Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Miejskie Obszary Funkcjonalne Problemy delimitacji, rozwoju i zarządzania Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Ostrów Wielkopolski, 18 grudnia 2013 r.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Miejskie Obszary Funkcjonalne Problemy delimitacji, rozwoju i zarządzania Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Ostrów Wielkopolski, 18 grudnia 2013 r."— Zapis prezentacji:

1 Miejskie Obszary Funkcjonalne Problemy delimitacji, rozwoju i zarządzania Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Ostrów Wielkopolski, 18 grudnia 2013 r.

2 Miejskie Obszary Funkcjonalne Zagadnienia Pojęcie MOF Delimitacja MOF Przesłanki dla MOF Problemy rozwoju MOF Formy zarządzania MOF Wsparcie dla MOF Konkluzje

3 Pojęcie MOF w polityce UE Larger urban zone (Urban Audit, Eurostat 2004, NUTS 3, 2008) Urban functional area (ESPON, 2006, OECD Urban Policy Reviews, 2011) Miejski obszar funkcjonalny

4

5

6 MOF – pojęcia pochodne Miejski układ osadniczy Miejski system dzienny Miejska strefa usług publicznych Aglomeracja miejska Obszar metropolitalny Region miejski Podstawowe znaczenia pojęcia regionu (Dziewoński, 1967): region jako przedmiot poznania, region jako narzędzie badania, region jako narzędzie działania (zarządzania)

7 MOF jako narzędzia działania - dokumenty krajowe 1995 – Ustawa o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług publicznych Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (obszar metropolitalny) Ustawa o zasadach prowadzenia polityki rozwoju 2006 (miasta i obszary metropolitalne) Projekty ustaw metropolitalnych i o polityce miejskiej i współpracy JST 2010 Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju Założenia Krajowej Polityki Miejskiej do 2020 r.

8 MOF – delimitacja Region miejski reprezentuje pewną fazę rozwoju społeczeństwa a jego granice wykazują nieustanną transformację. Identyfikacja, definiowanie i delimitowanie regionów ma więc charakter historyczny i zmienny. A. Paasi (1991) Deconstructing regions: notes on the scale of spatial life. Environment and Planning

9 MOF ujęcia: strukturalne i funkcjonalne (Rykiel 2002, Korcelli 2002, Markowski, Marszał 2006, Kaczmarek 2008) 1.W ujęciu strukturalnym - ciągły obszar określony na podstawie cech jego struktury (np. gęstości zaludnienia, gęstości zabudowy, koncentracji podmiotów gospodarczych), Aglomeracja miejska, miasto w granicach administracyjnych i strefa podmiejska - obszar intensywnie zabudowany i zagospodarowany. 2.W ujęciu funkcjonalnym - decydujące znaczenie ma stopień intensywności kontaktów z centrum układu. Obszar funkcjonalny, będący kombinacją aglomeracji miejskiej i jej strefy wpływów (obsługi).

10 Elementy składowe MOF Miejski obszar funkcjonalny ma cechy zarówno regionu strukturalnego (morfologicznego), jak i funkcjonalnego (węzłowego), z elementami skladowymi; 1.Centrum (duże miasto/a) 2.Strefa wewnętrzna (obszar silnie zurbanizowany) 3.Strefa zewnętrzna (strefa intensywnych powiązań funkcjonalno-przestrzennych).

11 Do obszaru metropolitalnego zaliczono 45 jednostek gminnych o zróżnicowanym statusie administracyjnym: 6 gmin miejskich, 21 gmin miejsko – wiejskich, 18 gmin wiejskich. POZNAŃ - KSZTAŁTUJĄCA SIĘ METROPOLIA RDZEŃ OBSZARU METROPOLITALNEGO - POWIAT POZNAŃSKI STREFA ZEWNĘTRZNA OBSZARU METROPOLITALNEGO Poznań - Metropolia (Aglomeracja Poznańska) Obszar metropolitalny

12 Zasięg Aglomeracji Poznańskiej/ Poznańskiego Obszaru Metropolitalnego

13

14 MOF wg KPZK 2030 Miejski obszar funkcjonalny jest układem osadniczym ciągłym przestrzennie, złożonym z odrębnych administracyjnie jednostek. Obejmuje zwarty obszar miejski oraz powiązaną z nim funkcjonalnie strefę zurbanizowaną.

15 MOF Kalisza i Ostrowa Wlkp (wg WBPP)

16 Zahamowanie rozwoju terytorialnego miast Deficyt terenów mieszkaniowych i inwestycyjnych w obrębie granic miejskich Żywiołowy rozwój budownictwa mieszkaniowego (urban sprawl) i inwestycje typu green field w strefie podmiejskiej Konieczność rozbudowy infrastruktury technicznej i społecznej na terenach dotąd wiejskich i słabo zagospodarowanych Nieskoordynowane plany zagospodarowania przestrzennego Lokalne przesłanki MOF

17 Utrata dochodów w mieście centralnym (PIT i CIT) Redystrybucja miejsc zamieszkania, pracy i edukacji, eskalacja migracji wahadłowych Zjawisko free-riding strefy podmiejskiej Utrzymywanie infrastruktury o zasięgu aglomeracyjnym tylko przez miasto centralne Rozwój motoryzacji indywidualnej, Problemy transportowe (kongestia), niedorozwój komunikacji publicznej Zmiany w dostępności transportowej i stopniu zainwestowania gmin.

18 Przesłanki MOF Nieadekwatność struktur terytorialno- administracyjnych do układów miejskich powiązań funkcjonalno-przestrzennych Sieciowy charakter problemów Efektywne świadczenie usług Potrzeba koordynacji planowania przestrzennego Osiągnięcie przewagi kooperacyjnej, wzrostu efektywności zarządzania Chęć uzyskania przewagi konkurencyjnej w większej skali: krajowej, międzynarodowej

19 Dziedziny kooperacji Zarządzanie infrastrukturą i usługami publicznymi (drogi na obszarze aglomeracji, transport publiczny, gospodarka wodno-kanalizacyjna, gospodarka odpadami, placówki kultury, służby zdrowia, edukacji) Ochrona środowiska, polityka społeczna, bezpieczeństwo publiczne Wspieranie rozwoju gospodarczego, zabieganie o środki finansowe, marketing terytorialny Lobbing na forum regionalnym, krajowym i międzynarodowym Realizacja wspólnych strategii i planowanie przestrzenne na poziomie MOF

20 Dokument zawierający 5 osi strategicznych, 28 programów, i 158 działań a la carte.

21 Miejski obszar funkcjonalny – bottom up cooperation Inicjatywa współpracy Forma współpracy Strategia Wspólne projekty Zarządzanie Instrumenty wsparcia Wspólne problemy

22 Współpraca międzygminna (stan r) gmin 227 aktywnych związków międzygminnych 66 % związanych z gospodarką komunalną i ochrona środowiska 14 % w zakresie transportu publicznego inne: gł. turystyka, promocja.

23 Inicjatywy współpracy aglomeracyjnej/metropolitalnej

24 Bariery współpracy Ograniczenia ustrojowe Różnice potencjałów demograficznych i gospodarczych JST Wykorzystywanie free-riding, brak analiz kosztów funkcjonowania miejskich obszarów funkcjonalnych Lęk małych gmin przed efektem wymywaniabackwash effect Obawy dużego miasta przed utratą części kompetencjiadministrative shadow of hierarchy Różnice interesów między szczeblami samorządu Brak consensusu politycznego Przesadne ambicje lokalne Antagonizmy społeczne

25 Miejski obszar funkcjonalny top down cooperation Polityka UE Polityka kraju Delimitacja Strategia Zarządzanie Forma współpracy Instrumenty wsparcia

26 Inicjatywy MOF r. W Starostwie Powiatowym w Pleszewie obradowano nad zasadnością powołania Pleszewskiego Obszaru Funkcjonalnego, jako czynnika determinującego skuteczne aplikowanie o środki unijne na realizację inwestycji komunalnych po 2013 r.

27 Kilkanaście dni temu podpisali list intencyjny, cztery samorządy: miejski i gminny Łomży oraz Nowogrodu i Piątnicy, które chcą razem występować o unijne dotacje. Aby robić to skuteczniej, postanowiły powołać do życia Łomżyński Obszar Funkcjonalny, który ma występować w ich wspólnym imieniu o unijne finansowanie w ramach tzw. Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Aby Łomżyński Obszar Funkcjonalny mógł być finansowany w najbliższym okresie rozliczeniowym w ramach tzw. ZIT-u, musi formalnie powstać do końca tego roku, a jego pomysły na inwestycje muszą znaleźć się w Regionalnym Programie Operacyjnym Województwa Podlaskiego

28 Samorządowcy z południowej części województwa podlaskiego chcą skuteczniej rywalizować o unijne pieniądze na inwestycje. Dlatego zamierzają stworzyć Bielski Subregionalny Obszar Funkcjonalny. Dobrze, że samorządy widzą konieczność nawiązania współpracy, bo w jedności jest siła - podkreśla starosta bielski Sławomir Jerzy Snarski. Utworzenie BSOF mogłoby pomóc w pozyskiwaniu funduszy unijnych i pozwolić na lepsze decydowanie o ich przeznaczeniu.

29 Środki MRR na powstanie MOF Ministerstwo Rozwoju Regionalnego ogłasza nabór wniosków do konkursu dotacji na działania wspierające jednostki samorządu terytorialnego w zakresie planowania miejskich obszarów funkcjonalnych. Na ten cel przeznaczone zostało 30 mln zł z Programu Pomoc Techniczna Konkurs rozpoczął się 29 listopada 2012 r.

30 Głównym celem konkursu jest stworzenie warunków umożliwiających określenie obszarów współpracy pomiędzy JST w ramach obszarów funkcjonalnych miast. w planowaniu przestrzennym oraz promocja zintegrowanego podejścia do problemów danego obszaru. Celem konkursu jest również stworzenie warunków umożliwiających określenie granic miejskich obszarów funkcjonalnych i potencjalnego kierunku rozwoju, sformułowanie kierunków rozwoju w postaci studium, strategii rozwoju oraz planów zagospodarowania przestrzennego obejmujących całe obszary funkcjonalne. Wnioskodawcy: jednostki samorządu terytorialnego (w porozumieniu z przynajmniej dwiema innymi JST), związki jednostek samorządu terytorialnego, stowarzyszenia JST, których członkami są wyłącznie jednostki samorządu terytorialnego. Środki MRR na powstanie MOF

31 Wnioskodawcy (2 edycje konkursu) Liczba wniosków: 152 MOF Ośrodki wojewódzkie: 19 MOF Ośrodki regionalne i subregionalne: 29 MOF ośrodki lokalne: 104

32 Klasyfikacja miejskich obszarów funkcjonalnych wg KPZK 2030 Zalecenie Ustalenie

33 Miejskie obszary funkcjonalne ? Obszar funkcjonalny Euroregion Puszcza Białowieska (Stowarzyszenie Euroregionu) Obszar funkcjonalny Powiśle - Świadczenie zintegrowanych usług turystycznych) LOT Kraina Lessowych Wąwozów WMOF w oparciu o walory przyrodniczo-krajobrazowe rzek Skrwy i Sierpenicy (miasto Sierpc) Strategia rozwoju turystyki Suwalszczyzny (miasto Suwałki) MOF wokół drogi wodnej łączacej krainę wielkich Jezior z Poojezierzem Ełckim i kanalem augustowskim (gmina Orzysz) Budowa miejskiego obszaru funkcjonalnego Cud nad Wisłą (Powiat Wołomiński) Miejski obszar funkcjonalny Rzeka historii (miasto Grajewo) Mezopolitalny Obszar funkcjonalny Strefa centralna (woj. Zachodniopomorskie)

34 Finansowanie projektów MOF - przykłady Miejski Obszar Funkcjonalny miasta Puławy – tys. Miejski Obszar Funkcjonalny Malborka – tys zł Delimitacja i kierunki rozwoju MOF Biłgoraj – tys. zł Brodnicki Obszar Funkcjonalny – tys. zł Obszar Funkcjonalny Krasnystaw – 1,661 tys. zł Miejski Obszar Funkcjonalny Orzysz – tys zł Chojnicko-Człuchowski MOF – tys. zł Strategia rozwoju Obszaru Metropolitalnego Łodzi – tys. zł Programowanie rozwoju OM Warszawy tys. zł Studium Rozwoju Przestrzennego Metropolii Poznań – tys. zł Białostocki Obszar Funkcjonalny – tys. zł Studium Wrocławskiego Obszaru Funkcjonalnego – tys. Kierunki Rozwoju MOF Włocławka – 510 tys. zł Współpraca JST dla rozwoju aglomeracji Kalisko-Ostowskiej – 560 tys. zł

35 Tematyka projektów MOF Integracja, rozwój, strategia, ZIT: 123 Gospodarka: 9 Turystyka: 9 Transport: 7 Planowanie przestrzenne 3 Zagadnienia społeczne: 1

36 Projekty dwubiegunowe Finansowane Współpraca JST dla rozwoju aglomeracji Kalisko-Ostowskiej – 560 tys. zł Chojnicko-Człuchowski MOF – tys. zł Kierunki rozwoju Partnerstwa- Noworudzko-Radkowskiego – 928 tys. tys. zł Zintegrowany system powiazań LGOF tys zł Możliwości rozwojowe obszaru Krośnieńsko-Jasielskiego – 897. tys. zł Program działań dla MOF Bydgoszczy i Torunia tys. zł. Bez finansowania Elbląsko-Braniewski Obszar Funkcjonalny – tys. zł Ostródzko-Iłaswki Obszar funkcjonalny – tys. zł Rozwój MOF Sanok-Lesko – tys. zł

37 Formy współpracy JST

38 Instytucjonalizacja MOF - możliwe formy organizacyjne 1.Związek międzygminny aglomeracji 2.Związek powiatów aglomeracji 3.Związek gminno-powiatowy (po zmianach legislacyjnych) 4.Agencja rozwoju aglomeracji w formie spółki prawa handlowego (akcyjnej lub z o.o.) 5.Stowarzyszenie Aglomeracja Kalisko-Ostrowska 6.Porozumienie administracyjne – powierzenie zarządzania realizacją projektów (ZIT) jednemu z miast przez pozostałe samorządy aglomeracji

39 Forma organizacyjna dla ZIT Rekomendowaną docelową formą organizacyjną dla wdrożenia i realizacji Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych w aglomeracji kalisko-ostrowskiej jest związek gminno-powiatowy. Do czasu wdrożenia odpowiednich zmian ustawowych najlepszym rozwiązaniem umożliwiającym podjęcie prac koncepcyjnych i programowych nad strategią rozwoju aglomeracji oraz programem działań dla ZIT jest utworzenie stowarzyszenia gminno-powiatowego, które zakresem podmiotowym i terytorialnym nawiązywać będzie do przyszłego związku.

40 Zasady współpracy JST w ramach MOF Cities for citizens: improving governance in metropolitan (functional) areas. OECD (2000). 1.Koherentność (coherency): spójność, spoistość systemu zarządzania i jego zrozumiałość (transparentność) dla wyborców 2.Konkurencyjność (competetiveness): zapewniającą obszarowi metropolitalnemu skuteczne konkurowanie na arenie krajowej i międzynarodowej 3.Koordynacja (co-ordination): wymóg funkcjonalnego i sektorowego współdziałania poprzez odpowiednie organy i instytucje 4.Zrównoważenie (equity): zapewnienie równego traktowania podmiotów kooperujących 5.Fiskalna odpowiedzialność (fiscal probity): odpowiedzialność finansowa podmiotów, adekwatna do relacji nakłady-efekty

41 Zasady współpracy JST w ramach MOF Cities for citizens: improving governance in metropolitan (functional) areas. OECD (2000). 6.Elastyczność (flexibility): zdolność adaptacji rozwiązań ustrojowych do zmieniających się uwarunkowań społeczno- gospodarczych, zwłaszcza w obliczu rozwijających się procesów urbanizacyjnych 7.Holizm (holizm): uwzględnianie specyfiki całego obszaru metropolitalnego, zróżnicowanego co do potrzeb i możliwości rozwoju 8.Partykularyzm (particularity): uwzględnianie interesów partykularnych podmiotów konstytuujących obszar 9.Partycypacja (participation): zagwarantowanie mechanizmów uczestnictwa społeczności lokalnych i ich reprezentantów w procesie zarządzania 10.Pomocniczość (subsidiarity): ograniczenie zadań i form zarządzania metropolitalnego tylko do tych dziedzin, w których samodzielne działanie samorządów lokalnych jest niemożliwe lub wymaga wsparcia instytucjonalnego, kadrowego, finansowego itp.

42 Konkluzje – MOF zagrożenia i obawy 1.Niejednoznacznie zdefiniowane MOF 2.Niejednoznaczna delimitacja obszarów funkcjonalnych (z uwagi na wielość możliwych kryteriów delimitacji i metod wyznaczania granic). 3.Pozyskanie środków wsparcia główna przesłanką tworzenia MOF 4.Nie zawsze uzasadniona dystrybucja środków wsparcia na proces tworzenia MOF rozmycie idei MOF 5.Obawy o zintegrowany charakter inwestycji i działań 6.MOF zakłócają przejrzystość funkcjonowania podziału terytorialnego kraju 7.Jednorazowy charakter MOF - obawy o przyszłość MOF po ustaniu wsparcia finansowego, zakończeniu projektów.

43 Konkluzje – MOF szanse i nadzieje 1.Rozwój podejścia przestrzennego i funkcjonalnego w polityce rozwoju (obszary miejskie w kategoriach powiązań funkcjonalnych a nie granic administracyjnych) 2.Powolna decentralizacja polityki miejskiej na poziom regionalny 3.Mobilizacja samorządów lokalnych, odrodzenie zaniechanych partnerstw, godzenie interesów, 4.Szansa na zintegrowany rozwój - ograniczenie partykularyzmów w polityce rozwoju i planowaniu przestrzennym 5.Rozwój myślenia w kategoriach wspólnego rozwiązywania problemów, uczenie się współpracy Myśl funkcjonalnie, działaj lokalnie 6.Możliwość pozyskania środków z nowych instrumentów wsparcia (Pomoc Techniczna, ZIT) na projekty, które trudno realizować ze środków własnych.

44 DZIĘKUJĘ ZA UWAGĘ ! Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Ostrów Wielkopolski, 18 grudnia 2013 r.


Pobierz ppt "Miejskie Obszary Funkcjonalne Problemy delimitacji, rozwoju i zarządzania Prof. dr hab. Tomasz Kaczmarek Ostrów Wielkopolski, 18 grudnia 2013 r."

Podobne prezentacje


Reklamy Google