Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Anomia – podstawowe znaczenia (za m.in.: Krystyna Szafraniec, Anomia, w: Encyklopedia socjologii, t. 1; Andrzej Siemaszko, Granice tolerancji. O teoriach.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Anomia – podstawowe znaczenia (za m.in.: Krystyna Szafraniec, Anomia, w: Encyklopedia socjologii, t. 1; Andrzej Siemaszko, Granice tolerancji. O teoriach."— Zapis prezentacji:

1 Anomia – podstawowe znaczenia (za m.in.: Krystyna Szafraniec, Anomia, w: Encyklopedia socjologii, t. 1; Andrzej Siemaszko, Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych; Janina Błachut, Andrzej Gaberle, Krzysztof Krajewski, Kryminologia) Bezpieczeństwo społeczności lokalnych Wykład 2

2 Co oznacza termin „anomia”   W sensie etymologicznym anomia oznacza: 1. Brak prawa, nierząd 2. Postępowanie niezgodne z prawem (życie nierządne, pozbawione dobrych reguł)

3 Warianty rozumienia anomii: koncepcja Durkheima  Emile Durkheim uchodzi za przedstawiciela kierunku tzw. kontroli społecznej.  W kierunku tym zakłada się, że: 1. Człowiek jest z natury istotą niemoralną 2. Zachowania naganne są dlań czymś „zwyczajnym”, nie potrzebuje specjalnych motywacji, by tak postępować 3. Interesujące jest [zatem] nie to, dlaczego ludzie zachowują się niemoralnie, lecz dlaczego większość osób postępuje zgodnie z przyjętymi regułami społecznymi 4. W każdym społeczeństwie występuje jeden zunifikowany system aksjonormatywny (wartości i norm); gdyby tego założenia nie było, pierwsze nie miałoby sensu

4 Koncepcja Durkheima  Człowiek w ujęciu francuskiego myśliciela ma naturę rozdwojoną; - z jednej strony jest „zwierzęciem” (bytem biologicznym, jednostkowym, egoistycznym, pozbawionym wewnętrznych mechanizmów samokontroli), - z drugiej - jest istotą społeczną (wspólnotową, żyjącą wśród innych);  Te dwa aspekty człowieka pozostają względem siebie w konflikcie; ład społeczny jest możliwy wtedy, gdy społeczeństwo jest zintegrowane, dzięki temu zaś zdolne do sprawowania skutecznej kontroli nad swymi członkami

5 Koncepcja Durkheima  Zintegrowanie społeczeństwa nie jest czymś stałym  Bywają w dziejach społeczeństw sytuacje destabilizujące ich porządek, osłabiające ich integrację i mechanizmy regulujące zachowania ludzi; w kapitalizmie dzieje się tak zarówno w okresach gwałtownej hossy, jak i bessy ekonomicznej; dla kapitalizmu właściwe są bowiem chciwość i rządza zysku, znoszące „zwyczajowe hamulce i granice moralne ludzkich aspiracji, czego rezultatem jest rozpad więzi społecznych i dezintegracja systemu społeczn.”  Nie tylko kapitalizm jest źródłem takich sytuacji, także „silne wstrząsy społeczne, które osłabiają i rozbijają dotychczasowe mechanizmy życia społecznego i instytucje kontroli” – np. wojna, rewolucja, gwałtowna industrializacja

6 Koncepcja Durkheima  Anomia to stan, w którym system normatywny traci koherencję, ulega dezintegracji, zamienia się w chaos. Drogowskazy działania – celów i środków – stają się nieostre, niejednoznaczne. „Ludzie tracą poczucie, co jest dobre, a co złe, co godne, co niegodne, do czego należy dążyć, a czego unikać, jakie metody są dozwolone, a jakie zakazane”;  Anomia to „stan [względnego] zaniku norm społecznych, względnego, gdyż tak naprawdę jest to stan „poczucia niezwiązania istniejącymi normami”, stan „dezorientacji normatywnej”

7

8

9

10

11

12

13 Krytyka koncepcji Durkheima  Założenie, że człowiek jest z natury niemoralny, ma charakter światopoglądowy, nie naukowy  Nieuwzględnienie wewnętrznych mechanizmów kontrolnych postępowania wydaje się istotnym brakiem tej koncepcji (nawet przyjęcie, że człowiek rodzi się bestią, nie podważa tego, iż w trakcie socjalizacji uczyć się poskramiać tę bestię w sobie)  Istotne w koncepcji jest zwrócenie uwagi na to, „co dzieje się ze społeczeństwami, w których społeczna kontrola ulega (…) osłabieniu”, w zamian zaś nie pojawiają się inne mechanizmy kontroli (Siemaszko)

14 Teoria Roberta K. Mertona  Merton zakwestionował pogląd, jakoby zachowania dewiacyjne były immanentne naturze ludzkiej  Zwrócił uwagę, że przyczyną takich zachowań (nie zawsze dysfunkcjonalnych dla systemów społecznych) są napięcia w i pomiędzy strukturami: społeczną i kulturową  Struktura społeczna to „zorganizowany zespół społecznych zależności, w które uwikłani są w różnych sposób członkowie społeczeństwa lub grupy”  Struktura kulturowa zaś to „zespół kierujących zachowaniem wartości normatywnych, wspólnych członkom określonego społeczeństwa czy grupy”; inaczej: to cele i usankcjonowane środki do nich prowadzące

15 Teoria Roberta K. Mertona  Struktura kulturowa wskazuje/dyktuje, do jakich celów winni dążyć członkowie społeczeństwa i w jaki sposób, z pomocą jakich narzędzi powinni te cele osiągać  Struktura społeczna determinuje możliwości udziału w realizacji określonych kulturowo celów i z wykorzystaniem usankcjonowanych kulturowo środków  Kultura wskazuje jako wartości/cele: sukces, karierę, majętność; jako środki: wykształcenie, ciężką pracę, oszczędność  Inne możliwości realizacji kulturowo określonych celów mają osoby z warstw/klas uprzywilejowanych, inne z upośledzonych

16 Teoria Roberta K. Mertona  Trzy modelowe społeczeństwa: 1. O zharmonizowanych celach i środkach: w takim społeczeństwie występuje harmonia pomiędzy celami kulturowymi a instytucjonalnymi środkami służącymi ich realizacji 2. Dysharmonijne z dominacją celów: w tym przypadku cele są ważniejsze niż środki (dobry jest każdy, byle prowadził do celu) 3. Dysharmonijne z dominacją środków: można tu mówić o autoteliczności narzędzi, tj. stają się one celami samymi w sobie (patrz kraje byłego bloku socjalistycznego)

17 Teoria Roberta K. Mertona  Anomia to „załamanie zdarzające się w strukturze kulturowej, występujące zwłaszcza wtedy, kiedy istnieje silna rozbieżność między afirmowanymi w danym społeczeństwie wartościami (celami) a postulowanymi w nim normami [mającymi praktyczne szanse realizacji] służącymi osiągnięciu tych wartości”.  „Anomia i zachowania odbiegające od normy pojawiają się (…) wszędzie tam, gdzie istnieje problem dostępności legalnych środków realizacji akceptowanych i ważnych w danej kulturze celów”  Stan anomii wytwarza presję w kierunku działań, z punktu widzenia uznawanych norm, nieakceptowanych.

18 Dewiacja jako zaprzeczenie konformizmu  Konformizm: „sytuacja, gdy ludzie postępują zgodnie z regułami, które ich dotyczą (to znaczy odnoszą się do ich pozycji społecznej, do sytuacji, w jakiej działają, i nie są wyłączone przez jakieś okoliczności szczególne)  Dewiacja: „postępowanie niezgodne z odnoszącymi się do danej jednostki i do sytuacji, w której działa, regułami społecznymi (normami i wartościami/celami)

19 Warianty dewiacji Innowacja: „akceptacja celów dyktowanych przez rozpowszechnione wartości, ale szukanie dla ich realizacji nowych sposobów, różnych od normatywnie przepisanych”. Rytualizm: „kurczowe trzymanie się pewnych tradycyjnych sposobów postępowania, a więc gorliwe przestrzeganie norm, przy zupełnym abstrahowaniu od celów, które miały być w ten sposób realizowane, czyli z ignorowaniem odpowiednich wartości”.

20 Warianty dewiacji  Rezygnacja (wycofanie): „odrzucenie przez jednostkę całej przepisanej w kulturze procedury, zarówno zawartych w niej norm, jak i wartości”.  Bunt: „odrzucenie obowiązujących procedur, z całym bagażem norm i wartości, ale zarazem zaproponowanie procedur alternatywnych: nowych sposobów życia realizujących nowe normy i nowe wartości”.

21 Konformizm i typy dewiacji (skutki anomii) według Roberta K. Mertona Typ regulacjiNorma regulująca środki Wartość regulująca cel Relacja do wzoru Konformizm ++ Innowacja -+ Rytualizm +- Rezygnacja (odrzucenie i pasywność) -- Bunt (odrzucenie i aktywność) -/+

22 Bezrobocie ogółem spadło ostatnio do 8 proc., ale wśród czarnych wynosi 16 proc. Choć czarni stanowią 13 proc. populacji w USA, to wśród więźniów - już 40 proc. Jeśli trend się utrzyma, co trzeci dzisiejszy młody czarny chłopak trafi kiedyś w swoim życiu do więzienia (dla porównania: co szósty Latynos i co szesnasty biały).

23 Warianty anomii: podkultury przestępcze wg Alberta K. Cohena  Merton skupił uwagę na reakcjach jednostek, którym społeczne upośledzenie uniemożliwiało czy też utrudniało osiąganie społecznie dyktowanych celów  Albert Cohen, rozwijający swą teorię 20 lat później, skoncentrował się na badaniu zachowań grup – zwłaszcza młodzieżowych – rekrutujących swych członków spośród zbiorowości usytuowanych na niższych szczeblach drabiny społecznej.  Cohen stwierdził, że na nasze zachowanie wpływają: - sytuacja (pozornie obiektywna) - ramy odniesienia (subiektywny pryzmat oceny sytuacji)

24 Koncepcja Cohena  Cohen zauważył, że cele (wartości) dyktuje w społeczeństwie USA tzw. warstwa (klasa) średnia, której członkowie obsadzają pozycje (począwszy od nauczycieli, przez menedżerów, policjantów, na sędziach skończywszy) wiążące się ze sprawowaniem instytucjonalnej kontroli nad innymi.  Chodzi więc o osoby, które są desygnowane do kształtowania cech, stymulowania i akceptowania zachowań zgodnych z kryteriami przyjętymi właśnie w warstwie/klasie średniej; tym samym – umożliwiają karierę tym, którzy te kryteria honorują.

25 Koncepcja Cohena  Cohen wskazał takie oto wartości/cechy klasy średniej: 1. ambicję (aspiracje), 2. osobistą odpowiedzialność, 3. szacunek dla osiągnięć, 4. szacunek dla własności 5. świecki ascetyzm, 6. racjonalność postępowania, 7. dbałość o wygląd i maniery, 8. unikanie agresji fizycznej i przemocy, 9. konstruktywną rekreację.

26 Koncepcja Cohena  Zdaniem Cohena, członkowie zbiorowości o niższym statusie społecznym nie przywiązują dostatecznej wagi do rozwijania takich cech u swych dzieci; nie są one zatem wyposażone w odpowiednie narzędzia (język, kompetencje, obyczajowość), by awansować w hierarchii społecznej.  Dominująca kultura przenika jednak ze swymi treściami do świadomości osób z warstw niższych.  Treści te wskazują wspomniany status społeczny i określają sposoby jego osiągania (niezbędne cechy, kompetencje)  Mając trudności ze spełnieniem wymogów warstwy dominującej, młodzież z nizin odrzuca je

27 Koncepcja Cohena  W ich miejsce ci, dla których droga do uzyskania statusu klasy średniej okazała się zbyt stroma, dążą do wypracowania nowych wartości i norm, czyli nowych kryteriów statusu, innymi słowy - podkultury  Podkultura wykształca się na drodze komunikacji i wymiany tzw. gestów eksploracyjnych, czyli sondujących przychylność innych, potencjalnych członków grupy subkulturowej, czyli jednostek mających podobne problemy ze społecznym przystosowaniem  Status to bowiem kwestia „uznania w oczach otoczenia”  Jako rezultat tego typu gestów i działań podkultura może być i bywa wynikiem dość przypadkowym

28 Koncepcja Cohena  Cele/wartości konkurencyjne konstytuują subkulturę (podkulturę) ocenianą przez dominujące warstwy społeczeństwa jako naganna, przestępcza.  Faktycznie – może to być subkultura o charakterze negatywistycznym wobec kultury dominującej  Negatywizm tej subkultury cechują: - nieutylitarność (autoteliczność, a nie instrumentalność, chyba że za taką uznać „złośliwość” wobec innych) - wielostronność – szeroki zakres działań „złośliwych” - hedonizm – ale doraźny, pod wpływem impulsu - autonomia grupy, nie zaś jednostki grupie podległej


Pobierz ppt "Anomia – podstawowe znaczenia (za m.in.: Krystyna Szafraniec, Anomia, w: Encyklopedia socjologii, t. 1; Andrzej Siemaszko, Granice tolerancji. O teoriach."

Podobne prezentacje


Reklamy Google