Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Neologizmy (na przykładzie wybranych języków ugrofińskich: węgierskiego, fińskiego i udmurckiego) Szymon Pawlas Katedra Hungarystyki Uniwersytet Warszawski.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Neologizmy (na przykładzie wybranych języków ugrofińskich: węgierskiego, fińskiego i udmurckiego) Szymon Pawlas Katedra Hungarystyki Uniwersytet Warszawski."— Zapis prezentacji:

1 Neologizmy (na przykładzie wybranych języków ugrofińskich: węgierskiego, fińskiego i udmurckiego) Szymon Pawlas Katedra Hungarystyki Uniwersytet Warszawski

2 Potrzeba poszerzania słownictwa zmiana rzeczywistości pozajęzykowej zmiana trybu życia rozwój technologiczny tłumaczenie tekstów np. tłumaczenia Biblii, aktów prawnych itp. puryzm językowy

3 Zapożyczenia właściwe niedostosowane fonologicznie: filmi 'film' dostosowane fonologicznie: gereblye 'grabie' strukturalne (kalki): vasút Eisbahn 'kolej żelazna' semantyczne (ukryte): egér mouse 'mysz (komp.)'

4 Słowotwórstwo derywacja afiksacja: kirjasto 'biblioteka' derywacja wsteczna: ragaszt 'końcówka' kompozycja: дырпус 'kalendarz' ад ӟ ос-чаклос 'doświadczenie' 'książka' 'kleić' 'czas''znak' 'postrzeganie''obserwacja'

5 drzewo języków uralskich (za Hajdú)

6 2000 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1500 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1000 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 500 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 500 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1000 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 1500 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2000 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 2500 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 3000 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 3500 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 4000 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– 4500 ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––– praugryjski prafińskopermski język praugrofiński język prauralski prapermski prafińskowołżański prawęgierski udmurcki prabałtyckofiński fiński węgierski daty orientacyjne (wg Hajdú)

7 Język węgierski 1190 – pierwszy tekst: Halotti beszéd 1590 – pierwszy druk: Az Szent Pál levelei... Nyelvújítás – reforma języka XVIII – XIX w. > 10 tys. nowych słów utworzenie terminologii naukowej poszerzenie słownictwa (np. dla celów poezji) neologowie: F. Kazinczy, F. Kölcsey i in. neologizmy tworzone współcześnie Mowa pogrzebowa Listy św. Pawła

8 Język fiński Reformacja: bp Mikael Agricola – twórca jęz. literackiego Abckiria 1543 Se Wsi Testamenti 1548 obudzenie świadomości narodowej: Elias Lönnrot – odnowiciel języka Kalevala 1835 Suomalais-Ruotsalainen Sanakirja 1880 neologizmy tworzone współcześnie Elementarz Nowy Testament Słownik fińsko-szwedzki

9 Język udmurcki (wotiacki) pierwsze tłumaczenia Ewangelii powołana rada rozwoju języka: Герд Ку ӟ ебай [Kudziebaj] rada w celu przetłumaczenia konstytucji: słownictwo prawnicze słownictwo ekonomiczne terminologia naukowa itp. Иван Василевич Тараканов [Tarakanow] i in.

10 Nyelvújítás – reforma języka węgierskiego słowotwórstwo regularne derywacja: forradalom: forr 'wrzeć' + -dalom ABS. derywacja dezintegralna: egyetem egyetemben 'wszystko razem' kompozycja: nyelvtan: nyelv 'język' + tan 'nauka' vegytan: vegy- 'mieszać' + tan 'nauka' rendőr: rend 'porządek' + őr 'stróż' 'rewolucja' 'uniwersytet' 'gramatyka' 'chemia' 'policjant'

11 Nyelvújítás – reforma języka węgierskiego słowotwórstwo nieregularne wyizolowanie nowych sufiksów derywacyjnych csárda -da: uszoda: usz- 'pływać' + -da MIEJSCE kompozycja: röpirat: röp- 'latać' + (ír 'pisać' + at EFEKT ) kontaminacja: lég: levegő 'powietrze' × ég 'niebo' 'karczma' 'pływalnia' 'ulotka' 'powietrze' (np. w złożeniach)

12 Nyelvújítás – reforma języka węgierskiego zapożyczenia wewnętrzne: z gwar: hülye 'głupiec' röhög 'rechotać (o śmiechu)' archaizmy: (esztendő) - év 'rok' skrócenie: mond(ol)at 'zdanie'

13 Przykłady neologizmów węgierskich istentisztelet isten 'Bóg' + [(tiszt 'cześć' + -el VERB ) + -et ABS ] 'nabożeństwo' mozgóképszínház [(mozog- 'ruszać (się)' + ház 'dom' ] mozi + -ó IMSŁ.WSP. )+ kép 'obraz' ] + [szín 'scena' 'kino'

14 Przykłady neologizmów fińskich uskonpuhdistus (usko 'wiara' + -n Gen )+ (puhd- 'czysty' + -ist(A)- VERB ) + -Us ABSTR. 'reformacja' puhelin puhel- 'rozmawiać' + -in NARZĘDZIE 'telefon'

15 Przykłady neologizmów fińskich monikko moni- 'dużo' + -kkO NAZWA ZBIOROWOŚCI 'liczba mnoga' itsenäinen itse 'samo' + -nAinen PRZYMIOTNIK 'niepodległy'

16 Przykłady neologizmów udmurckich лулчеберет [lulcieberet] (лул 'dusza' + чебер 'ładny' )+ -эт ABSTR. 'kultura' йырвизьбур [jyrwiźbur] (йыр 'głowa' + визь 'umysł' )+ бур 'dobry' 'pamięć'

17 Przykłady neologizmów udmurckich öтён- ӝ уткан [ötjon-dżutkan] öтьыны 'wołać' + ӝ утканы 'podnosić' 'agitacja' синпелет [sinpeliet] (син 'oko' + пель 'ucho' )+ -эт ABS. 'pomnik'

18 Przykłady złożeń (naturalnych) testvér (węgierski) test 'ciało' + vér 'krew' = 'rodzeństwo' maailma (fiński) maa 'ziemia' + ilma 'powietrze' = 'świat' ымныр [ymnyr] (udmurcki) ым 'usta' + ныр 'nos' = 'twarz' нылпи [nylpi] (udmurcki) ныл 'dziewczyna' + пи 'chłopiec' = 'dziecko' пельнянь [pelniań] (udmurcki) пель 'ucho' + нянь 'chleb' = 'pielmieni (rodzaj pierogów, uszka)'

19 Republika po ugrofińsku köztársaság (węgierski) köz- 'wspólny' + (társ 'towarzysz' + -sÁg ABSTR. ) 'towarzystwo' tasavalta (fiński) tasa- 'równy' + valta 'władza' vabariik (estoński) vaba 'wolny' + riik 'państwo' элькун [el'kun] (udmurcki) эль 'kraj' + кун 'państwo, władca'

20 Wybrana bibliografia: Szily Kálmán: A magyar nyelvújítás szótára. A kedveltebb képzők és képzésmódok jegyzékével. Budapest, Karlsson, Fred: Finnish. An essential grammar. Routledge, Kozmács István: Udmurt-magyar szótár. Szombathely, Hajdú Péter: Finnugor népek és nyelvek. Budapest, 1962


Pobierz ppt "Neologizmy (na przykładzie wybranych języków ugrofińskich: węgierskiego, fińskiego i udmurckiego) Szymon Pawlas Katedra Hungarystyki Uniwersytet Warszawski."

Podobne prezentacje


Reklamy Google