Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pisarz, publicysta, religioznawca. Jedna z najwybitniejszych postaci Żyrardowa. W okresie międzywojennym działacz społeczno - oświatowy. Napisał książki.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Pisarz, publicysta, religioznawca. Jedna z najwybitniejszych postaci Żyrardowa. W okresie międzywojennym działacz społeczno - oświatowy. Napisał książki."— Zapis prezentacji:

1

2

3 Pisarz, publicysta, religioznawca. Jedna z najwybitniejszych postaci Żyrardowa. W okresie międzywojennym działacz społeczno - oświatowy. Napisał książki autobiograficzne,,Mój Żyrardów (1934r.) oraz,,Księżyc nad Cieszynem (1946r.). Był znakomitym tłumaczem z języka czeskiego, niemieckiego, angielskiego, francuskiego i rosyjskiego. Przekład,,Przygód dobrego wojaka Szwejka Jaroslava Haska jego autorstwa jest do dziś uważany za najtrafniejszy.

4 ,,Kto chce żyć, ten musi się odnosić do życia poważnie. Życie to nie tylko przywilej, ale i obowiązek; nie tylko dar, ale i ofiara. Paweł Hulka - Laskowski

5 Matka z dzieckiem. Zdjęcie w Gabinecie Pisarza w domu przy ulicy Narutowicza 34 w Żyrardowie. Urodził się 25 czerwca 1881r. w drewnianym jednopiętrowym domu przy ulicy Wąskiej w Żyrardowie. Jego rodzice byli potomkami tzw. "braci czeskich", kt ó rzy po nieudanym powstaniu przeciwko kr ó lowi Ferdynandowi II w początkach XVII wieku znaleźli schronienie pod skrzydłami kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce. Los sprawił, że Hulkowie (Hulka - z czeskiego laska, stąd przydomek Laskowski) osiedlili się w Żyrardowie, znajdując prace w fabryce wł ó kienniczej. Ojciec był tkaczem. Matka zmarła, gdy miał 8 lat. Musiał pomagać wtedy ojcu w obowiązkach domowych oraz opiekować się młodszą siostrą.

6 Podstawy edukacji zdobył uczęszczając do ochronki, a następnie do elementarnej, trzyletniej szkoły fabrycznej. Zdobywanie wiedzy stało się jego pasją do tego stopnia, że zakradł się do biblioteki nauczycielskiej i czytał wszystko, co wpadło mu do ręki. W dwunastym roku życia poszedł do pracy w fabryce. Rekomendacjom swojego nauczyciela zawdzięczał zatrudnienie w kantorze tkalni, gdzie przez 13 godzin dziennie obliczał wypłaty dla robotników i roznosił fabryczną korespondencję po oddziałach. Wyczerpująca praca fizyczna nie osłabiła jego pasji. Wszystkie zaoszczędzone kosztem jedzenia i ubrania pieniądze wydawał na książki. Postanowił, że ucząc się wieczorami i nocami, przerobi samodzielnie program gimnazjalny. Zaczął się też intensywnie uczyć języków obcych i czytać literaturę czeską. W wieku 19 lat dokonał przetłumaczenia nowelki "Jastrząb contra Hordliczka" S. Cecha, opublikowanej przez Bibliotekę Dzieł Wyborowych. Zachęcony otrzymanym honorarium w ciągu jednego miesiąca Hulka przełożył powieść "Ojciec Kondelik i narzeczony Wejwara" J.Hermana. Budynek przyzakładowego przedszkola, tzw.,,ochronka.

7 Widok Żyrardowa z czasów dzieciństwa pisarza. Fragment panoramy miasta z roku 1899 autorstwa Eckerta i Pfluga z Monachium znajdującej się w Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie.

8 Nie przespane noce, niedożywienie i papierosy nadwyrężyły zdrowie ambitnego młodzieńca. Kiedy wieść o jego nieprzeciętnych zdolnościach trafiły do właściciela fabryki - Karola Dittricha, ten postanowił wysłać Hulakę do swojego sanatorium pod Dreznem oraz wystąpić w roli mecenasa i zafundować Mu stypendium na odbycie studiów uniwersyteckich. Fragment ekspozycji biograficznej ukazującej okres młodzieńczy pisarza. Gabinet Pisarza Pawła Hulki – Laskowskiego w Żyrardowie.

9 studenckich. Paweł Hulka- Laskowski w czasach studenckich. Po zakończeniu kuracji Hulka wybrał się w 1903 r. na uniwersytet ewangelicko-reformowany w Heidelbergu, gdzie podjął studia filozoficzne, do których dołączył później religioznawstwo i historię. Jako student wyróżniał się do tego stopnia, iż wkrótce został nazywany w kręgach uniwersyteckich "genialnym Polakiem". Niestety nawrót choroby oraz cofnięcie stypendium po opuszczeniu przez Dittricha w 1907 r. Żyrardowa, uniemożliwiły Hulce dokończenie pracy doktorskiej.

10 Stu Po powrocie do kraju w roku 1908 wraz z żoną Kazimierą, którą poślubił podczas studiów i córką Elżbietą ur. w 1906 r. zamieszkali w Grodzisku Mazowieckim. W czerwcu 1910 r. oboje zostali tam aresztowani pod zarzutem współudziału w zamachu na komendanta carskiej żandarmerii i umieszczeni na Pawiaku. Dzięki interwencji wysoko postawionych przyjaciół i wpłaconej przez rodzinę żony kaucji po kilku tygodniach zostali zwolnieni. Szykanowani nieustannie przez żandarmerię grodziską Hulkowie postanowili przeprowadzić się do Żyrardowa. Zamieszkali wówczas w willi "Wanda" przy Alei Kolejowej. Po wybuchu I wojny światowej w 1914 r. Hulkowie uznali, że mieszkanie w pobliżu torów kolejowych może być niebezpieczne. Przenieśli się w związku z tym do zwykłego, robotniczego domu przy ulicy Szkolnej (ob. Narutowicza 34). Aby jakoś utrzymać rodzinę Hulka-Laskowski otworzył biuro pisania podań do urzędów okupacyjnych. Po wyparciu z Żyrardowa Rosjan Niemcy złagodzili panujący do tych czas ucisk. Pisarz z grupą inteligencji zorganizował Klub Robotniczy w którym prowadził wykłady na uniwersytecie Robotniczym i podjął aktywną współpracę z Polską Macierzą szkolną oraz Towarzystwem "Samokształcenie". Objeżdżając ze swoimi prelekcjami okoliczne wsie, niósł nie tylko wiedzę, ale także nadzieję na odzyskanie niepodległości. Przyniosło ją zakończenie w 1918 r. wojny. Zniszczone w 1915 roku budynki nowej tkalni.

11 studenckich. Robotniczy dom przy ulicy Narutowicza 34 w którym pisarz zamieszkał w 1914 roku. Na ścianie budynku znajduje się pamiątkowa tablica. Mieszkanie Pawła Hulki –Laskowskiego zostało zamienione na muzeum.

12 W 1920 r. Hulkowie wyjeżdżają na blisko rok od Pragi, gdzie pisarz obejmuje stanowisko referenta prasowego przy poselstwie polskim. Po powrocie do Żyrardowa oddaje się swojej ulubionej pracy. Nawiązuje współpracę z szeregiem redakcji pism ewangelickich i prasy ateistycznej, która nie jest zbyt popłatna. Wraz z żoną Kazimierą podejmuje nieudaną z powodów finansowych próbę wydawania niezależnego tygodnika "Echo Żyrardowskie". Po bezskutecznych poszukiwaniach stałej pracy w Warszawie, Hulka zmuszony jest w 1924 r. dojeżdżać do Łodzi do wydawnictwa "Kompas". Jednak wybuch kryzysu gospodarczego, dotykającego również wydawnictwa powoduje, że pisarz zmuszony zostaje do szukania innych źródeł zarobków. Zajmuje się wtedy tłumaczeniem dokumentów handlowych i redagowaniem tekstów sprawozdań spółek i firm. W tym samym czasie odbudowywane ze zniszczeń wojennych zakłady Żyrardowskie, przechodzą wskutek ministerialnych machinacji w ręce francuskiego konsorcjum Marcela Boussaca. Jego celowa rabunkowa gospodarka doprowadza Żyrardów do skrajnej nędzy spowodowanej masowym bezrobociem. Dyrekcja Zakładów Żyrardowskich próbuje podporządkować sobie władzę miasta, szantażując je żądaniem opłat za będące własnością fabryki obiekty socjalne. Stu Zakłady Żyrardowskie około roku 1925.

13 studenckich. Wnętrze gabinetu pisarza w mieszkaniu przy ulicy Narutowicza 34. Zachowano klimat mieszkania z okresu międzywojennego.

14 Hulka-Laskowski podejmuje odważną kampanię prasową. Obnaża brutalne metody działania konsorcjum, wyzysk robotników i nadużycia finansowe. Kiedy odmawia przyjęcia zł. łapówki i możliwości wyjazdu do dowolnego kraju w zamian za milczenie, zaczynają się szykany polegające na groźbach usunięcia z fabrycznego mieszkania, powodowaniu bojkotowania przekładów niepokornego literata przez pewne wydawnictwa. Towarzyszy temu zaaranżowana kontrkampania prasowa. Hulce zarzuca się buntowanie robotników, szkodzenie gospodarce narodowej, polskiej racji stanu i przyjaźni polsko-francuskiej oraz obciąża Go odpowiedzialnością moralną za zabójstwo dyrektora fabryki G. Koehlera dokonane przez J. Blachowskiego - zredukowanego urzędnika. Pisarz nie ulega nagonce. Dzięki jego artykułom afera żyrardowska nabiera rozgłosu. Do sejmu Rzeczpospolitej wpływa w 1927 r. współredagowany przez jego memoriał władz miejskich "Przyczyny i skutki obecnego upadku Żyrardowa". Ogłoszony w prasie, odbija się szerokim echem w całym kraju i powoduje burzliwe wystąpienia w Sejmie oraz powołanie specjalnej komisji rządowej. W 1934 r. ukazuje się książka "Mój Żyrardów" dedykowana "robotnikom żyrardowskim, towarzyszom walki i porażek z wyrazem niezłomnej wiary w ostateczne zwycięstwo", będąca jednocześnie formą oskarżenia konsorcjum francuskiego. Ośmioletnia batalia toczona przez pisarza daje wreszcie rezultaty. W wyniku podjętych przez rządy Polski i Francji mediacji Zakłady Żyrardowskie wracają w 1936 r. pod zarząd państwowy. Stu Fragment ekspozycji ukazującej działalność społecznikowską Pawła Hulki – Laskowskiego.

15 studenckich. Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie. Maszyna firmy,,Continental. To jej używał pisząc swoje artykuły o,,aferze żyrardowskiej oraz książki,,Mój Żyrardów i,,Księżyc nad Cieszynem.

16 Okres ten wywołuje u Hulki zwolennika sanacji i tolerancji - głębokie rozczarowanie do polityki ówczesnych władz, narastające po śmierci Józefa Piłsudskiego. Czuje się też poważnie zaniepokojony coraz silniejszymi przejawami skrajnego nacjonalizmu i klerykalizmu. Nietolerancji doświadczał już bowiem w latach dzieciństwa, pogardliwie nazywany przez swoich rówieśników "kalwinem". W Polsce przedwojennej Jego śmiałe polemiki i artykuły światopoglądowe powodują wybijanie okien w mieszkaniu i niepodejmowanie drukowania tego typu artykułów. Hulka ubolewa, że z powodów swojego kalwinizmu nie mógł zostać współpracownikiem największych wydawnictw, ani też zajmować znacznych stanowisk społecznych. Wyjątkiem była propozycja objęcia katedry na Wydziale Teologii Ewangelickiej Uniwersytetu Warszawskiego. Stu Dowód osobisty pisarza.

17 W 1933 r. w artykułach (m. in. Niemcy bez maski, Koszulizacja Niemiec, Rasa nordycka) piętnuje faszyzm i antysemityzm.. Ośmiesza Hitlera wystawiając na widok publiczny w oknie wypożyczalni książek "Zdrój" (założoną przez córkę i żonę w 1930 r.) sensacyjne powieścidło napisane kiedyś przed obecnego Fuhrera. Rozwściecza tym miejscowych Niemców. Gdy w 1939 r. Żyrardów zostaje zajęty przez hitlerowców obawia się zadenuncjowania przez volksdeutschów. Wraz z całą ludnością Żyrardowa przeżywa dramatyczny exodus na podmiejskich polach i całą gehennę lat okupacji. Z braku innych możliwości Hulkowie utrzymują się jedynie z wypożyczalni książek "Zdrój" mocno przetrzebionej przez żandarmerię z niedozwolonych pozycji. W 1940 r. przed świętem 3 Maja zostają aresztowani jako zakładnicy na wypadek zorganizowania polskich demonstracji. W czerwcu córka pisarza Elżbieta, tylko dzięki odpowiedniemu świadectwu lekarskiemu, unika wywiezienia na roboty do Reichu. W mieszkaniu Hulki odbywa się wielogodzinna rewizja. Kończy się tym, że pisarz musi złożyć pisemne oświadczenia, że nie będzie nikomu użyczać swojego prywatnego księgozbioru. Niemcy nie mają pojęcia o antyhitlerowskich artykułach Hulki publikowanych przed wybuchem wojny i dają pisarzowi spokój. stu Obóz jeniecki w Żyrardowie. Wrzesień 1939 r.

18 stu Fragment ekspozycji biograficznej ukazującej okres okupacji oraz życie rodzinne i towarzyskie w tamtym okresie. Gabinet Pisarza Pawła Hulki – Laskowskiego w Żyrardowie.

19 Paweł Hulka – Laskowski już na początku okupacji zaczyna pisać wspomnienia z tego okresu "Księżyca nad Cieszynem". We wrześniu 1940 r. udaje się do Karolina pod Warszawą, gdzie grono miłośników literatury zorganizowało przymierającym z głodu artystom dwutygodniowe wczasy. Przybyło na nie wiele wybitnych osobowości m. in. Karol Irzykowski, Kazimierz Junosza-Stępowski, Stefan Kisielewski. Gospodarzą tam Mira Zimińska z Tadeuszem Sygietyńskim. Zjazd takiej elity musiał zostać zauważony przez gestapo, które zorganizowało obławę i zamknęło wszystkich na Pawiaku. Podobnie, jak inni Hulka-Laskowski był przesłuchiwany w Alei Szucha. Po kilku tygodniach, dzięki starania rodziny i przyjaciół został zwolniony z aresztu. Niemcy nie dają mu jednak spokoju. Najpierw próbują nakłonić pisarza do udziału w opracowaniu monografii Żyrardowa gloryfikującej znaczenie działalności niemieckiej na terenie miasta i okolic. Miało to na celu uznanie Żyrardowa jako "historycznie niemieckiego" i wcielenie go do Rzeszy. Później był naciskany, aby wykorzystał swoje czeskie pochodzenie i podpisał volkslistę, na co odpowiedział: "Trzysta lat wrośliśmy w Polskę i polskość. Czeskie pochodzenie jest tylko pochodzeniem. Czeskich przodków szanuję... ale jestem Polak". Niemieccy żołnierze na żyrardowskim rynku.

20 Ten z natury wielki humanista głęboko przeżywa dramat lat okupacji i tragedie dotykające Jego znajomych, przyjaci ó ł i rodzinę. W 1940 r. przyjmuje pod sw ó j dach zabiedzoną w Łodzi siostrę. W czasie jej choroby opala jej pok ó j swoim cennym zbiorem czasopism. Siostra umiera 28 XII 1942 r. Po powstaniu warszawskim, w październiku 1944 r. Hulka - Laskowski sprowadza do żyrardowskiego szpitala Karola Irzykowskiego, kt ó ry z groźną raną uda leżał w fatalnych warunkach w szpitalu w Milan ó wku. Niestety i tu nie udało się go uratować. Zmarł 2 XII 1944 r. i czasowo został pochowany na żyrardowskim cmentarzu. Potworne zbrodnie i ogrom ludzkich nieszczęść, kt ó rych Hulka - Laskowski jest świadkiem, powodują u niego głęboka pogardę dla narodu pan ó w, wyrażoną w pierwszym wydaniu Księżyca nad Cieszynem pisaniem słowa "niemiec" z małej litery. Karol Irzykowski ( ) Pisarz i przyjaciel Pawła Hulki – Laskowskiego.

21 Wyzwolenie spod okupacji hitlerowskiej nazwał "powrotem człowieka". Pisarz doczekał wreszcie należnych mu honor ó w. Jako pierwsza złożyła mu wizytę delegacja "kościuszkowc ó w", składając pełne uznania wyrazy szacunku. Niedługo po tym, w marcu 1945 r. otrzymał nagrodę państwowi za "wieloletnią, żywą, uczciwą i nieskazitelnie demokratyczną działalność literacką". Pech chciał, że w ciągu kilku pierwszych miesięcy 1945 r. leżał chory na zapalenie woreczka ż ó łciowego, co wpłynęło na dalsze pogorszenie og ó lnego stanu zdrowia. Jego przyjaciele czynili starania, aby umożliwić choremu pobyt na Śląsku Cieszyńskim, za kt ó rym ogromnie tęsknił. W tym samym czasie odwiedził osobiście dom Hulki-Laskowskiego ó wczesny minister spraw zagranicznych, dobry znajomy pisarza Wincenty Rzymowski, zlecając Mu ważną misję państwową związaną z wytyczaniem spornej granicy polsko-czeskiej na Zaolziu. Osłabiony chorobą, pełen obaw i zarazem radości wyjechał w Cieszyńskie. Zmarł niespodziewanie na wylew krwi do m ó zgu 29 X 1946 r. W manifestacyjnym pogrzebie Pawła Hulki-Laskowskiego uczestniczyło około siedmiu tysięcy os ó b wraz z oficjalną delegacją z Żyrardowa. Gr ó b pisarza znajduje się na cmentarzu ewangelickim w Cieszynie. Tam tez spoczywa, zmarła w 1976 roku jego żona Kazimiera. Grób pisarza i jego żony na cmentarzu ewangelickim w Cieszynie

22 Pisarz pozostawił po sobie ponad trzytysięczny księgozbiór oraz bogate archiwum prasowe. Wiele propozycji przysyłali Mu z osobistymi dedykacjami sami autorzy. W zbiorach pisarza zachowały się 92 takie autografy, obejmujące alfabetycznie 61 nazwisk, od Janusza Andrzejewskiego do Juliana Żuławskiego. Hulka prowadził też bardzo rozległa korespondencję z C. Lombroso, L. Tołstojem, Z. Nałkowską, K. Irzykowskim, J. Parandowskim, J. Kandem-Bandrowskim, E. Zegadłowiczem i wieloma innymi wybitnymi przedstawicielami świata kultury, sztuki i polityki. Dzięki swojej uznanej pozycji i popularności zaliczał się do ówczesnej elity krytyczno-literackiej. Oryginalne listy pisarza oraz Jego pióro. Gabinet Pisarza Pawła Hulki – Laskowskiego w Żyrardowie.

23 Paweł Hulka – Laskowski znany jest głównie z książek,,Mój Żyrardów oraz,,Księżyc nad Cieszynem Napisał jeszcze powieść o życiu ewangelik ó w "Porucznik Reiger" (1927) oraz niedokończone dzieło o Katullusie. Ważna jest też antologia "Pięć wiek ó w herezji" (1939), do kt ó rej materiały zbierał przez kilka lat. Napisał książkę o ucisku narodowościowym ludności Polskiej na Zaolziu "Śląsk za Olzą"(1938) oraz obszerną książkę o Czechach. Niestety jej rękopis, przechowywany ze względ ó w bezpieczeństwa spłonął podczas powstania w 1944 r. O wieli bogatszy jest Jego dorobek translatorski. Hulka tłumaczył z angielskiego, francuskiego, niemieckiego, czeskiego i rosyjskiego. Dzięki Jego przekładom czytelnicy polscy mogli poznać "Przygody dobrego wojaka Szwejka" - J. Haska. Trylogię: "Hardubal", "Meteor" i "Zwyczajne życie" - K. Capka, "Babunię" - B. Niemcowej, "Amerykę" - E. Ludwiga, "Rodzinę Thibault" - R. Martina du Gard, "Życie św. Franciszka z Asyżu" - Sabatiera, "Napoleona" - Mereżkowskiego, "Rokoko" - Bohema, "Ludzi genialnych" – Kretschmera i "Fabrykę Absolutu" - K. Capka. Tłumaczył r ó wnież aktualną publicystykę europejską, w tym także serię sześciu tomik ó w S. Stalla o wychowaniu seksualnym i świadomym macierzyństwie. Dorobek publicystyczny i krytycznoliteracki Hulki-Laskowskiego jest wprost nie do ogarnięcia. Swoje artykuły zamieszczał w przeszło 70 czasopismach, w tym miedzy innymi w Wiadomościach Literackich, Tygodniku Ilustrowanym, Gazecie Polskiej, Polsce Zbrojnej, Czarno na Białym, Wolnomyślicielu, Bluszczu, Sygnałach, Ilustrowanej Republice, Nowym Dzienniku, Ilustrowanym Kurierze Codziennym i szeregu pism ewangelickich. Pisywał też do pism zagranicznych Slarische Rundschau, Slovensky Přehled i L`Europe Centrale. W okresie powojennym wsp ó łpracował z katowicką Trybuną Robotniczą, Odrodzeniem, Warszawą i Głosem Żyrardowa.

24 Dla mieszkańców naszego miasta Paweł Hulki- Laskowski pozostanie na zawsze niekwestionowanym najwybitniejszym żyrardowianinem. Dowodami pamięci i szacunku było nazwanie Jego imieniem jednej z ulic, umieszczenie w 1966 r. tablicy pamiątkowej na domu przy ulicy Narutowicza 34, w którym mieszkał i tworzył, a gdzie została otwarta filia Muzeum Okręgowego w Żyrardowie - Gabinet Pisarza. Jego imię nosi także Miejska Biblioteka Publiczna i Ośrodek Badania Kultury Miasta TPŻ. W 1996 r., w 50 rocznicę śmierci pisarza i 80 lecie uzyskania przez Żyrardów praw miejskich Rada miejska uhonorowała Pawła Hulkę-Laskowskiego bezprecedensowym, zaszczytnym tytułem "Zasłużonego dla Miasta Żyrardowa". Pamiątkowa tablica na ścianie budynku przy ulicy Narutowicza 34.

25 Gabinet Pisarza Pawła Hulki – Laskowskiego. Oddział Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie. Decyzją Rady Miejskiej Żyrardowa rok 2001 uchwalony został Rokiem Pawła Hulki-Laskowskiego. Powołany został Komitet Organizacyjny Obchod ó w Roku Pawła Hulki-Laskowskiego, w skład kt ó rego weszli przedstawiciele świata kultury i nauki oraz Rodziny Pisarza. Komitet opracował całoroczny, wielowątkowy i wielce interesujący program, kt ó ry przybliżył postać i działalność wybitnego żyrardowianina. Spośr ó d najważniejszych przedsięwzięć zorganizowanych zgodnie z przyjętym programem należy wymienić: sesję naukową z udziałem znawc ó w biografii i tw ó rczości Pisarza, "Dzień Kultury Czeskiej", wydanie reprintu książki "M ó j Żyrard ó w", wystawę przygotowaną przez Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie zatytułowaną "Paweł Hulka-Laskowski Pisarz z żyrardowskim rodowodem".

26 Gabinet Pisarza jest atrakcją turystyczną na szlaku,,Spacer po XIX wiecznej osadzie fabrycznej o czym informuje specjalna tablica.

27 BIBLIOGRAFIA Paweł Hulka – Laskowski,,M ó j Żyrard ó w Biuro Wydawnictwa HWIU,,Libra. Warszawa Krzysztof Zwoliński,,Zakłady Żyrardowskie w latach Książka i Wiedza. Warszawa 1979.,,Muzeum w Żyrardowie pod redakcją Jerzego Naziębły. Muzeum Okręgowe w Żyrardowie. Żyrard ó w 1996.,,Żyrard ó w i okolice w okresie wojny i okupacji 1939 – 1945 pod redakcją Bogusława Nietrzebki. Muzeum Okręgowe w Żyrardowie. Żyrard ó w 2009.,,Mały Słownik Pisarzy Polskich. Część II pod redakcją Włodzimierza Maciąga. Książka i Wiedza. Warszawa 1981.,, Paweł Hulka Laskowski Pisarz z żyrardowskim rodowodem pod redakcją Bogusława Nietrzebki Muzeum Mazowsza Zachodniego. Żyrardów2002.

28


Pobierz ppt "Pisarz, publicysta, religioznawca. Jedna z najwybitniejszych postaci Żyrardowa. W okresie międzywojennym działacz społeczno - oświatowy. Napisał książki."

Podobne prezentacje


Reklamy Google