Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Ekonomia - ćwiczenia Prowadzący: dr Jacek Drążkiewicz Kontakt:

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Ekonomia - ćwiczenia Prowadzący: dr Jacek Drążkiewicz Kontakt:"— Zapis prezentacji:

1 Ekonomia - ćwiczenia Prowadzący: dr Jacek Drążkiewicz Kontakt:

2

3 Literatura 1.Samuelson P.A., Nordhaus W.D.: Ekonomia 1, Ekonomia 2, PWN, Warszawa Oyrzanowski B.: Mikroekonomia, Wydawnictwo Profesjonalnej Szkoły Biznesu, Kraków Begg D., Fisher S., Dornbusch R., Mikroekonomia, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa Czarny B., Rapacki R., Podstawy ekonomii, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa Bednarowska L., Drążkiewicz J., Zarys mikroekonomii, ćwiczenia, zadania, testy, problemy, Wyższa Szkoła Rozwoju Lokalnego, Żyrardów 2009

4 Wprowadzenie do nauki ekonomii Zagadnienia Pojęcie i zakres ekonomii Podstawowe pytania ekonomii Podstawowe pojęcia ekonomiczne Metody badań ekonomicznych

5 Ewolucja przekształceń światowej gospodarki. Rys. 1. Ewolucja przekształceń trójsektorowej struktury zatrudnienia LATA I FAZY ROZWOJU UDZIA Ł SEKTO RÓW SEKTOR ISEKTOR IISEKTOR III FAZA DOPEŁNIENIAFAZA EKSPANSJIFAZA STARTUCYWILIZACJA PIERWOTNA 2000 OKRES PRZEJŚCIOWY

6 KONCEPCJA III FALI AlvinaTofflera (1980r) CECHY III STREFY:  dominacja sektora usług  dominacja specjalistów i naukowców w gospodarce  globalizacja mediów i systemów transmisji wytworów kultury i sztuki, globalizacja działalności gospodarczej  tworzenie sektora informacji  zmiany w możliwościach kształcenia i podnoszenia kwalifikacji Następuje zmiana stylu życia:  wzrost aktywności w zakresie kierowania własnym życiem  dążenie do zdrowszego trybu życia, poprzez właściwe odżywianie się, odrzucenie nałogów, aktywny tryb życia  dążenie do wygodnego życia (samochody, urządzenia gospodarstw domowego itp.)  troska o zdrowie psychiczne i dobre samopoczucie, rozwijanie zainteresowań  dążenie do tężyzny fizycznej, zachowania sprawności nawet w późnym wieku, uprawianie sportu  podążanie za rozrywkami  wzrost świadomości ekologicznej, szukanie kontaktu z przyrodą

7 Pojęcie i zakres ekonomii Odwołując się do etymologii słowa „ekonomia” możemy stwierdzić, że jest to nauka o gospodarowaniu. Starogreckie słowo oikos oznaczało gospodarstwo domowe a nomos prawa, zasady. Współczesna ekonomia nie tylko wyznacza prawa i zasady zarządzania gospodarstwem domowym, ale również przedsiębiorstwem czy państwem. Ekonomia jest nauką o najefektywniejszej alokacji ograniczonych zasobów pomiędzy nieograniczone potrzeby w celu uzyskania maksimum zadowolenia społeczeństwa. ( wg. Lionela Robbinsa)

8 Pojęcie i zakres ekonomii  Co i ile ?  Co i ile ? (co należy produkować i w jakich ilościach, tzn. ile i jakich dóbr i usług należy wytwarzać i kiedy mają być wytwarzanie)  Jak ?  Jak ? (przez kogo, z jakich zasobów i za pomocą jakiej metody technicznej mają być wytwarzane dobra i usługi)  Dla kogo?  Dla kogo? (kto ma użytkować dobra i usługi wytwarzane w danym kraju i czerpać z nich korzyści)

9 EKONOMIA jest potrzebna w różnych sytuacjach, a przede wszystkim: gdy podejmujemy najważniejsze decyzje życia codziennego, np. gdy mamy możliwość podjęcia dodatkowej pracy, która zwiększyłaby nasze dochody, ale ograniczyła czas poświęcany rodzinie, wypoczynkowi, lub zastanawiamy się nad sposobem oszczędzania itd. gdy znajdujemy się w sytuacji, w której bez gruntownej ekonomii nie możemy się obejść (dotyczy zarówno właścicieli przedsiębiorstw, jak i jego pracowników) gdy chcemy świadomie i odpowiedzialnie podjąć swój obywatelski obowiązek głosowania (wybór programu wyborczego) gdy zajmujemy się eksportem lub importem towarów (konieczna jest znajomość rynków światowych i trendów rozwoju gospodarczego)

10 Przykład Jeżeli codziennie będziesz odkładał do skarbonki-świnki 3 zł to po 10 latach zgromadzisz: 3 zł X 30 X 12 X 10 = zł Czy to prawda, że przez 10 lat zaoszczędziłeś ilość pieniędzy wartą zł?

11 Co byś zrobił? 1)Zamierzasz kupić budzik w pobliskim sklepie na terenie uniwersytetu za 100 PLN. Taki sam zegarek jest dostępny w TESCO na mieście za 50 PLN. Gdzie kupisz zegarek wiedząc, że gdy zepsuje się w czasie objętym gwarancją, musisz i tak odesłać go do wytwórcy sam. 2) Zamierzasz kupić laptopa za 2000 PLN w pobliskim sklepie na terenie uniwersytetu. Możesz dostać takiego samego laptopa za 1950 w TESCO. Gdzie kupisz laptopa wiedząc, że gdy zepsuje się w czasie objętym gwarancją, musisz i tak odesłać go do wytwórcy sam. Zasada optymalizacji kosztów i korzyści wskazuje, że w obu przypadkach korzyść z zakupu jest taka sama (50 PLN) koszt również jest taki sam (podróż do miasta).

12 DZIAŁY EKONOMII Mikroekonomia- jest nauką, która bada procesy zachodzące w poszczególnych obszarach gospodarki. Przedmiotem zainteresowania mikroekonomistów są poszczególne rynki funkcjonujące w gospodarce danego kraju, przedsiębiorstwa, ceny produktów, wielkość produkcji, konsumenci. Makroekonomia- jest nauką, która zajmuje się gospodarką jako całością. Przedmiotem zainteresowania makroekonomistów są największe agregaty gospodarki takie jak: konsumpcja, oszczędności, bezrobocie, inflacja, rynek pieniądza itd.

13 ZADANIE 1 Określ, co zaliczamy do makroekonomii co do mikroekonomii: a) obniżyła się cena chleba b) wzrósł poziom cen w Polsce c) wzrosło bezrobocie w Warszawie d) wzrosło bezrobocie w Polsce e) zmniejszyły się zyski przedsiębiorstw turystycznych f) wzrost sumy dochodów społeczeństwa spowoduje wzrost wydatków konsumpcyjnych. g) przedsiębiorstwo zainwestuje w zakup maszyn, jeżeli przewidywana stopa wzrostu jest zadawalająca.

14 ZADANIE 2 Mikroekonomia jest nauką, która bada funkcjonowanie poszczególnych podmiotów gospodarczych. Wskaż, które z poniżej podanych zdarzeń nie możemy zaliczyć jako przedmiotu jej rozważań: a) zmniejszył się popyt na wycieczki zagraniczne do Austrii w wyniku wzrostu ich cen spowodowanych umocnieniem euro względem złotego b) zwiększyło się zadłużenie zagraniczne państwa c) konsumenci zaczęli kupować więcej dóbr luksusowych niż w roku poprzednim d) rolnictwo prywatne na południu Polski dostarczyło w 1997 r. ponad 13 % wartości produkowanych tu dóbr

15 Podstawowe pojęcia ekonomiczne – jest podstawową racją bytu ekonomicznego; oznacza, że istniejące zasoby są niewystarczające do zaspokojenia istniejących potrzeb. Wskutek rzadkości powstaje konieczność racjonalnego, najbardziej efektywnego podziału ograniczonych zasobów między nieograniczone potrzeby. RZADKOŚĆ – jest podstawową racją bytu ekonomicznego; oznacza, że istniejące zasoby są niewystarczające do zaspokojenia istniejących potrzeb. Wskutek rzadkości powstaje konieczność racjonalnego, najbardziej efektywnego podziału ograniczonych zasobów między nieograniczone potrzeby. Rzadkość występuje zawsze wtedy, kiedy zapotrzebowanie na dobra przewyższa możliwość wyprodukowania tych dóbr.

16 Podstawowe pojęcia ekonomiczne Czym gospodarujemy? ZASOBY NATURALNEPRACYKAPITAŁOWE

17 ZASOBY PRACY

18 ZASOBY KAPITAŁU KAPITAŁ FINANSOWYRZECZOWY

19 KAPITAŁ FINANSOWY

20 KAPITAŁ RZECZOWY Zasoby kapitału tworzą obok środków pieniężnych również zasoby kapitału rzeczowego a więc te zasoby, które są w posiadaniu firm jak np. maszyny, budynki. Wszystkie zasoby kapitałowe pozwalają firmom zwiększać produkcję.

21 POTRZEBY – to uświadomiony brak czegoś, odczucia konieczności posiadania lub użytkowania rzeczy lub usług POTRZEBA – to uświadomiony brak czegoś, odczucia konieczności posiadania lub użytkowania rzeczy lub usług Piramida potrzeb ludzkich według Maslowa Potrzeby wiedzy, zrozumienia, szczęścia, przeżyć duchowych, samorealizacji Potrzeby szacunku i uznania Potrzeby miłości, przynależności, solidarności Potrzeby bezpieczeństwa (troska o przyszłość) Podstawowe potrzeby fizjologiczne (jedzenie, picie)

22 UŻYTECZNOŚĆ – to zadowolenie uzyskiwane z zaspokojenia danej potrzeby, możliwe dzięki posiadaniu określonej ilości danego produktu.  UŻYTECZNOŚĆ – to zadowolenie uzyskiwane z zaspokojenia danej potrzeby, możliwe dzięki posiadaniu określonej ilości danego produktu.

23 Jak dzielimy dobra? 1. dobra ekonomiczne i wolne Dobra ekonomiczne są to produkty pracy ludzkiej (towary, usługi), które wytwarzamy po to by zaspokajać nasze potrzeby. Dobra wolne są wytworem sił przyrody np. woda, powietrze, wiatr, energia słoneczna i występują w zasadzie w ilościach nieograniczonych w stosunku do naszych potrzeb. 2. dobra substytucyjne i komplementarne dobro A jest substytucyjne względem dobra B (np.: kasety magnetofonowe (A) i płyty kompaktowe B) jeżeli pełnią zbliżone funkcję, i mogące się wzajemnie, częściowo lub całkowicie zastępować. dobra komplementarne to dobra wzajemnie uzupełniające się, wykorzystanie danego dobra wiąże się z koniecznością posiadania innego dobra np. mieszkania i meble, samochód i benzyna. 3.dobra normalne i niższego rzędu dobra normalne to dobra, na które zapotrzebowanie rośnie w miarę wzrastania dochodu konsumentów np. luksusowy samochód, modna odzież. dobra niższego rzędu to takie, na które zapotrzebowanie spada w miarę wzrastania dochodu konsumentów (np. podstawowe artykuły żywnościowe, niskogatunkowa używana odzież zachodnia).

24 ZADANIE 3 Które z wymienionych dóbr można uznać za substytuty truskawek a które za dobra komplementarne: a) maliny b) śmietana c) benzyna d) lody e) pieczeń wołowa f) podróż autobusem g) Komputer

25 ZADANIE 4. Które z wymienionych dób można uznać za substytut samolotowej wycieczki wakacyjnej do Chin: a) książkowy przewodnik turystyczny po Chinach b) wycieczka wakacyjna do Tajlandii c) bilet na samolot do Chin d) nocleg w hotelu w Pekinie ZADANIE 5. Za dobro ekonomiczne można uznać: a) Puszczę Białowieską b) spaliny wydzielane przez samochody na mieście c) wodę morską d) ustawę „ O swobodzie działalności gospodarczej” z 2 lipca 2004 roku

26 PROBLEM RZADKOŚCI w SKALI MAKRO Problem rzadkości zasobów ma fundamentalne znaczenie dla gospodarki państwa. Na potrzeby naszych rozważań posłużymy się narzędziem jakim jest krzywa możliwości produkcyjnych (KMP), zwana też krzywą transformacji, przedstawiająca graficznie przy każdym poziomie produkcji jednego dobra - maksymalną, możliwą produkcję drugiego dobra. ZAŁOŻENIE: Dla uproszczenia możemy zbudować model gospodarki, w której produkowane są tylko 2 dobra – książki i żywność. Możliwości produkcyjne naszej gospodarki przedstawiają poniższe dane:

27 PRZYKŁADOWE MOŻLIWOŚCI PRODUKCYJNE W KRAJU X Możliwości produkcyjne Produkcja książekProdukcja żywności A B C D E F

28 Krzywa Możliwości Produkcyjnych (Wykres) G H

29 KOSZT ALTERNATYWNY to wartość poniechanej działalności alternatywnej, na którą się nie zdecydowaliśmy, wybierając coś innego.. Nabycie danego dobra oznacza utratę korzyści z konsumpcji innych dóbr, z których konsument musi zrezygnować. W świecie rzadkich zasobów wybór oznacza poniechanie innej możliwości.to wartość poniechanej działalności alternatywnej, na którą się nie zdecydowaliśmy, wybierając coś innego. Przy pełnym zaspokojeniu potrzeb koszt alternatywny równałby się zeru. Nabycie danego dobra oznacza utratę korzyści z konsumpcji innych dóbr, z których konsument musi zrezygnować. W świecie rzadkich zasobów wybór oznacza poniechanie innej możliwości.

30 ZADANIE 6. Koszt alternatywny wyraża: a) najmniej wartościową, nie wykorzystaną możliwość b) najkorzystniejszą możliwość, z której rezygnujemy dla innego alternatywnego rozwiązania c) wartość wszystkich wyprodukowanych dodatkowo dóbr w wyniku postępu technicznego zastosowanego podczas produkcji d) koszt związany ze zwiększeniem produkcji danego dobra o jednostkę

31 ZADANIE 7. Punkt leżący poniżej krzywej możliwości produkcyjnych może obrazować: a) inflację b) nadwyżkę kapitału inwestycyjnego c) bezrobocie d) żadne z powyższych ZADANIE 8. Państwo X produkuje się dwa dobra – komputery i rowery. W wyniku zmniejszenia stopy bezrobocia z 12% na 0% nastąpiło: a) równoległe przesunięcie się krzywej możliwości produkcyjnych w prawo b) przesunięcie się z obszaru wewnątrz krzywej możliwości produkcyjnych ku jej krawędzi c) równoległe przesunięcie się krzywej możliwości produkcyjnych w lewo d) przesunięcie się z obszaru wewnątrz krzywej możliwości produkcyjnych na samą jej krawędź

32 ZADANIE 9. Ruch po krzywej możliwości produkcyjnych dla dwóch dóbr A i B może mieć miejsce, gdy: a) zdrożeją surowce do produkcji dobra B, b) rząd wprowadzi minimalne stawki płac, c) opracowano nową technologię produkcji dobra B, d) zmienią się preferencje społeczeństwa. ZADANIE 10. Przesunięcie KMP w lewo (do początku układu współrzędnych) może być spowodowane: a) lenistwem pracowników (produkcja nieefektywna) b) powodzią, która nawiedziła kraj c) wzrostem bezrobocia w kraju d) żadna z odpowiedzi nie jest poprawna

33 PROBLEM RZADKOŚCI W SKALI MIKRO W krótkim okresie także przedsiębiorstwa dysponują rzadkimi zasobami. Stała jest przecież wielkość przedsiębiorstwa, ilość maszyn, ilość magazynów i w krótkim okresie trudno jest powiększyć znacznie ich stan. Fakt ten zilustrować możemy na zasadzie prawa malejących przychodów. ZAŁOŻENIE: Załóżmy, że mamy przedsiębiorstwo wytwarzające samochody, o określonej wielkości, ilości maszyn, wielkości magazynków itp. Zmienny jest tylko jeden czynnik produkcji – praca. Sytuacja ta przedstawiona zostawała na przykładzie poniższych danych. Widzimy, że w wyniku wzrostu zatrudnienia nastąpiły zmiany w całkowitej produkcji. Produkcja ta rośnie nieliniowo tzn. początkowo rośnie bardzo szybko a później coraz wolniej w stosunku do czynnika produkcji jakim jest praca.

34 Prawo malejących przychodów PRACAProdukcja całkowitaProdukcja marginalna

35 Prawo malejących przychodów Zmniejszenie produkcji marginalnej w wyniku wzrostu nakładu jednego czynnika produkcji przy nie zmienionych ilościach innych czynników nazywamy prawem malejących przychodów lub prawem malejącego produktu marginalnego.

36 ZADANIE 11 Opłata za parkowanie samochodu przed budynkiem Biblioteki Narodowej w Warszawie wynosi 2 zł za każdą rozpoczętą godzinę. Opłatę uiszcza się z góry. W tabeli podano liczbę stron, które możesz przeczytać w ciągu kilku kolejnych godzin (uwzględniając przede wszystkim zmęczenie i organizację pracy). Jaki będzie najbardziej racjonalny czas, który powinieneś przeznaczyć na czytanie książek w Bibliotece Narodowej? Czas (w godz.) Liczba przeczytanych stronOpłata za parkowanie samochodu Wielkości krańcowe

37 Metody badań ekonomicznych Wyróżniamy: - analizę pozytywną Polega na tym, że zjawiska ekonomiczne i prawa, którymi są związane, badamy bez dokonywania jakichkolwiek ocen i sądów, czy wynik, który uzyskamy jest dla nas korzystny czy niekorzystny, np. wynikiem spadku inwestycji jest wzrost bezrobocia - analizę normatywną Polega na badaniu problemów w celu wydania subiektywnych ocen, np. rząd w celu zmniejszenia bezrobocia powinien zwiększyć wydatki na roboty publiczne, pomimo, że wywoła to konieczność zwiększenia podatków.

38 ZADANIE 12. Które z powyższych twierdzeń mają charakter normatywny a które pozytywny? a) Krajom bogatym przypada w udziale większa część dochodu światowego niżby im się należała b) Rząd powinien prowadzić politykę, która obniży stopę bezrobocia. c) Ceny benzyny w Polsce w latach wzrosły 2-krotnie. d) Cena chleba w Polsce jest za wysoka e) Wzrost ceny jabłek spowoduje zmniejszenie ilości nabywanych jabłek f) Nakłady na badania naukowe są zbyt małe g) Podniesienie opodatkowania wyrobów tytoniowych będzie zniechęcać do palenia h) Gospodarka Polska jest bliższa systemowi wolnorynkowemu niż gospodarka Kuby.

39 ZADANIE 13 Które ze stwierdzeń jest przykładem ekonomii normatywnej? a) podniesienie opodatkowania papierosów zmniejszy odsetek palących b) cena benzyny w Polsce w latach wzrosła dwukrotnie c) w ostatniej dekadzie 2004 roku nastąpiło umocnienie złotówki wobec euro i dolara d) cena chleba w Polsce jest za wysoka ZADANIE 14 Które ze stwierdzeń jest przykładem ekonomii pozytywnej? a) stopa bezrobocia w Polsce w 2004 roku wyniosła 18,9% b) stopa bezrobocia w Polsce jest za wysoka c) rząd powinien prowadzić politykę, która obniży stopę bezrobocia d) osobom w wieku starszym państwo powinno zwracać część wydatków poniesionych na lekarstwa

40 Metody badań ekonomicznych W procesie badania zagadnień ekonomicznych należy uwzględnić następujące problemy:  KLAUZULA „CETERIS PARIBUS” - oznacza założenie stałości pozostałych czynników  LOGICZNY BŁĄD ZŁOŻENIA – to co jest prawdziwe w odniesieniu do części, nie zawsze jest prawdziwe dla całości  SUBIEKTYWNOŚĆ – polega na postrzeganiu obserwowanych faktów w oparciu o własną wiedzę  NIEPEWNOŚĆ – prawa ekonomiczne sprawdzają się jedynie jako pewna przeciętna, a nie jako ścisła i dokładna zależność  HIPOTEZA WIARYGODNOŚCI – bazuje na przekonaniu, że to co mówią i planują politycy, sprawdzi się na pewno w przyszłości

41 Metody badań ekonomicznych Metoda modelowania Zależności ekonomiczne są bardzo skomplikowane i aby je badać przyjmuje się pewne uproszczenia. Do tego typu badań najbardziej przydatna jest metoda zwana modelowaniem. MODEL – to uproszczony schemat rzeczywistości, ułatwiający wykrycie najważniejszych zależności, które w rzeczywistości są zazwyczaj bardziej skomplikowane. Modele mogą być przedstawiane w postaci twierdzeń słownych, tablic, wzorów.

42 Jak prezentować dane statystyczne? 1)szeregi czasowe W szeregach czasowych dane zmieniają się w kolejnych okresach czasowych. Wyróżniamy podstawowe formy szeregów czasowych: Tablice (Tabelki) Tablica 1.1. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w gospodarce narodowej ( w zł) w kwartałach 2003 i 2004 roku ROK 2003 ROK 2004 IIIIIIIVIIIIIIIV 2228,682141,012160,022276,842332,22230,52269,92405,5 Źródło: Opracowanie własne, Jacek Drążkiewicz na podstawie danych GUS ze strony internetowej

43 Jak prezentować dane statystyczne? Wykresy liniowe Rysunek 1.8. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w sektorze przedsiębiorstw Źródło: Dane z oficjalnej strony internetowej GUS

44 Jak prezentować dane statystyczne? Wykresy słupkowe Rysunek 1.9. Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w gospodarce narodowej w kwartałach 2003 i 2004 roku Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS ze strony internetowej

45 Jak prezentować dane statystyczne? 2)dane przekrojowe Dane przekrojowe informują szczegółowo o strukturze danego zjawiska np. podając wartość analizowanej zmiennej dla poszczególnych osób lub grup osób wchodzących w skład większej populacji w pewnym okresie. Podział może być dokonany ze względu na przyjęte kryteria takie jak przykładowo poziom wykształcenia, wiek, płeć, wysokość zarobków itd. Dane przekrojowe mogą przyjąć formę: Tablicy (Tabelki)  Schematu (wykresu)

46 Jak prezentować dane statystyczne?  Schemat (wykres)

47 Jak odczytywać wskaźniki? IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII ,5104,1105,1106,0106,7106,9106,5107,1108,7109,9110,9111, ,9114,9115,9116,4117,2118,1118,9118,5119,7120,7121,2121, ,4122,5123,1124,1125,5125,4124,6 125,0125,5125,6125, ,9127,0127,3127,9127,6127,1126,4126,0126,4126,8126,7126, ,3127,4127,8128,1 128,0127,0 127,6128,4128,8129, ,6129,7130,1131,1132,4133,6133,5133,0133,4134,4134,6134, ,8134,7134,8135,3135,7135,1135,0 135,5136,0135,7135,4 MIESIĄCE 1998 = 100 Tablica 1.3. Wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych w latach Wskaźniki są to narzędzia analizy ekonomicznej odnoszące dane z jednego okresu w stosunku do innego okresu traktowanego jako tzw. okres bazowy (wartość okresu bazowego przyjmujemy jako 100) Jeżeli wskaźnik cen towarów i usług za rok 1998 określimy jako 100, to wskaźnik 135,4 mierzony dla grudnia 2005 roku oznacza wzrost cen o 35,4% w stosunku do okresu bazowego

48 Zadanie 2 Tabela zawiera dane na temat pracujących w Polsce w latach (w tysiącach). Oblicz indeksy zmian liczby zatrudnionych w sektorze publicznym i prywatnym w 2003 i 2004 roku, traktując rok 2002 jako rok bazowy (2002=100). O czym mogą świadczyć te zmiany? Wyszczególnienie Pracujący ogółem W tym: -sektor publiczny - sektor prywatny 12803,3 3905,1 8898, ,7 3780,2 8860, ,2 3695,6 9024,6 Źródło: Dane GUS, gosp/praca_ludnosc/pracujacy/pra2005.pdf

49 ROZWIĄZANIE Wyszczególnienie Pracujący ogółem W tym: -sektor publiczny - sektor prywatny 100,0 98,73 96,80 99,57 99,35 94,63 101,42

50 2. RYNEK, POPYT, PODAŻ 2.1. Czym jest rynek? 2.2. Czym jest popyt i podaż rynkowa? 2.3.Dlaczego występują nietypowe zachowania konsumentów? 2.4.Kiedy rynek jest w równowadze? 2.5. Jakie czynniki wpływają na popyt rynkowy? 2.6. Jakie czynniki wpływają na podaż rynkową? 2.8. Państwo czy wolny rynek?

51 Czym jest rynek? proponujemy traktować rynek jako zespół warunków, które doprowadzają do kontaktu pomiędzy kupującymi i sprzedającymi w procesie wymiany towarów i usług.

52 Czym jest popyt i podaż rynkowa? Popyt (z ang. demand)– oznacza ilość dobra, jaką nabywcy gotowi są zakupić przy różnym poziomie ceny. Podaż (z ang. supply)– oznacza ilość dobra, jaką sprzedawcy są gotowi zaoferować przy różnym poziomie ceny. Graficzną prezentacją podaży i popytu są ich wykresy nazywane krzywą popytu i podaży. Krzywa popytu (D)– wskazuje w sposób graficzny ujemną(odwrotnie kierunkową) zależność między ceną a rozmiarami zapotrzebowania (popytu) na dany towar lub usługę przy założeniu „ceteris paribus” (przy pozostałych czynnikach niezmienionych). Krzywa podaży (S)– ukazuje dodatnią zależność między ceną a ilością oferowanych towarów (podaży) przy innych wielkościach nie zmienionych („ceteris paribus”). Ujemną zależność pomiędzy ceną i wielkością popytu nazywamy prawem popytu, które oznacza, że wraz ze wzrostem ceny na rynku danego dobra zmniejsza się wielkość popytu na dane dobro, natomiast przy spadku ceny wielkość popytu wzrasta, ceteris paribus. Dodatnią zależność pomiędzy ceną i wielkością popytu nazywamy prawem podaży, które oznacza, że wraz ze wzrostem ceny na rynku danego dobra zwiększa się wielkość dostarczanego na rynek dobra (podaż), natomiast przy spadku ceny wielkość podaży maleje, ceteris paribus.

53 Cena (P)POPYT (D)PODAŻ (S)

54 Kiedy rynek nie jest w równowadze? Jeśli cena danego dobra C1 jest niższa od ceny równowagi CR, wówczas mamy do czynienia z nadwyżką popytu (niedobór rynkowy). Konsumenci są gotowi nabywać większą ilość dobra, w konsekwencji jego cena rośnie. Nadwyżka podaży (nadwyżka rynkowa) występuje wówczas, gdy cena C2 jest wyższa od ceny równowagi CR. Producenci są wówczas zmuszeni do obniżenia ceny, by móc sprzedać swoje wyroby.

55 Państwo czy wolny rynek? Wyróżniamy następujące systemy gospodarcze: system nakazowy - system gospodarowania charakteryzujący się społeczną własnością środków produkcji, likwidacji rynkowego charakteru gospodarki. Podmioty gospodarcze pozbawione są samodzielności a najważniejsze decyzje gospodarcze podejmuje rząd stosując narzędzia administracyjne: nakazy, zakazy, przydziały, limit. system rynkowy - sposób gospodarowania charakteryzujący się występowaniem prywatnej własności środków produkcji. Najważniejszym regulatorem gospodarki jest mechanizm rynkowy. W systemie tym brak ingerencji centralnej w funkcjonowaniu podmiotów gospodarczych. system gospodarki mieszanej - sposób gospodarowania łączący elementy gospodarki rynkowej i nakazowej, zawiera zarówno samoczynnie działający mechanizm rynkowy jak i centralny układ regulacji państwa

56 Interwencjonizm państwa w sprawy gospodarki często odnosi się do zjawiska regulowania cen. Jeśli cena danego dobra C1 jest niższa od ceny równowagi CR, wówczas mamy do czynienia z ustaleniem ceny maksymalnej, która ma za zadanie ochronę konsumentów przed zbyt wysokimi cenami na rynku danego dobra. Na rynku możemy także zaobserwować zjawisko ustalania ceny minimalnej, występujące wówczas, gdy cena C2 jest wyższa od ceny równowagi CR. Ceny minimalne mają za zadanie zapewnienie opłacalności produkcji dla szerokiego grona producentów.

57 Jakie czynniki wpływają na popyt rynkowy? Wzrost/Spadek popytu może zostać wywołany następującymi pozacenowymi czynnikami (przesunięcie krzywej popytu w prawo/lewo): Spadek/wzrost ceny dobra komplementarnego Spadek/wzrost ceny dobra substytucyjnego Spadek/wzrost dochodów Zmiana gustów na korzyść/nie korzyść danego dobra Spadek/wzrost liczby nabywców

58 Jakie czynniki wpływają na podaż rynkową? Wzrost podaży może zostać wywołany następującymi pozacenowymi czynnikami (przesunięcie krzywej podaży w prawo): ograniczenie kosztów produkcji postęp technologiczny korzystne warunki atmosferyczne korzystne zmiany w polityce państwa (np. niższe opodatkowanie, subsydia).

59 Jakie czynniki wpływają na podaż rynkową? Spadek podaży może zostać wywołany następującymi pozacenowymi czynnikami (przesunięcie krzywej podaży w lewo): wzrost kosztów produkcji niekorzystne warunki atmosferyczne niekorzystne zmiany w polityce państwa (np. wyższe opodatkowanie, cofnięcie subsydiów)

60 Do działów, których zadania są obecnie realizowane wyłącznie lub w przeważającym stopniu przez jednostki sektora państwowego, należą przede wszystkim: Obrona narodowa Bezpieczeństwo publiczne Wymiar sprawiedliwości Nauka Szkolnictwo wyższe Leśnictwo Łączność Ochrona zdrowia Ubezpieczenia społeczne Finanse publiczne w latach

61 Sytuacje nietypowe, kiedy wielkość popytu rośnie w miarę wzrostu cen nazywamy paradoksami. Wyróżnić następujące nietypowe rodzaje zachowań nabywców: Paradoks Giffena dotyczy niektórych dóbr niższego rzędu. w przypadku tych dóbr (zwanych też dobrami Giffena) wzrost ceny powoduje wzrost popytu na nie - konsument nie może sobie już pozwolić na zakup żadnego innego dobra, stąd kupuje wyłącznie dobro Giffena. Paradoks Veblena – przy wzroście ceny, rośnie zapotrzebowanie na to dobro - dotyczy dóbr luksusowych. Dobra te są chętniej nabywane przez określoną grupę konsumentów, chcących się w ten sposób wyróżnić spośród innych stąd druga nazwa tego paradoksu „efekt snoba”. Paradoks owczego pędu – popyt na dane dobro wzrasta dlatego, że inni konsumują to dobro. Oznacza on potrzebę utożsamiania się z innymi konsumentami i ich stylem bycia. Paradoks spekulacyjny – popyt wynikający z oczekiwań co do kształtowania się cen w przyszłości.

62 TEST 1 (Test jednokrotnego wyboru) 1.Wzrost popytu może być spowodowany przez: a) wzrost liczby konsumentów b) spadek ceny dobra komplementarnego c) wzrost ceny produktu substytucyjnego d) wszystkie wyżej wymienione zjawiska 2.Wybierz prawidłowe brzmienie prawa podaży: a) prawo podaży wyraża dodatnią relację między ceną a podażą b) prawo podaży wyraża ujemną relację między ceną a podażą c) prawo podaży wyraża dodatnią relację między ceną a ilością podaży d) prawo podaży wyraża ujemną relację między ceną a ilością podaży 3.Wzrost podaży może być wywołany przez a) postęp technologiczny b) niekorzystne warunki atmosferyczne c) wzrost dochodów konsumentów d) żadna odpowiedź nie jest poprawna 4.Jeżeli przy spadku ceny dobra Y popyt na dobro X wzrasta to są to: a) dobra są substytucyjne b) dobra są komplementarne c) X jest dobrem nadrzędnym d) X jest dobrem Giffena

63 ZADANIE 15 Jak zmieni się popyt: - na drzewka jodły i świerku w okresie przedświątecznym, gdy zapanowała moda na sztuczne drzewka. - na energię elektryczną gdy nadchodzi sroga zima - na samochody, gdy wzrosła cena paliwa ZADANIE 16 Jak zmieni się podaż samochodów w kraju gdy: - wzrosła cena energii elektrycznej - uchwalono ustawę wprowadzającą dodatkową opłatę za import samochodów używanych z zagranicy

64 ZADANIE 17 Na rysunku krzywa popytu na pióra uległa przesunięciu z pozycji D do D1.Które czynniki mogły spowodować owe przesunięcie? a) spadek cen substytutów piór b) spadek cen produktów komplementarnych c ) spadek cen surowców stosowanych do wyrobu piór d) spadek dochodów konsumentów (pióra traktujemy jako dobro niższego rzędu) e) obniżka podatku VAT f) spadek dochodów konsumentów (pióra jako dobro normalne) g ) reklama piór

65 ZADANIE 18. Rysunek przedstawia przemieszczenie krzywej podaży namiotów z położenie S0 do S1., które z czynników mogły spowodować owe przesunięcie? a) wdrożenie nowej metody produkcji b) spadek cen śpiworów i materaców turystycznych c) wzrost stawek płac pracowników zatrudnionych przy produkcji namiotów d) wzrost dochodów konsumentów e) spadek cen materiałów stosowanych do produkcji namiotów

66 ZADANIE 19 Na rynku ziemniaków popyt opisany jest funkcja Qd = -3P+20 a podaż funkcja Qs = 2P ustal punkt równowagi rynkowej ustal sytuacje rynkową po wprowadzeniu ceny urzędowej =4 czy jest to cena minimalna czy maksymalna?

67 3. ELASTYCZNOŚĆ POPYTU I PODAŻY 3.1. Jak mierzymy elastyczność popytu? 3.2. Jakie wyróżniamy rodzaje elastyczności popytu? Czym jest i od czego zależy elastyczność cenowa popytu? Czym jest i od czego zależy elastyczność dochodowa popytu? Czym jest i od czego zależy elastyczność mieszana popytu? 3.3. Co mierzy elastyczność podaży? Jakie czynniki wpływają na elastyczność cenową podaży?

68 Jaki jest cel mierzenia elastyczności? Elastyczność mierzy się w celu badania wpływu zmiany różnych czynników na popyt i podaż rynkową. Elastyczność służy zatem do mierzenia reakcji zmiennej zależnej y na zmianę jednej ze zmiennych niezależnych.

69 Jak mierzymy elastyczność popytu? Ogólna formuła elastyczności popytu: ED = % zmiana popytu / % zmiana czynnika wpływającego na popyt

70 Jakie wyróżniamy rodzaje elastyczności popytu? Stopień wrażliwości popytu ze względu na ceny i dochody określają: współczynnik cenowej elastyczności popytu współczynnik mieszanej elastyczności popytu współczynnik dochodowej elastyczności popytu

71 Czym jest i od czego zależy elastyczność cenowa popytu? Współczynnik elastyczności cenowej popytu ((PED, price elasticity demand)) jest to stosunek względnej zmiany wielkości popytu na dane dobro do względnej zmiany jego ceny. Elastyczność tę wylicza się ze wzoru: PED = % zmiana popytu / % zmiana ceny Elastyczność cenowa popytu zależy od: Liczby dostępnych substytutów dobra bądź usługi będącej przedmiotem badanego popytu; im większa liczba substytutów, tym elastyczność cenowa popytu większa; substytuty dają możliwość wyboru i – ewentualnie – łatwiejszej rezygnacji z dotychczasowego przedmiotu zakupów; stwarzają też szansę na wzrost zakupów danego dobra, gdy substytuty drożeją. Czasu, jakim dysponuje nabywca podejmujący decyzję zakupu; im dłuższy czas, tym wyższa elastyczność popytu – większa bowiem szansa na znalezienie ewentualnego substytutu. Udział danego dobra czy usługi w całkowitych wydatkach nabywcy; im ten udział jest większy, tym popyt jest bardziej elastyczny. Skuteczności akcji promocyjnej produktu; skuteczna akcja edukacyjno – reklamowa prowadzi do obniżenia elastyczności cenowej popytu wskutek przyczynienia się do wzrostu zaufania czy przywiązania do znaku firmowego. Współczynnik elastyczności cenowej popytu przyjmuje znak ujemny (odwrotna relacja zmiany wielkości popytu do zmiany ceny). Wyjątki stanowią PARADOKSY.

72 W zależności od wielkości współczynnika elastyczności cenowej wyróżniamy: popyt elastyczny – gdy PED>1 popyt o elastyczności jednostkowej – gdy PED=1 popyt nieelastyczny gdy PED <1 popyt doskonale nieelastyczny (doskonale sztywny) – gdy PED=0 popyt doskonale elastyczny – gdy PED= nieskończoność

73 Czym jest i od czego zależy elastyczność dochodowa popytu? Współczynnik dochodowej elastyczności popytu (income elasticity of demand, IED) jest miarą zmian popytu w zależności od dochodu. Elastyczność tę wyliczamy ze wzoru: IED = % zmiana popytu / % zmiana dochodu

74 Rodzaje dóbr ze względu na wysokość współczynnika elastyczności dochodowej popytu: Posługując się elastycznością dochodową popytu możemy też dokonać klasyfikacji dóbr, dzieląc je na: dobra normalne (tu dwie podgrupy: luksusowe i podstawowe) oraz dobra podrzędne. dobra normalne - każde dobro, którego ilość nabywana rośnie wraz ze wzrostem dochodu i maleje wraz ze spadkiem dochodu (elastyczność dochodowa ied>0). dobro podstawowe - każde dobro, którego ilość nabywana rośnie wolniej niż dochód i maleje wolniej niż dochód; IED (reaguje z mniejszą siłą na zmianę dochodu) dobro luksusowe - każde dobro, którego ilość nabywana rośnie w większym stopniu niż dochód i maleje w większym stopniu niż dochód; IED > 1 (reaguje z większą siłą na zmianę dochodu) dobra podrzędne - dobro, którego ilość nabywana maleje wraz ze wzrostem dochodu i rośnie wraz ze spadkiem dochodu, IED < 0 (reakcja odwrotna).

75 Mówiąc o dochodowej elastyczności popytu, należy obowiązkowo wspomnieć na temat PRAWA ENGLA Ernest ENGEL ( ) statystyk z Saksonii, badając budżety domowe rodzin robotniczych ustalił trzy prawa: Wraz ze wzrostem przychodów (dochodów) spada proporcja wydatków na żywność W miarę wzrostu dochodów wydatki na mieszkania, opał i światło wzrastają skokowo W miarę wzrostu dochodów zwiększa się proporcja (udział) wydatków na potrzeby dalsze lub luksusowe

76 Rysunek 3.1. Zależność pomiędzy dochodami i wydatkami w odniesieniu do rodzaju nabywanych dóbr I (dochody) Wydatki w procentach a) wydatki na żywność c) wydatki na dobra luksusowe 20% 40% 60% 80% 100% b) wydatki na mieszkanie

77 Czym jest i od czego zależy elastyczność mieszana popytu? Współczynnik mieszanej elastyczności popytu (cross elasticity of demand, CED) jest miarą zmian popytu w zależności od zmiany ceny innego produktu. Elastyczność tę wyliczamy ze wzoru: CED = % zmiana popytu / % zmiana ceny innego dobra Mieszana elastyczność popytu wskazuje na siłę rynkową dobra. Jeśli jest niska, wówczas dane dobro ma wysoką siłę monopolową. Wysoka wartość mieszanej elastyczności popytu wskazuje na dobra, będące substytutami, z kolei wartość ujemna wskazuje na dobra komplementarne.

78 Co mierzy elastyczność podaży? Elastyczność cenowa podaży – wyraża siłę reakcji wielkości podaży danego dobra na zmianę jego ceny ESP = procentowa zmiana wielkości podaży/ procentowa zmiana cen

79 Tabela1.1. Szacunki elastyczności cenowej popytu w Wielkiej Brytanii (1977 r.) Dobra (szerokie kategorie) Elastyczność popytu (wąskie kategorie) Elastyczność popytu Paliwa i energia -0,47 Mleko -0,05 Żywność -0,52 Pieczywo -0,22 Alkohol -0,83 Rozrywki -1,40 Usługi -1,02 Podróże zagraniczne -1,63 Tabela1.2. Szacunki elastyczności dochodowej popytu w Wielkiej Brytanii (1977 r.) Szerokie kategorie dóbr Elastyczność dochodowa popytu Wąskie kategorie dóbr Elastyczność dochodowa popytu Tytoń -0,50 Węgiel -2,02 Opał, paliwo, światło 0,30 Chleb i wyroby z mąki -0,50 Żywność 0,45 Mleko i przetwory 0,53 Alkohol 1,14 Warzywa 0,87 Odzież 1,23 Wycieczki zagraniczne 1,14 Usługi 1,75 Wino i wyroby spirytusowe 2,60

80 Zadanie 20. Oblicz elastyczność cenową i utarg całkowity dla poniższych danych: Cena 1 biletu wielkość zapotrzebowania na bilety Ed utarg Zadanie 21. Wielkość popytu na dobro X wynosi 50 sztuk przy cenie 10 zł. za sztukę. W wyniku wzrostu ceny o 20% wielkość popytu spadła o 5 sztuk. Ile wynosiła cenowa elastyczność popytu? O ile wzrosły wydatki na zakup dobra X ? Zrób wykres.

81 Zadanie 22. Oblicz elastyczność mieszaną popytu na dobro A na podstawie następujących danych. Czy dobra A i B są substytucyjne czy komplementarne? Pb QaEp a/b

82 Zadanie 23. Oblicz elastyczność dochodową popytu na dobro X na podstawie następujących danych: I Qx Zadanie 24. Ilość kurcząt oferowanych na rynku wzrasta ze 130 do 180 tys., gdy ich cena wzrasta z 5 do 6 zł za kilogram ceteris paribus. Oblicz elastyczność cenową podaży Zadanie 25. Proste i mieszane elastyczności cenowe popytu w Wenecji: Względna zmiana w stosunku do 1% zmiany ceny: zapotrzebowania na: żywności wina piwa Żywność -0,25 0,06 0,01 Wino -0,13 -1,20 0,27 Piwo 0,07 0,41 -0,85 a)zinterpretuj proste cenowe elastyczności popytu na trzy wymienione dobra i wskaż, które z nich charakteryzują się popytem elastycznym, a które nieelastycznym. b)Jaki wpływ na spożycie wina i piwa wywierają zmiany cen żywności? Jaka zależność występuje między żywnością a pozostałymi dobrami? c)Narysuj jak przesunie się krzywa popytu na wino jeśli wzrosną ceny żywności i piwa.

83 4. PRZEDSIĘBIORSTWO 5.1. Co wyróżnia przedsiębiorstwa spośród innych podmiotów gospodarczych? 5.2. Jakie wyróżniamy kryteria podziału przedsiębiorstw? 5.3. Jak prowadzić dokumentację finansowo-księgową? 5.4. Jak ocenić sprawność gospodarowania w jednostkach gospodarczych? 5.5. Koszty i przychody, czyli jak gospodarować, aby wyjść na swoje 5.6. Jakie czynniki zewnętrzne powodują zmianę kosztów w krótkim okresie i przesunięcie krzywych kosztów? 5.7. Jakie koszty ponosi przedsiębiorstwo w okresie długim? 5.8. Jaką wielkość produkcji wybiera przedsiębiorstwo? 5.9. Jak kalkulujemy ryzyko i niepewność w działalności przedsiębiorstwa?

84 Co wyróżnia przedsiębiorstwa wśród innych podmiotów gospodarczych? Podmiotem gospodarczym jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka nie posiadająca osobowości prawnej (np. spółka cywilna). Ważną kwestię stanowi nazewnictwo – przedsiębiorstwo – jest kategorią obejmującą mniejszy zakres podmiotowy niż pojęcie podmiotu gospodarczego. I tak podmiotem jest indywidualne gospodarstwo rolne, które nie jest przedsiębiorstwem.

85 Przedsiębiorstwo jest podmiotem gospodarczym, wyodrębniony pod względem ekonomicznym, organizacyjnym i prawnym, którego działanie ukierunkowane jest na przynoszenie zysku (maksymalizację zysku)

86 Jakie wyróżniamy kryteria podziału przedsiębiorstw?

87 I. Kryterium prowadzonej przez przedsiębiorstwo działalności: Wyróżniamy przedsiębiorstwa: -produkcyjne -usługowe -handlowe Stosując podziały wprowadzone w ustawie z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej możemy wyróżnić przedsiębiorstwa zajmujące się działalnością - wytwórczą - budowlaną - handlową - usługową - poszukiwaniem, rozpoznawaniem i wydobyciem kopalin ze złóż - przedsiębiorstwa zajmujące się inną działalnością zawodową wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły

88 II. Kryterium własności: -przedsiębiorstwa stanowiące własność publiczną (państwowe i komunalne) -przedsiębiorstwa stanowiące własność prywatną

89 Przebieg procesów prywatyzacyjnych w Polsce po 1989 roku Przedsiębiorstwa państwowe w końcu 2004 r. Według stanu w dniu 31 XII 2004 r. w Polsce istniało 912 przedsiębiorstw państwowych. W ponad połowie z nich (54,3%) prowadzone było postępowanie upadłościowe lub proces likwidacji ze względu na złą kondycję ekonomiczną. W 18,4% przedsiębiorstw nie prowadzono żadnych działań zmierzających do ich reorganizacji, w 9,1% rozpoczęto postępowanie przygotowawcze przed prywatyzacją bezpośrednią, a 2,4% jednostek znajdowało się w trakcie tej prywatyzacji. Jedynie 1,0% przedsiębiorstw wystąpiło z wnioskiem o komercjalizację.

90 Tabela 5.1. Podmioty gospodarcze w Polsce w podziale na własność w III kwartale 2005 roku Wyszczególnienie Liczba podmiotówUdział procentowy forma własności: - sektor publiczny - sektor prywatny Ogółem ,86 96,14 100,00 Źródło: Opracowanie własne, Jacek Drążkiewicz na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego, tablice robocze dotyczące podmiotów gospodarki naliczonych na podstawie numeru REGON, dane dostępne w Centralnym Informatorium Statystycznym w Warszawie.

91 III. Kryterium wielkości: Wyróżniamy na rynku: -mikro przedsiębiorstwa -małe przedsiębiorstwa -średnie przedsiębiorstwa -duże przedsiębiorstwa. Mikro przedsiębiorstwo jest przedsiębiorstwem, które: - zatrudnia średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz - jego roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych w ciągu co najmniej jednego z ostatnich dwóch lat obrotowych nie przekracza 2 milionów euro lub całkowity bilans roczny nie przekracza 2 milionów euro. Małe przedsiębiorstwo jest przedsiębiorstwem, które: - zatrudnia średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz - jego roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych w ciągu co najmniej jednego z ostatnich dwóch lat obrotowych nie przekracza 10 milionów euro lub całkowity bilans roczny nie przekracza 10 milionów euro. Średnie przedsiębiorstwo – jest przedsiębiorstwem, które: - zatrudnia średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz - jego roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych w ciągu co najmniej jednego z ostatnich dwóch lat obrotowych nie przekracza 50 milionów euro lub całkowity bilans rocznie nie przekracza 43 milionów euro. Duże przedsiębiorstwo– jest przedsiębiorstwem, które: - zatrudnienie średniorocznie powyżej 250 pracowników - jego roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych w ciągu co najmniej jednego z ostatnich dwóch lat obrotowych przekracza 50 milionów euro lub całkowity bilans rocznie przekracza 43 miliony euro.

92 Tablica 5.3. Podmioty gospodarcze w Polsce w podziale na wielkość w II kwartale 2005 roku Wyszczególnienie Liczba podmiotówProcentowy udział mikro przedsiębiorstwo ,06 małe przedsiębiorstwo ,03 średnie przedsiębiorstwo ,78 duże przedsiębiorstwo 45140,13 Ogółem ,00 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego, tablice robocze dotyczące podmiotów gospodarki naliczonych na podstawie numeru REGON, dane dostępne w Centralnym Informatorium Statystycznym w Warszawie.

93 IV. Kryterium formy prawnej i organizacyjnej prowadzenia działalności. Najczęściej przedsiębiorstwa przyjmują jedną z niżej wymienionych organizacyjnych form prowadzenia działalności: jednoosobowa działalność gospodarcza - osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą spółki 1.cywilne 2.handlowe 2.1.osobowe: - spółka jawna, - partnerska, - komandytowa - komandytowo-akcyjnej. 2.2.kapitałowe - spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością - spółkę akcyjną, spółdzielnie przedsiębiorstwa państwowe

94 Formalności przy zakładaniu firmy jednoosobowej 1.W pierwszej kolejności w urzędzie gminy następuje nadanie numeru ewidencyjnego (wpis do ewidencji podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.) 2.Po uzyskaniu wpisu do ewidencji można udać się po REGON (numer statystyczny) wydawany w Wojewódzkim Urzędzie Statystycznym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania przedsiębiorcy. 3.Do załatwiania formalności w urzędach oraz banku, a także do wystawiania rachunków i faktur, potrzebna jest pieczątka przedsiębiorcy z podstawowymi informacjami na temat firmy. W wyrobionej pieczątce można umieścić następujące dane: - pełna nazwa przedsiębiorstwa oraz imię i nazwisko właściciela - adres pod którym będzie prowadzona działalność gospodarcza - można również umieścić numer telefonu kontaktowego, numer REGON i NIP. 4.Każda firma posiada swój oddzielny rachunek bankowy. Obowiązkiem przedsiębiorcy jest więc założenie wniosku o otwarcie rachunku bankowego. 5.Przedsiębiorca jest zobowiązany do uzyskania numeru identyfikacji podatkowej ( w skrócie NIP). Ponieważ numer NIP przedsiębiorcy będzie także numerem NIP jego firmy wystarczy tylko wypełnić zgłoszenie aktualizacyjne. 6.Na zakończenie należy udać się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, by zgłosić fakt opłacania składki ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. W Polsce systematycznie dążymy do upraszczania formalności związanych z zakładaniem firmy, tak by wszelkie formalności z tym związane można by dopełnić w jednym miejscu. Niemniej jednak wciąż są to procedury czasochłonne i zbyt skomplikowane. Daleko jeszcze polskiej rzeczywistości do krajów, w których firmę zakłada się przez Internet, ograniczając formalności do minimum.

95 Jak prowadzić dokumentację finansowo – księgową? Wyróżniamy następujące formy dokumentów finansowo-księgowych w przedsiębiorstwach: BILANS RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT RACHUNEK PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNO – GOTÓWKOWYCH CASH FLOW

96 BILANS Bilans przedsiębiorstwa pokazuje stan majątku na określony dzień (najczęściej ostatni dzień roku) w podziale na AKTYWA (czyli to co firma ma) i PASYWA (to co firma jest winna innym). Konstrukcja bilansu warunkuje równość aktywów i pasywów. Przykładowe pozycje bilansu

97 BILANS A K TY W AP A S Y W A MAJĄTEK TRWAŁY o Budynki i budowle o Środki transportowe o Maszyny i urządzenia o Wartości niematerialne i prawne (marka firmy, patenty) o Należności długoterminowe MAJĄTEK OBROTOWY o Materiały i towary o Zapasy o Należności krótkoterminowe o Gotówka KAPITAŁ (FUNDUSZ) WŁASNY o Udziały lub akcje o Wartość netto ZOBOWIĄZANIA o Kredyt w banku o Zobowiązani wobec dostawców, kontrahentów, pracowników

98 Rachunek zysków i strat Rachunek zysków i strat przedstawia wszystkie najważniejsze zdarzenia finansowe w firmie wpływające na zwiększanie przychodów lub kosztów

99 Rachunek zysków i strat Ramka 5.6. Przykładowy rachunek zysków i strat przedsiębiorstwa RACUNEK ZYSKÓW I STRAT sporządzony na dzień ………….. roku. WyszczególnienieWartość (w złoty) Przychody ze sprzedaży towaru X Przychody ze sprzedaży towaru Y KOSZTY W tym: Amortyzacja maszyn i urządzeń Zużycie materiałów i energii Wynagrodzenia Ubezpieczenia społeczne Usługi obce ZYSK (STRATA) BRUTTO PODATEK DOCHODOWY ZYSK NETTO

100 Rachunek zysków i strat nie zawsze wskazuje zgodny z rzeczywistą chwilą stan środków pieniężnych w firmie. Należności lub zobowiązania księgowane są w momencie ich powstania i mogą się różnić od faktycznego czasu ich uregulowania. Rachunki mogą przecież przedsiębiorstwa uregulować z opóźnieniem. Dlatego też w celu uzyskania informacji o aktualnym stanie płynności finansowej firmy tworzony jest Rachunek przepływów pieniężnych i gotówkowych - CASH FLOW.

101 Rachunek CASH FLOW przedsiębiorstwa (czerwiec 2006) WyszczególnienieWartość (w zł) Gotówka w kasie i na rachunkach firmy z poprzednich miesięcy Przychód ze sprzedaży: - zapłata za fakturę z maja za sprzedaż towaru X - zapłata za fakturę z czerwca za sprzedaż towaru Y Zapłata za czynsz w czerwcu Zapłata za rachunki za energię w maju Gotówka końcowa

102 Przychody, koszty, zyski czyli jak zarządzać firmą, aby wyjść na swoje.... Rodzaje kosztów i przychodów przedsiębiorstwa: Koszt całkowity (total cost – TC) – to suma kosztów stałych i zmiennych Koszty stałe (fixed cost- FC) – koszt ponoszony przez przedsiębiorstwo niezależnie od wielkości produkcji Koszty zmienne(variable cost – VC) – koszt, który zmienia się wraz ze zmianą ilości produkcji, a więc wraz ze zmianą nakładu zmiennych czynników produkcji. Koszt marginalny (krańcowy) (marginal cost –MC) – przyrost kosztu całkowitego spowodowany zwiekszeniem produkcji o jednostkę. MC=ΔTC / ΔQ Przeciętny koszt stały (averadge fixed cost – AFC)- koszt stały przypadający na jednostkę produktu. AFC= FC / Q Przeciętne koszty zmienne(average variable cost – AVC) – koszt przeciętny przypadający na jednostkę produkcji AVC = VC / Q Przeciętny koszt całkowity (average total cost – AC) – koszt całkowity przypadający na jednostkę produktu ATC = TC/ Q Utarg całkowity (przychód) – wpływy firmy ze sprzedaży towarów i usług Utarg krańcowy – przyrost utargu całkowitego uzyskany w skutek zwiększenia produkcji(lub sprzedaży) o jednostkę. Zysk całkowity = utarg całkowity – koszty całkowite

103 5.6. Jaką wielkość produkcji wybiera przedsiębiorstwo? Zasada podejmowania decyzji produkcyjnych przez przedsiębiorstwa odbywa się poprzez wyznaczenie następujących wskaźników: 1. Próg rentowności, umożliwiający osiąganie zysku: utarg całkowity > kosztu całkowitego 2. Optimum techniczne, kiedy produkcja wytwarzana jest po najniższych kosztach: koszt marginalny = koszt przeciętny całkowity 3. Optimum ekonomiczne, kiedy wielkość produkcji zapewnia przedsiębiorstwu osiąganie maksymalnego zysku : utarg marginalny = koszt marginalny

104 Zadanie 26. Jak następujące wydarzenia wpłynęły na poziom kosztów zmiennych i stałych w firmie produkującej motorynki Very Small Motor for Everyone a)blacha stalowa, z której tłoczone są ramy nośne motorynek, znacznie podrażała b)obniżył się czynsz za wynajem ziemi i budynków, płacony przez przedsiębiorstwo. c)nastąpił wzrost ceny energii elektrycznej d)przedsiębiorstwo podwoiło wydatki na reklamę.

105 KOSZT KRAŃCOWYUTARG KRAŃCOWY ProdukcjaKoszt całkowityKoszt krańcowy ProdukcjaCenaUtarg całkowity Utarg krańcowy

106 Zadanie 1. Uzupełnij tabelę i przedstaw graficznie krzywe kosztów Q FCVCTCMCAFCAVCATCATC

107 ZADANIE 27

108 STRUKTURY (FORMY) RYNKU Struktury rynku to formy (modele) rynków pojedynczych produktów lub pokrewnych ich grup, które kształtują się w wyniku walki konkurencyjnej lub umowy producentów. Można wyróżnić następujące kategorie struktur rynkowych (czystą, wolną) konkurencję konkurencję monopolistyczną oligopol monopol

109

110 Różnicowanie cen 30 PLN = ( ) 500 X 10 PLN = PLN = (20 +30) 300 X 30 PLN = RÓŻNICOWANIE CEN: 100 X 50 = X 15 = X 5 = 500 RAZEM : =

111

112

113

114 DODATKOWE ZADANIA

115

116

117

118

119

120

121

122 MAKROEKONOMIA

123 Pojęcie makroekonomii Makroekonomia- jest nauką, która zajmuje się gospodarką jako całością. Przedmiotem zainteresowania makroekonomistów są największe agregaty gospodarki takie jak: wzrost gospodarczy bezrobocie inflacja

124 EKONOMIA KLASYCZNA Od drugiej połowy XVIII w. Szkoła myśli ekonomicznej, zapoczątkowana przez Adama Smitha ( ) Do najważniejszych przedstawicieli kierunku zalicza się Williama Petty, Davida Ricardo, Thomasa Malthusa, Johna Stuarta Milla oraz Jean-Baptiste Say’a ( ), który sformułował: prawo rynków prawo rynków - podaż sama stwarza popyt (podażowy charakter gospodarki narodowej). -> koszty produkcji ponoszone przez producentów są jednocześnie zapłatą dla pracowników i podwykonawców,-> przeznaczone są na konsumpcję. Zakłada się tu, że oszczędności gromadzone przez podmioty są niczym innym jak odroczoną konsumpcją

125 SZKOŁA NEOKLASYCZNA Założenia: –pomiędzy poszczególnymi czynnikami produkcji istnieje ścisła współzależność, –wszelkie twierdzenia o zbiorowych zjawiskach społecznych należy redukować do twierdzeń o zachowaniu jednostek, o dyspozycjach, przekonaniach, postawach i wzajemnych powiązaniach pojedynczych osobników ludzkich. Oznacza to, że zależności sformułowane na szczeblu mikroekonomicznym przenosi się na szczebel globalny, makroekonomiczny. –w procesie gospodarczym następuje harmonijne dopasowanie się poszczególnych wielkości zapewniające równowagę przy pełnym wykorzystaniu potencjału produkcyjnego w gospodarce. –większość modeli zakładała doskonałą konkurencję. Szkoła neoklasyczna bada związki współzależności między ograniczoną liczbą zjawisk (zwykle 2 lub 3) przyjmując co do reszty wielkości gospodarczych założenie ceteris paribus.

126 SZKOŁA NEOKLASYCZNA Alfred Marshall: –prawo popytu i podaży– przy założeniu ceteris paribus ruch cen w górę wywołuje tendencję do obniżania popytu i wzrostu podaży i na odwrót –czwarty czynnik produkcji – organizacja (przedsiębiorczość) –rozdzielenie analizy krótko- i długookresowej Jevons: –prawo malejącej użyteczności krańcowej Clarck: –dyskusja na temat płac: płaca dąży do równowagi z użytecznością krańcową podstawa idei bezrobocia klasycznego

127 SZKOŁA KEYNESOWSKA J. Keynes, A. Okun, R. Harrod, E. Domar, M. Kalecki. Głównym czynnikiem wpływającym na zwiększanie tempa wzrostu jest zwiększanie popytu globalnego i zmniejszanie bezrobocia (teoria popytowa). Wzrost popytu stwarza bodźce do wzrostu inwestycji, a to oznacza wzrost produkcji i zatrudnienia. Keynesiści opowiadają się za odpowiednią ingerencją państwa w procesy gospodarcze.

128 POGLĄDY KEYNESISTÓW: funkcjonowanie sektora prywatnego w gospodarce charakteryzuje się niestabilnością, wielkość produkcji zależy od wielkości popytu, natomiast czynniki podażowe mają znaczenie drugorzędne, bezrobocie ma przede wszystkim charakter przymusowy, wynikający z niedostatecznych rozmiarów popytu; między inflacją i bezrobociem istnieje wymienność ale tylko w krótkim okresie- krzywa Phillipsa, ponieważ sztywność cen utrzymuje się właśnie w krótkich okresach, długość procesów dostosowawczych w gospodarce zależy od czasu potrzebnego do powrotu do cen elastycznych, w hierarchii celów polityki ekonomicznej zwolennicy tej szkoły za cel najważniejszy uznają ograniczanie bezrobocia, polityka fiskalna charakteryzuje się w tym układzie celów i zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej wyższą skutecznością niż polityka monetarna, postuluje się wysoką progresję podatkową i wzrost świadczeń społecznych, istnieje uzasadnienie dla prowadzenia przez państwo aktywnej polityki gospodarczej opartej na działaniach dyskrecjonalnych i automatycznych stabilizatorach koniunktury wobec powyższego uzasadnione jest prowadzenie polityki gospodarczej przez państwo nie tylko w sposób pośredni, ale także bezpośredni.

129 JOHN MAYNARD KEYNES cytaty Kapitalizm to takie niezwykłe wierzenie, że najgorsi mężczyźni, z najgorszych pobudek, w niewiadomy sposób będą pracować dla wspólnego dobra. W długim okresie wszyscy jesteśmy martwi. –In the long term we are all dead. (ang.)

130 MAPA WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII Ekonomia głównego nurtu – nawiązanie do ekonomii neoklasycznej Ekonomia głównego nurtu – nawiązanie do ekonomii keynesowskiej Synteza neoklasyczna Ekonomia łagodnej krytyki i wzbogacenia głównego nurtu Ekonomia zdecydowanej krytyki głównego nurtu

131 EKONOMIA GŁÓWNEGO NURTU – NAWIĄZANIE DO EKONOMII NEOKLASYCZNEJ Duży nacisk na przeciwdziałanie i usuwanie interwencji instytucji publicznych w działanie rynku, a także likwidację jej negatywnych konsekwencji –MONETARYZM –NOWA EKONOMIA KLASYCZNA –SZKOŁA REALNEGO CYKLU KONIUNKTURALNEGO

132 MONETARYZM I M. FRIEDMAN Monataryści zgadzają się z Miltonem Friedmanem, że najpotężniejszym czynnikiem oddziałującym na poziom działalności gospodarczej są zmiany w podaży pieniądza i wobec tego uważają, że nadmierny jej wzrost prowadzi do wzrostu inflacji, która jest zagrożeniem dla rozwoju gospodarczego. Podaż pieniądza jest głównym czynnikiem wpływającym w krótkim okresie na wielkość PNB, natomiast w długim okresie wpływa ona głównie na ceny. Zadaniem polityki gospodarczej jest zatem zapewnić skuteczną kontrolę podaży pieniądza i działać na rzecz zwiększenia zaufania do niego. Ceny i płace są względnie giętkie Sektor prywatny jest stabilny Wpływ na kształtowanie polityki ekonomicznej mają: –długookresowa stabilność gospodarki wymagająca nienaruszania mechanizmu rynkowego; –polityka pieniężna zapewniająca równowagę na rynkach finansowych i bezinflacyjną podaż pieniądza.

133

134 MILTON FRIEDMAN - cytaty Inflacja jest tą formą podatku, którą można nałożyć bez ustawy. Jednym z największych błędów jest sądzenie programów politycznych i rządowych na podstawie ich zamiarów, a nie rezultatów. Jeśli płacicie ludziom za to, że nie pracują, a każecie im płacić podatki gdy pracują, nie dziwcie się, że macie bezrobocie. Polska nie powinna naśladować bogatych krajów zachodnich, bo nie jest bogatym krajem zachodnim. Polska powinna naśladować rozwiązania, które kraje zachodnie stosowały, gdy były tak biedne, jak Polska. - Wykład podczas wizyty w Polsce w 1989 roku. Rząd nie rozwiązuje problemów, rząd je tworzy. Rządowe rozwiązanie problemów są zwykle równie złe jak sam problem. Urna wyborcza tworzy zgodność bez jednomyślności zaś rynek jednomyślność bez zgodności - Źródło: Wolny wybór, 1996r.

135 SZKOŁA RACJONALNYCH OCZEKIWAŃ / NOWA EKONOMIA KLASYCZNA Bardziej radykalna odmiana monetaryzmu. Rozwinęła się w latach 70-tych, kiedy keynesowski model polityki gospodarczej okazał się mało skuteczny przy rozwiązywaniu problemów makroekonom. Przedstawiciele: –R. E. Lucas, –T. J. Sargent –N. Wallace Robert Emerson Lucas: –teoremat nieefektywności państwa –teoria racjonalnych oczekiwań – podmioty gospodarcze na podstawie doświadczeń z przeszłości potrafią stworzyć racjonalny obraz przyszłości (przewidują skutki i podejmują działania neutralizujące)

136 SZKOŁA RACJONALNYCH OCZEKIWAŃ / NOWA EKONOMIA KLASYCZNA Uczestnicy rynku formułują swoje oczekiwania na temat przyszłości, łącznie z przyszłą polityką, w oparciu o informacje minione, obecne i przewidywane w okresie przyszłym - takie same, jakie są dostępne dla czynników kształtujących politykę - i działają tak, aby zneutralizować systematyczne próby ingerowania w gospodarkę. Nie wynika z tego, że oczekiwania te są bezbłędne. Zdolność przewidywania nie jest oczywiście doskonała, ponieważ gospodarka narażona jest na różnego typu wstrząsy. Niewiele jest jednak zmian których podmioty gospodarcze nie są w stanie antycypować i zneutralizować. W polityce gospodarczej państwo powinno skupiać się na rozwiązaniach nie naruszających mechanizmu rynkowego, sprzyjających utrzymaniu stabilności cen i wzrostu podaży. Kwestionuje ona wszelki sens prowadzenia polityki ekonomicznej poza stabilizacyjnymi działaniami rządu i Banku Centralnego na rzecz minimalizacji zmian wydatków publicznych, rozmiarów emisji pieniądza i podatków.

137 SZKOŁA REALNEGO CYKLU KONIUNKTURALNEGO Robert J. Barro: –deformacja cyklu koniunkturalnego – 2 fazy (wzrostu i recesji) wokół rosnącego trendu –źródło cyklu koniunkturalnego – szokowe, skokowe zmiany w sferze realnej gospodarki

138 EKONOMIA GŁÓWNEGO NURTU – NAWIĄZANIE DO EKONOMII KEYNESOWSKIEJ NEO-KEYNESIZM –mniej ortodoksyjni kontynuatorzy Keynes’a –granice skuteczności aktywnej polityki makroekonomicznej –próba wzbogacenia analizy Keynes’a o podstawy mikroekonomiczne –synteza monetaryzmu i keynesizmu –gł. przedstawiciele: John Hicks, James Tobin, Paul Samuelson, Franco Modigliani - wszyscy są laureatami nagrody Nobla.

139 Skala MAKRO Przyczyny zainteresowania makroekonomią: - wielki kryzys 20/30 lata XX w i towarzyszące mu zjawiska spadku produkcji i wzrostu bezrobocia -badania J. Keynesa, wyjaśnienie pojęcia dochód narodowy

140 Pojęcie PKB Jeśli zsumujemy wszystkie dobra i usługi jakie wyprodukował dany kraj, to uzyskamy wynik, który w bardzo prosty sposób podsumowuje jego gospodarkę. Wynik ten nosi nazwę Produkt Krajowy Brutto. Gdy PKB wzrasta – społeczeństwo się bogaci, gdy maleje – biednieje.

141 Sposoby mierzenia PKB 1)METODA WYDATKOWA – czyli PKB jako suma wydatków na dobra finalne: -Konsumpcyjne dobra finalne (C) np. dżem, książka, usługa fryzjerska. -Kapitałowe dobra finalne (I), np.. maszyny, urządzenia. -Dobra finalne „produkowane” przez państwo (G), np. żołnierz, policjant. PKB = C + I + G

142 Sposoby mierzenia PKB 3) METODA PRODUKCYJNA – czyli PKB jako suma wartości dodanej. Wartość dodana jest to różnica wartości produktu i wartości zużytych do jego produkcji dóbr pośrednich, które przedsiębiorstwo kupiło od innych producentów.

143 Sposoby mierzenia PKB 2)METODA DOCHODOWA – czyli PKB jako suma dochodów czynników wytwórczych. Sumujemy dochody wszystkich właścicieli czynników produkcji, ponieważ utarg przedsiębiorstwa pokrywa koszty, dając zysk właścicieli. KOSZY + ZYSK = DOCHODY WŁAŚCICIELI CZYNNIKÓW PRODUKCJI

144 ZADANIE wprowadzające (1) W gospodarce zamkniętej działają 4 przedsiębiorstwa wytwarzające: stal, maszyny, opony i samochody. Producent samochodów sprzedaje je końcowym nabywcom za zł. W procesie wytwarzania samochodów wykorzystuje opony, które kupuje za 500 zł, stal (3.000 zł) i maszyny(2.000zł). Producent maszyn nabywa stal za 1.000zł, a producent opon i producent stali są właścicielami czynników produkcji. Przy założeniu, że maszyny nie zużywają się wcale w rocznym procesie produkcji, oblicz całkowitą wielkość transakcji oraz wkład przemysłu samochodowego w tworzenie PKB, liczonego od strony wielkości dodanej, wydatków na dobra finalne oraz dochodów czynników wytwórczych.

145 ROZWIĄZANIE DOBROSPRZEDAWCANABYWCAWARTOŚĆ TRANSAKCJI WARTOŚĆ DODANA WYDATKI NA DOBRA FINALNE DOCHODY CZYNNIKÓW WYTWÓRCZYCH Stal Maszyna Opony Samochód P. stali P. maszyn P. opon P. samochodów P. maszyn P. Samochodów P. samochodów Klient SUMA

146 ROZWIĄZANIE DOBROSPRZEDAWCANABYWCAWARTOŚĆ TRANSAKCJI WARTOŚĆ DODANA WYDATKI NA DOBRA FINALNE DOCHODY CZYNNIKÓW WYTWÓRCZYCH Stal Maszyna Opony Samochód P. stali P. maszyn P. opon P. samochodów P. maszyn P. Samochodów P. samochodów Klient SUMA

147 ZADANIE wprowadzające (2) W gospodarce zamkniętej działa 5 przedsiębiorstw wytwarzających: stal, gumę, obrabiarki, opony i rowery. Producent rowerów sprzedaje je końcowym nabywcom za 8000 zł. W procesie wytwarzania rowerów wykorzystuje opony, które kupuje za 1000 zł, stal (2500zł) i obrabiarki(1800zł). Producent opon nabywa gumę za 600zł, a producent obrabiarek stal za 1000zł. Przy założeniu, że maszyny nie zużywają się wcale w rocznym procesie produkcji oblicz całkowitą wielkość transakcji oraz wkład przemysłu rowerowego w tworzenie PKB, liczonego od strony wielkości dodanej oraz wydatków na dobra finalne.

148 POCHODNE MIERNIKI PKB PKB = C+I+G + XN (X-Z) PKN = PKB – amortyzacja PNB = PKB + Dw (wartość dochodów narodowych czynników wytwórczych funkcjonujących poza granicami kraju minus wartość dochodów zagranicznych czynników wytwórczych funkcjonujących w danym kraju) PNN = PNB – amortyzacja DN = PNN – Te Licząc agregaty w cenach czynników produkcji należy odjąć wartość Te

149 Zadanie 1 W roku 2002 w gospodarce kraju X zanotowano: -Wydatki państwa na zakup dóbr i usług 180 -Wydatki inwestycyjne brutto 120 -Amortyzacja 30 -Wydatki konsumpcyjne 500 -Podatki pośrednie 110 -Podatki bezpośrednie 40 -Wydatki transferowe państwa 60 -Eksport 70 -Import 50 1.Ile wyniósł w 2002 roku PKB w cenach rynkowych? 2.Ile wyniósł w 2002 roku PKB w cenach czynników produkcji? 3.Ile wyniósł w 2002 roku PKN w cenach rynkowych? 4.Jakim wynikiem w 2002 roku zamknął się budżet państwa? 5.Jakie saldo bilansu handlowego zanotowano w 2002 roku?

150 Z ostatniej chwili….. Nasza gospodarka w IV kwartale ubiegłego roku rozwijała się w tempie 6,1 procent, czyli nieco wolniej niż w III kwartale - wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego. Z danych GUS wynika poza tym, że w IV kwartale 2007 roku umocnił się też wpływ popytu inwestycyjnego na wzrost PKB, osłabł natomiast wpływ spożycia indywidualnego.

151 Z ostatniej chwili….. RPP podniosła stopy procentowe :49 środa Rada Polityki Pieniężnej podniosła stopy procentowe o ćwierć punktu procentowego. Oznacza to, że od jutra najważniejsza stopa NBP będzie wynosić 5,5 procent. DLACZEGO?

152 Cdn… Za kolejną podwyżką stóp w naszym kraju przemawiał między innymi wzrost inflacji w styczniu, która wyniosła 4,3 procent. DLACZEGO?

153 Cdn. Za podwyżką przemawiają także wczorajsze dane na temat sprzedaży detalicznej w zeszłym miesiącu. Z danych Głównego Urzędu Statystycznego wynika, że wskaźnik ten w porównaniu z tym samym czasem roku poprzedniego wzrósł o prawie 21 procent. Dane wskazują na to, że coraz więcej kupujemy. Wskazują także na wzrost płac.

154 Poszczególne etapy w obiegu dochodów w gospodarce zamkniętej. 1) Przedsiębiorstwa dokonują wypłat za usługi czynników produkcji na rzecz gospodarstw domowych. 2) Dochody, które trafiają do gospodarstw uzupełniane są o płatności transferowe, zaś pomniejszane o podatki bezpośrednie pobierane przez państwo tworząc rozporządzalne dochody osobiste. 3) Gospodarstwo domowe przeznacza rozporządzalne dochody osobiste na oszczędności i konsumpcję. 4) Wydatki na konsumpcje zostają powiększone o wydatki państwa na dobra i usługi oraz o wydatki na inwestycje. 5) Wydatki na konsumpcje są przedstawiane jako PKB w cenach rynkowych, zaś po odliczeniu podatków pośrednich trafiają do przedsiębiorstw jako PKB w cenach czynników produkcji, które rozpoczynając kolejny obieg przekazywane są ponownie gospodarstwu domowemu. 6) Zdrowie sektora przedsiębiorstw wyraźnie zależy od wydatków sektora konsumpcyjnego. Bez przepływu płatności pieniężnych od konsumentów, producenci nie byli by wstanie zapłacić za zasoby, które kupują u konsumentów. Podobnie warunki życia konsumentów zależą od powodzenia firm w sektorze przedsiębiorstw. Jeśli sektor przedsiębiorstw nie jest w stanie sprzedać swoich dóbr i usług, producenci nie będą w stanie wypłacić pracownikom pensji. Jeżeli okrężny obieg dochodów zostanie przerwany, produkcja może ulec spowolnieniu, konsumpcja może się załamać a pracownicy mogą zostać pozbawieni pracy. Takie przerwy w okrężnym obiegu określane są mianem RECESJI. 7) Wycofywane z obiegu są pieniądze w postaci oszczędności gospodarstw domowych oraz podatków płaconych państwu. 8) Dopływami do obiegu są wydatki państwa na dobra i usługi, wydatki inwestycyjne i przedsiębiorstw oraz wypłaty transferowe. 9) Oszczędności gospodarstw domowych przetwarzane zostają przez takie instytucje jak banki, które umożliwiają udzielanie przedsiębiorstwom kredytów oraz wprowadzają je do obiegu w postaci funduszy na inwestycje. 10) Poziom zrównoważenia dochodu jest osiągany wtedy gdy całkowite planowane wypływy (planowane oszczędności i podatki) będą równe całkowitym planowanym dopływom (planowane inwestycje plus wydatki rządu). 11) Funkcjonowanie obiegu określa ścisłą zależność gdzie całkowite dopływy muszą równać się całkowitym odpływom. Jeśli taka równości nie zachodzi wtedy w oznaczonych sektorem prywatnym: gospodarstwie domowym i przedsiębiorstwie musi istnieć nadwyżka, podczas gdy w budżecie państwa występuje deficyt, i odwrotnie.

155 POPYT I PODAŻ GLOBALNA Krzywa popytu globalnego AD wyraża: -Poziom realnych wydatków konsumentów (C) -Poziom realnych wydatków przedsiębiorstw (I) -Poziom realnych wydatków państwa (G) -Saldo bilansu handlowego (X-Z) Krzywa podaży globalnej ukazuje ile przedsiębiorstwa będą produkować i sprzedawać przy różnych poziomach cen

156 Inwestycje Inwestycje to wydatki przedsiębiorstw przeznaczone na utrzymanie lub powiększenie kapitału trwałego lub obrotowego Motywy podjęcia inwestycji: 1)Przewidywana stopa zysku 2)Koszty związane z inwestycją tzn. stopa procentowa płacona bankowi za wypożyczenie kapitału

157 Mnożnik w gospodarce zamkniętej bez państwa AD = C + I Inwestycje zwiększają się o 1000 (∆I). Ponieważ w gospodarce są wolne moce produkcyjne, więc przedsiębiorstwa podnoszą produkcję o tyle o ile wzrósł popyt. Odpowiednio wzrastają także dochody. Część tych dodatkowych dochodów (wzrasta przez KSK) i znowu zamienia się w popyt: KSK = 80% 1000 X 0.8 = X 0.8 = X 0.8 = 512 itd. Związek pomiędzy wzrostem inwestycji a wzrostem dochodu obrazuje mnożnik Mi = 1/ 1-KSK 1/ 1 – 0.8 = 5 Mi = ∆Y/ ∆I Mi X ∆I = ∆Y

158 Mnożnik w gospodarce zamkniętej z państwem AD = C+I+G Wydatki państwa są finansowane z 3 źródeł: -Te (podatki pośrednie), ukryte są w cenach produktów (VAT, akcyza) -Td (podatki bezpośrednie) -D (dochody państwa z tytułu własności) Dla uproszczenia przyjmujemy, że D=Te=0 Ponieważ podatki to % dochodu jaki nam państwo „odbiera”, dlatego podatki bezpośrednie netto NT obliczamy jako NT = Td – B = (t X Y) (t - stała stopa podatkowa netto) Yd = Y - NT = Y - t X Y = (1 - t) X Y - oznacza to dochód jakim dysponują gospodarstwa domowe. Ponieważ poziom konsumpcji wyznaczony jest przez KSK, to wzór konsumpcji przybiera postać: C = Ca + KSK X Yd = Ca + KSK X (1-t) X Y = Ca + KSK` X Y KSK` = KSK X (1 - t) Ponieważ KSK` < KSK Mi` = 1/1-KSK` < Mi = 1/ 1-KSK

159 Mnożnik w gospodarce otwartej AD = C + I + G + X - Z W gospodarce otwartej część krajowego popytu „przepada”, gdyż ludzie kupują towary wytworzone za granicą „import” (Z) Z = KSI X Y Krańcowa skłonność do importu, KSI, informuje o ile zwiększają się planowane zakupy zagranicznych towarów wtedy, gdy wartość produkcji w kraju wzrasta o złotówkę. W gospodarce otwartej mnożnik równa się: Mi`` = 1 / (1 – KSK``) = 1 / [1 – (KSK` - KSI)] czyli Mi`` = 1 / (1 – KSK` + KSI)

160 Zadanie 8 Poniższa tabela przedstawia DN w dowolnym kraju. Początkowo konsumpcja wynosi 70% DN. Inwestycje są autonomiczne i wynoszą 90. Jaki poziom DN zapewnia równowagę? Jaki poziom DN zapewniałby równowagę gdyby inwestycje wzrosły o 15? Oblicz wartość mnożnika Przypuśćmy, że konsumenci staja się bardziej rozrzutni i wydają obecnie 80 centów zamiast 70 z każdego dolara. Inwestycje wynoszą nadal 90. Oblicz wartość dochodu narodowego zapewniającego równowagę Oblicz wartość DN zapewniającego równowagę przy wzroście inwestycje o 10 Oblicz mnożnik DNPlanowana konsumpcja (C1) Inwestycje autonomiczne (I1) Popyt globalny AD=I+C I +15AD2C2AD3I+10AD

161 Zadanie 1 W gospodarce zamkniętej funkcja konsumpcji ma postać C=0,8 Y a inwestycje są autonomiczne i wynoszą I=50. Jaki jest poziom dochodu równowagi? Jeżeli funkcja konsumpcji przybierze postać C= ,8Y. To produkcja wzrośnie czy obniży się? Załóżmy, że na skutek wzrostu oszczędności funkcja konsumpcji przybierze postać: C= 0,8Y – 10. Ile wynosi nowy poziom produkcji odpowiadający równowadze? Czy produkcja będzie wyższa czy niższa w stosunku do sytuacji wyjściowej?

162 Zadanie 2 Przy założeniu, że KSK = 0,8 a stopa podatkowa netto t = 0,2, wówczas wartość mnożnika wydatków publicznych wynosi a)6 b)4 c)3,58 d)2,78

163 Zadanie 3 Jeśli stopa podatkowa netto jest 40% a KSK w stosunku do dochodu do dyspozycji jest 0,8. Jaka jest KSK w stosunku do PNB? Oblicz mnożniki.

164 BEZROBOCIE

165 Z ostatniej chwili….. Bezrobotni zarejestrowani w urzędach pracy w końcu marca 2008 r. stanowili 11,1% cywilnej ludności aktywnej zawodowo (w lutym 2008 r. – 11,5%; w marcu 2007 r. – 14,3%). Najwyższa stopa bezrobocia utrzymywała się nadal w województwach: warmińskomazurskim (18,4%), zachodniopomorskim (16,0%), kujawsko- pomorskim (15,0%) oraz świętokrzyskim (14,7%). Najniższą stopą bezrobocia charakteryzowały się województwa: wielkopolskie (7,5%), małopolskie (8,6%), śląskie (8,7%) oraz mazowieckie (8,9%).

166 Stopa bezrobocia w Polsce/stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce/stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce /stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce/stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce/stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce/stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce/stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce/stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce/stan na 31 stycznia 2008 r./ Stopa bezrobocia w Polsce /stan na 31 stycznia 2008 r./

167 Stopa bezrobocia w latach ) (bezrobocie rejestrowane) stycz eń luty marz ec kwie cień maj czer wiec lipiec sierpi eń wrze sień paźd zierni k listop ad grudz ień 19900,30,81,51,92,43,13,84,555,55,96, ,66,87,17,37,78,49,49,810,510,811,112, ,112,412,112,212,312,613,113,413,613,5 14, ,214,4 14,314,815,4 15,315,516, ,716,816,716,416,216,616,916,816,516,216, ,115,915,515,214,815,215,315,21514,7 14, ,415,515,415,114,714,314,113,813,513,213,313, ,11312,612,111,711,611,311,010,610, ,710,610,410,09,79,6 9,59,69,79,910, ,411,912,011,811,6 11,811,912,112,212,513, ,714,0 13,813,6 13,813,914,014,114,515, ,715,916,116,015,9 16,016,216,316,416,817, ,120,220,119,919,219,4 19,5 19,720, ,6 20,720,620,319,819,719,619,519,419,319,520, ,6 20,419,919,519,419,319,118,918,7 19, ,4 19,218,718,218,017,917,717,617,3 17, ,0 17,817,216,516,015,715,515,214,914,814, ,114,9

168 Podstawowe cechy bezrobocia w Polsce (według stanu w końcu września 2005 r.):

169 Cechy bezrobocia w Polsce 1. Zjawisko sezonowości, polegające na wzmożonych rejestracjach w pewnych okresach i spadku liczby rejestrujących się bezrobotnych w innych okresach. Miesiące wiosenne są okresami spadku liczby zarejestrowanych bezrobotnych. Ta sytuacja wynika między innymi z rozpoczynania prac sezonowych w budownictwie i rolnictwie, a także rozpoczynania się sezonu turystycznego. Tradycyjnie, zwiększone rejestracje bezrobotnych przypadają w miesiącach rozpoczynających i kończących rok. Zarówno w 2003 r., jak i w 2004 r. liczba bezrobotnych zmniejszała się począwszy od marca. W roku bieżącym po raz pierwszy spadek bezrobocia odnotowano już w lutym, choć wyniósł on zaledwie 0,4 tys. osób

170 Cechy bezrobocia w Polsce 2. Zróżnicowanie w poszczególnych regionach kraju. Ta niejednorodność jest wynikiem zarówno nierównomiernego rozwoju społeczno – gospodarczego regionów, jak i położenia geograficznego oraz zaawansowania procesów restrukturyzacyjnych i prywatyzacyjnych w gospodarce narodowej. Obrazuje to np. wskaźnik stopy bezrobocia. Rozpiętość przedziału wielkości wskaźnika stopy bezrobocia, tj. różnica pomiędzy najniższą i najwyższą stopą bezrobocia w województwach wynosiła w końcu września 2005 r. 13,6 punktu procentowego (małopolskie – 13,6%, warmińsko – mazurskie – 27,2%).

171 Cechy bezrobocia w Polsce 3. Obserwowane w ostatnich latach przemiany gospodarcze dotyczą przede wszystkim mieszkańców miast, gdyż tam przede wszystkim usytuowane są przedsiębiorstwa. W końcu sierpnia 2005 r. w ewidencji bezrobotnych znajdowało się 1605,7 tys. osób zamieszkałych w mieście i stanowiły one 58,2% ogółu zarejestrowanych. W odniesieniu do stanu z końca analogicznego okresu 2004 r. liczba bezrobotnych zamieszkałych w mieście zmniejszyła się o 7,6% wobec spadku poziomu bezrobocia na wsi o 8,5%.

172 Cechy bezrobocia w Polsce 4. Wśród zarejestrowanych bezrobotnych dominują kobiety – 54,6% ogółu zarejestrowanych. W końcu omawianego miesiąca na 100 bezrobotnych mężczyzn przypadało 120 kobiet.

173 Cechy bezrobocia w Polsce 5. Osoby w wieku lata stanowiły w końcu września 2005 r. 23,4% ogółu zarejestrowanych bezrobotnych – 647,0 tys. osób

174 Cechy bezrobocia w Polsce 6. W statystyce urzędów pracy znajdowało się 340,5 tys. osób bezrobotnych posiadających prawo do zasiłku, co stanowiło 12,3% ogółu bezrobotnych

175 Cechy bezrobocia w Polsce 7. W najkorzystniejszej sytuacji na rynku pracy są osoby o najwyższych kwalifikacjach zawodowych. W końcu III kwartału 2005 r. wyższe wykształcenie posiadało 148,8 tys. osób (5,4%). Przy czym zarejestrowane kobiety są zdecydowanie lepiej wykształcone od mężczyzn.

176 Cechy bezrobocia w Polsce 8. Nadal wysoki pozostaje poziom bezrobocia długotrwałego. Ta grupa bezrobotnych – 1427,2 tys. osób - stanowiła 51,7% ogółu zarejestrowanych w końcu III kwartału 2005 r. Niższy wiek i wyższy poziom wykształcenia zmniejszają prawdopodobieństwo pozostawania bez pracy powyżej 12 miesięcy. Również mężczyźni krócej niż kobiety pozostają w ewidencji bezrobotnych.

177

178

179

180

181

182 INFLACJA RÓWNANIE FISHERA M X V = Y X P P = M X V / Y

183 BANK CENTRALNY

184 Funkcje banku centralnego BANK EMISYJNY BANK BANKÓW CENTRALNY BANK PAŃSTWA

185 BANK EMISYJNY Bank centralny zajmuje się – w imieniu państwa – emisją pieniądza. Bank centralny jest jedyną instytucją, uprawnioną do emitowania znaków pieniężnych danego państwa. Określa przy tym nie tylko wielkość emisji, ale też podejmuje decyzje o wprowadzeniu pieniądza do obiegu. Bank emisyjny decyduje również o ilości pieniądza, znajdującej się w obiegu – w celu oddziaływania na tę wielkość używa własnych instrumentów: m. in. stóp procentowych i operacji otwartego rynku.

186 BANK BANKÓW Bank centralny świadczy usługi bankowe na rzecz innych banków: przyjmuje ich depozyty oraz udziela kredytów. Jedną z ważnych funkcji banku centralnego jest dostarczanie gotówki bankom komercyjnym oraz prowadzenie rozliczeń międzybankowych. Istotne jest również, że bank centralny jest dla banków handlowych „pożyczkodawcą ostatniej instancji”. Oznacza to, że w razie potrzeby banki komercyjne mogą uzyskać kredyt w banku centralnym (jest to element ochraniający system bankowy przed utratą płynności). Bank centralny jest więc stabilizatorem systemu bankowego, a jednym z jego zadań jest zapewnienie jak największego bezpieczeństwa rynku pieniężnego

187 CENTRALNY BANK PAŃSTWA Bank centralny jest bankiem państwa – oznacza to, że świadczy usługi bankowe instytucjom rządowym, w tym między innymi prowadzi rachunek Ministerstwa Finansów. Bank centralny zajmuje się także bieżącym rozliczaniem dochodów i wydatków państwa, obsługuje przy tym emisje skarbowych papierów wartościowych (emitowanych przez państwo).

188 Oddziaływanie na rynek za pomocą stóp procentowych Jednym z instrumentów, za pomocą których bank centralny oddziałuje na rynek, są stopy procentowe. Wysokość stóp wyznacza oprocentowanie depozytów i kredytów. Stopa procentowa określa cenę za wypożyczenie kapitału. Jeśli wynosi 10 proc. w stosunku rocznym, oznacza to, że za każde pożyczone 100 zł trzeba zapłacić 10 zł – czyli w sumie należy oddać 110 zł.

189 Oddziaływanie na rynek za pomocą stóp procentowych Najważniejsze stopy procentowe są określane przez bank centralny w Polsce są to: Stopa lombardowa – podstawowa stopa procentowa banku centralnego, stopa maksymalna. Według stopy lombardowej bank centralny udziela krótkookresowego kredytu bankom komercyjnym pod zastaw papierów wartościowych. Stopa interwencyjna (referencyjna, zwana również stopą repo) – według niej przeprowadzane są operacje otwartego rynku, przy czym stopa ta określa minimalne oprocentowanie tych operacji. Stopa interwencyjna wpływa na oprocentowanie pożyczek międzybankowych, depozytów i kredytów dla klientów, jak również na rentowność skarbowych papierów wartościowych; pokazuje, ile banki zarabiają na środkach, ulokowanych w banku centralnym. Stopa redyskontowa – według tej stopy bank centralny skupuje weksle od banków komercyjnych. Inaczej rzecz ujmując, jest to stopa procentowa, która jest stosowana w przypadku redyskonta przez bank centralny papierów wartościowych (w tym weksli), zdyskontowanych wcześniej przez banki komercyjne. Banki komercyjne sprzedają wówczas bankowi centralnemu krótkookresowe papiery wartościowe, odkupione wcześniej od swoich klientów, cenę tej operacji określa właśnie stopa redyskontowa Stopa depozytowa – określająca oprocentowanie jednodniowych depozytów, składanych przez banki komercyjne w banku centralnym. Lokaty takie mają na celu zagospodarowywanie nadwyżek, jakimi dysponują od czasu do czasu banki komercyjne. Podnosząc stopy procentowe, bank centralny zaostrza politykę pieniężną. Podniesienie stóp procentowych banku centralnego wywołuje podwyżkę oprocentowania w bankach komercyjnych; kredyty stają się wówczas droższe, ale i z drugiej strony wzrasta oprocentowanie depozytów. Oznacza to, że (przynajmniej teoretycznie) klienci banków mniej chętnie będą zaciągać kredyty, za to chętniej będą lokowali swoje pieniądze na wyżej oprocentowanych lokatach. Obniżenie stóp procentowych ma dokładnie odwrotny skutek. W ślad za bankiem centralnym banki handlowe obniżają oprocentowanie, co zachęca klientów do zaciągania większej liczby kredytów, czyniąc równocześnie depozyty mniej atrakcyjnymi (niższe odsetki).

190 Podstawowe stopy procentowe NBP (aktualne na dzień

191

192 Operacje otwartego rynku Operacje otwartego rynku są interwencjami banku centralnego, który kupuje lub sprzedaje papiery wartościowe, regulując tym samym ilość pieniądza w obiegu. Bank centralny jest inicjatorem operacji otwartego rynku – są to transakcje, przeprowadzane z bankami komercyjnymi. Minimalną rentowność operacji otwartego rynku określa tak zwana stopa referencyjna. Celem operacji otwartego rynku jest regulacja krótkoterminowych stóp procentowych – dzięki tym operacjom bank centralny wpływa na ilość pieniądza, znajdującego się w obiegu.

193 Operacje otwartego rynku Operacje otwartego rynku dzielimy na warunkowe i bezwarunkowe. Operacje bezwarunkowe to po prostu kupno lub sprzedaż przez bank centralny papierów wartościowych. Jeśli bank centralny skupuje papiery wartościowe, dostarcza jednocześnie na rynek gotówkę. Jeśli natomiast bank centralny ocenia, że na rynku jest zbyt dużo gotówki, może sprzedawać papiery wartościowe, absorbując (pochłaniając) w ten sposób nadmiar pieniędzy z rynku. Nieco bardziej skomplikowane, ale i częściej stosowane, są operacje warunkowe. Jeśli w ramach operacji warunkowej bank centralny kupuje papiery wartościowe (tzw. repo), zobowiązuje jednocześnie sprzedawcę – bank komercyjny – do odkupienia tych samych papierów wartościowych, w określonym terminie i po określonej cenie. Podobnie wygląda transakcja warunkowej sprzedaży papierów wartościowych przez bank centralny (tzw. reverse repo) – bank centralny zobowiązuje tu kupującego (bank komercyjny) do odsprzedaży tych samych walorów w określonym terminie i po określonej cenie. Warunkowy zakup papierów wartościowych przez bank centralny jest po prostu kredytem, udzielonym bankowi komercyjnemu. I odwrotnie: warunkowa sprzedaż jest de facto lokatą, złożoną przez bank komercyjny w banku centralnym.

194 Rezerwy obowiązkowe banków Rezerwa obowiązkowa to pieniądze, które banki komercyjne muszą utrzymywać na rachunkach banku centralnego. Rezerwa ma przede wszystkim za zadanie stabilizację systemu bankowego. Bank centralny nakazuje bankom komercyjnym utrzymywanie tak zwanej rezerwy obowiązkowej. Są to pieniądze, które bank komercyjny musi utrzymywać na rachunku banku centralnego – wysokość rezerwy zależy od ilości środków, jakimi dysponuje dany bank. Obecnie (stan na październik 2003) stopa rezerwy obowiązkowej wynosi w Polsce 3,5 proc. wartości wszystkich rodzajów depozytów, które są podstawą naliczania tejże rezerwy. Podstawą są tu depozyty przyjęte od podmiotów niebankowych oraz pieniądze ze sprzedaży papierów wartościowych. Pieniądze, zdeponowane w banku centralnym w ramach rezerwy nie są oprocentowane. Rezerwa obowiązkowa ma na celu stabilizację systemu bankowego, jej głównym zadaniem jest łagodzenie skutków ewentualnych wahań płynności w sektorze. Za pomocą zmiany wysokości rezerwy obowiązkowej bank centralny może oddziaływać na rynek finansowy. Podniesienie stopy wymaganych rezerw oznacza ściągnięcie z rynku dodatkowych pieniędzy.

195 Operacje depozytowo – kredytowe Bank centralny prowadzi również na rynku operacje depozytowo – kredytowe, przyjmując depozyty od innych banków lub udzielając im kredytów. Operacje depozytowo – kredytowe mają przede wszystkim na celu łagodzenie ewentualnych wahań poziomu krótkoterminowych stóp procentowych, wywołanych operacjami otwartego rynku. Różnica pomiędzy operacjami otwartego rynku a operacjami depozytowo – kredytowymi polega na tym, że te pierwsze są inicjowane przez bank centralny, drugie natomiast są przeprowadzane z inicjatywy banków komercyjnych. Operacje te są jednak przeprowadzane na warunkach, które określa bank centralny. Bank komercyjny może zwrócić się do banku centralnego z prośbą o krótkoterminowy kredyt, w takim przypadku otrzymuje go, a cena jest wyznaczana na podstawie aktualnej stopy lombardowej. Z drugiej strony bank komercyjny może też złożyć w banku centralnym depozyt, w takim przypadku oprocentowanie jest naliczane według stopy depozytowej NBP.

196 Jak działa Narodowy Bank Polski Bankiem centralnym w naszym kraju jest Narodowy Bank Polski. Jego podstawowe organy to Zarząd NBP i Rada Polityki Pieniężnej, a całością prac kieruje prezes NBP. NBP działa w oparciu o ustawę o Narodowym Banku Polskim, uchwaloną przez Sejm w sierpniu 1997 roku. Zgodnie z ustawą, podstawowym celem działania banku centralnego RP jest utrzymywanie stałego poziomu cen oraz umacnianie polskiego pieniądza. Zarząd NBP kieruje bieżącą działalnością banku. Do jego zadań należy między innymi realizacja uchwał, podejmowanych przez Radę Polityki Pieniężnej. Na czele zarządu stoi Prezes NBP, który jest powoływany na wniosek prezydenta przez sejm, a jego kadencja trwa sześć lat. Prezes NBP jest równocześnie przewodniczącym Rady Polityki Pieniężnej oraz Komisji Nadzoru Bankowego. Rada Polityki Pieniężnej składa się z dziewięciu członków: przewodniczącego (którym jest zawsze prezes NBP), trzech członków jest mianowanych przez prezydenta, po trzech powołuje również Sejm i Senat. Rada Polityki Pieniężnej ustala założenia polityki pieniężnej państwa oraz zasady jej realizacji. Do jej kompetencji należy między innymi określanie poziomu stóp procentowych, zasad operacji otwartego rynku czy poziomu rezerw obowiązkowych.


Pobierz ppt "Ekonomia - ćwiczenia Prowadzący: dr Jacek Drążkiewicz Kontakt:"

Podobne prezentacje


Reklamy Google