  Zmiany pór roku, warunków klimatycznych, oczywiście także ingerencja człowieka w środowisko naturalne wpływają np. na zwyczaje rozrodcze gatunków gryzoni, ptaków, ich obecność, a przez to na stan populacji np. szkodników  To z kolei odciska piętno na efektywności rolnictwa, jakości produkowanej żywności, czasem wręcz obecności człowieka, wywołując zjawisko uchodźstwa klimatycznego, ekologicznego (zob. radon w obwodzie kirowogradskim i wyludnianie się tego ukraińskiego obwodu)…

16  Aby ochronić się przed zagrożeniami, ludzie migrowali na tereny bezpieczniejsze, budowali ochronną infrastrukturę i rozwijali wzajemną pomoc.  Dziś mogą robić to samo; zmienił się jednak, stał się bardziej złożony potencjał tego, co mogą stracić  Zapobieganie oznacza zmniejszenie prawdopodobieństwa wystąpienia niekorzystnych zjawisk bądź minimalizowanie strat (migracja i budownictwo ochronne to takie działania).  Jeśli niekorzystne zjawisko wystąpi, trzeba nieść pomoc poszkodowanym i odtwarzać to, co uległo zniszczeniu.

17  „Ryzyka nie da się zmniejszyć do zera. (…) Zabezpieczenia projektowane są na określoną amplitudę, a więc nie wystarczą, jeśli pojawi się silniejsze ekstremum”  /Z. W. Kundzewicz, P. Tryjanowski, Ekstrema klimatyczne: długoterminowe zmiany i ich konsekwencje, „Kosmos” 2008/  Pojęcie mitygacji (leczenie przyczynowe): w tym przypadku zakłada się, „że ludzka aktywność powoduje zwiększenie poziomu zagrożeń (i w konsekwencji strat)”; trzeba więc minimalizować zagrożenia przez „odpowiednie zmiany zachowania człowieka”

18  Pojęcie adaptacji (leczenie objawowe): „system (…) może ograniczyć straty lub dostosować się w taki sposób, by stosunkowo szybko odzyskać równowagę po ustąpieniu zagrożeń” lub zaraz po ich zmaterializowaniu się.  Adaptacja to przygotowanie się na wystąpienie zagrożeń po to, by zminimalizować nieuchronne straty  Wybór strategii adaptacji uwarunkowany jest: a) bilansem zysków i strat, b) kulturą, c) naciskami społecznymi - Rośnie rola ubezpieczeń służących rozproszeniu ryzyka - Rośnie rola rozwiązań prawnych, wymuszających odpowiednią konstrukcję budynków, zakazujących sytuowania obiektów w rejonach szczególnie zagrożonych

19  W 2002 r., a więc po zamachach na WTC, sekretarz obrony USA Donald Rumsfeld wyróżnił trzy kategorie wiedzy:  known knowns (wiemy, że wiemy)  known unknowns (wiemy, że nie wiemy)  unknown unknowns (nie wiemy, że nie wiemy)  Jest jeszcze – zgodnie z logiką - wiedza:  unknown knowns (wyparcie świadomości wiedzy na temat zagrożenia)

20

21

22 1. „Optymiści”  „Uważam, że Polska jest przygotowana na wypadek tych zagrożeń, co wcześniej można było obserwować w zeszłorocznych [w 2010 r.] akcjach służb ratowniczych” (kobieta 29-letnia z podrzeszowskiej wsi, z wyższym wykształceniem, szukająca pracy).  „…powodzie, wichury (…), myślę, że z tym radzimy sobie coraz lepiej. Ostatnimi latami zastało nas trochę tych powodzi, uregulowaliśmy rzeki, no powołaliśmy jakieś sztaby kryzysowe, na pewno też te sztaby nabyły doświadczenia, więc jeśli chodzi o takie zagrożenia typowo związane z naturą, wydaje mi się, ze dużo się nauczyliśmy i jesteśmy przygotowani do takich działań” (29-letni mężczyzna, magister, nieźle sytuowany, mieszkający w „dosyć małej miejscowości”)

23 2. „Realiści”  „…z tych zagrożeń to chyba najgroźniejsze są (…) powodzie, o których przekonaliśmy się już niejednokrotnie, nawet i w czerwcu ubiegłego [2010] roku. Dwie fale powodziowe (…) wyrządziły wiele szkód w naszym kraju, m.in. zalewając Sandomierz, tak że tu uważam, że to jest dość spore zagrożenie, z którym mamy, niestety, problemy… Z uporaniem się z tym, budową wałów przeciwpowodziowych czy zbiorników retencyjnych” (24-letni rzeszowianin, magister politologii, dobrze sytuowany)  „Każde to zjawisko jest (…) zagrożeniem niespodziewanym, jakimś czymś, co spada na ludzi, prawda, w nieodpowiednim momencie i nie można powiedzieć, czy jest się na takie wypadki przygotowanym, czy też nie. To się właśnie okaże, jeżeli już do takiego zdarzenia dojdzie” (kobieta 26-letnia, z wykształceniem wyższym, średnio sytuowana, mieszkanka wsi).

24 3. „Pesymiści” (nieraz ostrzy krytycy)  „Powodzie występują w naszym kraju od dawien dawna. Ubolewam nad tym, co rząd robi z tymi pieniędzmi. Dla mnie to jest tragedia sama w sobie, że co roku praktycznie występuje powódź, a co za tym idzie – spustoszenia, i tak naprawdę nikt się tym nie zajmuje. Nie umacniamy wałów. Nic z tym nie robimy. Jeśli chodzi o wichury, to trudno im zapobiec i je przewidzieć, aczkolwiek dla chcącego nic trudnego” (27-letnia rzeszowianka z wyższym wykształceniem, gorzej sytuowana)  „…jeśli chodzi o zabezpieczenie w jakikolwiek sposób kraju, rzek, ujęć, małych miejscowości na wypadek jakichkolwiek kataklizmów, to w zasadzie jest to temat, który jest, który staje się takim tematem wiodącym od kataklizmu do kataklizmu. (…) Nie ma jakichś takich konstruktywnych rozwiązań, gdzie rząd przedstawiłby projekt i ten projekt zostałby całkowicie zrealizowany.”

25  W świecie występują regiony, sektory i społeczności, które są szczególnie podatne na negatywne skutki zmian klimatycznych, wśród ludzi np.: małe dzieci, ludzie starsi, chorzy czy ubodzy.  Zdrowie ludzkie może być narażone bezpośrednio/pośrednio: - bezpośrednie skutki to zwiększone narażenie na upały, susze, powodzie i katastrofalne sztormy oraz wichury śródlądowe. - skutki pośrednie…: Uważa się, że zmiana wilgotności, prędkości i kierunku wiatru spowodują, iż organizmy przenoszące choroby (owady, gryzonie i glony) będą miały sprzyjające warunki do migracji na obszary, na których do tej pory nigdy nie występowały (np. w Europie pn.)  Np. w Szwecji - przesunięcie na pn zasięgu występowania kleszczy.

26  W Polsce zmiany klimatu mogą być sprzyjające (np. wyższa temperatura wody w Bałtyku czy jeziorach Pojezierza Mazurskiego – bardziej przyjazna dla amatorów kąpieli, ale, uwaga na sinice; mniejsza zachorowalność i śmiertelność oraz oszczędność w wydatkach na opał zimą),  Mogą też jednak wywoływać zagrożenia: „projekcje dla Polski wskazują, że ekstremalne zjawiska pogodowe będą występowały częściej i staną się bardziej intensywne. Letnie opady mogą być gwałtowne i obfite (…). Przewiduje się dalszy wzrost poziomu Bałtyku (…)”.

27  Prof. Zbigniew Kundzewicz:  Zależność pomiędzy nasilającym się efektem cieplarnianym a powodziami jest istotna i trzeba ją badać, ale na razie niewiele o niej wiemy. Koncentrujmy się więc na tym, co wiadomo na pewno: ryzyko powodzi można łatwo zmniejszyć, ograniczając do minimum aktywność i obecność ludzi na terenach zalewowych. I nie wińmy klimatu za własne zaniedbania.  Innymi słowy: mitygujmy się i adaptujmy!!!

28


Pobierz ppt "Leszek Baran. 1. Wydarzenia ekstremalne o podłożu naturalnym i nie tylko 2. Pojęcia mitygacji i adaptacji 3. Społeczna cena przygotowania kraju na wypadek."

Podobne prezentacje


Reklamy Google