Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Witam Państwa na wykładzie z podstaw ekonomii, :)… 1.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Witam Państwa na wykładzie z podstaw ekonomii, :)… 1."— Zapis prezentacji:

1

2 Witam Państwa na wykładzie z podstaw ekonomii, :)… 1

3 2 Jak kłamać za pomocą statystyki? ZADANIE Z rysunku (a) wynika, że zmiany realnego kursu dolara na wolnym rynku w Polsce w 1991 r. były niewielkie. Wymowa rysunku (b) jest odwrotna. A zatem, jeden z wykresów zawiera fałszywe informacje! A B 0

4 3 ZADANIE Tablica zawiera informacje o stawkach tygodniowych płac realnych w Hipo- tecji (1988=100). Płace w Hipotecji Źródło: Hypothetia Research Bulletin 1999, nr 3, s. 31 a) Użyj danych z tablicy w celu wykazania, że na przełomie lat osiemdziesią- tych i dziewięćdziesiątych w Hipotecji płace spadały Wskaźnik tygodniowych płac realnych 100,095,898,2100,6

5 4 Tablica zawiera informacje o stawkach tygodniowych płac realnych w Hipo- tecji (1988=100). Płace w Hipotecji Źródło: Hypothetia Research Bulletin 1999, nr 3, s. 31 a) Użyj danych z tablicy w celu wykazania, że na przełomie lat osiemdziesią- tych i dziewięćdziesiątych w Hipotecji płace spadały. b) A teraz uzasadnij opinię, że płace rosły Wskaźnik tygodniowych płac realnych 100,095,898,2100,6

6 5 Tablica zawiera informacje o stawkach tygodniowych płac realnych w Hipo- tecji (1988=100). Płace w Hipotecji Źródło: Hypothetia Research Bulletin 1999, nr 3, s. 31 a) Użyj danych z tablicy w celu wykazania, że na przełomie lat osiemdziesią- tych i dziewięćdziesiątych w Hipotecji płace spadały. b) A teraz uzasadnij opinię, że płace rosły Wskaźnik tygodniowych płac realnych 100,095,898,2100,6

7 6 ZADANIE W związku z kampanią wyborczą w budującej kapitalizm postsoc- jalistycznej Hipotecji politycy opublikowali w prasie wiele opinii. Wskaźnik produkcji przemysłowej w lutym w porównaniu ze styczniem br. wyniósł 97,0, a w porównaniu z analogicznym okre- sem roku ubiegłego osiągnął wysokość 93,7. Oznacza to niespoty- kany kryzys i załamanie gospodarki, twierdzili przedstawiciele opozycji, interpretując najnowszy komunikat Urzędu Statystycz- nego. Skądinąd wiadomo, że ze względu na problemy techniczne hipotecjańskie statystyki nie rejestrują produkcji firm zatrudnia- jących mniej niż 5 osób i że liczba dni roboczych w lutym była o 2 mniejsza niż przed rokiem. Czy rozumowanie krytyków rządu przekonało Cię?

8 7 WARTOŚĆ NOMINALNA A WARTOŚĆ REALNA

9 8 ZADANIE Zgodnie z umową podpisaną 1 maja Twoja pensja (2662 zł) bę- dzie co 3 miesiące indeksowana, tzn. podwyższana tak, aby – mi- mo inflacji - jej siła nabywcza pozostała stała. Jest 1 sierpnia; os- tatnia indeksacja była 1 maja; wskaźniki inflacji w maju, czerw- cu i lipcu wyniosły po 110. a) Podaj realną wartość Twojej wynoszącej 2662 zł pensji w zło- tych z 1 maja.

10 9 Zgodnie z umową podpisaną 1 maja Twoja pensja (2662 zł) bę- dzie co 3 miesiące indeksowana, tzn. podwyższana tak, aby – mi- mo inflacji - jej siła nabywcza pozostała stała. Jest 1 sierpnia; os- tatnia indeksacja była 1 maja; wskaźniki inflacji w maju, czerw- cu i lipcu wyniosły po 110. a) Podaj realną wartość Twojej wynoszącej 2662 zł pensji w zło- tych z 1 maja. 1 zł (1+10%) (1+10%) (1+10%) zł = 1,331 zł.

11 10 Zgodnie z umową podpisaną 1 maja Twoja pensja (2662 zł) bę- dzie co 3 miesiące indeksowana, tzn. podwyższana tak, aby – mi- mo inflacji - jej siła nabywcza pozostała stała. Jest 1 sierpnia; os- tatnia indeksacja była 1 maja; wskaźniki inflacji w maju, czerw- cu i lipcu wyniosły po 110. a) Podaj realną wartość Twojej wynoszącej 2662 zł pensji w zło- tych z 1 maja. 1 zł (1+10%) (1+10%) (1+10%) zł = 1,331 zł. 1 zł/ 1,331 zł

12 11 Zgodnie z umową podpisaną 1 maja Twoja pensja (2662 zł) bę- dzie co 3 miesiące indeksowana, tzn. podwyższana tak, aby – mi- mo inflacji - jej siła nabywcza pozostała stała. Jest 1 sierpnia; os- tatnia indeksacja była 1 maja; wskaźniki inflacji w maju, czerw- cu i lipcu wyniosły po 110. a) Podaj realną wartość Twojej wynoszącej 2662 zł pensji w zło- tych z 1 maja zł/[(1+10%) (1+10%) (1+10%)] = 2662 zł/1,331= 2000 zł. b) Podaj nominalną wartość kwoty pieniądza z 1 sierpnia, której wartość realna w złotych z 1 maja wynosi 2662 zł.

13 12 Zgodnie z umową podpisaną 1 maja Twoja pensja (2662 zł) bę- dzie co 3 miesiące indeksowana, tzn. podwyższana tak, aby – mi- mo inflacji - jej siła nabywcza pozostała stała. Jest 1 sierpnia; os- tatnia indeksacja była 1 maja; wskaźniki inflacji w maju, czerw- cu i lipcu wyniosły po 110. a) Podaj realną wartość Twojej wynoszącej 2662 zł pensji w zło- tych z 1 maja zł/[(1+10%) (1+10%) (1+10%)] = 2662 zł/1,331= 2000 zł. b) Podaj nominalną wartość kwoty pieniądza z 1 sierpnia, której wartość realna w złotych z 1 maja wynosi 2662 zł. Realna wartość szukanej kwoty x powinna wynosić A zatem x powinien spełniać równanie: x/[(1+10%) (1+10%) (1+10%)] = x/1,331 = Otóż x = 3543,122 zł. c) Ile złotych podwyżki powinieneś dostać 1 sierpnia?

14 13 Zgodnie z umową podpisaną 1 maja Twoja pensja (2662 zł) bę- dzie co 3 miesiące indeksowana, tzn. podwyższana tak, aby – mi- mo inflacji - jej siła nabywcza pozostała stała. Jest 1 sierpnia; os- tatnia indeksacja była 1 maja; wskaźniki inflacji w maju, czerw- cu i lipcu wyniosły po 110. a) Podaj realną wartość Twojej wynoszącej 2662 zł pensji w zło- tych z 1 maja zł/[(1+10%) (1+10%) (1+10%)] = 2662 zł/1,331= 2000 zł. b) Podaj nominalną wartość kwoty pieniądza z 1 sierpnia, której wartość realna w złotych z 1 maja wynosi 2662 zł. Realna wartość szukanej kwoty x powinna wynosić A zatem x powinien spełniać równanie: x/[(1+10%) (1+10%) (1+10%)] = x/1,331 = Otóż x = 3543,122 zł. a) Ile złotych podwyżki powinieneś dostać 1 sierpnia? Nie daj się oszukać! Należy Ci się (3543,122zł–2662zł) = 881,122 zł podwyżki!

15 14 ZADANIE Od dwóch lat sprzedajesz mieszkanie, oglądających jest wielu, ale jakoś nic z tego nie wynika. Jedno jest jasne – nie obniżysz ce- ny zł to nie jest za dużo za 46 m2 w cegle i z widną kuch- nią na Górnym Mokotowie! W końcu nic nie tracisz, czekając, a im kiedyś puszczą nerwy. Wszystko drożeje! W radiu mówili, ze inflacja w ubiegłym i w tym roku wynosiła po 10%. a) Ile wynosi cena Twojego mieszkania wyrażona w złotych sprzed dwóch lat?

16 15 Od dwóch lat sprzedajesz mieszkanie, oglądających jest wielu, ale jakoś nic z tego nie wynika. Jedno jest jasne – nie obniżysz ce- ny zł to nie jest za dużo za 46 m2 w cegle i z widną kuch- nią na Górnym Mokotowie! W końcu nic nie tracisz, czekając, a im kiedyś puszczą nerwy. Wszystko drożeje! W radiu mówili, ze inflacja w ubiegłym i w tym roku wynosiła po 10%. a) Ile wynosi cena Twojego mieszkania wyrażona w złotych sprzed dwóch lat? zł/[(1+10%)(1+10%)] ,14 zł. b) Czy zatem rzeczywiście nic nie tracisz, czekając?

17 16 Od dwóch lat sprzedajesz mieszkanie, oglądających jest wielu, ale jakoś nic z tego nie wynika. Jedno jest jasne – nie obniżysz ce- ny zł to nie jest za dużo za 46 m2 w cegle i z widną kuch- nią na Górnym Mokotowie! W końcu nic nie tracisz, czekając, a im kiedyś puszczą nerwy. Wszystko drożeje! W radiu mówili, ze inflacja w ubiegłym i w tym roku wynosiła po 10%. a) Ile wynosi cena Twojego mieszkania wyrażona w złotych sprzed dwóch lat? zł/[(1+10%)(1+10%)] ,14 zł. b) Czy zatem rzeczywiście nic nie tracisz, czekając? Jak się okazuje, inflacja sprawiła, że - nie sprzedając mieszkania przed dwoma laty - straciłeś zł (o sile nabywczej sprzed 2 lat)!

18 17

19 18 Od dwóch lat sprzedajesz mieszkanie, oglądających jest wielu, ale jakoś nic z tego nie wynika. Jedno jest jasne – nie obniżysz ce- ny zł to nie jest za dużo za 46 m2 w cegle i z widną kuch- nią na Górnym Mokotowie! W końcu nic nie tracisz, czekając, a im kiedyś puszczą nerwy. Wszystko drożeje! W radiu mówili, ze inflacja w ubiegłym i w tym roku wynosiła po 10%. a) Ile wynosi cena Twojego mieszkania wyrażona w złotych sprzed dwóch lat? zł/[(1+10%)(1+10%)] ,14 zł. b) Czy zatem rzeczywiście nic nie tracisz, czekając? Jak się okazuje, inflacja sprawiła, że - nie sprzedając mieszkania przed dwoma laty - straciłeś zł (o sile nabywczej sprzed 2 lat)! c) O ile procent musiałbyś podnieść cenę swojego M4, aby unik- nąć TYCH strat?

20 19 Od dwóch lat sprzedajesz mieszkanie, oglądających jest wielu, ale jakoś nic z tego nie wynika. Jedno jest jasne – nie obniżysz ce- ny zł to nie jest za dużo za 46 m2 w cegle i z widną kuch- nią na Górnym Mokotowie! W końcu nic nie tracisz, czekając, a im kiedyś puszczą nerwy. Wszystko drożeje! W radiu mówili, ze inflacja w ubiegłym i w tym roku wynosiła po 10%. a) Ile wynosi cena Twojego mieszkania wyrażona w złotych sprzed dwóch lat? zł/[(1+10%)(1+10%)] ,14 zł. b) Czy zatem rzeczywiście nic nie tracisz, czekając? Jak się okazuje, inflacja sprawiła, że - nie sprzedając mieszkania przed dwoma laty - straciłeś zł (o sile nabywczej sprzed 2 lat)! c) O ile procent musiałbyś podnieść cenę swojego M4, aby unik- nąć TYCH strat? W ciągu dwóch lat ceny wzrosły o (1+10%)(1+10%) procent, czyli o 21%. A zatem, uniknąłbyś strat, o których mowa w pod- punkcie (b), jeśli podniósłbyś cenę swojego mieszkania także o 21%, czyli do poziomu zł(1+10%)(1+10%) = zł,.

21 20 ZADANIE Ceny spadły przeciętnie o. Jak i o ile zmieniła się war- tość realna stałego dochodu Hipotecjusza, który jest prze- ciętnym konsumentem??

22 21 Ceny spadły przeciętnie o. Jak i o ile zmieniła się war- tość realna stałego dochodu Hipotecjusza, który jest prze- ciętnym konsumentem?? 1:1 = 1.

23 22 Ceny spadły przeciętnie o. Jak i o ile zmieniła się war- tość realna stałego dochodu Hipotecjusza, który jest prze- ciętnym konsumentem?? 1:1 = 1. 1:2/3 = 3/2 = 1,5! !!

24 WARTOŚĆ A CZAS 23

25 24 Kiedy ten, kto pożycza innym, dostaje za to wynagrodzenie, siła nabywcza (wartość) pożyczonej komuś sumy zmienia się w miarę upływu czasu, niczym pod wpływem inflacji.

26 25 Stosowane w takiej sytuacji metody znajdowania PRZYSZŁEJ WARTOŚCI KWOT PIENIĄDZA, KTÓRE MAMY DZIŚ (ang. future value), a także DZISIEJSZEJ WARTOŚCI KWOT PIENIĄ- DZA, KTÓRE BĘDZIEMY MIELI W PRZYSZŁOŚCI (ang. Pre- sent value), są ważnym narzędziem ekonomisty. Dzięki tym metodom potrafimy np.: 1.ocenić opłacalność zakupu maszyny lub obligacji; 2.prywatne firmy stosują je m. in. po to, aby wybrać najlepszy projekt budowy nowej fabryki;

27 26 Co to jest STOPA PROCENTOWA? Na okres (rok) pożyczasz komuś złotowkę. Po upływie okresu (ro- ku) dostajesz z powrotem 1,1 zł. 1 zł 1,1 zł Pomyśl o stosunku wynagrodzenia za pożyczenie komuś złotowki do wysokości pożyczonej kwoty. 0,1 zł/1 zł = 0,1 = 10%. STOPA PROCENTOWA JEST TO STOSUNEK WYNA- GRODZENIA ZA UDZIELENIE POŻYCZKI DO WY- SOKOŚCI TEJ POŻYCZKI.

28 27 Co to jest STOPA PROCENTOWA? Na okres (rok) pożyczasz komuś złotowkę. Po upływie okresu (ro- ku) dostajesz z powrotem 1,1 zł. 1 zł 1,1 zł Pomyśl o stosunku wynagrodzenia za pożyczenie komuś złotowki do wysokości pożyczonej kwoty. 0,1 zł/1 zł = 0,1 = 10%. STOPA PROCENTOWA JEST TO STOSUNEK WYNA- GRODZENIA ZA UDZIELENIE POŻYCZKI DO WY- SOKOŚCI TEJ POŻYCZKI. ZAUWAŻ: WYNAGRODZENIE WYPŁACANE JEST PO UPŁYWIE OKRESU, KTÓREGO DOTYCZY POŻYCZKA!

29 28 Nie zawsze obliczenie stopy procentowej jest trywialnie łatwe... Pożyczono 5 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MOMENCIE ZWROTU POŻYCZKI. a) Jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnił pożyczkobiorcy?

30 29 Nie zawsze obliczenie stopy procentowej jest trywialnie łatwe... Pożyczono 5 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MOMENCIE ZWROTU POŻYCZKI. a) Jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnił pożyczkobiorcy? 5 gb. b) Pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewen- tualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile ta suma przewyższa kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok?

31 30 Nie zawsze obliczenie stopy procentowej jest trywialnie łatwe... Pożyczono 5 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MOMENCIE ZWROTU POŻYCZKI. a) Jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnił pożyczkobiorcy? 5 gb. b) Pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewen- tualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile ta suma przewyższa kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. c) Oblicz roczną stopę procentową.

32 31 Nie zawsze obliczenie stopy procentowej jest trywialnie łatwe... Pożyczono 5 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MOMENCIE ZWROTU POŻYCZKI. a) Jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnił pożyczkobiorcy? 5 gb. b) Pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewen- tualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile ta suma przewyższa kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. c) Oblicz roczną stopę procentową. 1 gb/5 gb = 20%. d) Tym razem wynagrodzenie jest wypłacane W MOMENCIE OTRZYMANIA POŻYCZKI; jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnia pożyczkobiorcy?

33 32 Nie zawsze obliczenie stopy procentowej jest trywialnie łatwe... Pożyczono 5 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MOMENCIE ZWROTU POŻYCZKI. a) Jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnił pożyczkobiorcy? 5 gb. b) Pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewen- tualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile ta suma przewyższa kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. c) Oblicz roczną stopę procentową. 1 gb/5 gb = 20%. d) Tym razem wynagrodzenie jest wypłacane W MOMENCIE OTRZYMANIA POŻYCZKI; jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnia pożyczkobiorcy? 4 gb. e) Znowu pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewentualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile przewyższa ona kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok?

34 33 Nie zawsze obliczenie stopy procentowej jest trywialnie łatwe... Pożyczono 5 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MOMENCIE ZWROTU POŻYCZKI. a) Jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnił pożyczkobiorcy? 5 gb. b) Pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewen- tualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile ta suma przewyższa kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. c) Oblicz roczną stopę procentową. 1 gb/5 gb = 20%. d) Tym razem wynagrodzenie jest wypłacane W MOMENCIE OTRZYMANIA POŻYCZKI; jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnia pożyczkobiorcy? 4 gb. e) Znowu pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewentualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile przewyższa ona kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. f) Opisz pożyczkę, której koszt dla pożyczkobiorcy jest taki sam, jak pożyczki z pytania (d). Od pożyczki z pytania (d) niech różni się ona tym, że wynagrodzenie za jej udzielenie jest wypłacane w momencie zwrotu pożyczki.

35 34 Nie zawsze obliczenie stopy procentowej jest trywialnie łatwe... Pożyczono 5 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MOMENCIE ZWROTU POŻYCZKI. a) Jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnił pożyczkobiorcy? 5 gb. b) Pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewen- tualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile ta suma przewyższa kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. c) Oblicz roczną stopę procentową. 1 gb/5 gb = 20%. d) Tym razem wynagrodzenie jest wypłacane W MOMENCIE OTRZYMANIA POŻYCZKI; jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnia pożyczkobiorcy? 4 gb. e) Znowu pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewentualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile przewyższa ona kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. f) Opisz pożyczkę, której koszt dla pożyczkobiorcy jest taki sam, jak pożyczki z pytania (d). Od pożyczki z pytania (d) niech różni się ona tym, że wynagrodzenie za jej udzielenie jest wypłacane w momencie zwrotu pożyczki. Pożyczono 4 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MO- MENCIE ZWROTU POŻYCZKI. g) Dla pożyczki z pytania (d) oblicz roczną stopę procentową.

36 35 Nie zawsze obliczenie stopy procentowej jest trywialnie łatwe... Pożyczono 5 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MOMENCIE ZWROTU POŻYCZKI. a) Jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnił pożyczkobiorcy? 5 gb. b) Pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewen- tualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile ta suma przewyższa kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. c) Oblicz roczną stopę procentową. 1 gb/5 gb = 20%. d) Tym razem wynagrodzenie jest wypłacane W MOMENCIE OTRZYMANIA POŻYCZKI; jaką kwotę pożyczkodawca na rok udostępnia pożyczkobiorcy? 4 gb. e) Znowu pomyśl o sumie zwracanej przez pożyczkobiorcę (wraz z ewentualnymi odsetkami) po okresie, którego dotyczy pożyczka; o ile przewyższa ona kwotę udostępnioną pożyczkobiorcy na rok? O 1 gb. f) Opisz pożyczkę, której koszt dla pożyczkobiorcy jest taki sam, jak pożyczki z pytania (d). Od pożyczki z pytania (d) niech różni się ona tym, że wynagrodzenie za jej udzielenie jest wypłacane w momencie zwrotu pożyczki. Pożyczono 4 gb na rok za wynagrodzenie 1 gb wypłacane W MO- MENCIE ZWROTU POŻYCZKI. g) Dla pożyczki z pytania (d) oblicz roczną stopę procentową. 1 gb/4 gb=25%.

37 36 NOMINALNA A REALNA STOPA PROCENTOWA Na okres (np. rok) pożyczasz komuś złotowkę. Po upływie tego okresu (roku) dostajesz z powrotem 1,1 zł. 1 zł 1,1 zł, więc 0,1 zł/1 zł = 0,1 = 10%. Ta stopa procentowa zasłuje na miano NOMINALNEJ (i n ), ponie- waż obliczając ją nie uwzględniliśmy zmian wartości pieniądza spowodowanych inflacją.

38 37 NOMINALNA A REALNA STOPA PROCENTOWA Na okres (np. rok) pożyczasz komuś złotowkę. Po upływie tego okresu (roku) dostajesz z powrotem 1,1 zł. 1 zł 1,1 zł, więc 0,1 zł/1 zł = 0,1 = 10%. A teraz obliczymy REALNĄ stopę procentową (i r ). Powiedzmy, że w okresie, na który opiewała pożyczka, ceny wzrosły o π=5%... Ile w takiej sytuacji wyniosło wynagrodzenie pożyczkodawcy?

39 38 NOMINALNA A REALNA STOPA PROCENTOWA Na okres (np. rok) pożyczasz komuś złotowkę. Po upływie tego okresu (roku) dostajesz z powrotem 1,1 zł. 1 zł 1,1 zł, więc 0,1 zł/1 zł = 0,1 = 10%. A teraz obliczymy REALNĄ stopę procentową (i r ). Powiedzmy, że w okresie, na który opiewała pożyczka, ceny wzrosły o π=5%... Ile w takiej sytuacji wyniosło wynagrodzenie pożyczkodawcy? UPROSZCZONY WARIANT ODPOWIEDZI: Wynagrodzenie pożyczkodawcy wyniosło 0,05 zł. Aby w momencie zwrotu pożyczonej złotówki i wypłaty wynagro- dzenia przeciętny pożyczkodawca mógł kupić to, co mógł sobie kupić za złotówkę w momencie udzielania pożyczki, musi wydać nie 1,0 zł, lecz 1,05 zł. Ponieważ jest mu zwracane łącznie 1,1 zł, jego wynagrodzenie wynosi (1,1-1,05) zł = 0,05 zł.

40 39 NOMINALNA A REALNA STOPA PROCENTOWA Na okres (np. rok) pożyczasz komuś złotowkę. Po upływie tego okresu (roku) dostajesz z powrotem 1,1 zł. 1 zł 1,1 zł, więc 0,1 zł/1 zł = 0,1 = 10%. A teraz obliczymy REALNĄ stopę procentową (i r ). Powiedzmy, że w okresie, na który opiewała pożyczka, ceny wzrosły o π=5%... Ile w takiej sytuacji wyniosło wynagrodzenie pożyczkodawcy? DOKŁADNY WARIANT ODPOWIEDZI: Realna wartość wynagrodzenia pożyczkodawcy równego nomi- nalnie 0,05 zł wynosi : 0,05/(1+5%)zł. (Wyrażam ją w złotych o sile nabywczej równej sile nabywczej pożyczanej złotówki). A zatem realne wynagrodzenie za udzielenie pożyczki wynosi0,0476 zł. W efekcie szukana stopa procentowa wynosi 0,0476 zł/1,0zł 4,76%.

41 40 W praktyce i tak najczęściej: i r = i n – π.

42 41 FUTURE VALUE, CZYLI DO JAKIEJ WARTOŚCI UROŚNIE POŻYCZONA DZIŚ NA PROCENT KWOTA PIENIĄDZA?

43 42 1 zł+1 złi = 1 (1+ i) 1 zł Tyle pieniędzy zwróci wierzycielowi dłużnik, który na rok pożyczył 1 zł.

44 43 1 zł+1 złi = 1 (1+ i) 1 zł Tyle pieniędzy zwróci wierzycielowi dłużnik, który na rok pożyczył 1 zł. Po drugim roku wierzycielowi należy się tyle, ile należało mu się po 1. roku plus odsetki od tej kwoty za drugi rok: [1(1+ i) zł+i1(1+i)]zł = [1(1+i)(1+i)]zł = 1(1+i) 2 ] zł.

45 44 1 zł+1 złi = 1 (1+ i) 1 zł Tyle pieniędzy zwróci wierzycielowi dłużnik, który na rok pożyczył 1 zł. Po drugim roku wierzycielowi należy się tyle, ile należało mu się po 1. roku plus odsetki od tej kwoty za drugi rok: [1(1+ i) zł+i1(1+i)]zł = [1(1+i)(1+i)]zł = 1(1+i) 2 ] zł. Zauważmy, że po 2. roku wierzyciel dostaje nie tylko oprocento- wanie pożyczonego 1 zł, lecz także oprocentowanie odsetek, któ- rych nie zażądał po upływie pierwszego roku. Sa zatem naliczane odsetki od odsetek. Nic dziwnego, że taki sposób liczenia nazywa się PROCENTEM SKŁADANYM.

46 45 Po trzecim roku wierzycielowi należy się tyle, ile należało mu się po 2. roku plus odsetki od tej kwoty za trzeci rok: [1(1+ i) 2 +i1(1+i) 2 ]zł = [1(1+i) 2(1+i)]zł = 1(1+i) 3 ] zł.

47 46 Po trzecim roku wierzycielowi należy się tyle, ile należało mu się po 2. roku plus odsetki od tej kwoty za trzeci rok: [1(1+ i) 2 +i1(1+i) 2 ]zł = [1(1+i) 2(1+i)]zł = 1(1+i) 3 ] zł. I tak dalej. Rozumowanie to możemy uogólnić, mówiąc, że po n latach wartość pożyczonego 1 zł zwiększa się do 1(1+i) n zł. Natomiast wartość A zł rośnie do A n = A(1+i) n zł. Np. jeśli stopa procentowa wynosi 10%, po 3 latach dzisiejsza kwota 1000zł urośnie do 1000(1+i) 3 zł = 10001,331zł = 1331zł.

48 47 Popatrzmy, z jak wielką siłą działa procent składany! LataStopa procentowa 4%7%10% ,0 1,1 1,2 1,5 2,2 7,1 50,5 1,1 1,2 1,3 1,4 2,0 3,9 29,5 867,7 1,1 1,2 1,3 1,5 1,6 2,6 6,7 117, ,6 Lata Nie należy lekceważyć niewielkich różnic poziomu stopy procento- wej. Nawet małe różnice oprocentowania po wielu okresach kapita- lizacyjnych skutkują ogromnymi różnicami przyszłych wartości dzi- siejszej kwoty pieniądza.

49 48 A zatem w gospodarce, w której cena pożyczek, czyli stopa pro- centowa wynosi i, mając dziś kwotę A, za n lat możemy się stać właścicielami kwoty A n =A(1+i) n (A n to po angielsku future va- lue ). Wystarczy ulokować pieniądze w banku lub kupić pa- piery wartościowe. Czy jest możliwa operacja odwrotna? Nic prost- szego!

50 49 Jeśli jesteśmy pewni, że za n lat nasz dochód wyniesie An zł, możemy zaciągnąć pożyczkę w wysokości: A = A n[1/(1+i) n ] zł. Przy stopie procentowej i kwota, którą za n lat musimy zwrócić, wyniesie: A(1+i) n zł=[A n[1/(1+i) n ](1+i) n ]zł=A n zł. Tyle przecież będziemy mieli! W TEN SPOSÓB ZA- MIENIAMY PIENIĄDZE, JAKIE NA PEWNO DOSTANIEMY ZA N LAT, NA GOTÓWKĘ, KTÓRĄ MOŻEMY PŁACIC JUŻ DZISIAJ.

51 50 A = A n[1/(1+i) n ] zł. Kwotę A z naszego przykładu ekonomiści nazywają war- tością zaktualizowaną (ang. present value) kwoty An. Za- uważmy, że wartość zaktualizowana danej kwoty z przy- szłości zmienia się odwrotnie niż stopa procentowa. WARTOŚĆ ZAKTUALIZOWANA PRZYSZŁEJ KWO- TY TO SUMA, KTÓRA PRZY DANEJ STOPIE PRO- CENTOWEJ – DZIĘKI DZIAŁANIU PROCENTU SKŁADANEGO – ZMIENI SIĘ W TĘ PRZYSZŁĄ KWOTĘ.

52 51 A n = A(1+i) n zł (ang. future value). A = A n[1/(1+i) n ] zł (ang. present value).

53 52 ZADANIE Po pierwszym roku eksploatacja pewnej maszyny (po odliczeniu wszystkich kosztów!) da czysty zysk równy Po drugim roku zysk wyniesie 1210, a po trzecim – Nie ma innych zysków i kosztów; nie ma ryzyka i inflacji; stopa procentowa wynosi 10%. Cena maszyny wynosi Czy warto ją kupić?

54 53 0 czas Założenia: i n =10% π = 0. Po pierwszym roku eksploatacja pewnej maszyny (po odliczeniu wszystkich kosztów!) da czysty zysk równy Po drugim roku zysk wyniesie 1210, a po trzecim – Nie ma innych zysków i kosztów; nie ma ryzyka i inflacji; stopa procentowa wynosi 10%.. Cena maszyny wynosi Czy warto ją kupić? ???

55 54 0 czas Założenia: i n =10% π = zł1/[(1+i) 1 ]+1210zł1/[(1+i) 2 ]+1331zł 1/[(1+i) 3 ] = 1000 zł zł zł = 3000 zł. Po pierwszym roku eksploatacja pewnej maszyny (po odliczeniu wszystkich kosztów!) da czysty zysk równy Po drugim roku zysk wyniesie 1210, a po trzecim – Nie ma innych zysków i kosztów; nie ma ryzyka i inflacji; stopa procentowa wynosi 10%.. Cena maszyny wynosi Czy warto ją kupić? ???

56 55 ZADANIE Pewna firma wyemitowała obligację; nabywca za rok dostanie 3300 i za dwa lata 3630 i za 3 lata Roczna stopa procentowa wynosi 10%; nie ma ryzyka i inflacji. a)Ile należałoby ulokować w banku, aby wejść w posiadanie ta- kiego strumienia dochodów, jak ten, który otrzyma nabywca obligacji (zastosuj dyskontowanie)?

57 56 Pewna firma wyemitowała obligację; nabywca za rok dostanie 3300 i za dwa lata 3630 i za 3 lata Roczna stopa procentowa wynosi 10%; nie ma ryzyka i inflacji. a)Ile należałoby ulokować w banku, aby wejść w posiadanie ta- kiego strumienia dochodów, jak ten, który otrzyma nabywca obligacji (zastosuj dyskontowanie)? /(1+0,1) /(1+0,1) /(1+0,1) 3 = = b) Ile maksymalnie warto zapłacić za tę obligację?

58 57 Pewna firma wyemitowała obligację; nabywca za rok dostanie 3300 i za dwa lata 3630 i za 3 lata Roczna stopa procentowa wynosi 10%; nie ma ryzyka i inflacji. a)Ile należałoby ulokować w banku, aby wejść w posiadanie ta- kiego strumienia dochodów, jak ten, który otrzyma nabywca obligacji (zastosuj dyskontowanie)? /(1+0,1) /(1+0,1) /(1+0,1) 3 = = b) Ile maksymalnie warto zapłacić za tę obligację? c) Co wspólnego mają ze sobą odpowiedzi na pytania (a) i (b) (odpowiedz jednym zdaniem)?

59 58 Pewna firma wyemitowała obligację; nabywca za rok dostanie 3300 i za dwa lata 3630 i za 3 lata Roczna stopa procentowa wynosi 10%; nie ma ryzyka i inflacji. a)Ile należałoby ulokować w banku, aby wejść w posiadanie ta- kiego strumienia dochodów, jak ten, który otrzyma nabywca obligacji (zastosuj dyskontowanie)? /(1+0,1) /(1+0,1) /(1+0,1) 3 = = b) Ile maksymalnie warto zapłacić za tę obligację? c) Co wspólnego mają ze sobą odpowiedzi na pytania (a) i (b) (odpowiedz jednym zdaniem)? Odpowiedź na pytanie (b) wynika z odpowiedzi na pytanie (a). Za tę obligację nie warto płacić więcej niż 9000, bo takie same dochody, jak te, których uzyskanie zapewnia posiadanie tej obligacji, można osiągnąć, lokując w banku właśnie kwotę 9000.

60 59 ZADANIE Hipotecjusz może zainwestować 4000 gb i po 6 miesiącach zyskać 401 gb. Bank of Hypothetia oprocentowuje wkłady procentem skła- danym przy półrocznej kapitalizacji odsetek. Po roku nominalna wartość wkładu wzrasta o 21%, nie ma ryzyka i inflacji. a) Czy opłaca się inwestować?

61 60 Hipotecjusz może zainwestować 4000 gb i po 6 miesiącach zyskać 401 gb. Bank of Hypothetia oprocentowuje wkłady procentem skła- danym przy półrocznej kapitalizacji odsetek. Po roku nominalna wartość wkładu wzrasta o 21%, nie ma ryzyka i inflacji. a) Czy opłaca się inwestować? Tak. 1(1+x) 2 =1,21, to x=0,1 (10%!) b) Po roku pojawiła się inflacja (5% na pół roku). Oblicz realną pół- roczną stopę procentową.

62 61 Hipotecjusz może zainwestować 4000 gb i po 6 miesiącach zyskać 401 gb. Bank of Hypothetia oprocentowuje wkłady procentem skła- danym przy półrocznej kapitalizacji odsetek. Po roku nominalna wartość wkładu wzrasta o 21%, nie ma ryzyka i inflacji. a) Czy opłaca się inwestować? Tak. 1(1+x) 2 =1,21, to x=0,1 (10%!) b) Po roku pojawiła się inflacja (5% na pół roku). Oblicz realną pół- roczną stopę procentową. i r i n – π, to i r 10% - 5% = 5%.

63 62 ZADANIE a) Symbol i oznacza stopę procentową; jaki proces opisuje nas- tępujący wzór: An = A (1 + i) n ? Odpowiedz szczegółowo.

64 63 a) Symbol i oznacza stopę procentową; jaki proces opisuje nas- tępujący wzór: An = A (1 + i) n ? Odpowiedz szczegółowo. a) Chodzi o zwiększanie się wartości kwoty pieniądza poddanej działaniu procentu składanego.

65 64 a) Symbol i oznacza stopę procentową; jaki proces opisuje nas- tępujący wzór: An = A (1 + i) n ? Odpowiedz szczegółowo. a)Chodzi o zwiększanie się wartości kwoty pieniądza poddanej działaniu procentu składanego. b) Proces, o którym była mowa w podpunkcie (a) sprawił, że kwota A podwoiła się. Zmień wzór z podpunktu (a) w taki sposób, aby opisywał on to zdarzenie.

66 65 a) Symbol i oznacza stopę procentową; jaki proces opisuje nas- tępujący wzór: An = A (1 + i) n ? Odpowiedz szczegółowo. a)Chodzi o zwiększanie się wartości kwoty pieniądza poddanej działaniu procentu składanego. b) Proces, o którym była mowa w podpunkcie (a) sprawił, że kwota A podwoiła się. Zmień wzór z podpunktu (a) w taki sposób, aby opisywał on to zdarzenie. b) Oto zmieniony wzór: 2 A = A (1 + i) n. c) Wylicz taką (roczną) stopę procentową, i, przy której dokład- nie po 5 latach następuje podwojenie się wkładu bankowego.

67 66 a) Symbol i oznacza stopę procentową; jaki proces opisuje nas- tępujący wzór: An = A (1 + i) n ? Odpowiedz szczegółowo. b) Pro- ces, o którym była mowa w podpunkcie (a) sprawił, że kwota A podwoiła się. Zmień wzór z podpunktu (a) w taki sposób, aby opisywał on to zdarzenie. a) Chodzi o zwiększanie się wartości kwoty pieniądza poddanej działaniu procentu składanego. b) Oto zmieniony wzór: 2 A = A (1 + i) n. c) Wylicz taką (roczną) stopę procentową, i, przy której dokład- nie po 5 latach następuje podwojenie się wkładu bankowego. c) Wykorzystam wzór z podpunktu (b): 2 A = A (1 + i) 5. Po jego rozwiązaniu okazuje się, że i = [2^(1/5)] – 1 = 0,

68 67 IV. O MODELOWANIU I ZWIĄZKACH ZMIENNYCH

69 68 Ekonomistów bardzo interesują również ZWIĄZKI OBSERWO- WANYCH ZMIENNYCH (np. poziomu bezrobocia i wielkości inflacji). Znając te związki, można stworzyć UPROSZCZONY OBRAZ PROCESU GOSPODARCZEGO, czyli jego MODEL (np. słowny, rysunkowy, matematyczny, mechaniczny). MODEL przedstawia za- leżność części tego procesu, ułatwiając myślenie i działanie.

70 69 PRZYKŁAD: W wyniku obserwacji gospodarki powstały dwa szeregi czasowe, opisujące zmiany produkcji i bezrobocia w pewnym kraju w pew- nym okresie. Analiza tych danych ujawniła taki związek produkcji i bezro- bocia: ILEKROĆ PRODUKCJA SIĘ ZWIĘKSZA, Z PEWNYM OPÓŹNIENIEM ZMNIEJSZA SIĘ BEZROBOCIE. W efekcie stworzono matematyczny model tego procesu: U t = -1/2 Y t-1, gdzie: U t – zmiana wielkości stopy bezrobocia w okresie t, (w p.proc.); Y t-1 – zmiana wielkości produkcji w okresie t-1 (w %).

71 70 PRZYKŁAD: W wyniku obserwacji gospodarki powstały dwa szeregi czasowe, opisujące zmiany produkcji i bezrobocia w pewnym kraju w pew- nym okresie. Analiza tych danych ujawniła taki związek produkcji i bezro- bocia: ILEKROĆ PRODUKCJA SIĘ ZWIĘKSZA, Z PEWNYM OPÓŹNIENIEM ZMNIEJSZA SIĘ BEZROBOCIE. W efekcie stworzono matematyczny model tego procesu: U t = -1/2 Y t-1, gdzie: U t – zmiana wielkości stopy bezrobocia w okresie t, (w p.proc.); Y t-1 – zmiana wielkości produkcji w okresie t-1 (w %). Znając ten związek, Prezydent doprowadził do wzrostu produkcji o 10%, co spowodowało spadek stopy bezrobocia o 5 p. proc. (z 15% do 10%). W efekcie Partia Prezydenta wygrała wybory! Opisujące związki zmiennych ekonomicznych modele ekono- miczne są bardzo ważnym narzędziem ekonomistów!

72 71 A zatem, ekonomistów bardzo interesują ZWIĄZKI OBSERWO- WANYCH ZMIENNYCH. Kiedy właściwie zaobserwowaną regularność zmian zmiennych uznajemy za ZWIĄZEK PRZYPADKOWY, a kiedy za ZWIĄZEK PRZYCZYNOWY?

73 72 ZADANIE W którym z następujących przypadków chodzi tylko o przypadek, a w którym o związek przyczynowy? a) Już kilka razy wzrostowi cen samochodów w Polsce towarzyszył spadek liczby kupowanych przez Polaków nowych samochodów.

74 73 W którym z następujących przypadków chodzi tylko o przypadek, a w którym o związek przyczynowy? a) Już kilka razy wzrostowi cen samochodów w Polsce towarzyszył spadek liczby kupowanych przez Polaków nowych samochodów. b) Zauważyłem, że liczba bocianów i liczba dzieci, które rodzą się w tej wsi, zmieniają się w tym samym kierunku. c) Kiedy euro jest drogie, import samochodów do Polski maleje. d) Jakim kryterium kierowałeś się, udzielając odpowiedzi? Odpo- wiedz szczegółowo.

75 74 O PUŁAPKACH CZYHAJĄCYCH NA POSZUKIWACZY ZWIĄZKÓW PRZYCZYNOWYCH…

76 75 ZADANIE Jakie kłopoty powoduje: a) Problem przypadkowego związku?

77 76 Jakie kłopoty powoduje: a) Problem przypadkowego związku? PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU może sprawić, że za przyczynę zdarzenia błędnie uznamy inne zdarzenie, które jedynie przypadkowo towarzyszyło temu pierwszemu zdarzeniu.

78 77 Jakie kłopoty powoduje: a) Problem przypadkowego związku? PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU może sprawić, że za przyczynę zdarzenia błędnie uznamy inne zdarzenie, które jedynie przypadkowo towarzyszyło temu pierwszemu zdarzeniu. b) Problem odwróconej przyczynowości?

79 78 Jakie kłopoty powoduje: a) Problem przypadkowego związku? PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU może sprawić, że za przyczynę zdarzenia błędnie uznamy inne zdarzenie, które jedynie przypadkowo towarzyszyło temu pierwszemu zdarzeniu. b) Problem odwróconej przyczynowości? PROBLEM ODWRÓCONEJ PRZYCZYNOWOŚCI może spra- wić, że uznamy skutek za przyczynę, a przyczynę za skutek.

80 79 Jakie kłopoty powoduje: a) Problem przypadkowego związku? PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU może sprawić, że za przyczynę zdarzenia błędnie uznamy inne zdarzenie, które jedynie przypadkowo towarzyszyło temu pierwszemu zdarzeniu. b) Problem odwróconej przyczynowości? PROBLEM ODWRÓCONEJ PRZYCZYNOWOŚCI może spra- wić, że uznamy skutek za przyczynę, a przyczynę za skutek. c) Problem ukrytej zmiennej?

81 80 Jakie kłopoty powoduje: a) Problem przypadkowego związku? PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU może sprawić, że za przyczynę zdarzenia błędnie uznamy inne zdarzenie, które jedynie przypadkowo towarzyszyło temu pierwszemu zdarzeniu. b) Problem odwróconej przyczynowości? PROBLEM ODWRÓCONEJ PRZYCZYNOWOŚCI może spra- wić, że uznamy skutek za przyczynę, a przyczynę za skutek. c) Problem ukrytej zmiennej? PROBLEM UKRYTEJ ZMIENNEJ może sprawić, że za przy- czynę zdarzenia A błędnie uznamy jedynie towarzyszące zdarzeniu A zdarzenie B, w sytuacji, w której zarówno zdarzenie A, jak i zdarzenie B jest powodowane przez (ukrytą) wspólną przyczynę C.

82 81 Jakie kłopoty powoduje: a) Problem przypadkowego związku? PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU może sprawić, że za przyczynę zdarzenia błędnie uznamy inne zdarzenie, które jedynie przypadkowo towarzyszyło temu pierwszemu zdarzeniu. b) Problem odwróconej przyczynowości? PROBLEM ODWRÓCONEJ PRZYCZYNOWOŚCI może spra- wić, że uznamy skutek za przyczynę, a przyczynę za skutek. c) Problem ukrytej zmiennej? PROBLEM UKRYTEJ ZMIENNEJ może sprawić, że za przy- czynę zdarzenia A błędnie uznamy jedynie towarzyszące zdarzeniu A zdarzenie B, w sytuacji, w której zarówno zdarzenie A, jak i zdarzenie B jest powodowane przez (ukrytą) wspólną przyczynę C. d) Podaj przykłady spowodowanych tymi problemami błędów wy- jaśniania.

83 82 d) Podaj przykłady spowodowanych tymi problemami błędów wy- jaśniania. da) PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU Przyczyną ubóstwa mieszkańców Mongolii jest to, że są oni rasy żółtej. Bogate są kraje, których mieszkańcy są rasy białej. (Nie, np. Japonia i Korea Południowa są bogatsze np. od Bułgarii i Polski).

84 83 d) Podaj przykłady spowodowanych tymi problemami błędów wy- jaśniania. da) PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU Przyczyną ubóstwa mieszkańców Mongolii jest to, że są oni rasy żółtej. Bogate są kraje, których mieszkańcy są rasy białej. (Nie, np. Japonia i Korea Południowa są bogatsze np. od Bułgarii i Polski). db) PROBLEM ODWRÓCONEJ PRZYCZYNOWOŚCI Przyczyną spadku produkcji jest zwykle zwiększenie się bezrobocia. Przecież, kiedy ludzie nie pracują, nie wytwarzają dóbr. (Zazwyczaj to zmniejszenie się produkcji jest przyczyną bezrobocia, a nie od- wrotnie).

85 84 d) Podaj przykłady spowodowanych tymi problemami błędów wy- jaśniania. da) PROBLEM PRZYPADKOWEGO ZWIĄZKU Przyczyną ubóstwa mieszkańców Mongolii jest to, że są oni rasy żółtej. Bogate są kraje, których mieszkańcy są rasy białej. (Nie, np. Japonia i Korea Południowa są bogatsze np. od Bułgarii i Polski). db) PROBLEM ODWRÓCONEJ PRZYCZYNOWOŚCI Przyczyną spadku produkcji jest zwykle zwiększenie się bezrobocia. Przecież, kiedy ludzie nie pracują, nie wytwarzają dóbr. (Zazwyczaj to zmniejszenie się produkcji jest przyczyną bezrobocia, a nie od- wrotnie). dc) PROBLEM UKRYTEJ ZMIENNEJ Przyczyną zamożności Szwedów są ich wysokie płace. Przecież to dzięki nim przeciętny Szwed może sobie kupić o wiele więcej niż przeciętny Polak. (W tym przypadku ukrytą przyczyną zarówno zamożności Szwedów, jak i ich wysokich płac jest umiejętność Szwedów wytwarzania dużej, np. w porównaniu z Polakami, ilości dóbr).

86 85

87 86 RYNEK

88 87 A zatem, RYNEK, PAŃSTWO i NORMY SPOŁECZNE (KULTUROWE) decydują CO, JAK, i DLA KOGO wytwarza gospodarka.WŁAŚNIE ROZPOCZYNAMY ANALIZĘ RYNKU.

89 88 RYNEK JEST TO SYSTEM WSPÓŁZALEŻNYCH TRANSAK- CJI KUPNA I SPRZEDAŻY DOBRA. Definicja rynku jest ogólnikowa, bo rynki wiele różni, a mało upodabnia. Definicja rynku jest ogólnikowa, bo rynki wiele różni, a mało łączy (upodabnia). Niekiedy handel trwa ciągle (np. sprzedaż kanapek na Dwor- cu Centralnym w Warszawie), innym razem – periodycznie (np. na giełdzie papierów wartościowych we Frankfurcie n. Menem). Transakcje zawierane są w wielu miejscach (np. na straganach i w sklepach na Krowodrzy w Krakowie) lub w jednym miejscu (np. na aukcjach obrazów w londyńskim do- mu aukcyjnym Sothebys). Cenę ustala się np. przez licytację, targ, naklejenie nalepki. Handlujacy w różny sposób zdobywają potrzebne informacje np. o towarze.

90 89 Budując UPROSZCZONY OBRAZ, CZYLI MODEL rynku, pominiemy te różnice. Za ważne uznamy natomiast to, że na rynku zwykle pojawiają się: 1. POPYT, 2. PODAŻ, 3. CENA RÓWNOWAGI RYNKOWEJ.

91 90 Cena (P) (gb/szt.) Zapotrzebowanie (Q 1 ) (tys. sztuk/rok) Źródło: Hypothetian Statistics, nr 5, 1995 r. TABLICA 3.1. POPYT HIPOTECJAN NA MOTORYNKI POPYT

92 91 Cena (P) gb/sztuka Zapotrzebowanie (Q 1 ) (tys. sztuk/rok) RYSUNEK 3.1. POPYT HIPOTECJAN NA MOTORYNKI D

93 92 Cena (P) gb/sztuka Zapotrzebowanie (Q 1 ) (tys. sztuk/rok) RYSUNEK 3.1. POPYT HIPOTECJAN NA MOTORYNKI D 1. Klauzula ceteris paribus. 2. Prawo popytu i jego uzasadnienie

94 93 Rozróżnijmy przesunięcie wzdłuż linii popytu oraz przesunięcie całej linii popytu.

95 94 Cena (P) gb/sztuka Zapotrzebowanie (Q 1 ) (tys. sztuk/rok) B ° RYSUNEK 3.1. POPYT HIPOTECJAN NA MOTORYNKI D C °

96 95 Cena (P) (gb/szt.) Zapotrzebowanie (Q 1 ) (tys. sztuk/rok) Przed Po Źródło: jak w tablicy 3.1. TABLICA 3.2. POPYT HIPOTECJAN NA MOTORYNKI

97 96 Cena (P) gb/sztuka Zapotrzebowanie (Q 1 ) (tys. sztuk/rok) RYSUNEK 3.2. POPYT HIPOTECJAN NA MOTORYNKI DD

98 97 Linia popytu przesuwa się m. in. pod wpływem: 1. Zmian cen dóbr pokrewnych. 2. Zmian dochodów nabywców. 3. Zmian gustów nabywców. 4. Zmian liczby nabywców.

99 98 Cena (P) (gb/szt.) Oferta rynkowa (Q 2 ) (tys. sztuk/rok) Źródło: Hypothetian Statistics, nr 5, 1995 r. TABLICA 3.3. PODAŻ MOTORYNEK W HIPOTECJI PODAŻ

100 99 Cena (P) gb/sztuka Oferta rynkowa (Q 2 ) (tys. sztuk/rok) S RYSUNEK 3.3. PODAŻ MOTORYNEK W HIPOTECJI

101 100 Cena (P) gb/sztuka Oferta rynkowa (Q 2 ) (tys. sztuk/rok) S RYSUNEK 3.3. PODAŻ MOTORYNEK W HIPOTECJI 1. Klauzula ceteris paribus. 2. Prawo podaży i jego uzasadnienie

102 101 Rozróżnijmy przesunięcie wzdłuż linii podaży oraz przesunięcie całej linii podaży.

103 102 Cena (P) gb/sztuka Oferta rynkowa (Q 2 ) (tys. sztuk/rok) S A ° B ° RYSUNEK 3.3. PODAŻ MOTORYNEK W HIPOTECJI

104 103 Cena (P) (gb/szt.) Oferta rynkowa (Q 2 ) (tys. sztuk/rok) Przed Po Źródło: jak w tablicy 3.3. TABLICA 3.4. PODAŻ MOTORYNEK W HIPOTECJI

105 104 Cena (P) gb/sztuka Oferta rynkowa (Q 2 ) (tys. sztuk/rok) S A ° B ° RYSUNEK 3.4. PODAŻ MOTORYNEK W HIPOTECJI S

106 105 Linia podaży przesuwa się m. in. pod wpływem: 1. Zmian cen czynników produkcji. 2. Zmian sposobu produkcji. 3. Interwencji państwa. 4. Zmian liczby producentów (sprzedawców).

107 106 Cena (P) (gb/szt.) POPYT Q 1 PODAŻ Q 2 (tys. sztuk/rok) Źródło: tablice 3.1.i 3.3. TABLICA 3.5. PODAŻ I POPYT NA MOTORYNKI CENA RÓWNOWAGI RYNKOWEJ

108 107 Cena (P) gb/sztuka Q 1, Q 2 (tys. sztuk/rok) RYSUNEK 3.5. PODAŻ I POPYT NA MOTORYNKI D S C F A B E 1. Kwestia STABILNOŚCI sytuacji w punkcie E.

109 Kwestia STABILNOŚCI sytuacji w punkcie E.

110 Kwestia STABILNOŚCI sytuacji w punkcie E.

111 110 Cena (P) gb/sztuka Q 1, Q 2 (tys. sztuk/rok) RYSUNEK 3.5. PODAŻ I POPYT NA MOTORYNKI D S C F A B E 2. Automat zrobiony z ludzkich działań. 3. Niewidzialna ręka rynku, ktora rozstrzyga, co, jak i dla kogo jest produkowane.

112 111 ZADANIE W tablicy są przedstawione popyt i podaż na rynku czekolady w Hipotecji. a) Pokaż na rysunku, jak zmienią się cena i wielkość obrotów pod wpływem pogłoski, że czekolada chroni przed rakiem. b) Co się stanie z ceną i ilością, gdy podrożeje ziarno kakaowe? c) Powiedzmy, że cena wynosi 4. Co to znaczy, że siły rynkowe doprowadzą do jej zmiany? CenaZapotrzebowanieIlość zaoferowana a) 6 P 6 E D D S E Q 3 3

113 112 W tablicy są przedstawione popyt i podaż na rynku czekolady w Hipotecji. a) Pokaż na rysunku, jak zmienią się cena i wielkość obrotów pod wpływem pogłoski, że czekolada chroni przed rakiem. b)Co się stanie z ceną i ilością, gdy podrożeje ziarno kakaowe? c) Powiedzmy, że cena wynosi 4. Co to znaczy, że siły rynkowe doprowadzą do jej zmiany? CenaZapotrzebowanieIlość zaoferowana b) 6 P 6 E D S E Q 3 3 S

114 113 W tablicy są przedstawione popyt i podaż na rynku czekolady w Hipotecji. a) Pokaż na rysunku, jak zmienią się cena i wielkość obrotów pod wpływem pogłoski, że czekolada chroni przed rakiem. b)Co się stanie z ceną i ilością, gdy podrożeje ziarno kakaowe? c) Powiedzmy, że cena wynosi 4. Co to znaczy, że siły rynkowe doprowadzą do jej zmiany? CenaZapotrzebowanieIlość zaoferowana c) 6 P 6 D S E Q 3 3 A B P A/B

115 114 ZADANIE Kiedy trwają upały, w lesie jest mało grzybów. a)Pokaż na rysunku, co dzieje się wtedy z podażą grzybów na targu w Żyrardowie. Co dzieje się z ceną i ilością grzybów? b)Poza tym skwar obniża popyt na grzyby, bo mniej ludzi przychodzi na targ. Uzupełnij rysunek: co stanie się z linią popytu na grzyby? Jak ostatecznie zmieni się ilość? c)A cena?

116 115 ZADANIE Kiedy trwają upały, w lesie jest mało grzybów. a)Pokaż na rysunku, co dzieje się wtedy z podażą grzybów na targu w Żyrardowie. Co dzieje się z ceną i ilością grzybów? b)Poza tym skwar obniża popyt na grzyby, bo mniej ludzi przychodzi na targ. Uzupełnij rysunek: co stanie się z linią popytu na grzyby? Jak ostatecznie zmieni się ilość? c)A cena? P E1E1 D S E Q S a) P*P* P1P1 Q1Q1 Q* Linia podaży grzybów przesuwa się w lewo. To jest negatywny szok podażowy. Ilość grzybów będąca przedmiotem handlu maleje (z Q* do Q 1 ). Cena wzrasta z P* do P 1.

117 116 Kiedy trwają upały, w lesie jest mało grzybów. a)Pokaż na rysunku, co dzieje się wtedy z podażą grzybów na targu w Żyrardowie. Co dzieje się z ceną i ilością grzybów? b)Poza tym skwar obniża popyt na grzyby, bo mniej ludzi przychodzi na targ. Uzupełnij rysunek: co stanie się z linią popytu na grzyby? Jak ostatecznie zmieni się ilość? c)A cena? P E1E1 D S E Q S b) P*P* P1P1 Q1Q1 Q* P2P2 D Q2Q2 Linia popytu na grzyby przesuwa się w lewo. To jest negatywny szok popytowy. W przypadku ilości JEGO SKUTKI MAJĄ TEN SAM KIERUNEK co skutki opisanego w punkcie (a) negatywnego szoku podażowego. W efekcie ilość grzybów będąca przedmiotem handlu maleje jeszcze bardziej (z Q 1 do Q 2 ).

118 117 Kiedy trwają upały, w lesie jest mało grzybów. a)Pokaz na rysunku, co dzieje się wtedy z podażą grzybow na targu w Żyrardowie. Co dzieje się z ceną i ilością grzybów? b)Poza tym skwar obniża popyt na grzyby, bo mniej ludzi przychodzi na targ. Uzupełnij rysunek: co stanie się z linią popytu na grzyby? Jak ostatecznie zmieni się ilość? c)A cena? P E1E1 D S E Q S c) P*P* P1P1 Q1Q1 Q* P2P2 D Q2Q2 W przypadku ceny skutki negatywnego szoku podażowego i nega- tywnego szoku popytowego mają RÓŻNY KIERUNEK. Nie wia- domo, który z szoków okaże się silniejszy (na rysunku arbitralnie założono, że silniejszy jest szok podażowy). W efekcie ostatecznie cena może wzrosnąć, zmaleć, a nawet nie zmienić się w porówna- niu z sytuacją sprzed nadejścia upałów.

119 118 ZADANIE Upał zwiększa popyt na colę, więc jej cena rośnie. Wywołany tym wzrost podaży coli prowadzi do spadku jej ceny. Czy rzeczywiście? a) Pokaz na rysunku wpływ upału na popyt i cenę coli. b) Co powiesz o zachowaniu podaży? (Znowu posłuż się rysun- kiem). LINIA PODAŻY NIE ZMIENIA POŁOŻENIA. c) Czy cytowana opinia jest prawdziwa? NIE. NIE NASTĘPUJE TU WZROST PODAŻY, KTÓRY MÓGŁ- BY SPOWODOWAĆ ZMIANĘ CENY COLI. NATOMIAST Z Q* DO Q 1 ZWIĘKSZA SIĘ ZAOFEROWANA NA RYNKU ILOŚĆ NAPOJU, CZEMU ODPOWIADA PRZESUNIĘCIE WZDŁUŻ LINII PODAŻY Z PUNKTU E DO PUNKTU E 1. P E D D S E Q P* Q1Q1 P1P1 Q*

120 119 ZADANIE Upał zwiększa popyt na colę, więc jej cena rośnie. Wywołany tym wzrost podaży coli prowadzi do spadku jej ceny. Czy rzeczywiście? a) Pokaz na rysunku wpływ upału na popyt i cenę coli.

121 120 ZADANIE Upał zwiększa popyt na colę, więc jej cena rośnie. Wywołany tym wzrost podaży coli prowadzi do spadku jej ceny. Czy rzeczywiście? a) Pokaz na rysunku wpływ upału na popyt i cenę coli. P E D D S E Q P* Q1Q1 P1P1 Q*

122 121 ZADANIE Upał zwiększa popyt na colę, więc jej cena rośnie. Wywołany tym wzrost podaży coli prowadzi do spadku jej ceny. Czy rzeczywiście? a) Pokaz na rysunku wpływ upału na popyt i cenę coli. b) Co powiesz o zachowaniu podaży? (Znowu posłuż się rysun- kiem). P E D D S E Q P* Q1Q1 P1P1 Q*

123 122 ZADANIE Upał zwiększa popyt na colę, więc jej cena rośnie. Wywołany tym wzrost podaży coli prowadzi do spadku jej ceny. Czy rzeczywiście? a) Pokaz na rysunku wpływ upału na popyt i cenę coli. b) Co powiesz o zachowaniu podaży? (Znowu posłuż się rysun- kiem). LINIA PODAŻY NIE ZMIENIA POŁOŻENIA. P E D D S E Q P* Q1Q1 P1P1 Q*

124 123 ZADANIE Upał zwiększa popyt na colę, więc jej cena rośnie. Wywołany tym wzrost podaży coli prowadzi do spadku jej ceny. Czy rzeczywiście? a) Pokaz na rysunku wpływ upału na popyt i cenę coli. b) Co powiesz o zachowaniu podaży? (Znowu posłuż się rysun- kiem). LINIA PODAŻY NIE ZMIENIA POŁOŻENIA. c) Czy cytowana opinia jest prawdziwa? P E D D S E Q P* Q1Q1 P1P1 Q*

125 124 ZADANIE Upał zwiększa popyt na colę, więc jej cena rośnie. Wywołany tym wzrost podaży coli prowadzi do spadku jej ceny. Czy rzeczywiście? a) Pokaz na rysunku wpływ upału na popyt i cenę coli. b) Co powiesz o zachowaniu podaży? (Znowu posłuż się rysun- kiem). LINIA PODAŻY NIE ZMIENIA POŁOŻENIA. c) Czy cytowana opinia jest prawdziwa? NIE. NIE NASTĘPUJE TU WZROST PODAŻY, KTÓRY MÓGŁ- BY SPOWODOWAĆ ZMIANĘ CENY COLI. NATOMIAST Z Q* DO Q 1 ZWIĘKSZA SIĘ ZAOFEROWANA NA RYNKU ILOŚĆ NAPOJU, CZEMU ODPOWIADA PRZESUNIĘCIE WZDŁUŻ LINII PODAŻY Z PUNKTU E DO PUNKTU E 1. P E D D S E Q P* Q1Q1 P1P1 Q*

126 125 ZADANIE a) Na czym polega podobieństwo gospodarki, w której jest bardzo wiele konkurencyjnych rynków, i słonecznika?

127 126

128 127

129 128 a) Na czym polega podobieństwo gospodarki, w której jest bardzo wiele konkurencyjnych rynków, i słonecznika? W obu przypadkach mamy do czynienia z automatycznymi dziala- niami, ktore przypominają celowe działania. Słonecznik automa- tycznie odwraca swoją tarczę w kierunku słońca. Konkurencyjny rynek automatycznie dostosowuje to, co wytwarzają firmy, do potrzeb nabywców.

130 129 a) Na czym polega podobieństwo gospodarki, w której jest bardzo wiele konkurencyjnych rynków, i słonecznika? W obu przypadkach mamy do czynienia z automatycznymi dziala- niami, ktore przypominają celowe działania. Słonecznik automa- tycznie odwraca swoją tarczę w kierunku słońca. Konkurencyjny rynek automatycznie dostosowuje to, co wytwarzają firmy, do potrzeb nabywców. b) Co w przypadku takiej gospodarki jest odpowiednikiem tarczy słonecznika?

131 130 a) Na czym polega podobieństwo gospodarki, w której jest bardzo wiele konkurencyjnych rynków, i słonecznika? W obu przypadkach mamy do czynienia z automatycznymi dziala- niami, ktore przypominają celowe działania. Słonecznik automa- tycznie odwraca swoją tarczę w kierunku słońca. Konkurencyjny rynek automatycznie dostosowuje to, co wytwarzają firmy, do potrzeb nabywców. b) Co w przypadku takiej gospodarki jest odpowiednikiem tarczy słonecznika? Odpowiednikiem tarczy słonecznika jest struktura produkcji takiej gospodarki. (Oto jej opis: wyobraź sobie listę wszystkich dóbr produkowanych w tej gospodarce; przy każdej pozycji podano in- formacje o wytwarzanej ilości dobra...).

132 131 a) Na czym polega podobieństwo gospodarki, w której jest bardzo wiele konkurencyjnych rynków, i słonecznika? W obu przypadkach mamy do czynienia z automatycznymi dziala- niami, ktore przypominają celowe działania. Słonecznik automa- tycznie odwraca swoją tarczę w kierunku słońca. Konkurencyjny rynek automatycznie dostosowuje to, co wytwarzają firmy, do potrzeb nabywców. b) Co w przypadku takiej gospodarki jest odpowiednikiem tarczy słonecznika? Odpowiednikiem tarczy słonecznika jest struktura produkcji takiej gospodarki. (Oto jej opis: wyobraź sobie listę wszystkich dóbr produkowanych w tej gospodarce; przy każdej pozycji podano in- formacje o wytwarzanej ilości dobra...). c) A co jest odpowiednikiem słońca?

133 132 a) Na czym polega podobieństwo gospodarki, w której jest bardzo wiele konkurencyjnych rynków, i słonecznika? W obu przypadkach mamy do czynienia z automatycznymi dziala- niami, ktore przypominają celowe działania. Słonecznik automa- tycznie odwraca swoją tarczę w kierunku słońca. Konkurencyjny rynek automatycznie dostosowuje to, co wytwarzają firmy, do potrzeb nabywców. b) Co w przypadku takiej gospodarki jest odpowiednikiem tarczy słonecznika? Odpowiednikiem tarczy słonecznika jest struktura produkcji ta-kiej gospodarki. (Oto jej opis: wyobraź sobie listę wszystkich dóbr produkowanych w tej gospodarce; przy każdej pozycji podano in- formacje o wytwarzanej ilości dobra...). c) A co jest odpowiednikiem słońca? Odpowiednikiem słońca są ZMIENNE potrzeby nabywców dóbr.

134 133 a) Na czym polega podobieństwo gospodarki, w której jest bardzo wiele konkurencyjnych rynków, i słonecznika? W obu przypadkach mamy do czynienia z automatycznymi dziala- niami, ktore przypominają celowe działania. Słonecznik automa- tycznie odwraca swoją tarczę w kierunku słońca. Konkurencyjny rynek automatycznie dostosowuje to, co wytwarzają firmy, do potrzeb nabywców. b) Co w przypadku takiej gospodarki jest odpowiednikiem tarczy słonecznika? Odpowiednikiem tarczy słonecznika jest struktura produkcji ta-kiej gospodarki. (Oto jej opis: wyobraź sobie listę wszystkich dóbr produkowanych w tej gospodarce; przy każdej pozycji podano in- formacje o wytwarzanej ilości dobra...). c) A co jest odpowiednikiem słońca? Odpowiednikiem słońca są ZMIENNE potrzeby nabywców dóbr. d) Podaj inny przykład podobnej sytuacji.

135 134 a) Na czym polega podobieństwo gospodarki, w której jest bardzo wiele konkurencyjnych rynków, i słonecznika? W obu przypadkach mamy do czynienia z automatycznymi dziala- niami, ktore przypominają celowe działania. Słonecznik automa- tycznie odwraca swoją tarczę w kierunku słońca. Konkurencyjny rynek automatycznie dostosowuje to, co wytwarzają firmy, do potrzeb nabywców. b) Co w przypadku takiej gospodarki jest odpowiednikiem tarczy słonecznika? Odpowiednikiem tarczy słonecznika jest struktura produkcji ta-kiej gospodarki. (Oto jej opis: wyobraź sobie listę wszystkich dóbr produkowanych w tej gospodarce; przy każdej pozycji podano in- formacje o wytwarzanej ilości dobra...). c) A co jest odpowiednikiem słońca? Odpowiednikiem słońca są ZMIENNE potrzeby nabywców dóbr. d) Podaj inny przykład podobnej sytuacji. Rakieta samonaprowadzająca się na cel.

136 135

137 136 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować?

138 137 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować? Na konkurencyjnym rynku firmy wytwarzają tylko te dobra, za które ludzie chcą płacić cenę równowagi rynkowej.

139 138 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować? Na konkurencyjnym rynku firmy wytwarzają tylko te dobra, za które ludzie chcą płacić cenę równowagi rynkowej. b) Jak produkować?

140 139 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować? Na konkurencyjnym rynku firmy wytwarzają tylko te dobra, za które ludzie chcą płacić cenę równowagi rynkowej. b) Jak produkować? Producenci wybierają tu takie sposoby (technologia, lokalizacja produkcji), które pozwalają wytwarzać możliwie najtaniej.

141 140 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować? Na konkurencyjnym rynku firmy wytwarzają tylko te dobra, za które ludzie chcą płacić cenę równowagi rynkowej. b) Jak produkować? Producenci wybierają tu takie sposoby (technologia, lokalizacja produkcji), które pozwalają wytwarzać możliwie najtaniej. c) Dla kogo produkować?

142 141 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować? Na konkurencyjnym rynku firmy wytwarzają tylko te dobra, za które ludzie chcą płacić cenę równowagi rynkowej. b) Jak produkować? Producenci wybierają tu takie sposoby (technologia, lokalizacja produkcji), które pozwalają wytwarzać możliwie najtaniej. c) Dla kogo produkować? Sprzedawcy dają te dobra tylko tym, którzy są w stanie zapłacić za nie cenę równowagi rynkowej.

143 142 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować? Na konkurencyjnym rynku firmy wytwarzają tylko te dobra, za które ludzie chcą płacić cenę równowagi rynkowej. b) Jak produkować? Producenci wybierają tu takie sposoby (technologia, lokalizacja produkcji), które pozwalają wytwarzać możliwie najtaniej. c) Dla kogo produkować? Sprzedawcy dają te dobra tylko tym, którzy są w stanie zapłacić za nie cenę równowagi rynkowej. d) Każdą z odpowiedzi na pytania (a), (b) i (c) zilustruj przykładem z życia codziennego.

144 143 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować? Na konkurencyjnym rynku firmy wytwarzają tylko te dobra, za które ludzie chcą płacić cenę równowagi rynkowej. b) Jak produkować? Producenci wybierają tu takie sposoby (technologia, lokalizacja produkcji), które pozwalają wytwarzać możliwie najtaniej. c) Dla kogo produkować? Sprzedawcy dają te dobra tylko tym, którzy są w stanie zapłacić za nie cenę równowagi rynkowej. d) Każdą z odpowiedzi na pytania (a), (b) i (c) zilustruj przykładem z życia codziennego. d) Oto przykłady: da) Warszawscy piekarze pieką i sprzedają smaczny chleb śliwkowy, bo ludzie chcą płacić za taki chleb cenę równowagi rynkowej. db) Konkurencja rynkowa sprawia, że - ze strachu przed utratą klientów - wiele sprzedawczyń w małych prywatnych sklepikach jest bardzo uprzejmych. dc) Ten chleb śliwkowykupują tylko ci, których na niego stać (cena nie jest niska i wynosi np. 1,99 zł za opakowanie). Inni nie kupują tego chleba.

145 144 ZADANIE Pomyśl o gospodarce, która składa się z wielu konkurencyjnych rynków. Co to znaczy, że rynek rozwiązuje tu problem: a) Co pro- dukować? Na konkurencyjnym rynku firmy wytwarzają tylko te dobra, za które ludzie chcą płacić cenę równowagi rynkowej. b) Jak produkować? Producenci wybierają tu takie sposoby (technologia, lokalizacja produkcji), które pozwalają wytwarzać możliwie najtaniej. c) Dla kogo produkować? Sprzedawcy dają te dobra tylko tym, którzy są w stanie zapłacić za nie cenę równowagi rynkowej. d) Każdą z odpowiedzi na pytania (a), (b) i (c) zilustruj przykładem z życia codziennego. d) Oto przykłady: da) Warszawscy piekarze pieką i sprzedają smaczny chleb śliwkowy, bo ludzie chcą płacić za taki chleb cenę równowagi rynkowej. db) Konkurencja rynkowa sprawia, że - ze strachu przed utratą klientów - wiele sprzedawczyń w małych prywatnych sklepikach jest bardzo uprzejmych. dc) Ten chleb śliwkowykupują tylko ci, których na niego stać (cena nie jest niska i wynosi np. 1,99 zł za opakowanie). Inni nie kupują tego chleba. e) Co to znaczy, że dzieje się to automatycznie?

146 145 e) Co to znaczy, że dzieje się to automatycznie? Celem ludzi, o których jest mowa w odpowiedzi na pytanie (d), nie jest powstanie żadnej równowagi rynkowej. Nabywcy chcą tanio kupić to, co lubią, a producenci (sprzedawcy) chcą jak najwięcej za- robić. Mimo to, nie zamierzonym, ubocznym skutkiem działań tych wszystkich ludzi jest właśnie stabilna równowaga rynkowa. Rynek jest automatem zrobionym z ludzkich działań!

147 146 ZADANIE a) Punkty 25V i 26V na rys. A odpowiadają cenom i sprzedaży wiel- kanocnych zajęcy z czekolady, odpowiednio, 25 i 26 maja. (Inne – poza ceną – czynniki, od których zależało zapotrzebowanie, były sta- łe). Oszacuj linię popytu (uzasadnij metodę). Q 2 6V P 25 V P 26 V Q 2 5V Q P 0 25 V 26 V

148 147 ZADANIE a) Punkty 25V i 26V na rys. A odpowiadają cenom i sprzedaży wiel- kanocnych zajęcy z czekolady, odpowiednio, 25 i 26 maja. (Inne – poza ceną – czynniki, od których zależało zapotrzebowanie, były sta- łe). Oszacuj linię popytu (uzasadnij metodę). Q 2 6V P 25 V P 26 V Q 2 5V Q P 0 25 V 26 V Na rys. A, odwołując się do dostępnych danych obserwacyjnych, szacujemy linię popytu na czekoladowe zające (jest to linia 25V 26V). Wszak linia popytu składa się z punktów, którym odpowiada- ją: cena na osi pionowej oraz wielkość zapotrzebowania zgłaszanego przy tej cenie na osi poziomej. Na rys. A chodzi właśnie o punkty 25V i 26V. Dnia 25 maja cena wynosiła P 25V a sprzedaż, czyli zapo- trzebowanie (przecież nikt nie kupował pod przymusem!), Q 25V. Dnia 26 maja cenie P 26V odpowiadało zapotrzebowanie Q 26V. Q 2 6V P 25 V P 26 V Q 2 5V Q P 0 25V 26 V

149 P12P12 P11P11 Q11Q11 Q12Q12 Q P 0 XI XI I b) Jesienią nie sprzedane zające przetopiono na święte Mikołaje. Punkty XI i XII na rys. B znowu pokazują ceny i wielkość sprze- daży, tym razem w listopadzie i w grudniu. Jeszcze raz połącz pun- kty, szacując linię popytu. Jesteś zadowolony z wyniku?

150 P12P12 P11P11 Q11Q11 Q12Q12 Q P 0 XI XI I b) Jesienią nie sprzedane zające przetopiono na święte Mikołaje. Punkty XI i XII na rys. B znowu pokazują ceny i wielkość sprze- daży, tym razem w listopadzie i w grudniu. Jeszcze raz połącz pun- kty, szacując linię popytu. Jesteś zadowolony z wyniku? b) Na rys. B próba połączenia punktów XI i XII prowadzi do pow- stania linii o nachyleniu dodatnim. To zaprzecza prawu popytu.! Za- pomnieliśmy o klauzuli ceteris paribus! W XI i XII zbliżały się świę- ta. Ludzie coraz chętniej kupowali Mikołaje z czekolady. Pozytywny szok popytowy przesuwał linię popytu w prawo. A zatem zaobserwo- wane punkty XI i XII są punktami jej przecięcia z linią podaży. P12P12 P11P11 Q11Q11 Q12Q12 Q P 0 XIXI XI I D2D2 D1D1 S

151 150 Tak, czy nie? Obniżka ceny benzyny osłabi wpływ wzrostu ceny rowerów na po- pyt na motorynki.

152 151 Tak, czy nie? Obniżka ceny benzyny osłabi wpływ wzrostu ceny rowerów na po- pyt na motorynki. Nie. -Wzrost ceny rowerów zwiększy popyt na motorynki, które są substytutem rowerów. - Obniżka ceny benzyny, która jest dobrem komplementarnym w stosunku do motorynek, także zwiększy popyt na motorynki. A zatem obniżka ceny benzyny wzmocni, a nie osłabi, wpływ wzrostu ceny rowerów na popyt na motorynki.

153 152 Tak, czy nie? Kiedy substytut drożeje i rosną koszty produkcji, skutkiem musi być wzrost ceny i spadek zapotrzebowania na dobro, o które chodzi.

154 153 Tak, czy nie? Kiedy substytut drożeje i rosną koszty produkcji, skutkiem musi być wzrost ceny i spadek zapotrzebowania na dobro, o które chodzi. Nie. -Podrożenie substytutu zwiększa popyt na dobro, o którym mowa (linia popytu, D, przesuwa się w prawo). - Z kolei wzrost kosztów produkcji zmniejsza podaż tego dobra (li- nia podaży, S, przesuwa się w lewo). -Ostatecznie efektem tych dwóch zdarzeń okaże się wzrost ceny i niemożliwa do przewidzenia zmiana ilości dobra, będącej przedmio- tem handlu (jej wzrost, jej spadek, brak zmiany). Q1Q1 P D S E Q P* D1D1 S1S1 Q* P1P1 E1E1

155 154 ZADANIE a)Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Co produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład.

156 155 ZADANIE a) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Co produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. NIE ZAWSZE. Co prawda konkurencyjny rynek automatycznie sprawia, że są wytwarzane takie dobra, których potrzebują na- bywcy. Jednak czasem prowadzi to do sytuacji, która nie odpowiada wszystkim. Pomyśl np. o heroinie, usługach prostytutki, karabinku Kałasznikowa, które tu i ówdzie można kupić w Warszawie.

157 156 ZADANIE a) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Co produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. NIE ZAWSZE. Co prawda konkurencyjny rynek automatycznie sprawia, że są wytwarzane takie dobra, których potrzebują na- bywcy. Jednak czasem prowadzi to do sytuacji, która nie odpowiada wszystkim. Pomyśl np. o heroinie, usługach prostytutki, karabinku Kałasznikowa, które tu i ówdzie można kupić w Warszawie. b) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Jak produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład.

158 157 ZADANIE a) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Co produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. NIE ZAWSZE. Co prawda konkurencyjny rynek automatycznie sprawia, że są wytwarzane takie dobra, których potrzebują na- bywcy. Jednak czasem prowadzi to do sytuacji, która nie odpowiada wszystkim. Pomyśl np. o heroinie, usługach prostytutki, karabinku Kałasznikowa, które tu i ówdzie można kupić w Warszawie. b) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Jak produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. NIE ZAWSZE. Co prawda na rynku przedsiębiorstwa wybierają najtańsze sposoby produkcji. Jednak czasem prowadzi to do sytua- cji, która nie wszystkim odpowiada. Pomyśl o fabryce i związkach arsenu wdychanych przez okolicznych mieszkańcow, bo to się opła- ca właścicielowi.

159 158 ZADANIE a) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Co produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. NIE ZAWSZE. Co prawda konkurencyjny rynek automatycznie sprawia, że są wytwarzane takie dobra, których potrzebują na- bywcy. Jednak czasem prowadzi to do sytuacji, która nie odpowiada wszystkim. Pomyśl np. o heroinie, usługach prostytutki, karabinku Kałasznikowa, które tu i ówdzie można kupić w Warszawie. b) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Jak produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. NIE ZAWSZE. Co prawda na rynku przedsiębiorstwa wybierają najtańsze sposoby produkcji. Jednak czasem prowadzi to do sytua- cji, która nie wszystkim odpowiada. Pomyśl o fabryce i związkach arsenu wdychanych przez okolicznych mieszkańcow, bo to się opła- ca właścicielowi. c) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Dla kogo produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. Dla kogo produko- wać?

160 159 ZADANIE a) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Co produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. NIE ZAWSZE. Co prawda konkurencyjny rynek automatycznie sprawia, że są wytwarzane takie dobra, których potrzebują na- bywcy. Jednak czasem prowadzi to do sytuacji, która nie odpowiada wszystkim. Pomyśl np. o heroinie, usługach prostytutki, karabinku Kałasznikowa, które tu i ówdzie można kupić w Warszawie. b) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Jak produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. NIE ZAWSZE. Co prawda na rynku przedsiębiorstwa wybierają najtańsze sposoby produkcji. Jednak czasem prowadzi to do sytua- cji, która nie wszystkim odpowiada. Pomyśl o fabryce i związkach arsenu wdychanych przez okolicznych mieszkańcow, bo to się opła- ca właścicielowi. c) Czy rynkowa odpowiedź na pytanie Dla kogo produkować? w pełni zadowala społeczeństwa? Podaj przykład. Dla kogo produko- wać? NIE ZAWSZE. Niektórzy – z własnej lub nie z własnej winy – nie mają nic na wymianę i rynek przydziela im mało dóbr. Pomyśl o pięciolatku, który za rok umrze na raka krtani, bo tata pije, a leki są drogie.

161 160 Kiedy państwo interweniuje w gospodarce, zmieniając rynkowe roz- strzygnięcie kwestii «Co, jak i dla kogo jest produkowane? », rynek przestaje być wolny i staje się regulowany. Prawdziwe gospo- darki nie są ani państwowe ani rynkowe, lecz MIESZANE.

162 161 CENA MAKSYMALNA jest to najwyższa cena, którą można uzgodnić w legalnej transakcji kupna i sprzedaży. PROSTE PRZYKŁADY INTERWENCJI PAŃSTWA

163 162 CENA MAKSYMALNA jest to najwyższa cena, którą można uzgodnić w legalnej transakcji kupna i sprzedaży. Rysunek: Cena maksymalna chleba w Hipotecji Cena (P) gb/sztuka Q 1, Q 2 (tys. ton/rok) D S A B E PROSTE PRZYKŁADY INTERWENCJI PAŃSTWA

164 163 Rysunek: Cena maksymalna chleba w Hipotecji Cena (P) gb/sztuka Q 1, Q 2 (tys. ton/rok) D S A B E Co z tego, że szynka jest w sklepach, gdy nikogo na nią nie stać? Za komuny pojawiała się rzadko, ale można ją było wystać!

165 164 CENA MINIMALNA jest to najniższa cena, którą można uzgodnić w legalnej transakcji kupna i sprzedaży.

166 165 CENA MINIMALNA jest to najniższa cena, którą można uzgodnić w legalnej transakcji kupna i sprzedaży. Rysunek: Cena minimalna mięsa w Hipotecji Cena (P) gb/sztuka Q 1, Q 2 (tys. ton/rok) D S C F E

167 166 ZADANIE Oto pewien rynek. a) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość za- potrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 5? CenaZapotrzebowanie Ilość zaoferowana

168 167 ZADANIE Oto pewien rynek. a) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość za- potrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 5? CenaZapotrzebowanie Ilość zaoferowana Cena wzrośnie do 5, oferta także wzrośnie do 5; zapotrzebowanie zmaleje do 1.

169 168 ZADANIE Oto pewien rynek. a) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość za- potrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 5? CenaZapotrzebowanie Ilość zaoferowana Cena wzrośnie do 5, oferta także wzrośnie do 5; zapotrzebowanie zmaleje do 1. b) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość zapotrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 2?

170 169 ZADANIE Oto pewien rynek. a) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość za- potrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 5? CenaZapotrzebowanie Ilość zaoferowana Cena wzrośnie do 5, oferta także wzrośnie do 5; zapotrzebowanie zmaleje do 1. b) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość zapotrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 2? W ogóle się nie zmienią, ponieważ cena minimalna 2 jest niższa od ceny równowagi rynkowej, która wynosi 3.

171 170 ZADANIE Oto pewien rynek. a) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość za- potrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 5? CenaZapotrzebowanie Ilość zaoferowana Cena wzrośnie do 5, oferta także wzrośnie do 5; zapotrzebowanie zmaleje do 1. b) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość zapotrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 2? W ogóle się nie zmienią, ponieważ cena minimalna 2 jest niższa od ceny równowagi rynkowej, która wynosi 3. c) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość zapotrzebowania po ustaleniu ceny maksymalnej na poziomie 4?

172 171 ZADANIE Oto pewien rynek. a) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość za- potrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 5? CenaZapotrzebowanie Ilość zaoferowana Cena wzrośnie do 5, oferta także wzrośnie do 5; zapotrzebowanie zmaleje do 1. b) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość zapotrzebowania po ustaleniu ceny minimalnej na poziomie 2? W ogóle się nie zmienią, ponieważ cena minimalna 2 jest niższa od ceny równowagi rynkowej, która wynosi 3. c) Jak zmienią się: cena, oferta i wielkość zapotrzebowania po ustaleniu ceny maksymalnej na poziomie 4? W ogóle się nie zmienią, ponieważ cena maksymalna 4 przewyż- sza cenę równowagi rynkowej.

173 172 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* BARDZIEJ SKOMPLIKOWANY PRZYKŁAD INTERWENCJI PAŃSTWA – JAK DZIAŁA PODATEK? Oto konkurencyny rynek. Na osi pionowej zaznaczamy cenę płaconą przez NABYWCĘ. Na takim rynku państwo wprowa- dza PODATEK OD SPRZEDAŻY (podatek kwotowy).

174 173 Na takim rynku państwo wprowadza PODATEK OD SPRZEDAŻY (podatek kwotowy)…

175 174 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* Po wprowadzeniu podatku linia popytu, D, nie zmienia położe- nia. Przecież nie zmieniają się: ceny dóbr pokrewnych, dochody nabywców, gusty nabywców, liczba nabywców...

176 175 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* P°P° T Natomiast linia podaży, S, przesuwa się do góry o odcinek odpo- wiadający stawce wprowadzonego podatku (w lewo). Sprzedawcy dostarczą taką samą ilość dobra, ja- ką dostarczali przed wprowadzeniem podatku, pod warunkiem, że nabywcy zapłacą za tę ilość starą przedpodatkową cenę powiększoną o stawkę podatku.

177 176 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* P°P° T S1S1 Sprzedawcy dostarczą taką samą ilość dobra, jaką dostarczali przed wprowadzeniem podatku, pod warunkiem, że nabywcy za- płacą za tę ilość starą przedpodatkową cenę powiększoną o stawkę podatku. Okazuje się, że wprowadzenie podatku od sprzedaży powoduje ne- gatywny szok podażowy na rynku opodatkowanego dobra.

178 177 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* S E1E1 Q1Q1 A P1P1 P2P2 B Oto końcowy efekt wprowadzenia podatku. Wzrosła cena płacona przez nabywców, spadła cena, którą dostają sprzedawcy, zmalała ilość dobra będąca przedmiotem handlu. Zauważ, że sprzedawcom nie udało się przerzucić całego podatku na nabywców... DLACZEGO??

179 178 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* S E1E1 Q1Q1 A Zauważ, że sprzedawcom nie udało się przerzucić całego podatku na nabywców... DLACZEGO?? Kiedy rosła cena, sprzedawcy sprzedawali coraz mniej, bo nabywcy kupowali coraz mniej. Powstała nadwyżka oferty nad zapotrzebowaniem (np. zob. odcinek FG na rysunku) zmuszała sprzedawców do zaakceptowania niższej ceny... F G P°P° P1P1 P2P2

180 179 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* S E1E1 Q1Q1 A P1P1 P2P2 B Czy dostrzegasz obszar odpowiadający wpływom z tego podatku do budżetu państwa? Oczywiście chodzi o pole P 1 P 2 AE 1. Kiedy właściwie cena dla nabywcy wzrośnie bardziej niż spadnie cena dla sprzedawcy? Być może, w odpowiedzi pomoże Ci teoria gwoździa?

181 180 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* S Q1Q1 P1P1 P2P2 Teoria gwoździa D

182 181 D E Q P P*P* Q*Q* Q1Q1 P1P1 D Co to właściwie znaczy, że linia popytu staje się bardziej stroma? Otóż w takiej sytuacji, reagując na wzrost ceny (P*P 1 ), nabywcy ograniczają zapotrzebowanie mniej niż w przypadku względnie płaskiej linii popytu! Q*Q 1

183 182 D S E Q PBPB P*P* Q*Q* S E1E1 Q1Q1 A P1P1 P2P2 B Na jakim rynku wprowadzenie podatku od sprzedaży spowoduje większy wzrost ceny, na rynku mleka, czy wody mineralnej?


Pobierz ppt "Witam Państwa na wykładzie z podstaw ekonomii, :)… 1."

Podobne prezentacje


Reklamy Google