Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Ustawowy ustrój majątkowy cz. 2 dr Krzysztof Gołębiowski.

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Ustawowy ustrój majątkowy cz. 2 dr Krzysztof Gołębiowski."— Zapis prezentacji:

1 Ustawowy ustrój majątkowy cz. 2 dr Krzysztof Gołębiowski

2 Ustrój wspólności a majątek wspólny należy odróżnić przynajmniej dwa pojęcia: – ustrój wspólności (zespół reguł z art. 31 – 46 k.r.o.) – od majątku wspólnego majątek to zbiór „przedmiotów majątkowych” (tak określa składniki majątku ustawodawca np. w art. 31 k.r.o.) majątek jest to zatem zbiór praw podmiotowych (aktywów) – zdaniem większości doktryny, także posiadanie rzeczy (art. 336 i nast. k.c.) jest „przedmiotem majątkowym”

3 Trzy masy majątkowe w małżeństwie, w którym obowiązuje ustrój wspólności ustawowej, funkcjonują trzy masy majątkowe: – majątek osobisty żony – majątek osobisty męża – majątek wspólny (należący jednocześnie do męża i żony) a więc każde prawo, które przysługuje jednemu z małżonków, wchodzi do którejś z tych mas majątkowych

4 Skład majątków małżonków - ustalanie reguły (mechanizm prawny) tworzenia majątku wspólnego (art ) mają zastosowanie już w chwili nabycia prawa nie jest więc tak, że dopiero po ustaniu ustroju wspólności (np. po rozwodzie) powstają poszczególne masy majątkowe one istnieją i dynamicznie zmieniają się przez cały okres trwania ustroju wspólności ale zazwyczaj w trakcie trwania ustroju wspólności nie ma potrzeby rozważania tej kwestii

5 Skład majątków małżonków – ustalanie; znaczenie regulacji art ale są typowe sytuacje, w których dokonuje się ustalenia: – zachodzi potrzeba/małżonkowie mają zamiar dokonania czynności zarządu majątkiem wspólnym w przyszłości – zachodzi potrzeba dokonania oceny ważności już dokonanej czynności prawnej – powstaje zagadnienie odpowiedzialności za zobowiązania jednego z małżonków – dokonuje się podziału majątku, np. po rozwodzie lub po śmierci małżonka – ogólnie: zachodzi spór między samymi małżonkami albo małżonkami i osobami trzecimi dotyczący prawa podmiotowego i w tych wypadkach sąd stosuje, sięga do tych reguł, a więc przepisów art. 31, 33 i 34.

6 Potrzeba dokonania czynności zarządu majątkiem wspólnym w przyszłości inne są reguły zarządu składnikiem majątku wspólnego, a inne osobistego jeśli określone prawo jest w majątku osobistym – małżonek sam dokonuje wszelkich czynności dotyczących tego prawa jeśli we wspólnym – stosujemy art – np. jeden z małżonków mógł wyrazić sprzeciw wobec dokonania czynności (art ) czasem przed dokonaniem czynności, żeby wiedzieć, jak jej prawidłowo dokonać, trzeba ustalić, czy przedmiot tej czynności jest w majątku wspólnym czy osobistym.

7 Ocena ważności już dokonanej czynności ocena ważności dokonanej już czynności zależeć może od tego, czy przedmiot tej czynności był w majątku wspólnym czy osobistym wiele takich sporów w praktyce, zwłaszcza co do nieruchomości; prosta sytuacja: – żona sprzedaje lub daruje nieruchomość osobie x – oświadcza, że nieruchomość wchodzi w skład jej majątku osobistego – mąż twierdzi, że była w majątku wspólnym ponieważ z art. 37 k.r.o. wynika, że do ważności zbycia nieruchomości wspólnej potrzebna jest zgoda małżonka, to ważność czynności zależy od tego, czy prawo własności wchodziło do majątku wspólnego czy osobistego

8 Odpowiedzialność za zobowiązania długi (zobowiązania) nie są wspólne małżonkom jeśli dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków, to powstaje problem, czy można prowadzić egzekucję z majątku wspólnego – co do zasady wierzyciel nie może prowadzić egzekucji ze składnika majątku wspólnego, co szczegółowo reguluje art. 41 k.r.o. – istotne jest ustalenie, czy dany składnik majątku jest w majątku wspólnym czy osobistym

9 Podział majątku wspólnego ustalenia składu majątku dokonuje się także przy okazji podziału majątku wspólnego przede wszystkim po rozwodzie lub śmierci jednego z małżonków i dziale spadku po nim, generalnie - podział jest możliwy dopiero po ustaniu ustroju wspólności majątkowej (art. 46 k.r.o.) podziałowi podlega tylko to, co wchodziło do majątku wspólnego dlatego istotne jest ustalenie, co było, a co nie było składnikiem majątku wspólnego (art )

10 Podział majątku wspólnego ponadto w ramach podziału majątku wspólnego rozstrzygana jest kwestia nakładów rozliczeniu podlegają nakłady z majątku osobistego na wspólny i odwrotnie – a zatem trzeba ustalić, z jakiego majątku czynione były nakłady i na co (na składniki majątku osobistego czy wspólnego) – art. 45 k.r.o. Art. 45. § 1. Każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na jego majątek osobisty, z wyjątkiem wydatków i nakładów koniecznych na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Może żądać zwrotu wydatków i nakładów, które poczynił ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny. Nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności. § 2. Zwrotu dokonuje się przy podziale majątku wspólnego, jednakże sąd może nakazać wcześniejszy zwrot, jeżeli wymaga tego dobro rodziny. § 3. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dług jednego z małżonków został zaspokojony z majątku wspólnego.

11 Podział majątku wspólnego również w celu rozliczenia nakładów trzeba najpierw ustalić, do której masy majątkowej należały określone prawa i tu znowu stosuje się reguły z 31 – 34 postępowanie w sprawie podziału majątku wspólnego to jedyny z wymienionych na wykładzie 5 przypadków, w których ustala się cały skład majątku wspólnego – w innych sytuacjach spór dotyczy przynależności do jednej z mas majątkowych konkretnego prawa lub kilku konkretnych praw

12 Rozstrzyganie sporów między małżonkami Czasem powstaje także spór między małżonkami już w trakcie trwania ustroju wspólności co do przynależności poszczególnych składników – małżonkowie mogą nie zgadzać się, co jest w majątku osobistym każdego z nich, a co we wspólnym mają dwa specjalne środki prawne służące usunięciu tego sporu: – oba dotyczą ustalenia przynależności konkretnego prawa, a nie ustalenia składu całego majątku – art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dot. nieruchomości, które mają urządzona księgę wieczystą) – art. 189 k.p.c. (dotyczy pozostałych praw)

13 Skład majątków małżonków - konkretnie Art. 31. § 2. Do majątku wspólnego należą w szczególności: 1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków; 2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków; 3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków; 4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121).

14 Skład majątków małżonków - konkretnie należy pamiętać, że art. 31 § 2 zawiera wyliczenie przykładowe – zwrot „w szczególności” – a nadto zgodnie z § 1 art. 31 – co do zasady wszelkie prawa nabyte w czasie trwania ustroju wspólności wchodzą do majątku wspólnego nie da się wyczerpująco wskazać składników majątku wspólnego

15 Pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej jednego małżonka wymienione jako przykład głównie ze względu na znaczenie – często najważniejszy składnik majątku wspólnego – w sensie ekonomicznym efekty pracy i działalności gospodarczej małżonków stają się wspólne – porównać: art. 33 pkt 7 – do majątku osobistego należą z kolei wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę – różnica: wierzytelność to możliwość domagania się zapłaty, a pobrane wynagrodzenie to już „wypłacone” kwoty

16 Pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej jednego małżonka rozróżnienie bardzo ważne w praktyce – skoro roszczenie jest w majątku osobistym, to domagać się wypłaty wynagrodzenia może tylko małżonek, który jest pracownikiem np. tylko pracownik, a nie jego małżonek może wytoczyć pozew o zapłatę wynagrodzenia lub odebrać należność „w kasie” zakładu pracy a więc dla pracodawcy w zasadzie obojętne jest, czy jego pracownik pozostaje w ustroju wspólności czy rozdzielności

17 Pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej jednego małżonka żona nie może z powołaniem na ustrój wspólności domagać się wypłaty wynagrodzenia męża – oczywiście z wyjątkiem przepisów szczególnych, a więc art. 29 ale trzeba pamiętać, że art. 29 to kwestia niezależna od ustroju a więc ten przepis stosuje się też przy rozdzielności – ale już pobrane (wypłacone) wynagrodzenie jest wspólne

18 Pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej jednego małżonka o przynależności pobranego wynagrodzenia do majątku wspólnego decyduje pobranie go w czasie trwania wspólności ustawowej, choćby było to wynagrodzenie za pracę lub inne usługi świadczone przed powstaniem wspólności (poprzednie wykłady – mechanizm nabycia prawa do majątku wspólnego)

19 Dochody z majątku wspólnego i osobistego a więc dochody z każdej z mas majątkowych, przysługujących małżonkom – nie tylko ze wspólnego, ale też osobistego – np. czynsz najmu nieruchomości, która była własnością męża przed zawarciem małżeństwa i teraz jest wynajmowana – chodzi o tzw. „czysty dochód”, a nie przychód – dochodami takimi są pożytki naturalne i cywilne rzeczy oraz pożytki prawa w rozumieniu art k.c.

20 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 1 przypomnienie: art. 33 k.r.o., zgodnie z dominującym poglądem, wyczerpująco wymienia składniki majątku osobistego – pkt 1 – przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności to oczywiste, wynika już z art. 31, tu tylko powtórzenie zasady nie ma wspólności ogólnej, jest wspólność „dorobku”

21 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 2 pkt 2 przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił chodzi o osobisty charakter tego typu czynności prawnych – o ich dokonaniu decydują często pobudki takie jak wdzięczność, więzy pokrewieństwa ale przepis dotyczy też dziedziczenia ustawowego, nie jest ograniczony do testamentowego

22 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 2 darczyńca, spadkodawca może inaczej zdecydować, tzn. przesądzić, że darowane czy zapisane prawo wejdzie do majątku wspólnego jeśli nic nie postanowi – wchodzi do osobistego tu uwaga: gdyby była to sprzedaż (a nie darowizna) i strony nic nie oświadczyły – weszłoby do wspólnego

23 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 2 reguła ta została wyłączona przez ustawodawcę w odniesieniu do nabytych w ten sposób tzw. przedmiotów zwykłego urządzenia domowego służących do użytku obojga małżonków (art. 34 k.r.o.), – Przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków są objęte wspólnością ustawową także w wypadku, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił. a więc co do tych przedmiotów jest zasada odwrócona – np. dziadkowie darując telewizor wnuczce pozostającej w ustroju wspólności muszą wyraźnie oświadczyć, że własność ma nie wejść do wspólności

24 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 2 zwracam uwagę, że w podręczniku przedmioty nabyte przez dziedziczenie i darowiznę są wymienione jako składniki majątku wspólnego – to oczywiście nie jest błąd autora, ale trzeba się wczytać – bo dr Strzebinczyk pisze wprost, że chodzi o te, co do których darczyńca/spadkodawca tak zaznaczył

25 Problem odwołania darowizny dokoanej na rzecz małżonków zagadnienie o doniosłości praktycznej i bardzo sporne, art. 898 k.c.: § 1. Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. § 2. Zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.(...) Art Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. w orzecznictwie zdecydowanie dominuje pogląd o tzw. obligacyjnym skutku odwołania darowizny – tzn. na skutek złożenia oświadczenia o odwołaniu darowizny przedmiot darowizny (np. własność nieruchomości) nie wraca „automatycznie” do majątku darczyńcy – lecz obdarowany ma obowiązek zwrotu tego przedmiotu, np. jest zobowiązany do przeniesienia własności rzeczy na darczyńcę

26 Problem odwołania darowizny dokoanej na rzecz małżonków problemy w sytuacji, gdy rażącej niewdzięczności dopuścił się jeden z obdarowanych wcześniej małżonków jakie są skutki odwołania darowizny w stosunku do jednego z małżonków? – np. ojciec dokonał darowizny zaznaczając, że jej przedmiot ma wejść do majątku wspólnego jego córki i jej męża, a mąż okazał się rażąco niewdzięczny wobec darczyńcy czy obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny obciąża oboje małżonków, tylko jedno z nich czy w ogóle nie powstaje?

27 Problem odwołania darowizny dokonanej na rzecz małżonków – wspólność trwa, nie można domagać się jej zniesienia (art. 35 k.r.o.). – gdyby między małżonkami była „zwykła” współwłasność ułamkowa, to mąż byłby zobowiązany do przeniesienia swego udziału w darowanym prawie – jednak przy wspólności małżeńskiej (łącznej) brak jest udziału (lub, pogląd mniejszościowy, jest udział, ale o nieokreślonej wielkości) – Krzywdzić drugiego małżonka nie można, zwłaszcza, że często to jest dziecko/wnuk darczyńcy Dwa poglądy w orzecznictwie

28 Problem odwołania darowizny dokonanej na rzecz małżonków Pogląd wcześniejszy – na skutek odwołania darowizny w takiej sytuacji darowana nieruchomość „wychodzi” ze wspólności łącznej i obdarowani stają się współwłaścicielami w częściach ułamkowych, więc każdy może przenieść swój udział Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 września 1979 r., III CZP 15/79: „ W sytuacji, gdy przedmiot darowizny wszedł do majątku objętego wspólnością ustawową, odwołanie jej z powodu niewdzięczności (art. 898 § 1 k.c.) może być dokonane w stosunku do jednego z małżonków, także w stosunku do tego, który nie brał udziału w zawarciu umowy darowizny. […] W razie odwołania darowizny w stosunku do jednego z małżonków rzecz darowana staje się przedmiotem współwłasności obojga małżonków w częściach równych, a darczyńca może żądać przeniesienia na niego udziału należącego do małżonka, w stosunku do którego darowiznę odwołał."

29 Problem odwołania darowizny dokonanej na rzecz małżonków Pogląd nowszy Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2012 r., I CSK 284/11, LEX nr : „ Odwołanie darowizny nieruchomości nie stwarza skutków rzeczowych, (…) nie można zrealizować obowiązku przeniesienia własności nieruchomości przez jednego z obdarowanych małżonków, który okazał się rażąco niewdzięczny i tylko wobec niego została odwołana darowizna, ponieważ nieruchomość jest także własnością drugiego małżonka do niepodzielnej ręki. […] w razie odwołania darowizny w stosunku do jednego małżonka jako rażąco niewdzięcznego, albo w stosunku do obojga małżonków, którym zarzuca się niewdzięczność, ale egzekwowania obowiązków wynikających z oświadczenia o odwołaniu tylko w stosunku do jednego z małżonków, iż darczyńca ma wyłącznie roszczenie o świadczenie pieniężne, a nie roszczenie o powrotne przeniesienie własności w postaci udziału w dotychczasowej wspólności majątkowej małżeńskiej (art. 405 in fine). Połowa wartości darowanej nieruchomości stanowi - co do zasady - wysokość wzbogacenia należnego do zwrotu darczyńcy przez niewdzięcznego małżonka."

30 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 3 prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom, wyłączenie dotyczy udziału w spółce cywilnej (art. 860 i nast. k.c.) z majątku wspólnego małżonków ułatwia to obrót gospodarczy, jaśniejsza sytuacja pozostałych wspólników ma to dotyczyć też spółki zawiązanej przez samych małżonków, wtedy powstaje pomiędzy nimi dodatkowa wspólność łączna

31 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 4 pkt 4 przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków – takimi przedmiotami są w szczególności odzież, obuwie, przedmioty niezbędne ze względu na stan zdrowia (jak wózek inwalidzki) lub związane z osobistymi zamiłowaniami małżonka (sprzęt sportowy, sprzęt muzyczny). – istotny element „wyłączności”, – jeśli zgodnie z wolą małżonków te osobiste potrzeby to nie jedyny cel nabycia danego przedmiotu, to jednak majątek wspólny – bo trzeba pamiętać, że o kwalifikacji co do zasady decyduje moment nabycia tego przedmiotu

32 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 4 przyjmuje się zazwyczaj, że nie można uznać za przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania potrzeb jednego z małżonków przedmiotów, które mają znaczną wartość, – wprawdzie ze względu na swój charakter użytkowy mogłyby służyć jednemu małżonkowi, – ale okoliczności wskazują jednak, że są też lokatą kapitału, – np. w sytuacji gdy rzeczy te są gromadzone w większej ilości, niż odpowiada to rzeczywistym potrzebom – biżuteria itp. – ale to pogląd tradycyjny, może wymaga przemyślenia

33 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 4 historycznie: – w dawnym stanie prawnym w art. 33 występowało pojęcie „przedmiotów służących do wykonywania zawodu” – SN uznawał, że samochód nie służy taksówkarzowi do wykonywania zawodu – było to sprzeczne z przepisem, ale uzasadniano to znaczną wartością (wtedy) samochodu – później ten pogląd odrzucono – być może podobnie należałoby traktować obecnie cenną biżuterię itp.

34 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 5 pkt 5 prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie prawa, które nie mogą być przeniesione na inną osobę w drodze czynności prawnej. na pewno prawo do alimentacji, służebność osobista, dożywocie dawniej było tylko „prawa niezbywalne”, a więc teraz węższe pojęcie, a więc zawężenie majątku osobistego

35 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 6 pkt 6 przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę te świadczenia, zwłaszcza zadośćuczynienie, mają ściśle osobisty charakter, związane są z cierpieniami fizycznymi i psychicznymi człowieka – i dlatego są w majątku osobistym

36 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 6 nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość; a więc jest to „wyjątek od wyjątku” – wracamy do reguły ogólnej – a więc wchodzą w skład majątku wspólnego – argumentem jest fakt, że renta taka spełnia funkcję wynagrodzenia za pracę – a wynagrodzenie przecież stanowi jeden z głównych składników majątku wspólnego. jednak chodzi tylko o kwoty już wypłacone tytułem renty, a nie odpowiednie wierzytelności, podobnie jak w wypadku roszczenia o wynagrodzenie

37 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 7 pkt 7 wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków czyli wierzytelność o wynagrodzenie – majątek osobisty pobrane wynagrodzenie – majątek wspólny, jego główny składnik kwestia już omawiana

38 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 8 pkt 8 przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków – chodzi tu o nadzwyczajne, wyjątkowe korzyści (nagrody), – które stanowią wyróżnienia i uznanie dla osobistych osiągnięć małżonka, – są związane z osobą małżonka i z tego właśnie względu nie powinny należeć do majątku wspólnego – wygrana w teleturnieju, nagroda literacka itp.

39 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 8 nie są natomiast nagrodami w tym sensie: – świadczenia pieniężne w postaci specjalnego dodatkowego wynagrodzenia, takie jak tzw. trzynasta pensja wynagrodzenie za dodatkową pracę innego rodzaju premie, jakie może otrzymać pracownik – wygrana uzyskana przez małżonka w Lotto, na loterii, bo nie wiąże się to z osobistymi osiągnięciami małżonka

40 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 9 prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy; znowu decyduje osobisty charakter tych praw ale już korzyści z nich uzyskane wchodzą w skład majątku wspólnego – 41 § 2 wskazuje na to – i zasada, że do majątku wspólnego wchodzi wszystko, co zostało nabyte w trakcie trwania wspólności, w tym dochody z majątku osobistego

41 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 10 (surogacja) zasada surogacji – chyba najważniejsza w art. 33 rozstrzyga problem: co w sytuacji, gdy dochodzi do zbycia składnika majątku osobistego – np. żona miała samochód zakupiony przed zawarciem małżeństwa, zawiera umowę zamiany na inny samochód w czasie trwania wspólności albo zawiera umowę zamiany komputera, który otrzymała jako nagrodę w konkursie na najlepszy projekt itp. – prawo nabyte jest w trakcie trwania wspólności, a więc zgodnie z art. 31 powinno wejść do majątku wspólnego – nie znajduje zastosowania żaden z omówionych wyjątków z art. 33 pkt 1-9

42 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 10 (surogacja) surogacja oznacza zastąpienie jednego składnika innym, który wchodzi w miejsce zastępowanego – „w miejsce”, tzn. do tego samego majątku, w którym był składnik zastępowany – zbycie składnika majątku osobistego w zamian za inne prawo: jeśli to „nowe” prawo wchodzi do majątku osobistego – mówimy, że działa surogacja jeśli nowe prawo wchodzi do majątku wspólnego – nie działa zasada surogacji ustawodawca musi zdecydować, czy w ogóle będzie stosował zasadę surogacji a jeśli tak – to w jakim zakresie

43 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 10 (surogacja) nastąpiła tu jedna z istotniejszych zmian spośród wprowadzonych w 2004 r. do 2005 r. obowiązywały nast. zasady: 1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej; 2) przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił; 3) przedmioty majątkowe nabyte ze środków uzyskanych w zamian za przedmioty wymienione w dwóch punktach poprzedzających 5) przedmioty majątkowe służące do wykonywania zawodu, jeżeli zostały nabyte ze środków należących do odrębnego majątku małżonka wykonywającego ten zawód

44 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 10 (surogacja) wcześniej surogacja była ograniczona, bo ustawodawca kierował się zasadą prymatu majątku wspólnego w 2004 r. rozszerzono surogację na wszelkie składniki majątku osobistego – czyli w zasadzie wartość majątku osobistego ma być w pewnym sensie stała uzasadnienie rozszerzenia: – ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej, – małżonek nie traci majątku osobistego przez użycie go do działalności też łatwiej dla wierzycieli, bo teoretycznie w miarę stały jest majątek osobisty względy słuszności – np. co do zadośćuczynienia – też argument, że de facto wąska surogacja prowadziła do ustroju wspólności ogólnej, bo i tak to, co miał małżonek przed małżeństwem „zmieniało się” stopniowo w majątek wspólny

45 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 10 (surogacja) problem, czy surogacja obejmuje też środki pieniężne uzyskane np. ze sprzedaży „osobistego” samochodu – oczywiście tak, bo nie można przyjąć, że pieniądze nie, ale kupione za nie rzeczy tak – nie jest też tak, że surogacja obejmuje tylko „bezpośrednie” zdarzenie, tzn. to samo powodujące i utratę prawa i nabycie, bo może dotyczyć też dalszych czynności, dalszego zastępowania jednych składników innymi

46 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 10 (surogacja) - orzecznictwo „Pod rządem art. 32 § 1 i 33 pkt 3 k.r.o. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691) o zaliczeniu nabywanego przedmiotu do majątku wspólnego lub odrębnego małżonków decydowało porównanie wielkości środków użytych z każdego z tych majątków. Nabyty przedmiot podlegał zaliczeniu do tego z majątków, z którego pochodzi przeważająca część środków” (post. SN z 10 kwietnia 2013 r. IV CSK 521/12)

47 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 10 (surogacja) - orzecznictwo konkurencyjna koncepcja: nabyty przedmiot należy proporcjonalnie do wartości użytych dla jego uzyskania środków z majątku osobistego i z majątku wspólnego, w odpowiedniej ułamkowej części do majątku osobistego, w pozostałej zaś - do majątku wspólnego.

48 Skład majątków osobistych, art. 33 pkt 10 (surogacja) - orzecznictwo „nie można przypisać decydującego znaczenia oświadczeniu małżonków, iż nabywany udział w nieruchomości nie należy do majątku dorobkowego, ponieważ samo takie oświadczenie nie może stanowczo wyłączać skutków wynikających z przepisów art k.r.o., w sytuacji pozostawania małżonków w ustroju małżeńskiej wspólności ustawowej. (…)prawo własności nabyte w czasie trwania wspólności majątkowej z reguły wchodzi do majątku wspólnego, i to niezależnie od tego, czy zostało nabyte przez jedno z małżonków, czy przez oboje. Bez znaczenia z reguły pozostaje także to, czy środki przeznaczone na nabycie własności pochodziły z majątku wspólnego, czy też z majątku odrębnego (obecnie osobistego), chyba, że nabycie nastąpiło w drodze tzw. surogacji, której wystąpienia nie wykazano jednak w stanie faktycznym niniejszej sprawy.” (post. SN z 18 stycznia 2008 r.V CSK 355/07 )

49 Współwłasność ułamkowa między małżonkami ustrój ustawowej wspólności majątkowej nie wyłącza możliwości istnienia między małżonkami współwłasności w częściach ułamkowych, obejmującej określone przedmioty majątkowe. mogą to być przedmioty nabyte wspólnie jeszcze przed zawarciem małżeństwa albo w czasie jego trwania, z podlegających surogacji środków pochodzących z majątków osobistych małżonków. udziały w takiej współwłasności wchodzą w skład majątków osobistych małżonków. W sytuacji gdy podczas trwania wspólności ustawowej jedno z małżonków nabędzie przedmioty majątkowe wspólnie z konkubentem, przedmioty takie mogą stanowić współwłasność konkubenta i małżonków; tych ostatnich na zasadzie wspólności ustawowej (uchwała SN z dnia 27 czerwca 1996 r., III CZP 70/96, OSNC 1996, nr 11, poz. 145)

50 Skład majątków małżonków – problemy sporne, orzecznictwo Czy do majątku wspólnego wchodzą: środki uzyskane przez wnioskodawcę z działalności przestępczej - handlu narkotykami, udziału w związku przestępczym i wymuszeniach rozbójniczych w celu uzyskania korzyści majątkowych.

51 Skład majątków małżonków – problemy sporne, orzecznictwo Sąd Rejonowy: Środki finansowe, które pochodzą z takich źródeł Sąd Rejonowy uznał za niemieszczące się w katalogu składników objętych wspólnością majątkową małżeńską na podstawie art. 31 § 2 k.r.o., nie są to bowiem "dochody z innej działalności zarobkowej". Ponadto Sąd pierwszej instancji stwierdził, że prawo cywilne i rodzinne nie może chronić mienia uzyskanego w sposób nielegalny i przestępczy. Majątek taki powinien ulec przepadkowi na mocy przepisów prawa karnego. Wniosek o rozliczenie w postępowaniu o podział majątku wspólnego nakładów pochodzących z takich źródeł Sąd ocenił jako nadużycie prawa i żądanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego z uwagi na naruszenie zasad sprawiedliwości społecznej i demokratycznego państwa prawnego, poprzez zrównanie ochrony dochodów z przestępstwa z dochodami uzyskiwanymi legalnie.

52 Skład majątków małżonków – problemy sporne, orzecznictwo poprzedni stan prawny: Art. 32. § 1. Dorobkiem małżonków są przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. § 2. W szczególności stanowią dorobek małżonków: 1) pobrane wynagrodzenie za pracę oraz za inne usługi świadczone osobiście przez któregokolwiek z małżonków; 2) dochody z majątku wspólnego, jak również z odrębnego majątku każdego z małżonków.

53 Skład majątków małżonków – problemy sporne, orzecznictwo Sąd Okręgowy odwołał się do dawnego art. 32 k.r.o.: Zwrócił uwagę, że przepis ten nie zawiera ograniczenia, z którego wynikałoby, iż ustawodawca wyłączył spod pojęcia "usługi świadczone osobiście" usługi wykonywane w ramach czynów zagrożonych sankcją karną, co mogłoby uzasadniać pogląd o możliwości zaliczenia korzyści uzyskanych z przestępstwa do majątku wspólnego. Za taką interpretacją przepisu art. 32 § 2 pkt 1 k.r.o. przemawiałoby, zdaniem Sądu pytającego, aktualne brzmienie art. 412 k.c., który nie przewiduje już - jak poprzednio - przepadku przedmiotu świadczenia, świadomie spełnionego w zamian za dokonanie czynu zabronionego przez ustawę lub w celu niegodziwym, lecz pozostawia ocenie Skarbu Państwa i Sądu potrzebę orzeczenia przepadku.

54 Skład majątków małżonków – problemy sporne, orzecznictwo Uchw. SN z 29 czerwca 2010 r., III CZP 42/10 (fragm.uzasadn.) Wyliczenie zawarte w art. 32 § 2 k.r.o. nie jest wyczerpujące; wskazuje jedynie przykładowe ("w szczególności") składniki majątku wspólnego. Z uwagi zaś na ogólny charakter formuły z art. 32 § 1 k.r.o. potrzeba umieszczenia w § 2 przykładowej listy od początku była podawana w wątpliwość. Sąd Najwyższy stwierdził, że na podstawie art. 58 § 1 k.c. nieważna jest czynność prawna podjęta w celu przestępczym. W rezultacie przysporzenia, z których pochodziły środki użyte, według ustaleń Sądu Rejonowego, na zakup mieszkania przez uczestniczkę, stanowiłyby nienależne świadczenia, spełnione na podstawie nieważnych umów. Taka ich kwalifikacja nie pozwala na objęcie omawianych korzyści hipotezą art. 32 § 2 pkt 1 k.r.o. Nie oznacza to jednak, że korzyści takich nie można zaliczyć do majątku wspólnego. W nauce zagadnienie przynależności do majątku wspólnego albo odrębnego składników majątkowych nabytych sprzecznie z prawem rozstrzygane było raczej w kierunku włączenia ich do majątku wspólnego, jednakże ze wskazaniem jako podstawy art. 32 § 1 k.r.o.

55 Skład majątków małżonków – problemy sporne, orzecznictwo SN zwrócił uwag na różne instytucje prawne, które mogą pozbawi przestępcę uzyskanej korzyści (art. 44, art. 45 i 46 k.k., art. 412 k.c.) i zauważył: Niewątpliwie więc istnieje szereg możliwości pozbawienia sprawcy bezprawnie uzyskanej korzyści. Trudno natomiast upatrywać drogi do tego celu w odmowie przeprowadzenia podziału majątku wspólnego, w którym tego rodzaju korzyści się znajdują, gdyż nie zmieni to faktu, że korzyść uzyskana z przestępstwa nadal pozostanie w rękach jednej ze stron. Może też budzić wątpliwości, czy włączenie korzyści z przestępstwa z mocy prawa do majątku wspólnego nie narazi małżonka sprawcy na odpowiedzialność karną jako pasera(…) Taka możliwość jednak nie zachodzi, ponieważ w świetle obydwu przepisów nabycie rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego rozumiane jest jako dokonanie stosownej transakcji, a nie uzyskanie praw do tej rzeczy ex lege. Poza tym do popełnienia przestępstwa paserstwa konieczne jest zawinienie. Przepisy prawa karnego nie sprzeciwiają się zatem przyjęciu, że dochód uzyskany przez jednego z małżonków pozostającego w ustroju wspólności majątkowej w wyniku przestępstwa trafia do majątku wspólnego małżeńskiego.

56 Skład majątków małżonków – problemy sporne, orzecznictwo Uchw. SN z 29 czerwca 2010 r., III CZP 42/10 (fragm.uzasadn.) Zgodnie z art. 32 § 1 k.r.o. dorobkiem małżonków są przedmioty nabyte choćby przez jednego z małżonków w czasie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej. Przepis ten całkowicie abstrahuje od źródła nabycia. Wynika z niego zatem, że niezależnie od tego, czy do takiego nabycia dochodzi zgodnie z prawem, czy nielegalnie, a także czy źródłem nabycia jest czynność prawna, delikt, czy bezpodstawne wzbogacenie, przysporzenie wchodzi do majątku wspólnego. Nowelizacja przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie dezaktualizuje powyższego wniosku

57 Skład majątków małżonków – problemy sporne, orzecznictwo ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców Art Nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga zezwolenia. Zezwolenie jest wydawane, w drodze decyzji administracyjnej, przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, jeżeli sprzeciwu nie wniesie Minister Obrony Narodowej, a w przypadku nieruchomości rolnych, jeżeli sprzeciwu również nie wniesie minister właściwy do spraw rozwoju wsi. 4. Nabyciem nieruchomości w rozumieniu ustawy jest nabycie prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, na podstawie każdego zdarzenia prawnego. Art Nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wbrew przepisom ustawy jest nieważne.

58 Post. SN z 16 listopada 2006 r. II CSK 174/06 o skuteczności nabycia nieruchomości przesądza tylko status osoby będącej jej nabywcą, natomiast następcze włączenie tego przedmiotu majątkowego do dorobku małżonków następuje z mocy prawa i skutek ten jest już związany ściśle z charakterem i istotą tej instytucji prawnej. O takim skutku nie przesądza wola małżonka będącego jej nabywcą. Skutku włączenia przedmiotu majątkowego do dorobku małżonków nie może również niweczyć okoliczność, że będący cudzoziemcem małżonek nie legitymował się zezwoleniem na nabycie nieruchomości w sytuacji, gdy nabywcą nieruchomości był małżonek będący obywatelem polskim, ponieważ dla przeciwnego wniosku brak jest wyraźnego odmiennego unormowania.

59 Post. SN z 16 listopada 2006 r. II CSK 174/06 Innymi słowy, okoliczność, że małżonek nabywcy nieruchomości jest cudzoziemcem nielegitymującym się zezwoleniem na nabycie własności nieruchomości, nie eliminuje skutku w postaci włączenia nieruchomości skutecznie nabytej przez posiadającego polskie obywatelstwo małżonka do dorobku obojga małżonków. Sąd Najwyższy w obecnym składzie aprobuje powyższy pogląd utrwalony już w orzecznictwie (orzeczenie SN z dnia 24 września 1970 r., III CZP 55/70, RFES 1971, z. 2, s. 296: uchwała SN z dnia 4 marca 1983 r., III CZP 6/83, OSNCP 1983, nr 8, poz. 114; uchwała SN z dnia 31 stycznia 1986 r., III CZP 70/85, OSNC 1986, nr 12, poz. 207), a także zaaprobowany w piśmiennictwie.


Pobierz ppt "Ustawowy ustrój majątkowy cz. 2 dr Krzysztof Gołębiowski."

Podobne prezentacje


Reklamy Google