Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Małżeńskie ustroje majątkowe dr Krzysztof Gołębiowski.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Małżeńskie ustroje majątkowe dr Krzysztof Gołębiowski."— Zapis prezentacji:

1 Małżeńskie ustroje majątkowe dr Krzysztof Gołębiowski

2 Małżeńskie ustroje majątkowe - ogólnie odróżnić od skutków zawarcia małżeństwa niezależnych od istniejącego ustroju (23-30) – te skutki istnieją w każdym małżeństwie i nie można ich wyłączyć np. umową – występują też w małżeństwach, w których obowiązuje ustrój rozdzielności regulacja ustrojów generalnie jest zawarta w art. 31 – 54 k.r.o

3 Małżeński ustrój majątkowy - znaczenia o ustroju można mówić w dwóch znaczeniach: – zespołu norm prawnych – relacji między konkretnymi małżonkami analogicznie do odróżnienia stosunku prawnego konkretnego i abstrakcyjnego – abstrakcyjny – to, co w przepisach prawnych, np. ustawowa regulacja umowy sprzedaży – konkretny – prawa i obowiązki konkretnych już podmiotów, istniejące np. w wyniku zawarcia konkretnej umowy w dniu X między podmiotami A i B

4 Małżeński ustrój majątkowy - znaczenia – podobnie w kwestii ustroju – można o nim mówić jako o zespole norm prawnych albo o konkretnej sytuacji konkretnych małżonków a więc możemy mówić, że k.r.o. reguluje ustrój wspólności albo rozdzielności z wyrównaniem dorobków i analizować cechy tych ustrojów (zespół norm prawnych) albo że Jan i Ewa pozostają w ustroju rozdzielności, bo zawarli intercyzę i analizować ich sytuację, konkretne prawa i obowiązki, ważność zawartych np. przez Ewę umów (konkretny stosunek prawny) – podstawowe znaczenie to zespół norm prawnych

5 Małżeński ustrój majątkowy – problem definicji brak definicji ustawowej na pewno jest to zespół norm prawnych lub zespół reguł z nich wynikających w doktrynie spotkać można rozmaite definicje – mniej lub bardziej ogólne – mniej lub bardziej rozbudowane występują też spory co do tego, czy konkretna regulacja (np. odpowiedzialności za zobowiązania z majątku wspólnego, art. 41 k.r.o.) to element ustroju

6 Małżeński ustrój majątkowy – przykłady definicji zespół zasad wynikających z przepisów prawa lub postanowień umowy majątkowej małżeńskiej określających pozycję każdego z małżonków względem poszczególnych mas majątkowych A. Dyoniak definiuje ustrój majątkowy jako „zespół norm regulujących stosunki, w jakich pozostają z sobą małżonkowie ze względu na majątek, z wyłączeniem tych stosunków majątkowych, które istnieją między małżonkami z samej racji zawarcia związku małżeńskiego”. „skutki, jakie wywiera małżeństwo w zakresie sytuacji prawnej małżonków względem ich majątku”

7 Małżeński ustrój majątkowy – problem definicji nie ma definicji ustawowej, a jednak Dział III tytułu I k.r.o. nosi tytuł „Małżeńskie ustroje majątkowe” – skoro tak, to można chyba zakładać, że wszystkie zawarte tam regulacje ustawodawca traktuje jako regulacje „ustroju” a zatem żeby zrozumieć, czym jest małżeński ustrój majątkowy – trzeba po prostu zapoznać się z treścią Działu III Tytułu I k.r.o. (art. 31 – 54). moim zdaniem nie da się podać wyczerpującej i jednocześnie zwięzłej definicji, tylko można wymienić, co wchodzi w skład tej instytucji

8 Małżeński ustrój majątkowy - pojęcie w tym kontekście można nawiązać do definicji M. Nazara i stwierdzić, że ustrój to zespół norm prawnych przesądzających następujące kwestie: – czy powstaje między małżonkami majątek wspólny – zakres majątków małżonków, – zasady zarządzania nimi i korzystania z nich – zasady odpowiedzialności za zobowiązania z majątku wspólnego (niektórzy autorzy nie uważają tego za element regulacji ustroju) – sposoby dokonywania zmian wymienionych reguł i przesłanki skuteczności tych zmian wobec osób trzecich – a także skutki ustania danego ustroju/ustania małżeństwa, w tym zasady podziału majątku wspólnego

9 Zasady dotyczące ustrojów majątkowych powszechności ustroju majątkowego swobody wyboru ustroju zamkniętego katalogu ustrojów jednolitości ustroju małżeńskiego niezależności od skutków z art k.r.o.

10 Zasada powszechności małżeńskiego ustroju majątkowego każde małżeństwo pozostaje w jakimś ustroju majątkowym – nie można zdecydować, że w małżeństwie nie będzie obowiązywał żaden ustrój – nawet rozdzielność majątkowa to też ustrój – w stosunku do osób trzecich czasem nie będzie można się powołać na umowny ustrój - art k.r.o. : Małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome.

11 Zasada swobody wyboru małżeńskiego ustroju majątkowego już przed zawarciem małżeństwa lub po jego zawarciu małżonkowie mogą zmienić obowiązujący ich ustrój na podstawie umowy umowa taka powszechnie nazywana jest „intercyzą”, w przepisach określana jest jako „umowa majątkowa małżeńska” – określenie „intercyza” jest jednak prawidłowe może być zawarta tylko w formie aktu notarialnego art. 47 § 1 Małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Umowa taka może poprzedzać zawarcie małżeństwa. § 2. Umowa majątkowa małżeńska może być zmieniona albo rozwiązana. W razie jej rozwiązania w czasie trwania małżeństwa, powstaje między małżonkami wspólność ustawowa, chyba że strony postanowiły inaczej.

12 Zasada swobody wyboru małżeńskiego ustroju majątkowego Jednak wybór ustroju nie jest elementem procedury zawarcia małżeństwa – przed zawarciem małżeństwa nupturienci nie dokonują wyboru ustroju np. przez złożenie kierownikowi USC w trakcie zawierania małżeństwa oświadczenia w tym zakresie – A więc odmiennie niż w wypadku decyzji o nazwiskach małżonków oraz dzieci: – art. 7 § 2. Kierownik urzędu stanu cywilnego zapytuje mężczyznę i kobietę, czy zamierzają zawrzeć ze sobą małżeństwo, a gdy oboje odpowiedzą na to pytanie twierdząco, wzywa ich do złożenia oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński oraz oświadczeń w sprawie nazwisk małżonków i ich dzieci. swoboda polega na tym, że mogą przed zawarciem lub po zawarciu małżeństwa zawrzeć umowę majątkową małżeńską – a więc dokonać czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z samą procedurą zawierania małżeństwa

13 Zasada swobody wyboru małżeńskiego ustroju majątkowego jeśli małżonkowie przed zawarciem małżeństwa nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej, to w ich małżeństwie co do zasady obowiązywać będzie ustrój określany jako ustawowy – art k.r.o.: Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.

14 Zasada zamkniętego katalogu (numerus clausus) ustrojów majątkowych swoboda wyboru ustroju jest ograniczona, jest to zupełnie inne pojęcie niż swoboda umów zobowiązujących z art. 353 (1) k.c. ograniczenia dwojakiego rodzaju: – dotyczące ustroju przymusowego – czyli powstającego bez względu na wolę małżonków – ograniczenie wyboru do tych typów ustroju, które są przewidziane w ustawie można więc umownie wprowadzić tylko taki ustrój, jaki przewidział ustawodawca umowa majątkowa małżeńska modyfikująca przepisy o danym ustroju umownym byłaby nieważna – podobne rozwiązanie dotyczy ograniczonych praw rzeczowych

15 Zasada jednolitości ustroju w każdym małżeństwie obowiązuje jeden określony ustrój majątkowy, nie można „mieszać” typów np. ustroju wspólności z wyrównaniem dorobków » obowiązujący ustrój odnosi się ponadto do całości majątków małżonków, nie można części majątku albo określonych typów praw (np. nieruchomości) poddać ustrojowi wspólności a części (np. przedsiębiorstwa) – rozdzielności jednak w tym zakresie występują spory i rozbieżności w praktyce, w szczególności co do dopuszczalności przeniesienia określonych składników majątku wspólnego do majątku osobistego

16 Niezależność od skutków z art k.r.o. Ustrój majątkowy nie ma wpływu na skutki z art k.r.o. – zwłaszcza z art. 27 k.r.o. oznacza to, że skutków z art k.r.o. nie można wyłączyć przez intercyzę obowiązki np. z art. 27 k.r.o. obciążają małżonków także w rozdzielności majątkowej ponadto te podstawowe obowiązki małżeńskie mogą być wykonywane przy pomocy składników majątku osobistego (a uprawnienie z art k.r.o. z definicji dotyczy majątku osobistego jednego z małżonków)

17 Niezależność od skutków z art k.r.o. ważne, aby odróżnić, czy określone uprawnienie czy obowiązek małżonka wynika z: – regulacji art – czy regulacji ustroju np. faktu, że określone prawo wchodzi do majątku wspólnego Oczywiście uwagi te dotyczą wszystkich skutków zawarcia małżeństwa, określanych jako niezależne od ustroju, np. art k.c.

18 Charakter przepisów przepisy o małżeńskich ustrojach majątkowych mają w zasadzie charakter bezwzględnie obowiązujący, jakiekolwiek umowy w tym zakresie dopuszczalne tylko w zakresie wyraźnie przewidzianym w ustawie istotną cechą tych przepisów jest to, że mają znaczenie nie tylko dla samych małżonków, ale także ich relacji z osobami trzecimi

19 Charakter przepisów małżonkowie nie mogą np. – wyłączyć odpowiedzialności z majątku wspólnego za określone zobowiązanie, jeśli ustawa ją przewiduje (art. 41 k.r.o.) – postanowić, że dla danej czynności prawnej (np. sprzedaż określonego samochodu) konieczna będzie zgoda współmałżonka, jeśli z art. 36 k.r.o. wynika, że tej czynności może dokonać samodzielnie każdy z małżonków takie postanowienia mogły by jednak być skuteczne między samymi małżonkami

20 Klasyfikacja małżeńskich ustrojów majątkowych czyli ich podziały podziały według dwóch różnych kryteriów: – źródło powstania – a więc na jakiej podstawie obowiązuje, co go reguluje (umowa, ustawa), jakie okoliczność decydują, że obowiązuje ten, a nie inny ustrój – treść stosunków w danym ustroju – a więc już właściwa regulacja, np. czy jest wspólność czy rozdzielność, te podziały mogą się krzyżować, np. może być wspólność ustawowa lub umowna

21 Klasyfikacja ustrojów ze względu na źródło powstania można wyróżnić ustroje: – ustawowy, – umowny, – przymusowy tak też w zasadzie wygląda systematyka Działu III, Tytułu I k.r.o.

22 Klasyfikacja ustrojów – ustrój ustawowy ustrój ustawowy powstaje w chwili zawarcia małżeństwa, przy spełnieniu dwóch przesłanek: – małżonkowie nie nie zawarli wcześniej umowy majątkowej małżeńskiej – nie ma przesłanek powstania ustroju przymusowego ustrój ustawowy powstaje już w trakcie małżeństwa, jeżeli: – małżonkowie rozwiążą umowę majątkową małżeńską (art. 47 § 2 k.r.o.) – co do zasady jeśli między małżonkami istnieje ustrój przymusowy i dojdzie do ustania jego przesłanek np. uchylenia ubezwłasnowolnienia (art. 53 § 2 i 54 § 2 k.r.o.) należy odróżnić kwestię powstania ustawowego ustroju majątkowego od zagadnienia tworzenia majątku wspólnego – to drugie zagadnienie - przedmiotem innego wykładu

23 Klasyfikacja ustrojów – ustrój ustawowy ustrój ustawowy ma największą doniosłość z 2 powodów: – w praktyce umowy majątkowe nie są zbyt często zawierane, więc w większości małżeństw obowiązuje ustrój ustawowy – a jeśli nawet małżonkowie zawierają intercyzę, to najczęściej już po zawarciu małżeństwa, a więc przez pewien okres obowiązywał w tych małżeństwach ustrój ustawowy – ponadto ze względu na art Małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. a więc intercyza wobec osób 3. czasem nie będzie miała skutku, a zatem wystąpią skutki takie jak w razie istnienia ustroju ustawowego ustawowy ustrój to wspólność majątkowa małżeńska – w dalszej części wykładu szerzej

24 Klasyfikacja ustrojów – ustroje umowne ustrój umowny powstaje na skutek zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej (zwanej intercyzą) – wbrew potocznemu rozumieniu tego terminu nie chodzi tylko o wprowadzenie rozdzielności umowa w formie aktu notarialnego k.c: Art. 73. § 1. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. § 2. Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej inną formę szczególną, czynność dokonana bez zachowania tej formy jest nieważna. Nie dotyczy to jednak wypadków, gdy zachowanie formy szczególnej jest zastrzeżone jedynie dla wywołania określonych skutków czynności prawnej.

25 Klasyfikacja ustrojów – ustroje umowne – ustroje umowne to (w skrócie): wspólność majątkowa można zmodyfikować treść ustroju ustawowego poprzez rozszerzenie bądź ograniczenie wspólności – a więc punktem odniesienia jest treść przepisów o ustroju ustawowym rozdzielność majątkowa – art. 51 k.r.o., każdy z małżonków zachowuje swój majątek, nie powstaje majątek wspólny – ale oczywiście istnieją skutki niezależne od ustroju, w tym np. wspólność najmu z art. 680(1) k.c. nowy ustrój w naszym systemie – rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków – miał być ustawowym, ale został wprowadzony tylko jako umowny

26 Klasyfikacja ustrojów – ustroje umowne skuteczność intercyzy wobec osób trzecich: art k.r.o. – dla skuteczności wobec osób trzecich musi być im znany fakt zawarcia i jej rodzaj, – jeśli nie, to traktuje się małżonków w stosunkach z tą osobą tak, jakby istniał między nimi ustrój ustawowy – najważniejsze znaczenie ma to w zakresie egzekucji – tak więc umowy majątkowe małżeńskie wywierają pełny skutek tylko między małżonkami, a w relacjach z osobami trzecimi już nie zawsze

27 Klasyfikacja ustrojów – ustroje umowne umowa może być zawarta przed zawarciem małżeństwa – wtedy ustrój umowny powstanie wraz zawarciem małżeństwa, – intercyza zawarta przed zawarciem małżeństwa nie wywołuje skutków prawnych do chwili powstania stosunku małżeństwa albo po zawarciu, wtedy ustrój umowny powstaje już w trakcie trwania małżeństwa

28 Klasyfikacja ustrojów – ustrój przymusowy Ustrój przymusowy występuje w sytuacji, gdy przepis wskazuje, że w razie wystąpienia danego zdarzenia małżonków obowiązuje dany ustrój – wola małżonków nie ma znaczenia występuje w sytuacjach uregulowanych w art. 52 – 54 od strony treści: zawsze jest to rozdzielność

29 Klasyfikacja ustrojów – ustrój przymusowy Kwestie terminologiczne: – Przed zmianą kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dokonaną ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. określenie „przymusowy ustrój majątkowy” było używane tylko w doktrynie – obecnie jest już to pojęcie ustawowe – dawniej ustawa (art. 52 k.r.o.) stanowiła o „zniesieniu wspólności” przez sąd – w innych aktach prawnych niż k.r.o. nadal znajduje się zwrot „zniesienie wspólności majątkowej” i trzeba przez niego rozumieć „ustanowienie przez sąd rozdzielności majątkowej”

30 Klasyfikacja ustrojów – ustrój przymusowy przyczyny powstania ustroju przymusowego: ustanowienie rozdzielności majątkowej przez sąd (art. 52 § 1 i 1a k.r.o.) ubezwłasnowolnienie jednego z małżonków art. 53 § 1 k.r.o. ogłoszenie upadłości jednego z małżonków art. 53 § 1 k.r.o. orzeczenie separacji ( art. 54 § 1 k.r.o.)

31 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd orzeczenie konstytutywne sądu przesłanka w przepisie ujęta bardzo ogólnie: „ważne powody” w przeszłości, ale zapewne również obecnie, bywało wykorzystywane do pokrzywdzenia wierzycieli

32 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd – dlaczego tak skuteczne? – „sądowe” ustanowienie rozdzielności (dawniej zniesienie wspólności) jest skuteczne wobec wszystkich bez względu na ich wiedzę o tym fakcie odmiennie niż intercyza ponadto istnieje możliwość ustanowienia rozdzielności z mocą wsteczną (art. 52 § 2)

33 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd miało to związek zwłaszcza z dawnym brzmieniem art. 41 k.r.o.: Art. 41. § 1. Zaspokojenia z majątku wspólnego może żądać także wierzyciel, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków. § 2. Jeżeli jednak wierzytelność powstała przed powstaniem wspólności ustawowej albo jeżeli dotyczy ona odrębnego majątku jednego z małżonków, wierzyciel może żądać zaspokojenia tylko z odrębnego majątku dłużnika oraz z wynagrodzenia za pracę lub za inne usługi świadczone osobiście przez dłużnika, jak również z korzyści uzyskanych przez dłużnika z jego praw autorskich twórcy, praw twórcy wynalazku, wzoru lub projektu racjonalizatorskiego. § 3. Sąd może ograniczyć lub wyłączyć możliwość zaspokojenia się z majątku wspólnego przez wierzyciela, którego dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków, jeżeli ze względu na charakter wierzytelności albo stopień przyczynienia się małżonka będącego dłużnikiem do powstania majątku wspólnego - zaspokojenie z majątku wspólnego byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

34 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd ewolucja orzecznictwa SN w kwestii rozumienia „ważnych powodów”: – początkowo za „ważny powód” uznawano np. istnienie długów jednego z małżonków i związane z tym zagrożenie prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego – co więcej, uznawano, że takie zagrożenie może uzasadniać wprowadzenie rozdzielności z „mocą wsteczną” – np.: Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 1972 r. III CZP 69/70 Jednakże gdy dobro rodziny lub drugiego małżonka za tym przemawia, prowadzenie lub możliwość prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego może stanowić ważny powód zniesienia wspólności majątkowej, a stosownie do okoliczności może także uzasadniać oznaczenie wcześniejszej daty jej ustania (art.52 k.r.o.).

35 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd tradycyjna wykładnia godziła w interesy osób trzecich, prowadziła do uprzywilejowania małżonków w obrocie w okresie przemian ustrojowych orzecznictwo stopniowo odchodziło od tradycyjnej linii mającej „chronić rodzinę” kosztem wierzycieli – niezwykle trafny argument: wierzycielem często też jest osoba fizyczna i ona również często ma rodzinę – ponadto: skoro drugi małżonek odnosi korzyści z prowadzenia przez jednego z małżonków działalności, godzi się na tę działalność, musi ponosić też ryzyko z tym związane dotyczyło to zwłaszcza orzekania o ustanowieniu rozdzielność z datą wcześniejszą

36 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd obecnie wskazuje się na konieczność uwzględniania interesu wierzyciela przy orzekaniu o ustanowieniu rozdzielności – trzeba badać, czy powództwo nie zmierza wyłącznie do pokrzywdzenia wierzycieli ponadto nie można poprzestać na uznaniu powództwa przez pozwanego małżonka

37 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd np. wyrok SN z dnia 26 lipca 2000 r., I CKN 293/00: Fakt, że drugi małżonek godzi się z żądaniem, nie zwalnia sądu od obowiązku ustalenia, czy istnieją "ważne powody„ zniesienia i czy istniały wcześniej, wobec zgłoszenia żądania zniesienia wspólności z datą wsteczną. Wiąże się to z tym, że w odróżnieniu od umownego wyłączenia wspólności ustawowej (art. 47 § 2 k.r. i op.) sądowe zniesienie wspólności majątkowej wywołuje skutki wobec osób trzecich (art. 435 § 1 k.p.c. w związku z art. 452 k.p.c.), a ponadto skutki te mogą zostać rozciągnięte w czasie na okres poprzedzający wyrok sądu. Dlatego w postępowaniu o zniesienie wspólności majątkowej sąd musi nadto rozważyć, czy powództwo nie zmierza do pokrzywdzenia wierzycieli jednego z małżonków

38 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd obecne rozumienie „ważnych powodów”: – muszą być związane ze sferą majątkową – przede wszystkim ustanie wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia wspólnie spraw majątkowych – a więc gdy małżonkowie żyją oddzielnie – wówczas ustrój wspólności nie jest odpowiedni, gdyż jest on pomyślany na potrzeby dobrze funkcjonującej, typowej rodziny – ostre konflikty dotyczące majątku wspólnego – korzystania, zarządu, utrudniające to korzystanie w sposób racjonalny ale pojawiają się orzeczenia, zgodnie z którymi ważnym powodem jest zagrożenie małżonka niegospodarnością drugiego np. zaciąganie „nieuzasadnionych” zobowiązań – teza wątpliwa

39 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1997 r., I CKN 69/96 Za ważne powody, o których mowa w art. 52 § 1 k.r.o., należy uznać takie okoliczności, które powodują, że w konkretnej sytuacji faktycznej wspólność ustawowa nie służy dobru założonej rodziny i może prowadzić do naruszenia interesu majątkowego małżonka żądającego zniesienia wspólności. Ważne powody muszą mieć charakter majątkowy, choć źródłem mogą być rozdźwięki natury osobistej między małżonkami, co może wskazywać na związek tych powodów z rozkładem pożycia małżeńskiego.

40 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd należy jednak zwrócić uwagę, że ze względu na obecne brzmienie art. 41 k.r.o. ustanowienie rozdzielności, nawet z mocą wsteczną, nie zawsze będzie krzywdzić wierzycieli Art. 41. § 1. Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego małżonka, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z majątku wspólnego małżonków. (…)

41 Ustanowienie ustroju rozdzielności przez sąd nowa podstawa ustanowienia rozdzielności: art. 52 § 1a. Ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej może żądać także wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. chodzi o sytuacje, w których wierzyciel ma tytuł wykonawczy, ale tylko przeciwko jednemu z małżonków i nie może prowadzić egzekucji z majątku wspólnego

42 Powstanie ustroju przymusowego Pozostałe przesłanki: – ubezwłasnowolnienie jednego z małżonków zarówno całkowite, jak i częściowe utrudniony byłby zarząd majątkiem wspólnym ponieważ ubezwłasnowolnienie częściowe nie stanowi zakazu zawarcia małżeństwa, w razie zawarcia małżeństwa przez osobę ubezwłasnowolnioną częściowo, powstaje od razu ustrój przymusowy

43 Powstanie ustroju przymusowego – ogłoszenie upadłości jednego z małżonków – orzeczenie separacji chodzi o formalne orzeczenie separacji przez sąd, nie separację rzeczywistą (faktyczną) cechy wspólne tych podstaw: – w razie ich ustania w czasie trwania małżeństwa „ między małżonkami powstaje ustawowy ustrój majątkowy” (art. 53 § 2 i 54 § 2) – z tym, że w wypadku separacji „na zgodny wniosek małżonków sąd orzeka o utrzymaniu między małżonkami rozdzielności majątkowej”

44 Powstanie ustroju przymusowego ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe: Art Z dniem ogłoszenia upadłości jednego z małżonków powstaje między małżonkami rozdzielność majątkowa, o której mowa w art. 53 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788, z późn. zm.). Jeżeli małżonkowie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej, majątek wspólny małżonków wchodzi do masy upadłości, a jego podział jest niedopuszczalny. 3. Małżonek upadłego może dochodzić w postępowaniu upadłościowym należności z tytułu udziału w majątku wspólnym, zgłaszając tę wierzytelność sędziemu- komisarzowi. 4. Domniemywa się, że majątek wspólny powstały w okresie prowadzenia przedsiębiorstwa przez upadłego został nabyty ze środków pochodzących z dochodów tego przedsiębiorstwa. 5. Do masy upadłości nie wchodzą przedmioty służące wyłącznie małżonkowi upadłego do prowadzenia działalności gospodarczej lub zawodowej, choćby były objęte majątkową wspólnością małżeńską, z wyjątkiem przedmiotów majątkowych nabytych do majątku wspólnego w ciągu dwóch lat przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

45 Powstanie ustroju przymusowego Art Ustanowienie rozdzielności majątkowej na podstawie orzeczenia sądu w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, chyba że pozew o ustanowienie rozdzielności majątkowej został złożony co najmniej na dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. 2. Po ogłoszeniu upadłości nie można ustanowić rozdzielności majątkowej z datą wcześniejszą niż data ogłoszenia upadłości. 3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, gdy rozdzielność majątkowa powstała z mocy prawa w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w wyniku rozwodu, separacji albo ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, chyba że pozew lub wniosek w sprawie został złożony co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Art Ustanowienie rozdzielności majątkowej umową majątkową jest skuteczne w stosunku do masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa zawarta została co najmniej dwa lata przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. 2. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio, gdy umową majątkową ograniczono wspólność majątkową.

46 Ustrój przymusowy - podsumowanie „Przymusowość” ustroju majątkowego wyraża się w tym, że: – po pierwsze, z chwilą nastąpienia określonego zdarzenia, niezależnie od woli małżonków ustaje dotychczasowy ustrój, – po drugie, dopóty, dopóki trwa przyczyna powstania przymusowego ustroju majątkowego, małżonkowie nie mogą go zmienić przez zawarcie umowy (jednak: art. 52 § 3 k.r.o.). chodzi o ważny interes rodziny, jednego z małżonków lub osób trzecich nie ma w zasadzie przymusowej wspólności, poza wspólnością określonych praw – a więc taka wspólność odnosi się do konkretnego prawa, np. najmu, a nie całych mas majątkowych, tak jak ustroje

47 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść – możliwe rozwiązania Rozwiązania modelowe – przedstawiany tu podział to nie jest konkretna polska regulacja, ale pewne rozwiązania modelowe, które nigdy nie są w pełni zastosowane. możliwa w zasadzie wspólność lub rozdzielność w różnych wariantach od pełnej wspólności wszystkiego do całkowitej rozdzielności

48 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść – możliwe rozwiązania w ramach ustrojów wspólności można wyróżnić wspólność ogólną – całego dotąd nabytego majątku i wspólność dorobku – tylko to, co uzyskane już po zawarciu małżeństwa – tu inne znaczenie słowa „dorobek” niż obecnie w kro

49 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść – możliwe rozwiązania w praktyce w poszczególnych państwach rzadko spotyka się rozwiązania wspólności majątku nabytego przed zawarciem małżeństwa (tzw. wspólność ogólna), częściej tzw. „wspólność dorobku”, a więc tego, co małżonkowie nabyli w trakcie trwania małżeństwa

50 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść – możliwe rozwiązania przy ustrojach pełnej rozdzielności – każdy małżonków zachowuje swój majątek sprzed zawarcia małżeństwa oraz nabyty w czasie jego trwania jednak często ustrój rozdzielności też zawiera jakieś regulacje: np. czasem ogranicza się małżonka w dokonywaniu pewnych rozporządzeń swoim majątkiem – np. zbyciem mieszkania, w którym mieszka rodzina kwestia skuteczności umownego wprowadzenia ustroju rozdzielności wobec osób trzecich (u nas art )

51 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść Ustrój wspólności – obecna regulacja polskiego k.r.o. – może mieć źródło w umowie lub ustawie – przy wspólności funkcjonują w zasadzie zawsze trzy oddzielne masy majątkowe: osobisty (odrębny) majątek żony, osobisty (odrębny) męża i majątek wspólny – wspólność majątkowa to najpowszechniejszy ustrój w Polsce, ponieważ ustrój ustawowy to wspólność

52 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść – umowa pozwala rozszerzyć lub ograniczyć wspólność w stosunku do ukształtowania ustroju ustawowego – art. 48, jednak z ograniczeniami wynikającymi z art. 49 k.r.o. » ponadto można uregulować kwestię wysokości udziałów małżonków w majątku wspólnym (art ) » to postanowienie odniesie skutek dopiero z chwilą ustania wspólności np. na skutek rozwodu

53 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść Ustrój rozdzielności – może mieć źródło w umowie lub mieć charakter przymusowy – regulacja odnosząca się do treści jest oczywiście skąpa: Art. 51. W razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później. Art Każdy z małżonków zarządza samodzielnie swoim majątkiem.

54 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków – stosunkowo nowy ustrój, wprowadzony w 2004 r. z mocą od 2005 r. – w pierwotnych planach miał być ustrojem ustawowym, został tylko umownym – 51 2 – co do zasady stosuje się przepisy o rozdzielności a więc małżonkowie zachowują swój majątek sprzed i po zawarciu małżeństwa albo inaczej: nie powstaje majątek wspólny nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania drugiego małżonka, nie ma wspólnych praw poza tymi, które stają się wspólne na zasadach ogólnych (np. wspólne nabycie własności rzeczy) i na podstawie art k.c. oczywiście obowiązują ich art k.r.o.

55 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków – jednak istotna różnica z ustrojem rozdzielności: celem ustroju jest to, aby w razie ustania ustroju (zwłaszcza po orzeczeniu rozwodu) wyrównać „dorobki” – a więc ten małżonek, którego majątek w trakcie trwania ustroju zwiększył się w mniejszym stopniu, może domagać się „wyrównania” od drugiego małżonka

56 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść – istotna uwaga terminologiczna: pojęcie „dorobku” w wyniku nowelizacji z 2004 r. zmieniło całkowicie swoje znaczenie: przed 2005 r.: „dorobek” był synonimem „majątku wspólnego” po 2005 r.: „dorobek” to pojęcie mające zastosowanie tylko do omawianego ustroju umownego i jest nim „wzrost wartości majątku małżonka po zawarciu umowy majątkowej” (czyli po „wprowadzeniu” ustroju rozdzielności z wyrównaniem dorobków) – pojęcie dorobku zdefiniowane jest w art k.r.o.

57 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków – cele, wady i zalety zaletą ustroju jest to, że nie utrudnia obrotu – małżonkowie funkcjonują w obrocie w zasadzie tak, jak każdy inny jego uczestnik a więc w pełni samodzielnie i autonomicznie jeden małżonek w zasadzie nie ma wpływu na skuteczność czynności drugiego – nie ma majątku wspólnego i związanych z nim problemów

58 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść wadą może być gorsza sytuacja małżonka, który nie zarobkuje (np. zajmuje się wychowaniem dzieci) lub zarabia mniej jednak: – jego interesy chronią przede wszystkim przepisy o skutkach niezależnych od ustroju, zwłaszcza art. 27 k.r.o. – a więc w czasie trwania małżeństwa i tak obowiązuje zasada równej stopy życiowej członków rodziny, więc można twierdzić, że brak majątku wspólnego nie krzywdzi małżonka, który nie zarobkuje przy czym mimo wszystko ustrój wspólności ustawowej daje ochronę dalej idącą - co do zasady wszystko, co nabywa jedno z małżonków w czasie trwania małżeństwa staje się wspólne, np. pobrane wynagrodzenie za pracę i inne dochody jednego z małżonków stają się składnikami majątku wspólnego – natomiast na wypadek ustania małżeństwa – chroni go obowiązek wyrównania dorobków – jednak trzeba zwrócić uwagę, że małżonek w trakcie trwania małżeństwa może swobodnie wyzbyć się majątku osobistego, zmniejszając w ten sposób swój „dorobek”, a tym samym obowiązek spłaty

59 Klasyfikacja ustrojów ze względu na treść Rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków c.d. – ustrój tego typu funkcjonował przez pewien czas w Polsce jako ustawowy, obowiązuje on jako ustawowy w wielu państwach europejskich – charakterystyczne jest, że w krajach socjalistycznych przeważnie istniały ustroje wspólności, natomiast w Europie Zachodniej – odchodzono od wspólności na rzecz różnych postaci rozdzielności – Ustrój rozdzielności co do zasady ułatwia prowadzenie działalności gospodarczej, zarówno małżonkom, jak i osobom trzecim początkowo podczas prac nad nowelizacją z 2004 r. planowano wprowadzić go jako ustawowy zdecydowały jednak obawy przed reakcją różnych środowisk, które np. mogłyby upatrywać w takiej zmianie pokrzywdzenia kobiet


Pobierz ppt "Małżeńskie ustroje majątkowe dr Krzysztof Gołębiowski."

Podobne prezentacje


Reklamy Google