Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Zawarcie małżeństwa – część 3 dr Krzysztof Gołębiowski.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Zawarcie małżeństwa – część 3 dr Krzysztof Gołębiowski."— Zapis prezentacji:

1 Zawarcie małżeństwa – część 3 dr Krzysztof Gołębiowski

2 Przyczyny unieważnienia małżeństwa od nieistnienia małżeństwa należy odróżnić problem możliwości jego unieważnienia – wtedy małżeństwo istnieje, jednak sąd na skutek wniesienia przez odpowiedni podmiot powództwa może unieważnić małżeństwo (wyrok konstytutywny, w odróżnieniu od art. 2 k.r.o.) prawo rodzinne nie przewiduje natomiast sankcji nieważności małżeństwa – rozumianej jak tzw. nieważność bezwzględna – tzn. występującej ex lege – a więc bez potrzeby odrębnego orzekania o tym przez sąd i w konsekwencji – branej pod uwagę przez sąd z urzędu

3 Przyczyny unieważnienia małżeństwa są 3 grupy podstaw unieważnienia małżeństwa: – tzw. zakazy zawarcia małżeństwa art. 10 – 15, zwane też „przeszkodami małżeńskimi” „przeszkody małżeńskie” to termin występujący w prawie kanonicznym dlatego część autorów wskazuje, że nie jest on dogodny dla określenia okoliczności z art k.r.o. – wady oświadczenia woli art k.r.o. – uchybienia związane z zawarciem małżeństwa przez pełnomocnika art. 16 k.r.o.

4 Zamknięty katalog przyczyn unieważnienia małżeństwa tylko te przyczyny uzasadniają unieważnienie, – żadne inne np. spoza k.r.o., w tym uchybienia proceduralne – wymienione okoliczności stanowią więc katalog zamknięty przyczyn unieważnienia małżeństwa Art. 17. Małżeństwo może być unieważnione tylko z przyczyn przewidzianych w przepisach działu niniejszego.

5 Zamknięty katalog przyczyn unieważnienia małżeństwa unieważnienie/rozwiązanie małżeństwa nie jest możliwe z innych przyczyn: – w tym przyczyn przewidzianych w ogólnych przepisach prawa cywilnego: wada ośw. woli w postaci pozorności (art. 83 k.c.) sprzeczność zawarcia małżeństwa z zasadami współżycia społecznego lub obejście prawa (art. 58 k.c.) – przez jednostronne oświadczenie woli jednego z małżonków – w drodze umowy lub ugody sądowej między małżonkami, w której jedno z nich uzna istnienie podstaw do unieważnienia małżeństwa

6 Istota unieważnienia małżeństwa Samo wystąpienie przy zawarciu małżeństwa jednej z okoliczności wymienionych przed chwilą nie wpływa na skuteczność zawarcia małżeństwa, na jego istnienie – a zatem np. małżeństwo zawarte przez osoby w wieku 15 lat istnieje i jest ważne sytuacja taka powoduje tylko możliwość wystąpienia z powództwem o unieważnienie małżeństwa

7 Istota unieważnienia małżeństwa Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 marca 2006 r., II AKa 61/06 Małżeństwo bigamiczne zawarte mimo podstawy do jego unieważnienia określonej w art. 13 k.r. i op. rodzi wszelkie skutki "ważnego" związku małżeńskiego, aż do chwili uprawomocnienia wyroku orzekającego jego unieważnienie. Skoro więc małżeństwo takie trwało aż do śmierci represjonowanego, tym samym jego małżonka bigamiczna nabyła uprawnienia do roszczenia z art. 8 ust. 1 i 2a ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

8 Istota unieważnienia małżeństwa zwrot „unieważnić” – a więc uczynić nieważnym coś, co wcześniej, przed „unieważnieniem” było ważne – b. często występujący błąd na egzaminie to twierdzenie, że małżeństwo zawarte z naruszeniem zakazu jest nieważne lub że nie istnieje

9 Istota unieważnienia małżeństwa unieważnienie odbywa się przed sądem – powództwo może wnieść osoba wskazana w konkretnym przepisie stanowiącym podstawę unieważnienia małżeństwa np. Art. 11. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia może żądać każdy z małżonków. – możliwość wniesienia powództwa określa się jako legitymację czynną – art. 22 k.r.o.: powództwo może wytoczyć także prokurator

10 Istota unieważnienia małżeństwa sąd bada wystąpienie okoliczności uzasadniających unieważnienie w zwykłym postępowaniu dowodowym wyrok unieważniający małżeństwo ma charakter konstytutywny – wyrok na podstawie art. 2 k.r.o. – deklaratywny

11 Unieważnienie małżeństwa – zagadnienia procesowe właściwy jest sąd okręgowy, k.p.c.: Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: 1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia; TYTUŁ VII POSTĘPOWANIA ODRĘBNE DZIAŁ I Postępowanie w sprawach małżeńskich Rozdział 1 Przepisy ogólne Art Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach o unieważnienie małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa i o rozwód oraz o separację na żądanie jednego z małżonków. Art Do reprezentowania strony konieczne jest pełnomocnictwo udzielone do prowadzenia danej sprawy.

12 Unieważnienie małżeństwa – zagadnienia procesowe Art Posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie strony żądają publicznego rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że jawność nie zagraża moralności. Art § 1. Rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron. Jednakże w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze posiedzenie sądowe wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy, postępowanie ulega zawieszeniu, chyba że prokurator popiera żądanie unieważnienia albo ustalenia istnienia lub nieistnienia małżeństwa. § 2. Podjęcie postępowania następuje na wniosek powoda, nie wcześniej jednak niż po upływie trzech miesięcy od dnia zawieszenia postępowania. W razie niezgłoszenia takiego wniosku w ciągu roku po zawieszeniu, sąd umorzy postępowanie. Umorzenie wywołuje takie same skutki, jak umorzenie postępowania zawieszonego na zgodny wniosek stron lub z powodu ich niestawiennictwa. Art Jeżeli strona wezwana do osobistego stawiennictwa nie stawi się bez usprawiedliwionych powodów na posiedzenie, sąd może skazać ją na grzywnę według przepisów o karach za niestawiennictwo świadka, nie może jednak nakazać przymusowego sprowadzenia jej do sądu. Art Małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a zstępni stron, którzy nie ukończyli lat siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze świadków.

13 Unieważnienie małżeństwa – zagadnienia procesowe Art W sprawach przewidzianych w rozdziale niniejszym nie można oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych. W sprawach tych nie stosuje się art. 339 § 2. Art W każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. W innych sprawach sąd nie może odmówić dopuszczenia takiego dowodu, jeżeli strona go powołała. Art. 302 § 1 stosuje się odpowiednio. Art Protokół rozprawy powinien zawierać oświadczenie małżonków co do liczby, wieku i płci dzieci żyjących, stosunków majątkowych i zarobkowych obu małżonków, szczególnych obowiązków utrzymania osób niebędących ich wspólnymi dziećmi oraz co do treści umowy majątkowej, jeżeli małżonkowie umowę taką zawarli. Art Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę wywiadu środowiskowego w celu ustalenia warunków, w których żyją i wychowują się dzieci stron. Art § 1. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich. § 2. Nie dotyczy to części orzekającej o prawach i roszczeniach majątkowych poszukiwanych łącznie z prawami niemajątkowymi.

14 Skutki unieważnienia małżeństwa wyróżnia się 2 grupy skutków orzeczenia unieważniającego małżeństwo: ex tunc (zasada) ex nunc (art. 21 k.r.o.) co do zasady wyrok ma moc wsteczną od chwili zawarcia małżeństwa

15 Skutki unieważnienia małżeństwa wydanie wyroku unieważniającego małżeństwo oznacza, że małżeństwo traktuje się jak by w ogóle nie było zawarte jest to specyficzna sytuacja, ponieważ zazwyczaj konstytutywne orzeczenia sądu działają na przyszłość, od chwili ich uprawomocnienia się, np. art. 64 k.c., art. 145 k.c., art. 305 (2) k.c. – jednak nie oznacza to, że wystąpienie samej przyczyny unieważnienia (np. bigamii) powoduje, że małżeństwo traktuje się jak niezawarte – dzieje się tak dopiero na skutek wydania omawianego wyroku

16 Skutki unieważnienia małżeństwa skutki wyroku unieważniającego małżeństwo – art. 21 Do skutków unieważnienia małżeństwa w zakresie stosunku małżonków do wspólnych dzieci oraz w zakresie stosunków majątkowych między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie, przy czym małżonek, który zawarł małżeństwo w złej wierze, traktowany jest tak, jak małżonek winny rozkładu pożycia małżeńskiego. – a zatem stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie – czyli wyroku rozwiązującego małżeństwo istniejące – sytuacja w praktyce bardzo podobna

17 Skutki unieważnienia małżeństwa jednak art. 21 wyraźnie wskazuje 2 grupy okoliczności: – stosunek do wspólnych dzieci – stosunki majątkowe małżonków w tym zakresie wyjątkowo skutki występują ex nunc, a więc dopiero od wyroku i dlatego stosuje się odpowiednio przepisy o rozwodzie skutki występujące ex tunc, a więc z mocą wsteczną (od chwili zawarcia małżeństwa), co dotyczy zakresu nie objętego art. 21, to w szczególności:

18 Skutki unieważnienia małżeństwa – ustanie powinowactwa – małżonkowie powracają do stanu cywilnego sprzed zawarcia małżeństwa jeśli zmienili nazwisko – do dawnego nazwiska – tracą uprawnienia spadkowe po małżonku z unieważnionego związku

19 Zakazy zawarcia małżeństwa jako przykład podstawy unieważnienia małżeństwa Generalnie są to okoliczności wymienione w art. 10 – 15 kro ich istnienie nie powoduje nieistnienia małżeństwa a jedynie możliwość unieważnienia określane są także jako „przeszkody małżeńskie”

20 Zakazy zawarcia małżeństwa jako przykład podstawy unieważnienia małżeństwa proponuje się różne nazwy, np. przesłanki negatywne – jednak „zakazy” są trafniejsze, bo w przepisie zawsze zwrot „nie może zawrzeć małżeństwa” = czyli zakaz – poza tym „przesłanka” oznacza coś koniecznego do powstania skutku – a tu wystąpienie okoliczności objętej zakazem wcale nie wyłącza skutecznego zawarcia małżeństwa – a więc termin „zakaz” jest bardziej precyzyjny – równie często jednak spotyka się okreslenie „przeszkody”

21 Zakazy zawarcia małżeństwa jako przykład podstawy unieważnienia małżeństwa istotne ich cechy: – są to okoliczności, które ustawodawca z różnych przyczyn uznał za niepożądane u małżonków – z przyczyn biologicznych, ze względu na cele społeczne małżeństwa czy ze względów obyczajowych – też sytuacje, w których zawarcie małżeństwa kłóciłoby się z istnieniem innej więzi np. przysposobienia (adopcji)

22 Zakazy zawarcia małżeństwa jako przykład podstawy unieważnienia małżeństwa aby zakaz miał zastosowanie: – dana okoliczność musi istnieć w chwili zawierania małżeństwa – a więc jej ustanie przed zawarciem małżeństwa nie uzasadnia unieważnienia – co istotniejsze – również powstanie tej okoliczności w trakcie trwania małżeństwa nie uzasadnia jego unieważnienia – dobrym przykładem jest choroba psychiczna jeśli istnieje w chwili zawarcia – co do zasady pozwala na unieważnienie ale jeśli pojawia się po kilku latach – to małżeństwo istnieje co więcej: drugi małżonek ma w związku z tym szczególny obowiązek dbania i opieki nad chorym

23 Zakazy zawarcia małżeństwa układ poszczególnych regulacji regulacja każdego zakazu jest w podobna pod względem podziału regulacji – § 1 danego przepisu określa okoliczności objęte zakazem i ewentualnie możliwość udzielenia zezwolenia przez sąd – § 2 a czasem § 3 wskazuje osoby legitymowane do wytoczenia powództwa o unieważnienie małżeństwa (należy pamiętać o art. 22 – legitymacja prokuratora występuje zawsze) – dalsze paragrafy określają kwestię tzw. konwalidacji małżeństwa, a więc wyłączenia możliwości jego unieważnienia czyli określają, jakie zdarzenie musi wystąpić, żeby już nie można było się domagać unieważnienia

24 Zakazy zawarcia małżeństwa Art. 10. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny. § 2. Unieważnienia małżeństwa zawartego przez mężczyznę, który nie ukończył lat osiemnastu, oraz przez kobietę, która nie ukończyła lat szesnastu albo bez zezwolenia sądu zawarła małżeństwo po ukończeniu lat szesnastu, lecz przed ukończeniem lat osiemnastu, może żądać każdy z małżonków. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął. § 4. Jeżeli kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku.

25 Zakazy zawarcia małżeństwa Art. 11. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia może żądać każdy z małżonków. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia, jeżeli ubezwłasnowolnienie zostało uchylone.

26 Zakazy zawarcia małżeństwa Art. 12. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków może żądać każdy z małżonków. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków po ustaniu tej choroby.

27 Zakazy zawarcia małżeństwa Art. 13. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednio zawartym związku małżeńskim może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednio zawartym związku małżeńskim, jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, chyba że ustanie tego małżeństwa nastąpiło przez śmierć osoby, która zawarła ponownie małżeństwo pozostając w poprzednio zawartym związku małżeńskim

28 Zakazy zawarcia małżeństwa Art. 14. § 1. Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci w linii prostej. Jednakże z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu pokrewieństwa między małżonkami może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny. § 3. Unieważnienia małżeństwa z powodu powinowactwa między małżonkami może żądać każdy z małżonków.

29 Zakazy zawarcia małżeństwa Art. 15. § 1. Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa przysposabiający i przysposobiony. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami może żądać każdy z małżonków. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami, jeżeli stosunek ten ustał.

30 Zakazy zawarcia małżeństwa bezwzględne i względne część zakazów ma charakter bezwzględny, tzn. nie mogą być uchylone – inne mogą zostać uchylone przez postanowienie sądu bezwzględny charakter: – ubezwłasnowolnienie całkowite (choć może być uchylone samo ubezwłasnowolnienie) – pozostawanie w związku małżeńskim – pokrewieństwo – przysposobienie pozostałe mogą być objęte zezwoleniem sądu, a więc: – wiek – choroba psychiczna – niedorozwój umysłowy – powinowactwo

31 Zakazy zawarcia małżeństwa bezwzględne i względne Problem dopuszczalności wydania zezwolenia już po zawarciu małżeństwa z naruszeniem zakazu albo udzielenia zezwolenia w trakcie trwania postępowania o unieważnienie małżeństwa podobny problem na tle zwrotu „zezwolenie” – art. 39 k.r.o.

32 Orzecznictwo Uchwała Sądu Najwyższego (7 sędziów) z dnia 9 maja 2002 r. III CZP 7/02 W sprawie o unieważnienie małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków sąd ustala istnienie okoliczności wymienionych w art. 12 § 1 zdanie drugie k.r.o.

33 Pojęcie konwalidacji ogólnie: małżeństwo może być unieważnione ze wskazanych wcześniej przyczyn – ale w niektórych wypadkach ta możliwość ustaje już w trakcie trwania małżeństwa – na skutek wystąpienia określonych w przepisie zdarzeń Przykład – art. 11 § 3 : Art. 11. § 1. Nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie. § 2. Unieważnienia małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia może żądać każdy z małżonków. § 3. Nie można unieważnić małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia, jeżeli ubezwłasnowolnienie zostało uchylone.

34 Pojęcie konwalidacji pojęcie konwalidacji – skutkiem tej okoliczności, opisanej zawsze w przepisach, jest ustanie możliwości unieważnienia małżeństwa – wtedy małżeństwo staje się „niewzruszalne” jak to, które zostało prawidłowo zawarte nie ma ogólnych reguł, każda przyczyna unieważnienia ma swoją regulację konwalidacji

35 Pojęcie konwalidacji w wypadku niektórych przyczyn unieważnienia małżeństwa nie ma regulacji konwalidacji – tak jest np. przy pokrewieństwie – w takim wypadku nawet po 30 latach od zawarcia można unieważnić małżeństwo – generalnie chodzi o sytuacje, gdy przyczyna zakazu jest trwała, jak właśnie pokrewieństwo


Pobierz ppt "Zawarcie małżeństwa – część 3 dr Krzysztof Gołębiowski."

Podobne prezentacje


Reklamy Google