Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Rzymska praktyka administracyjna dr Karolina Wyrwińska Wykład 2.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Rzymska praktyka administracyjna dr Karolina Wyrwińska Wykład 2."— Zapis prezentacji:

1 Rzymska praktyka administracyjna dr Karolina Wyrwińska Wykład 2

2 Ustawa XII Tablic  Okoliczności powstania – rzeczywistość i hipotezy: walki plebejuszy z patrycjuszami, walki plebejuszy z patrycjuszami, poselstwo(?) Rzymian do Greków, poselstwo(?) Rzymian do Greków, decemviri legibus scribundis. decemviri legibus scribundis.  Źródło wszelkiego prawa publicznego i prywatnego (Liv. 3.34: „(…)fons omnis publici privatique iuris”).

3 D Pomponius w księdze jedynej podręcznika: „Następnie, by dłużej to nie trwało, z powszechnego przyzwolenia zostało powołanych dziesięciu mężów, którzy pozyskali ustawy w greckich państwach, by na ustawach utrwalić [własne] państwo. Te wyryte na tablicach z kości słoniowej, zostały wystawione na forum, by mogły zostać zrozumiane [poznane]. Ci sami mężowie zauważyli, że czegoś brakuje tym pierwszym ustawom i dlatego w następnym roku do tych samych tablic dwie inne dodali: i w ten sposób, przypadkowo zostały nazwane Ustawami XII Tablic”. [tłum. I. Żeber]

4 Tab. I.1: „Jeżeli powód wzywa na sąd, niech [pozwany] idzie. Jeśli pozwany nie idzie, niech będą wezwani świadkowie: wtedy powód niech go pochwyci”. Tab. IV.2: „Jeśli ojciec oddał syna na sprzedaż trzy razy, syn od ojca niech będzie wolny”. Tab. V.3: „Tak jak [ktoś] rozporządził [w testamencie] co do majątku lub opieki nad swymi rzeczami, niech będzie prawem. Tab. VIII.2: „Jeśli odciął [komuś] część ciała i nie zawrze z nim ugody niech będzie odwet”. [tłum. M i J. Zabłoccy]

5 Rozwój rzymskiej jurysprudencji – jurysprudencja pontyfików (pontifices)  rozwijała się w okresie królestwa i w pierwszych wiekach republiki;  oznaczała działalność kolegium kapłańskiego, złożonego ze znawców prawa sakralnego polegająca na: badaniu spełnienia wymogów wynikających z prawa sakralnego przy dokonywaniu aktów prawnych na zgromadzeniach ludowych; badaniu spełnienia wymogów wynikających z prawa sakralnego przy dokonywaniu aktów prawnych na zgromadzeniach ludowych; udzielaniu konsultacji w zakresie formuł słownych aktów prawnych oraz kalendarza sądowego; udzielaniu konsultacji w zakresie formuł słownych aktów prawnych oraz kalendarza sądowego; interpretowaniu norm prawa zwyczajowego oraz ustaw (w tym Ustawy XII Tablic). interpretowaniu norm prawa zwyczajowego oraz ustaw (w tym Ustawy XII Tablic).

6 Rozwój rzymskiej jurysprudencji – jurysprudencja kautelarna (z łac. cautela)  rozwinęła się we wczesnej republice;  oznaczała działalność jurystów świeckich, polegającą na: układaniu formularzy procesowych i aktów prawnych (cavere); układaniu formularzy procesowych i aktów prawnych (cavere); udzielaniu stronom pomocy prawnej w procesie (agere); udzielaniu stronom pomocy prawnej w procesie (agere); publicznym udzielaniu porad prawnych (respondere), począwszy od pierwszej połowy III w. p.n.e. (Tiberius Coruncanius). publicznym udzielaniu porad prawnych (respondere), począwszy od pierwszej połowy III w. p.n.e. (Tiberius Coruncanius).

7 Rozwój rzymskiej jurysprudencji – jurysprudencja przedklasyczna (veteres)  rozwinęła się w późnej republice;  oznaczała działalność jurystów świeckich, wywodzących się głównie z warstwy nobilitas, polegająca na: układaniu formularzy procesowych i aktów prawnych (cavere) oraz udzielaniu pomocy prawnej stronom w procesie (agere); układaniu formularzy procesowych i aktów prawnych (cavere) oraz udzielaniu pomocy prawnej stronom w procesie (agere); udzielaniu porad prawnych (respondere); udzielaniu porad prawnych (respondere); nauczaniu prawa (docere, instituere); nauczaniu prawa (docere, instituere); udziale w consilia magistratur i sędziów. udziale w consilia magistratur i sędziów.

8 Rozwój rzymskiej jurysprudencji – jurysprudencja klasyczna  Rozwinęła się w pryncypacie;  Działalność jurystów świeckich wywodzących się z warstwy senatorskiej i stanu ekwitów, polegająca na: udzielaniu porad prawnych (respondere); udzielaniu porad prawnych (respondere); nauczaniu prawa (docere); nauczaniu prawa (docere); udziale w consilia magistratur, a od I w. n.e. w consilium principis; udziale w consilia magistratur, a od I w. n.e. w consilium principis; działalności w kancelariach cesarskich (tworzenie reskryptów); działalności w kancelariach cesarskich (tworzenie reskryptów); działalności w administracji państwowej (od II w. n.e.). działalności w administracji państwowej (od II w. n.e.).

9 Zanik twórczej jurysprudencji – okres poklasyczny  w okresie dominatu jurysprudencja rzymska traci swój naukowy charakter, staje się zbiurokratyzowana i anonimowa;  w tym czasie powstawały, uproszczone opracowania dzieł jurystów okresu klasycznego,  nauczanie prawa przybrało zorganizowany charakter (wschodniorzymskie szkoły prawa w Berycie i Konstantynopolu), nakierowane było na prawidłowe rozumienie tekstów prawnych jurystów okresu klasycznego.

10 Kompilacje prawa od Dioklecjana do Teodozjusza.  zjawisko biurokratyzacji jurysprudencji,  prywatne inicjatywy zebrania i uporządkowania konstytucji cesarskich,  łaciński rzeczownik codex – od połowy II w. n.e. nabrał technicznego znaczenia, określał uporządkowany zbiór konstytucji cesarskich,  najważniejszymi kompilacjami tamtego okresu były: Codex Gregorianus, Codex Hermogenianus oraz Codex Theodosianus.

11 Codex Gregorianus  prywatny, sporządzony przez wysokiego urzędnika administracji państwowej – Gregoriusa, zbiór rozporządzeń cesarskich, który powstał za panowania Dioklecjana, prawdopodobnie w 291 lub 292 r. n.e.;  zawierał reskrypty cesarskie z okresu panowania od Hadriana do Dioklecjana (wydanych do roku 291);  został podzielony na księgi, tytuły i zestawione chronologicznie konstytucje;  do naszych czasów zachował się jedynie we fragmentach.

12 Codex Hermogenianus  prywatny, sporządzony przez wysokiego urzędnika administracji państwowej – Hermogeniana, zbiór rozporządzeń Dioklecjana z lat ; opublikowany w 295 r. n.e.;  stanowił dodatek do Codex Gregorianus, obejmował tylko jedną księgę, podzieloną na tytuły i konstytucje;  mimo, że pozbawiony sankcji cesarskiej Codex Hermogenianus wraz z Codex Gregorianus wyparł z użycia wcześniejsze, niekompletne zbiory konstytucji cesarskich;  do naszych czasów zachował się jedynie we fragmentach.

13 Codex Theodosianus  urzędowy (oficjalny) zbiór rozporządzeń cesarskich, opublikowany w 438 r. n.e. przez wschodniorzymskiego cesarza Teodozjusza II, rok później przyjęty w zachodniej części cesarstwa przez Walentyniana III;  obejmował w większości materię prawa publicznego (administracyjnego i konstytucyjnego) oraz w niewielkim stopniu problematykę prawa prywatnego, w tym procesowego;  został podzielony na 16 ksiąg, obejmujących ujęte chronologicznie, poszczególne konstytucje cesarskie (w liczbie ok. 2,5 tys.) zebrane w tytuły.

14 Codex Theodosianus. Novellae Postheodosianae.  do naszych czasów zachowały się (niekompletne) rękopisy kodeksu teodozjańskiego;  Novellae Posttheodosianae były to, opracowane w zachodniej części cesarstwa, ogłoszone po opublikowaniu kodeksu teodozjańskiego 83 konstytucje cesarskie z lat , uzupełniające treść Codex Theodosianus.

15 Kompliacja justyniańska. ( r. n.e.)  działalność reformatorska Justyniana ( n.e.) była ukierunkowana na odbudowanie świetności państwa rzymskiego przez: odzyskanie utraconych ziem; odzyskanie utraconych ziem; zjednoczenie religijne; zjednoczenie religijne; przywrócenie wysokiego poziomu prawu rzymskiemu i jego uporządkowanie. przywrócenie wysokiego poziomu prawu rzymskiemu i jego uporządkowanie.

16 Założenia komplilacji.  pierwotnie: sporządzenie nowego zbioru rozporządzeń cesarskich;  następnie (po opublikowaniu w 529 r. Codex Iustinianus zwanego później Codex vetus) Justynian postanowił zlecić dokonanie całościowego, systematycznego opracowania prawa jurystów, które miało zapewnić powrót do wysokiego poziomu prawa, reprezentowanego przez jurysprudencję okresu klasycznego.

17 Codex vetus  528 r. n.e. konstytucją Haec powołano dziesięcioosobową komisję (złożoną głównie z urzędników) pod przewodnictwem Ioannesa z Kapadocji, której powierzono sporządzenie urzędowego zbioru rozporządzeń cesarskich;  zadanie komisji polegało na wybraniu przydatnych rozporządzeń cesarskich z: Codex Gregorianus, Codex Hermogenianus, Codex Theodosianus oraz spośród później wydanych konstytucji cesarskich, następnie na ich uporządkowaniu przez usunięcie sprzeczności i powtórzeń.

18 Codex vetus   został opublikowany przez konstytucję Summa w roku 529, jako Codex Iustinianus;   opublikowanie kodeksu oznaczało utratę mocy obowiązującej przez dotychczasowe codices i nowele.   złożony był z 12 ksiąg, jego systematyka opierała się na systematyce edyktu pretorskiego, tekst kodeksu nie przetrwał do naszych czasów;   późniejsza nazwa Codex vetus została przyjęta dla tego aktu, ponieważ utracił swoją moc obowiązującą na skutek wydania w 534 r. Codex repetitae praelectionis.

19 Digesta seu Pandectae  530 r. n.e.: w oparciu o postanowienia konstytucji Deo auctore – Trybonian – jeden z najbliższych współpracowników Justyniana (magister officiorum, następnie quaestor sacri palatii) otrzymał polecenie utworzenia komisji, której celem było dokonanie kompilacji prawa zawartego w tekstach jurystów (głównie, lecz nie wyłącznie) okresu klasycznego.  komisja powołana do stworzenia Digestów składała się głównie z prawników: profesorów prawa (Dorotheus i Anatolius z Berytu oraz Theophilus i Cratinus z Konstantynopola) oraz adwokatów.

20 Quinquaginta decisiones (531 r. n.e.)  zadaniem komisji kompilatorów, której przewodniczył Trybonian było usunięcie sprzeczności oraz przestarzałych regulacji;  w celu realizacji tego zadania członkowie komisji dysponowali możliwością swobodnego wyboru dokonywania wyciągów z pism jurystów oraz prawem do dokonywania zmian w tekstach (interpolacje albo emblemata Triboniani);  pracę kompilatorom ułatwiło rozstrzygnięcie szeregu spornych kwestii w opublikowanym w 531 r. n.e. urzędowym zbiorze Quinquaginta decisiones.

21 Digesta seu Pandectae  komisja, która opracowywała ogromny materiał piśmienniczy, obliczany na około 2 tysiące ksiąg (3 miliony wierszy tekstu) zakończyła prace w ciągu trzech lat, mimo że początkowy plan zakładał, że opracowanie Digestów zabierze jej dziesięć lat;  metodę prac kompilatorów wyjaśnia tzw. teoria mas, zaproponowane przez F. Bluhmego.

22  najobszerniejsza część komplilacji justyniańskiej obejmująca uporządkowany zbiór fragmentów pism jurystów, ogłoszona w 533 roku konstytucją Tanta;  nazwą nawiązywały do klasycznego gatunku dzieł jurystów, systematyka oparta była na układzie edyktu pretorskiego;  dzieliły się na 50 ksiąg, podzielonych na tytuły, zawierające fragmenta, które z kolei od średniowiecza dzielono na paragrafy; wyjątek od takiej systematyzacji tekstu stanowiły księgi traktujące o zapisach; każdy fragment poprzedzała inskrypcja informująca o nazwisku jurysty, tytule dzieła i księdze z której tekst zaczerpnięto;  zawierały przede wszystkim regulacje z zakresu prawa prywatnego i procesu cywilnego, natomiast dwie księgi, zwane libri terribles zostały poświęcone prawu karnemu;  komisja wykorzystała dwieście dzieł, pochodzących od blisko czterdziestu jurystów.

23 Digesta seu Pandectae Do naszych czasów przetrwały liczne rękopisy Digestów, najstarszy z nich, pochodzący z VI w. n.e., został odnaleziony w Pizie ok r., zwany jest littera Pisana albo częściej littera Florentina, ponieważ od 1406 r. jest przechowywany we Florencji. Od tego rękopisu pochodzą pośrednio inne np. Vulgata, Littera Bononiensis, którymi od XI w. posługiwali się glosatorowie.

24 Institutiones   w 533 r., na krótko przed wprowadzeniem Digestów konstytucją Imperatoriam wprowadzono w życie urzędowy, elementarny podręcznik do nauki prawa, mający moc ustawy;   Instytucje zostały opracowane przez Tryboniana, Teophilusa z Konstantynopola oraz Dorotheusa z Berytu;   nazwa i układ dzieła (4 księgi) nawiązywały do Instytucji autorstwa Gaiusa - prawnika okresu klasycznego;   teksty ujęte w Instytucjach są pozbawione inskrypcji z informacjami o pochodzeniu tekstów.

25 Codex repetitae praelectionis  powstał, ponieważ regulacje zamieszczone w Codex (vetus) nie zgadzały się ze stanem prawnym ujętym w Digestach i Instytucjach;  opracowany przez pięcioosobową komisję (Trybonian, Dorotheus oraz trzech adwokatów), opublikowany konstytucją Cordi w 534 r.;  komisja została upoważniona do łączenia i dzielenia poszczególnych konstytucji cesarskich, do modyfikowania ich treści oraz do usuwania i dodawania tekstów tak, by dostosować treść tego aktu do regulacji ujętych w Digestach, Instytucjach oraz do rozstrzygnięć zawartych w Quinquaginta decisiones.

26 Codex repetitae praelectionis  składał się z 12 ksiąg, podzielonych na tytuły i zestawione w porządku chronologicznym konstytucje cesarskie;  każdą konstytucję poprzedza inscriptio, zawierająca imię cesarza oraz oznaczenie adresata, zaś kończy ją subscriptio, wskazująca czas i miejsce wydania rozporządzenia (jeśli były znane);  systematyka Codex repetitae praelectionis została oparta na Codex Gregorianus, Codex Hermogenianus i Codex Theodosianus;  zawartość kodeksu uwzględnia konstytucji cesarskich z okresu od panowania Hadriana do Justyniana (do roku 534);  do naszych czasów nie zachował się żaden kompletny rękopis Kodeksu, najstarszy datowany jest na koniec VI lub początek VII w.

27 Novellae   rozporządzenia wydawane przez Justyniana po ukazaniu się ostatniej części kompilacji, wprowadzające zmiany do regulacji w niej zawartych;   publikowane były głównie w języku greckim, ze względu na znikomą znajomość łaciny w Bizancjum;   dotyczyły głównie materii z zakresu prawa publicznego: administracyjnego i kościelnego, natomiast z zakresu prawa prywatnego odnosiły się do prawa spadkowego i rodzinnego;   nie sporządzono urzędowego zbioru nowel, znane są zbiory prywatne: Epitome Iuliani (zawierające 124 nowele z lat ); Authenticum (134 nowele z lat ) oraz Edicta Iustiniani (zawierające 13 nowel).


Pobierz ppt "Rzymska praktyka administracyjna dr Karolina Wyrwińska Wykład 2."

Podobne prezentacje


Reklamy Google