Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Pobieranie prezentacji. Proszę czekać

Ekonomika turystyki i rekreacji Wykłady i ćwiczenia dr Jacek Drążkiewicz kontakt:

Podobne prezentacje


Prezentacja na temat: "Ekonomika turystyki i rekreacji Wykłady i ćwiczenia dr Jacek Drążkiewicz kontakt:"— Zapis prezentacji:

1 Ekonomika turystyki i rekreacji Wykłady i ćwiczenia dr Jacek Drążkiewicz kontakt:

2 Cel i zadania przedmiotu

3 Podstawowe cele przedmiotu CEL PRZEDMIOTU: Celem przedmiotu jest nauczenie ekonomicznych aspektów i prawidłowości rynku turystycznego, specyfiki turystyki i rekreacji po stronie popytu i podaży, zależności pomiędzy popytem turystycznym a jego determinantami, znaczenia ekonomicznego turystyki w gospodarce kraju a także zapoznanie z rolą i miejscem ekonomiki turystyki i rekreacji w relacji do ekonomii i ekonomik funkcjonalnych w turystyce, czynnikami kształtującymi wielkość popytu turystycznego, specyfiką popytu turystycznego, miernikami i strukturą popytu turystycznego, miernikami i strukturą podaży turystycznej, koncepcją zrównoważonego rozwoju i koncepcją zrównoważonego rozwoju turystyki, trendami i zjawiskami politycznymi, ekonomicznymi, społecznymi i technologicznymi występującymi na poziomie światowym, regionalnym i.krajowym wpływającymi na ekonomikę turystyki i rekreacji.

4 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. Tematyka wykładów i ćwiczeń

5 Numer tematu WykładĆwiczenia 1 Podstawowe pojęcia w ekonomice turystyki Definicja i przedmiot badawczy ekonomiki turystyki i rekreacji. Podstawowe pojęcia i definicje: potrzeby ludzkie i potrzeby turystyczne, turystyczny łańcuch wartości, rodzaje usług turystycznych. Trendy w gospodarce – wymiar światowy i krajowy. - Wymień najważniejsze zmiany zachodzące w światowej gospodarce, wywierające wpływ na funkcjonowanie przedsiębiorstw turystycznych. 2 Rynek turystyczny i jego elementy. Pojęcie rynku turystycznego i jego specyfika. Podział rynku turystycznego wg różnych kryteriów. Siły rynkowe. Rynek „konsumenta” i „producenta”. - Scharakteryzuj zachowania przedsiębiorców turystycznych działających na „rynku konsumenta”. -

6 Numer tematu WykładĆwiczenia 3 Dobra i usługi turystyczne. Produkt turystyczny. Klasyfikacja dóbr i usług turystycznych: naturalne, antropogeniczne, komplementarne. Produkt turystyczny i jego cechy. -Dyskusja na temat zjawiska substytucji produktów turystycznych. - Dyskusja na temat ewolucji produktów turystycznych w ostatnich latach. 4 Popyt turystyczny. Cechy popytu turystycznego. Heterogeniczność popytu turystycznego. Popyt efektywny i popyt stłumiony. Inne cechy popytu turystycznego: mobilność, substytucyjność, restytucyjność, komplementarność, wysoka elastyczność cenowa i dochodowa, sezonowość. Prawo Engla. Paradoksy po stronie popytu turystycznego. -Wpływ wskaźnika elastyczności cenowej i dochodowej popytu na przychody przedsiębiorstw turystycznych, - Sposoby na niwelowanie natywnego wpływu zjawiska sezonowości w turystyce

7 Numer tematu WykładĆwiczenia 5 Czynniki wpływające na popyt turystyczny. Klasyfikacja czynników wg UNWTO. Czynniki ekonomiczne (ogólnogospodarcze, dochodowe, cenowe). Czynniki społeczno-psychologiczne: Czas wolny, czynniki demograficzne (liczba ludności, wiek, struktura gospodarstwa domowego, poziom wykształcenia), industrializacja i urbanizacja, czynniki kulturalne, styl życia, cykl życia, klasyfikacja VALS. Czynniki kształtujące kierunki wyjazdów turystycznych. - Wyjaśnij na przykładzie Polski, jak zmieniają się w czasie trendy demograficzne i społeczne (liczba ludności, długość życia, struktura gospodarstw domowych) i jak to wpływa na rozwój turystyki lub jaką stanowi barierę i wyzwanie dla organizatorów podróży. 6Mierniki i struktura popytu turystycznego Najważniejsze mierniki: ruch turystyczny, aktywność turystyczna, wydatki turystyczne. Sposoby pomiaru ruchu turystycznego, statystyki w turystyce. Geograficzna segmentacja ruchu turystycznego. Ogólna charakterystyka ruchu turystycznego w skali globalnej, regionalnej i na szczeblu krajowym. Aktywność turystyczna – trendy na świecie i w Polsce. Wydatki turystyczne – trendy na świecie i w Polsce. Konsumpcja podróży i turystyki – struktura, charakterystyka elementów wchodzących w skład konsumpcji podróży i turystyki. Popyt uzupełniający. Charakterystyka wydatków administracji publicznej (indywidualne i zbiorowe). - Opisz klasyfikację przyjazdów do Polski turystów w latach Omów strukturę wydatków turystów przyjeżdżających do Polski.

8 Numer tematu WykładĆwiczenia 7Podaż turystyczna. Cechy podaży turystycznej. Mierniki podaży turystycznej. Heterogeniczność turystyki od strony podaży. Skutki różnorodności podaży turystycznej. Mierniki podaży turystycznej: atrakcyjność turystyczna, baza noclegowa, transport, pozostałe mierniki. -Wyjaśnij ekonomiczne stuki niedoboru miejsc noclegowych i nadmiaru miejsc noclegowych w danych miejscowościach turystycznych. 8Ceny usług turystycznych. Pojęcie i rodzaje cen. Metody ustalania cen na usługi turystyczne. Różnicowanie cen. Kryteria różnicowania cen. Strategie cenowe. - Spróbuj wyjaśnić jak osiągnąć 2 wyznaczone cele przez firmę turystyczną: zwiększenie udziałów w rynku, zwiększenie zysków z działalności. Uzasadnij możliwe warianty rozwiązań uwzględniając politykę cenową.

9 Numer tematu WykładĆwiczenia 9Mierniki znaczenia turystyki w gospodarce narodowej. Ekonomiczne funkcje turystyki: w miejscu stałego zamieszkania, w transporcie, w miejscu czasowego pobytu. Podstawowe mierniki ekonomicznego znaczenia turystyki: udział w PKB, udział w zatrudnieniu, bilans turystyczny. Metody ekonomicznego znaczenia turystyki po stronie podaży: rachunki satelitarne turystyki (RST), efekty mnożnikowe. Podział produktów turystycznych w ramach RST. Przemysł i gospodarka turystyczna wg. WTTC. Efekty mnożnikowe: pojęcie i rodzaje. Podatki turystyczne. -Omów ekonomiczne skutki rozwoju turystyki w miejscu emisji i recepcji ruchu turystycznego. 10Ekonomiczne znaczenie turystyki. Udział w PKB i w zatrudnieniu. Bilans turystyczny. Udział turystyki w PKB na poziomie światowym, regionalnym i krajowym. Udział turystyki w zatrudnieniu na poziomie światowym, regionalnym i krajowym. Monokultury turystyczne - pojęcie. Wspólne cechy monokultur turystycznych. Zagrożenia wynikające z utrzymywania monokultur turystycznych. Pojęcie bilansu turystycznego w węższym i szerszym znaczeniu. Pozytywne i negatywne efekty eksportu turystycznego. Wpływ bilansu turystycznego na bilans płatniczy. Udział turystyki w eksporcie. - wyjaśnij pojęcie „niewidzialny eksport”. Jak on powstaje?

10 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. Literatura przedmiotu

11 Literatura podstawowa: 1)Łazarek R., Ekonomika turystyki. Wybrane zagadnienia, Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Warszawa )Wodejko S., Ekonomiczne zagadnienia turystyki, Wyższa Szkoła Handlu i Prawa w Warszawie, Warszawa )Panasiuk A., Ekonomika turystyki, Wydawnictwo PWN, Warszawa )Ekonomiczne podstawy turystyki, red. A. Panasiuk, Uniwersytet Szczeciński, szczecin 2004

12 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. 1) Wprowadzenie do przedmiotu „ekonomika przedsiębiorstwa turystycznego”

13 Ewolucja przekształceń światowej gospodarki Rys Ewolucja przekształceń trójsektorowej struktury zatrudnienia LATA I FAZY ROZWOJU UDZ IAŁ SEK TOR ÓW SEKTOR ISEKTOR IISEKTOR III FAZA DOPEŁNIENIAFAZA EKSPANSJIFAZA STARTUCYWILIZACJA PIERWOTNA 2000 OKRES PRZEJŚCIOWY

14 KONCEPCJA „III FALI” Alvina Tofflera ROLNICTWO PRZEMYSŁ USUGI I STREFA II STREFA III STREFA CECHY III STREFY:  dominacja sektora usług  dominacja specjalist ó w i naukowc ó w w gospodarce  globalizacja medi ó w i system ó w transmisji wytwor ó w kultury i sztuki  tworzenie sektora informacji  zmiany w możliwościach kształcenia i podnoszenia kwalifikacji Następuje zmiana stylu życia:  wzrost aktywności w zakresie kierowania własnym życiem  dążenie do zdrowszego trybu życia, poprzez właściwe odżywianie się, odrzucenie nałog ó w, aktywny tryb życia  dążenie do wygodnego życia (samochody, urządzenia gospodarstw domowego itp.)  troska o zdrowie psychiczne i dobre samopoczucie, rozwijanie zainteresowań  dążenie do tężyzny fizycznej, zachowania sprawności nawet w p ó źnym wieku, uprawianie sportu  podążanie za rozrywkami  wzrost świadomości ekologicznej, szukanie kontaktu z przyrodą Rysunek 1.1. SEKTOROWY PODZIAŁ GOSPODARKI

15 EKONOMIA Nauka o gospodarowaniu Odwołując się do etymologii słowa „ekonomia” możemy stwierdzić, że jest to nauka o gospodarowaniu. Starogreckie słowo oikos oznaczało gospodarstwo domowe a nomos prawa, zasady. Współczesna ekonomia nie tylko wyznacza prawa i zasady zarządzania gospodarstwem domowym, ale również przedsiębiorstwem czy państwem.

16 EKONOMIKA TURYSTYKI Ekonomika turystyki bada potrzeby turystyczne, dobra i usługi turystyczne oraz produkty turystyczne. Przedmiotem jej zainteresowania są m.in. ceny na rynku turystycznym, popyt i podaż turystyczna, dochody z turystyki na poziomie kraju, regionów i lokalnej gospodarki itp.

17 EKONOMIKA PRZEDSIĘBIORSTWA TURYSTYCZNEGO Ekonomika przedsiębiorstwa turystycznego bada zależności ekonomiczne zachodzące pomiędzy czynnikami potrzebnymi do wytwarzania produktów turystycznych w przedsiębiorstwach turystycznych.

18 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. 2) Produkt turystyczny

19 Produkt turystyczny i motywacje podróży jako podstawa zróżnicowania przedsiębiorstw turystycznych Produkt turystyczny – pojęcie i definicje: W wąskim znaczeniu produkt turystyczny oznacza to, co kupują turyści w czasie wyjazdu turystycznego np. transport, nocleg czy wyżywienie. W szerszym ujęciu produkt turystyczny to kompozycja tego, co turyści robią oraz walorów turystycznych, urządzeń i usług, z których w tym celu korzystają. Źródło: R. Łazarek, Ekonomika turystyki, Warszawa 2004, s. 50.

20 Produkt turystyczny – pojęcie i definicje:

21

22 Produkt turystyczny nie stanowią więc zasoby (walory) przyrodnicze i kulturowe same w sobie, ale pewna suma korzyści (użyteczności) jaką może mieć klient (turysta) z ich użytkowania. Produkt wymaga pomysłu, planowania i przygotowania. Powinien być postrzegany jako pewien amalgamat usług, składający się z wielu składowych elementów (produkt, cena, dystrybucja, promocja). Produkt turystyczny – pojęcie i definicje:

23 RODZAJE PRODUKTÓW TURYSTYCZNYCH: "Tradycyjne" produkty turystyczne opierały się na tzw. zasadzie 3S (sun, sea, sand) czyli słońce, morze, plaża Turysta preferujący taki model wypoczynku nie wyróżniał się wśród innych turystów, korzystał z zalet turystyki masowej, która oferowała wszystkim ujednolicony produkt. Dla nowych produktów turystycznych można przyjąć zasadę 3E (entertainment, excitement, education) czyli rozrywka, emocje, edukacja(nauka) Turyści stają się coraz bardziej świadomi, pragną poznawać, dociekać, odkrywać. Wolą aktywny wypoczynek. Szukają kontaktu z ludnością miejscową. Pasjonują się kultura i sztuką obszarów recepcyjnych

24 Historyczny rozwój produktu turystycznego Rozwój produktu turystycznego przebiegał w sposób ewolucyjny i falowy. Ostatni etap rozwoju ma zdecydowanie charakter rewolucyjny!

25 Historyczny rozwój produktu turystycznego

26 Produkt turystyczny „antyczny”

27

28

29 Produkt turystyczny „uniwersytecki” Bolonia, Sorbona, Oxford, Praga itd..

30 Produkt turystyczny „industrialny” pierwsza linia kolei publicznej łączącą Stockton z Darlington w Anglii (1825 rok)

31 Produkt turystyczny „globalny” Airbus A380 – dwupoziomowy, czterosilnikowy samolot pasażerski produkowany przez przedsiębiorstwo Airbus. Dzięki temu, że górny pokład ciągnie się przez całą długość kadłuba, A mieści 555 osób przy podziale na trzy klasy lub nawet 853 przy konfiguracji całej maszyny do standardu klasy ekonomicznej, wyprzedzając pod względem powierzchni drugiego na liście Boeinga (Jumbo Jeta) o 50%.

32 Kategorie produktów turystycznych: 1) rzecz 2) usługa 3) wydarzenie 4) impreza 5) obiekt 6) szlak 7) obszar

33 Cechy produktu turystycznego: 1)Jest konsumowany w miejscu wytwarzania; 2)Zazwyczaj ma złożony charakter – składa się z wielu cząstkowych usług i komponentów (walorów turystycznych) itp.; 3)Nie można go magazynować ani produkować na zapas; 4)W momencie zakupu nabywca nie ma możliwości zapoznania się z produktem; 5)Występuje sezonowy charakter popytu na produkt turystyczny

34 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. 3) Rynek turystyczny i jego elementy.

35 Czym jest rynek? rynek to zespół warunków, które doprowadzają do kontaktu pomiędzy kupującymi i sprzedającymi w procesie wymiany towarów i usług.

36 Źr ódło: Opracowanie własne J. Drążkiewicz na podstawie L. Butowski, Organizacja turystyki w Polsce, Warszawa-Lublin 2004, s. 13.

37 Czym jest popyt i podaż rynkowa? Popyt (z ang. demand)– oznacza ilość dobra, jaką nabywcy gotowi są zakupić przy różnym poziomie ceny. Podaż (z ang. supply)– oznacza ilość dobra, jaką sprzedawcy są gotowi zaoferować przy różnym poziomie ceny. Graficzną prezentacją podaży i popytu są ich wykresy nazywane krzywą popytu i podaży. Krzywa popytu (D)– wskazuje w sposób graficzny ujemną(odwrotnie kierunkową) zależność między ceną a rozmiarami zapotrzebowania (popytu) na dany towar lub usługę przy założeniu „ceteris paribus” (przy pozostałych czynnikach niezmienionych). Krzywa podaży (S)– ukazuje dodatnią zależność między ceną a ilością oferowanych towarów (podaży) przy innych wielkościach nie zmienionych („ceteris paribus”). Ujemną zależność pomiędzy ceną i wielkością popytu nazywamy prawem popytu, które oznacza, że wraz ze wzrostem ceny na rynku danego dobra zmniejsza się wielkość popytu na dane dobro, natomiast przy spadku ceny wielkość popytu wzrasta, ceteris paribus. Dodatnią zależność pomiędzy ceną i wielkością popytu nazywamy prawem podaży, które oznacza, że wraz ze wzrostem ceny na rynku danego dobra zwiększa się wielkość dostarczanego na rynek dobra (podaż), natomiast przy spadku ceny wielkość podaży maleje, ceteris paribus.

38 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. 4) Popyt turystyczny

39 POPYT TURYSTYCZNY Definiowanie popytu turystycznego opiera się na ogólnej definicji popytu. Według W. Hunzikera i K. Krapfa, popyt turystyczny „ jest sumą dóbr turystycznych, usług i towarów, które turyści są skłonni nabyć przy określonym poziomie cen” [1].[1] Popyt, to pojęcie które łączy pragnienie posiadania określonych produktów (zamiary zakupu) z możliwością i gotowością ich kupienia. Pragnienia stają się popytem w momencie, gdy są poparte siłą nabywczą[2].[2] [ 1][ 1] Cyt. za J. Altkorn, Marketing w turystyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994, s. 23. [2][2] Ph. Kotler, Marketing. Analiza, planowanie, wdrażanie i kontrola, Nortwestern University, Wydawnictwo FELBERG SJA, Warszawa 1999, s. 6 [za:] A. Niezgoda, P. Zmyślony, Popyt turystyczny. Uwarunkowania i perspektywy rozwoju, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań 2006, s. 35.

40 POPYT TURYSTYCZNY Charakteryzując warunki odpowiedzialne za wielkość popytu turystycznego należy uwzględnić wysokość cen wyróżniającą obszar turystyczny (szczegółowo dotyczy to cen związanych z pobytem w miejscu docelowego wyjazdu oraz cen podróży do obszaru turystycznego), wysokość cen konkurencyjnych obszarów turystycznych, potencjalne dochody klientów - turystów, wydatki na reklamę, gusty konsumentów i wiele innych czynników o charakterze społecznym, kulturowym, geograficznym czy politycznym

41 Cena (P)POPYT (D)PODAŻ (S)

42 Kiedy rynek nie jest w równowadze? Jeśli cena danego dobra C1 jest niższa od ceny równowagi CR, wówczas mamy do czynienia z nadwyżką popytu (niedobór rynkowy). Konsumenci są gotowi nabywać większą ilość dobra, w konsekwencji jego cena rośnie. Nadwyżka podaży (nadwyżka rynkowa) występuje wówczas, gdy cena C2 jest wyższa od ceny równowagi CR. Producenci są wówczas zmuszeni do obniżenia ceny, by móc sprzedać swoje wyroby.

43 CECHY POPYTU TURYSTYCZNEGO - MOBILNOŚĆ Podstawowym wyróżnikiem popytu turystycznego jest jego duża mobilność[1].[1] Wynika to z faktu rozwoju podaży turystycznej wokół walorów turystycznych, których mobilność w większości przypadków jest po prostu niemożliwa. Popyt turystyczny, jak żaden inny rodzaj popytu, związany jest z przemieszczaniem. Warunkiem konsumpcji turystycznej jest potrzeba odbywania podróży poza miejsce zamieszania, do miejsca występowania podaży. Dlatego też, tak niezmiernie ważna z punktu widzenia obszarów turystycznych jest kwestia zapewnienia dostępności komunikacyjnej. [1][1] A. Niezgoda, P. Zmyślony, Popyt turystyczny. Uwarunkowania i perspektywy rozwoju, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań 2006, s

44 CECHY POPYTU TURYSTYCZNEGO – WYSOKA ELASTYCZNOŚĆ CENOWA Oznacza to dużą wrażliwość popytu turystycznego na zmianę ceny rynkowej.

45 Jaki jest cel mierzenia elastyczności? Elastyczność mierzy się w celu badania wpływu zmiany różnych czynników na popyt rynkowy.

46 Jak mierzymy elastyczność popytu? Ogólna formuła elastyczności popytu: ED = % zmiana popytu / % zmiana czynnika wpływającego na popyt

47 Jakie wyróżniamy rodzaje elastyczności popytu? Stopień wrażliwości popytu ze względu na ceny i dochody określają: współczynnik cenowej elastyczności popytu współczynnik mieszanej elastyczności popytu współczynnik dochodowej elastyczności popytu

48 Czym jest i od czego zależy elastyczność cenowa popytu? Współczynnik elastyczności cenowej popytu ((PED, price elasticity demand)) jest to stosunek względnej zmiany wielkości popytu na dane dobro do względnej zmiany jego ceny. Elastyczność tę wylicza się ze wzoru: PED = % zmiana popytu / % zmiana ceny Elastyczność cenowa popytu zależy od: Liczby dostępnych substytutów dobra bądź usługi będącej przedmiotem badanego popytu; im większa liczba substytutów, tym elastyczność cenowa popytu większa; substytuty dają możliwość wyboru i – ewentualnie – łatwiejszej rezygnacji z dotychczasowego przedmiotu zakupów; stwarzają też szansę na wzrost zakupów danego dobra, gdy substytuty drożeją. Czasu, jakim dysponuje nabywca podejmujący decyzję zakupu; im dłuższy czas, tym wyższa elastyczność popytu – większa bowiem szansa na znalezienie ewentualnego substytutu. Udział danego dobra czy usługi w całkowitych wydatkach nabywcy; im ten udział jest większy, tym popyt jest bardziej elastyczny. Skuteczności akcji promocyjnej produktu; skuteczna akcja edukacyjno – reklamowa prowadzi do obniżenia elastyczności cenowej popytu wskutek przyczynienia się do wzrostu zaufania czy przywiązania do znaku firmowego. Współczynnik elastyczności cenowej popytu przyjmuje znak ujemny (odwrotna relacja zmiany wielkości popytu do zmiany ceny). Wyjątki stanowią PARADOKSY.

49 W zależności od wielkości współczynnika elastyczności cenowej wyróżniamy: popyt elastyczny – gdy PED>1 popyt o elastyczności jednostkowej – gdy PED=1 popyt nieelastyczny gdy PED <1 popyt doskonale nieelastyczny (doskonale sztywny) – gdy PED=0 popyt doskonale elastyczny – gdy PED= nieskończoność

50 Tabela1.1. Szacunki elastyczności cenowej popytu w Wielkiej Brytanii (1977 r.) Dobra (szerokie kategorie) Elastyczność popytu (wąskie kategorie) Elastyczność popytu Paliwa i energia -0,47 Mleko -0,05 Żywność -0,52 Pieczywo -0,22 Alkohol -0,83 Rozrywki -1,40 Usługi -1,02 Podr ó że zagraniczne -1,63

51 CECHY POPYTU TURYSTYCZNEGO – WYSOKA ELASTYCZNOŚĆ DOCHODOWA Oznacza to, że produkty turystyczne są zaliczane do dóbr luksusowych a możliwości ich nabycia zalezą od osiągnięcia wystarczająco wysokich dochodów przez klientów.

52 Czym jest i od czego zależy elastyczność dochodowa popytu? Współczynnik dochodowej elastyczności popytu (income elasticity of demand, IED) jest miarą zmian popytu w zależności od dochodu. Elastyczność tę wyliczamy ze wzoru: IED = % zmiana popytu / % zmiana dochodu

53 Rodzaje dóbr ze względu na wysokość współczynnika elastyczności dochodowej popytu: Posługując się elastycznością dochodową popytu możemy też dokonać klasyfikacji dóbr, dzieląc je na: dobra normalne (tu dwie podgrupy: luksusowe i podstawowe) oraz dobra podrzędne. dobra normalne - każde dobro, którego ilość nabywana rośnie wraz ze wzrostem dochodu i maleje wraz ze spadkiem dochodu (elastyczność dochodowa ied>0). –dobro podstawowe - każde dobro, którego ilość nabywana rośnie wolniej niż dochód i maleje wolniej niż dochód; IED (reaguje z mniejszą siłą na zmianę dochodu) – dobro luksusowe - każde dobro, którego ilość nabywana rośnie w większym stopniu niż dochód i maleje w większym stopniu niż dochód; IED > 1 (reaguje z większą siłą na zmianę dochodu) dobra podrzędne - dobro, którego ilość nabywana maleje wraz ze wzrostem dochodu i rośnie wraz ze spadkiem dochodu, IED < 0 (reakcja odwrotna).

54 Mówiąc o dochodowej elastyczności popytu, należy obowiązkowo wspomnieć na temat PRAWA ENGLA Ernest ENGEL ( ) statystyk z Saksonii, badając budżety domowe rodzin robotniczych ustalił trzy prawa: Wraz ze wzrostem przychodów (dochodów) spada proporcja wydatków na żywność W miarę wzrostu dochodów wydatki na mieszkania, opał i światło wzrastają skokowo W miarę wzrostu dochodów zwiększa się proporcja (udział) wydatków na potrzeby dalsze lub luksusowe

55 Rysunek 3.1. Zależność pomiędzy dochodami i wydatkami w odniesieniu do rodzaju nabywanych dóbr I (dochody) Wydatki w procentach a) wydatki na żywność c) wydatki na dobra luksusowe (np. wycieczki zagraniczne). wycieczki zagraniczne) 20% 40% 60% 80% 100% b) wydatki na mieszkanie

56 Tabela1.1. Szacunki elastyczności cenowej popytu w Wielkiej Brytanii (1977 r.) Tabela1.2. Szacunki elastyczności dochodowej popytu w Wielkiej Brytanii (1977 r.) Szerokie kategorie d ó br Elastyczność dochodowa popytu Wąskie kategorie d ó br Elastyczność dochodowa popytu Tytoń -0,50 Węgiel -2,02 Opał, paliwo, światło 0,30 Chleb i wyroby z mąki -0,50 Żywność 0,45 Mleko i przetwory 0,53 Alkohol 1,14 Warzywa 0,87 Odzież 1,23 Wycieczki zagraniczne 1,14 Usługi 1,75 Wino i wyroby spirytusowe 2,60

57 CECHY POPYTU TURYSTYCZNEGO – KOMPLEKSOWOŚĆ Popyt turystyczny to wiązka wielu potrzeb względem siebie wysoce komplementarnych (jedna potrzeba determinuje istnienie kolejnych). Zaspokojenie popytu turystycznego wymaga więc obecności wielu jednostkowych usług oferowanych w miejscu recepcji turystycznej. Są to najczęściej usługi transportowe, noclegowe, żywieniowe, przewodnickie itp. Obserwowany w ostatnim czasie wzrost wymagań klientów, tym bardziej stawia coraz większe wyzwania przed wytwórcami usług turystycznych. Dodatkową trudnością dla obszarów recepcji turystycznej jest fakt, że turyści postrzegają swoje przeżycia związane z wyjazdem turystycznym jako zwartą całość, co powoduje, że niezaspokojenie w pełni tylko jednej potrzeby związanej z wyjazdem turystycznym, może rzutować na ogólną ocenę podróży turystycznej i ewentualność rezygnacji z ponownego zakupu.

58 CECHY POPYTU TURYSTYCZNEGO – SEZONOWOŚĆ Popyt turystyczny charakteryzują wysokie wahania czasowe dotyczące jego natężenia, potocznie noszące miano sezonowości. Sezonowość jako cecha popytu turystycznego w dużym stopniu wpływa na sytuację ekonomiczną obszarów recepcyjnych.

59 CECHY POPYTU TURYSTYCZNEGO – SEZONOWOŚĆ Do ujemnych skutków sezonowości można zaliczyć [1] : [1] - niepełne wykorzystanie zasobów poza sezonem turystycznym, co obniża efektywność działania przedsiębiorstw turystycznych (zwłaszcza bazy noclegowej), z drugiej strony okresowe obciążenie obszaru recepcji turystycznej ruchem turystycznym, co może być przyczyną powstania zagrożenia ekologicznego oraz powodować obniżanie jakości świadczonych usług pod wpływem zwiększonego popytu; - konieczność gromadzenia rezerw w niektórych rodzajach działalności gospodarczej, co podwyższa koszty jej działalności (np. działalność służb publicznych takich jak policja, szpitale, straż pożarna itd.) ; - pozasezonowe niewykorzystanie podaży turystycznej przynosi ewidentne straty w postaci nieosiągniętego dochodu; - mniejszą efektywność ekonomiczną podmiotów podaży turystycznej, wynikłą ze zwiększonego ryzyka działalności i większego uzależnienia od wpływu czynników pozaekonomicznych oraz ekonomicznych; - małą możliwość wykorzystania obiektów turystycznych poza sezonem; - konieczność elastycznego regulowania wielkości i struktury zatrudnienia w sezonie i poza nim; - wzmożony, sezonowy ruch turystyczny sprzyja tendencji do ustalania wysokiego poziomu cen; [1][1] N. Vanhover, The economics of tourism destinations, Elsevier, Amsterdam 2005, s.14 oraz M. Jedlińska, U. Szubert- Zarzeczna, Gospodarka turystyczna, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Wrocław 1992, s

60 CECHY POPYTU TURYSTYCZNEGO – SEZONOWOŚĆ Sezonowość wynika z trzech głównych przesłanek o charakterze przyrodniczo-klimatycznym, społecznym i ekonomicznym[1].[1] Czynniki przyrodniczo-klimatyczne związane są ze zmiennością warunków pogodowych, umożliwiających uczestnictwo w określonych formach turystyki w ciągu roku. W krajach basenu Morza Śródziemnego wyraźnie widoczna jest tendencja do szczytu sezonu turystycznego, który przypada na miesiące letnie (czerwiec - sierpień). Pozostały czas określany jest jako okres poza sezonem lub okres martwy. W krajach Europy Środkowo- Wschodniej wyraźnie widoczne są dwa sezony turystyczne – letni i zimowy. Jest to związane z rosnącą modą na uprawianie sporów zimowych, a więc wyraźnie na ten rodzaj sezonowości wpływają nie tylko uwarunkowania przyrodniczo-krajobrazowe (ciepłe lata i chłodne zimy), ale także uwarunkowania społeczne i ekonomiczne. [2].[2] Czynniki społeczne i ekonomiczne mogą wzmacniać nasilenie sezonowości popytu turystycznego. Wśród nich istotne znaczenie należy przypisywać układowi zajęć dotyczących pracy i nauki[3], a więc tych, które w bezpośredni sposób wpływają na zasoby czasu wolnego. W tym zakresie obserwujemy w większości krajów świata ukierunkowanie przerw na okres letni i w mniejszym stopniu na zimowy. Zasoby czasu wolnego ludzi stają się coraz większe, czego przyczyny dotyczą głównie uwarunkowań i regulacji związanych z rynkiem pracy.[3] [1][1] A. Niezgoda, P. Zmyślony, op. cit., s. 65 – 66. [2] Por. J. Warszyńska, A. Jackowski, Podstawy geografii turyzmu, Państwowe wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1978, s. 49 [za:] A. Niezgoda, P. Zmyślony, op. cit., s. 63. oraz N. Vanhover, The economics of tourism destinations, Elsevier, Amsterdam 2005, s [2] [3] N. Vanhover, The economics of tourism destinations, Elsevier, Amsterdam 2005, s.70.[3]

61 Sytuacje nietypowe, kiedy wielkość popytu rośnie w miarę wzrostu cen nazywamy paradoksami. Wyróżnić następujące nietypowe rodzaje zachowań nabywców: PARADOKS GIFFENA PARADOKS VEBLENA PARADOKS OWCZEGO PĘDU PARADOKS SPEKULACYJNY Paradoks Giffena dotyczy niektórych dóbr niższego rzędu. w przypadku tych dóbr (zwanych też dobrami Giffena) wzrost ceny powoduje wzrost popytu na nie - konsument nie może sobie już pozwolić na zakup żadnego innego dobra, stąd kupuje wyłącznie dobro Giffena. Paradoks Veblena – przy wzroście ceny, rośnie zapotrzebowanie na to dobro - dotyczy dóbr luksusowych. Dobra te są chętniej nabywane przez określoną grupę konsumentów, chcących się w ten sposób wyróżnić spośród innych stąd druga nazwa tego paradoksu „efekt snoba”. Paradoks owczego pędu – popyt na dane dobro wzrasta dlatego, że inni konsumują to dobro. Oznacza on potrzebę utożsamiania się z innymi konsumentami i ich stylem bycia. Paradoks spekulacyjny – popyt wynikający z oczekiwań co do kształtowania się cen w przyszłości.

62 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. 4) Czynniki wpływające na popyt turystyczny

63 3. Czynniki wpływające na popyt turystyczny. Mierniki i struktura popytu turystycznego Klasyfikacja czynników wg UNWTO. Czynniki ekonomiczne (ogólnogospodarcze, dochodowe, cenowe). Czynniki społeczno-psychologiczne: Czas wolny, czynniki demograficzne (liczba ludności, wiek, struktura gospodarstwa domowego, poziom wykształcenia), industrializacja i urbanizacja, czynniki kulturalne, styl życia, cykl życia, klasyfikacja VALS. Czynniki kształtujące kierunki wyjazdów turystycznych. Najważniejsze mierniki: ruch turystyczny, aktywność turystyczna, wydatki turystyczne. Sposoby pomiaru ruchu turystycznego, statystyki w turystyce. Geograficzna segmentacja ruchu turystycznego. Ogólna charakterystyka ruchu turystycznego w skali globalnej, regionalnej i na szczeblu krajowym. Aktywność turystyczna – trendy na świecie i w Polsce. Wydatki turystyczne – trendy na świecie i w Polsce. Konsumpcja podróży i turystyki – struktura, charakterystyka elementów wchodzących w skład konsumpcji podróży i turystyki. Popyt uzupełniający. Charakterystyka wydatków administracji publicznej (indywidualne i zbiorowe).

64 Czynniki (stymulatory) rozwoju turystyki Możemy podzielić je na 2 grupy: -Stymulatory rozwoju popytu turystycznego -Stymulatory rozwoju podaży turystycznej

65 Czynniki rozwoju turystyki Czynniki ekonomiczne związane będą z podstawowymi wskaźnikami ekonomicznej aktywności ludzi, takimi jak zatrudnienie, dochody, wydatki, oszczędności itp. Do czynników pozaekonomicznych możemy zaliczyć różnego rodzaju uwarunkowania demograficzne (m.in. liczba ludności, wiek, wielkość gospodarstwa domowego i jego struktura, poziom wykształcenia, struktura zawodowa ludności), geograficzne (m.in. typ miejsca zamieszkania, odległość pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem docelowym), prawno-polityczne (m.in. przepisy prawne regulujące ruch turystyczny, wydarzenia natury politycznej) oraz czynniki społeczne (m.in. rodzina, grupy odniesienia i liderzy opinii, status i pełnione role społeczne, klasy i warstwy społeczne, kultura) i psychologiczne (m.in. osobowość, motywacje, emocje).

66 Uwarunkowanie ekonomiczne wyjazdów turystów za granicę Czynniki ekonomiczne oddziałują na wielkość turystyki międzynarodowej z dwóch stron. - Z jednej strony, na turystykę masową mogą sobie pozwolić społeczeństwa relatywnie bogate - Z drugiej strony turystyka wybiera najczęściej kraj recepcji, który jest rozwinięty ekonomicznie, z odpowiednią infrastrukturą która będzie w stanie zaspokoić jego potrzeby.

67 Do istotnych czynników ekonomicznych należy zaliczyć także: -Wahania kursów walutowych, np. mocne euro w 2003 roku spowodowało wzrost cen usług turystycznych w krajach strefy euro oraz relatywne potanienie usług turystycznych w krajach poza tą strefą dla mieszkańców strefy euro. -Poziom cen kraju emisji. Na turystykę wakacyjną oraz odwiedziny znajomych i rodziny może mieć negatywny wpływ na poziom cen (kraju emisji), gdyż reprezentuje on wydatki substytucyjne do turystyki. Poziom cen może jednak mieć pozytywny wpływ na turystykę biznesową, ponieważ oznacza wzrost aktywności biznesowej. Wielkość (poziom) wymiany handlowej to najważniejszy czynnik stymulujący turystykę biznesową. Inne to no.: poziom cen, wielkość kredytów w bankach krajowych, liczba rejestracji nowych samochodów. -Dla turystyki wakacyjnej duże znaczenie ma poziom cen w gospodarce kraju recepcji. -Istotne są także: - Liczba rejestracji nowych samochodów, - Poziom PKB.

68

69 Stymulatory rozwoju popytu turystycznego Wzrost ilości czasu wolnego Obecnie zasoby czasu wolnego są o 1200 godzin większe, niż w końcu ubiegłego stulecia. Proces wzrostu ilości czasu wolnego dotyczy zmian na rynku pracy i przejawia się w następujących formach: -skracaniu godzin pracy w ciągu dnia, -Skracaniu dni pracy w ciągu tygodnia, -Wprowadzaniu i stopniowym wydłużaniu płatnych urlopów wypoczynkowych, -Skracaniu lat pracy (ustawodawstwo emerytalne oraz wydłużanie okresu obowiązku pobierania nauki)

70 Czynniki demograficzne: Do czynników demograficznych należy zaliczyć następujące zjawiska: - starzenie się społeczeństw - tendencje do zakładania rodziny w późniejszym okresie, - mniejsza liczebność gospodarstw domowych, dominujący model rodziny wzrost liczby osób samotnych - wzrost liczby małżeństw bezdzietnych, - wzrost liczby pracujących kobiet, - nasilające się migracje siły roboczej z Południa na Północ.

71 Czynniki demograficzne -wzrost liczby ludności Każdego dnia liczba ludzi na świecie wzrasta o 160 tysięcy, 80 % tej wartości przypada na Azję.

72 Procesy urbanizacji W 18 wieku 3 miasta przekroczyły liczbę 200 tysięcy stałych mieszkańców (Moskwa, Petersburg, Wiedeń) W 1997 roku było 326 miast liczących więcej niż 1 milion mieszkańców W 2013 roku było 15 miast liczących ponad 10 milionów mieszkańców

73 Rozwój nauki i oświaty Wzrost świadomości znaczenia wyjazdów turystycznych. Indywidualne zorganizowanie wycieczki nawet do stosunkowo bliskiego kraju dla szeregu osób staje się niewykonalne, ze względu na brak operatywności, nieznajomość języków, wygodnictwo itp.

74 Wzrost stopy życiowej Zwiększenie możliwości finansowych

75 Przeciętne wynagrodzenie w Polsce

76 Czynniki polityczne turystyki międzynarodowej Czynniki polityczne są utożsamiane z ryzykiem, jakie ponosi turysta decydując się na wyjazd do danego kraju. Może to być wojna, która z reguły uniemożliwia świadczenie (produkcję usług turystycznych, może to być niebezpieczeństwo ataków terrorystycznych) - Kryzys w Iraku uderzył przede wszystkim w Bliski Wschód (nałożył się na to nasilający się kryzys palestyńsko-izraelski) - Przejawy terroryzmu - w 2005 roku były przyczyną spadku zainteresowania przyjazdami turystycznymi do metropolii europejskich (m.in. zamach w Londynie) i krajów Bliskiego Wschodu (głównie do kurortów egipskich).

77 Czynniki administracyjne turystyki zagranicznej Do czynników administracyjnych można zaliczyć: - Obowiązek posiadania paszportu przy wyjazdach zagranicznych, - Obowiązek wizowy, meldunku, - Konieczność wymiany walut - Formalności celne - Kontrole paszportowe Przykłady: - Po 11 września 2001 roku kontrole wyjazdowe oraz procedura wydawania wiz w USA zaostrzyła się, co miało niekorzystny wpływ na wielkość ruchu turystycznego - Od 1 października 2003 roku obowiązują wizy dla obywateli polskich podróżujących na Białoruś i do Rosji. Może to znacznie ograniczyć ruch turystyczny pomiędzy Polską i Rosją - Zniesienie kontroli paszportowych oraz wprowadzanie wspólnej waluty w większości krajów europejskich z pewnością stymulowało wzrost ruchu turystycznego w krajach UE

78 Czynniki geograficzne rozwoju turystyki zagranicznej - Do czynników geograficznych zalicza się położenie kraju oraz środowisko naturalne - Kreacja tych czynników jest utrudniona (trudno bowiem zmienić odległości do krajów recepcji czy diametralnie zmienić warunki naturalne). Możliwa jest natomiast poprawa dostępności komunikacyjnej. - Ważnym czynnikiem geograficznym powiązanym z położeniem geograficznym jest klimat i klęski żywiołowe. Na wielkość przyjazdowego ruchu turystycznego wpłynęło m.in. trzęsienie ziemi, które wywołało tsunami w Azji Południowo-Wschodniej w grudniu 2004 czy huragany w basenie Karaibów jesienią 2005 r.

79 czynniki społeczne czynniki społeczne (m.in. rodzina, grupy odniesienia i liderzy opinii, status i pełnione role społeczne, klasy i warstwy społeczne, kultura)

80 Czynniki psychologiczne (m.in. osobowość, motywacje, emocje).

81

82 Prognoza rozwoju turystyki (wg WTO) do 2020 r. Według Światowej Organizacji Turystyki wielkość światowego rynku turystycznego wyniesie do roku ,6 mld osób, co odpowiada rocznej stopie wzrostu o 4,3%, a przychody z turystyki wzrosną d 1,9 biliona USD (roczna stopa wzrostu - 6,4%). Prognoza ta przewiduje zmianę kierunku światowej turystyki w stronę Azji Wschodniej, gdzie średnio roczny wzrost ma wynieść 6,5%. Prognoza WTO przewiduje ponad to, że w 2020 r. do Azji Wschodniej uda się co czwarty turysta. Najchętniej odwiedzanymi krajami świata w 2020 r. mają być: Chiny, USA, Francja, Hiszpania, Hongkong.

83

84

85

86

87 Liczba zagranicznych wyjazdów mieszkańców Polski (przekroczenia granicy) Źródło: GUS na podstawie danych Straży Granicznej

88

89

90

91

92

93

94

95 CHARAKTERYSTYKA CELÓW PODRÓŻY KRAJOWYCH Cele krajowych wyjazdów długookresowych (minimum 5 dni) Cele krajowych wyjazdów krótkookresowych (2 - 4 dni)

96 TURYSTYKA krajowa Ogółem liczba podróży63,953,854,248,435,9 34,9 Krajowy ruch turystyczny (wszystkie wyjazdy - dane w mln wizyt) Ogółem liczba podróży 18,017,214,614,7 15, Ogółem liczba podróży 36,436,231,225,021,2 Krajowy ruch turystyczny (wyjazdy długookresowe - mln wizyt) Krajowy ruch turystyczny (wyjazdy krótkookresowe - mln wizyt )

97 Stymulatory rozwoju podaży turystycznej Dotyczące transportu Dotyczące bazy noclegowej Dotyczące biur podróży Dotyczące atrakcji turystycznych

98 Tabela nr 6. Spadek cen w przewozach lotniczych w latach 1930 –1990. ROKŚredni koszt pasażeromili w przewozach lotniczych ($) 19300, , , , , , ,11 Źródło: Instytut Handlu Zagranicznego, Uniwersytet Gdański, Globalizacja w gospodarce światowej Sopot 2000, s.41

99 Tabela nr 5. Spadek cen rozmów telefonicznych i komputerów w latach RokKoszt 3 minut rozmowy telefonicznej Londyn – N. Jork ($) Spadek cen komputer ó w 1990 = 1, , , , ,86125, ,5819, ,83, ,321,0 Źródło: Instytut Handlu Zagranicznego, Uniwersytet Gdański, Globalizacja w gospodarce światowej Sopot 2000, s.41.

100 Tabela nr 1. Wzrost międzynarodowego ruchu turystycznego na świecie i wydatków turystów w latach ROKWielkość ruchu /mln/ 1950 = 100Wydatki /w mld USA/ 1950 = Źródło: Opracowanie własne na podstawie Cooper C., Fletcher J., Gilbert D., Wanhill S., Tourism – principles and practice., Longman, New York 1999; Tourism Highlights 2001, WTO, Madryt 2001, s.3.; Dane statystyczne z oficjalnej strony WTO -

101 Style życia - klasyfikacja VALS 1. tylko przeżyć -4%, ludzie z upośledzonych warstw społecznych, którzy wykazują skłonność do „ stanów rozpaczy, depresji i zamknięcia się w sobie” 2. wytrwali -7%, ludzie z biedniejszych warstw społecznych, którzy walcząc to, aby wyjść z biedy. 3. konformiści -33% to, ludzie konwencjonalni, konserwatywni, nostalgiczni, nie wykazują raczej chęci do eksperymentowania, i którzy wolą raczej dopasować się do grupy niż się z niej wyróżniać. 4. naśladowcy -10%, są ambitni, pną się do góry, są świadomi swojego statusu, chcą osiągnąć wielki sukces, 5. ludzie sukcesu -23% są. to liderzy w społeczeństwie, którzy potrafią działać i wiodą dobre życie. 6. ja- to ja -5% na ogół młodzi ludzie zaabsorbowani sami sobą, skłonni do zachcianek, 7. poszukiwacze doświadczeń 7%, są to indzie którzy prowadzą bogate życie wewnętrzne i bezpośrednio chcą doświadczyć wszystkiego co życie może zaoferować, 8. społecznicy -9%; 'udzie, którzy odczuwają głęboko sens odpowiedzialności społecznej i pragną działać dla poprawy warunków 2ycia innych, 9. zintegrowani -2%: są to ludzie w pełni dojrzali psychologicznie, którzy łączą najlepsze elementy tego co dyktowane jest przez wewnętrzną psychikę i tego, co dykcje otoczenie zewnętrzne. Klasyfikacja VALS, oparta jest na założeniu, że jednostka przechodzi przez wiele faz rozwojowych i każda faza wpływa na jej postawy, zachowania i potrzeby psychologiczne.

102 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. 4) Podaż turystyczna, jej cechy i mierniki

103 Czym jest podaż rynkowa? Podaż (z ang. supply)– oznacza ilość dobra, jaką sprzedawcy są gotowi zaoferować przy różnym poziomie ceny. Krzywa podaży (S)– ukazuje dodatnią zależność między ceną a ilością oferowanych towarów (podaży) przy innych wielkościach nie zmienionych („ceteris paribus”). Dodatnią zależność pomiędzy ceną i wielkością popytu nazywamy prawem podaży, które oznacza, że wraz ze wzrostem ceny na rynku danego dobra zwiększa się wielkość dostarczanego na rynek dobra (podaż), natomiast przy spadku ceny wielkość podaży maleje, ceteris paribus.

104 Cena (P)POPYT (D)PODAŻ (S)

105 PODAŻ TURYSTYCZNA Przez podaż turystyczną rozumie się taką ilość dóbr i usług turystycznych, którą przy określonej cenie (krajowej {turystyka krajowa} lub kursie wymiennym walut {turystyka zagraniczna}) producenci są skłonni odstąpić nabywcom krajowym lub zagranicznym.

106 CECHY PODAŻY TURYSTYCZNEJ -niemobilność (dobra turystyczne nie podlegają sprzedaży wysyłkowej, konsumpcja dóbr turystycznych jest możliwa jedynie w miejscowości turystycznej); -nierozdzielność (produkcja i konsumpcja następują jednocześnie); - stałość w krótkim okresie (czynnik inflacyjny)

107

108

109

110

111

112

113

114 PODATKI w TURYSTYCE - podatek od zysku, -podatek od płac + (narzuty) m.in. ZUS, -podatki lokalne, - podatki pośrednie lub obrotowe (podatek VAT, akcyza)

115 P O D A T E K O D Z Y S K U Podatek od zysków kapitałowych objął wszystkie formy oszczędzania i inwestowania z dniem 1 stycznia 2004 r. Szczegółowo dotyczy posiadaczy oszczędności w lokatach, funduszach inwestycyjnych i akcjach, jeśli tylko osiągnęli zyski. Od lokat i funduszy inwestycyjnych instytucje finansowe pobierają podatek bezpośrednio z rachunków bankowych. Inwestorzy giełdowi muszą rozliczać się sami, obliczając wysokość ewentualnego podatku na podstawie dokumentów przesłanych przez biuro maklerskie.

116 P O D A T K I O D P Ł A C (podatki dochodowe) Podatki dochodowe są obciążeniem ciążącym na osobach zaangażowanych w proces prowadzenia (świadczenia) działalności gospodarczej. Podmiotowo dotyczą więc właścicieli czynników wytwórczych (kapitału) oraz pracowników. Przedmiotem płaconych podatków jest osiągany dochód przez właścicieli przedsiębiorstw turystycznych lub ich pracowników.

117 P O D A T K I O D P Ł A C (podatki dochodowe) SPOSÓB PŁACENIA: Podatki płacone przez przedsiębiorców turystycznych lub ich pracowników pobierane są przez urzędy skarbowe, a następnie w drodze uchwalonych ustawowo podziałów, stanowią dochody budżetu państwa lub jednostek samorządu terytorialnego. RODZAJE PODATKÓW: Wśród podatków związanych z prowadzeniem działalności w zakresie turystyki należy wymienić: - podatki uproszczone, płacone w formie karty podatkowej lub ryczałtu, - podatki płacone na zasadach ogólnych, dotyczące osób fizycznych i prawnych.

118 Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych w działalności turystycznej w 2008 roku: 1) 20% przychodów osiąganych w zakresie wolnych zawodów, 2) 17 % przychodów ze świadczenia usług: hoteli (PKWiU grupa 55.1), świadczonych przez obiekty noclegowe turystyki oraz inne miejsca krótkotrwałego zakwaterowania (PKWiU grupa 55.2), parkingowych (PKWiU ), organizatorów i pośredników turystycznych (PKWiU grupa 63.3), wynajmu samochodów osobowych (PKWiU 71.1), wynajmu pozostałych środków transportu (PKWiU 71.2), 3) 8,5 %: przychodów z działalności usługowej, w tym przychodów z działalności gastronomicznej w zakresie sprzedaży napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5 %, z zastrzeżeniem pkt 1, 2, 4 i 5 oraz załącznika nr 2 do ustawy, przychodów ze świadczenia usług związanych z ogrodami botanicznymi i zoologicznymi oraz obszarami z obiektami chronionej przyrody (PKWiU 92.53), 4) 5,5%: przychodów z działalności wytwórczej, robót budowlanych lub w zakresie przewozów ładunków taborem samochodowym o ładowności powyżej 2 ton, uzyskanej prowizji z działalności handlowej w zakresie sprzedaży jednorazowych biletów komunikacji miejskiej, znaczków do biletów miesięcznych, znaków opłaty skarbowej, znaczków pocztowych, żetonów i kart magnetycznych do automatów, 3,0% przychodów: z działalności gastronomicznej, z wyjątkiem przychodów ze sprzedaży napojów o zawartości alkoholu powyżej 1,5%, z działalności usługowej w zakresie handlu,

119 Karta podatkowa w działalności turystycznej Karta podatkowa jest uproszczoną, zryczałtowaną formą płacenia podatku dochodowego przez osoby fizyczne i spółki cywilne prowadzące niektóre rodzaje działalności usługowej, handlowej, transportowej, usługowo - wytwórczej, rozrywkowej, gastronomicznej. Podatek w formie karty podatkowej w 2006 roku mogą m.in. opłacać: - osoby świadczące usługi hotelarskie polegające na wynajmie pokoi gościnnych i domków turystycznych (w tym także wydające gościom posiłki), jeżeli łączna liczba pokoi (w tym także w domkach turystycznych) nie przekracza 12; stawka miesięczna wynosi od 50 zł w miejscowościach do mieszkańców do 340 zł w miejscowościach powyżej mieszkańców, a usługodawcy nie mogą zatrudniać więcej niż 2 pracowników lub 2 pełnoletnich członków rodziny, nie wyłączając małżonka, - prowadzący parkingi (przy stawce 5 zł miesięcznie za jedno stanowisko), - prowadzący przewozy pasażerskie z wykorzystaniem ludzkiej i zwierzęcej siły pociągowej (94zł miesięcznie) - prowadzący działalność gastronomiczną bez sprzedaży napojów o zawartości powyżej 1,5 % alkoholu (od 293 zł miesięcznie bez zatrudniania pracowników, do 951 zł miesięcznie przy zatrudnianiu 4 pracowników), - osoby świadczące usługi w zakresie sprzedaży posiłków domowych w mieszkaniach w zależności od liczby posiłków od 282 do 445 zł)

120 Karta podatkowa cd. Podatnicy prowadzący działalność opodatkowaną w formie karty podatkowej są zwolnieni od obowiązku prowadzenia ksiąg, składania zeznań podatkowych oraz wpłacania zaliczek na podatek dochodowy. Podatnicy ci są jednak obowiązani wydawać na żądanie klienta rachunki i faktury, o których mowa w odrębnych przepisach, stwierdzające sprzedaż wyrobu, towaru lub wykonanie usługi, oraz przechowywać w kolejności numerów kopie tych rachunków i faktur w okresie pięciu lat podatkowych, licząc od końca roku, w którym wystawiono rachunek lub fakturę.

121 P O D A T K I O D P Ł A C W roku 2007 obowiązywały 3 stawki podatku dochodowego: 19, 30 i 40%. W 2007 roku progi podatkowe były na poziomie: zł i zł. Kwota zmniejszająca podatek w pierwszym przedziale skali wyniosła 572,54 zł. W 2008 roku wzrosły progi podatkowe do poziomu: zł i zł. Dwustopniowa skala podatkowa ze stawkami 18% i 32% ma być wprowadzona dopiero od 2009 r. Wówczas będzie obowiązywał jeden próg podatkowy na poziomie zł.

122 P O D A T K I L O K A L N E Wyróżniamy podatki o charakterze majątkowym i dochodowym. Źródłem poboru podatków majątkowych jest posiadany przez podatnika majątek. Do grupy tego rodzaju podatków lokalnych zalicza się podatek: - od nieruchomości, - rolny, - leśny, - od środków transportowych, - od spadków i darowizn. Wśród podatków dochodowym na szczeblu samorządowych gmin należy wymienić podatek od działalności gospodarczej osób fizycznych, opłacany w formie karty podatkowej.

123 O P Ł A T Y L O K A L N E Dochody pochodzące z opłat można sklasyfikować według kryterium podmiotowego, przedmiotowego i administracyjnego. Ze względu na podmiot wyróżnia się opłatę: -eksploatacyjną, -miejscową, -adiacencką, -za użytkowanie wieczyste, -uiszczaną za niezabudowane lub niezagospodarowanie gruntów w określonym terminie, -prolongacyjną. W kategorii przedmiotowej wyróżnia się opłatę: -skarbową, -targową, -parkingową -koncesyjną. Do opłat o charakterze administracyjnym należą opłaty: -za wydanie świadectwa o miejscu pochodzenia zwierząt, -opłaty za czynności administracyjne.

124 PODATEK VAT (od wartości dodanej) = w Polsce podatek od towarów i usług Wartość dodana jest to różnica wartości produktu i wartości zużytych do jego produkcji dóbr pośrednich, które przedsiębiorstwo kupiło od innych producentów. W działalności organizatorów turystyki występuję naliczenie VAT-u od marży!

125 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. 4) Ceny usług turystycznych

126 Decyzje cenowe przedsiębiorstwa koncentrują się wokół następujących obszarów:  Określenie celów polityki cenowej.  Rozpoznanie czynników oddziałujących na kształtowanie ceny.  Wybór metody ustalania i poziomu ceny podstawowej.  Wybór strategii cenowej firmy.  Ustalenie reguł i głębokości udzielanych zniżek od ceny podstawowej.

127 Cele polityki cenowej

128 CZYNNIKI ODDZIAŁUJĄCE NA KSZTAŁTOWANIE CENY  Cele marketingowe i strategia przedsiębiorstwa  Koszty zaopatrzenia i działalności przedsiębiorstwa  Klienci (ich zainteresowanie, zwyczaje, poziom lojalności itp.)  Konkurencja ( pozycja rynkowa, strategie, liczebność)  Otoczenie marketingowe (rynek działania – jego potencjał i dynamika, tendencje rozwojowe, uwarunkowania prawne)

129 Metody kalkulacji cen - Kosztowa - Popytowa/podażowa - Zorientowana na konkurencję

130 Metoda kosztowa Metody oparte na kosztach wychodzą z założenia, że cena powinna być ustalona na takim poziomie, aby zapewniała pokrycie wszystkich kosztów oraz wypracowanie określonego zysku. Do najpopularniejszych metod kosztowych należą: - metoda koszt plus (koszty powiększone o planowaną marżę handlową), - analiza progu rentowności (punkt takiej wartości produkcji, przy którym całkowite przychody i całkowite koszty są sobie równe). - metoda zysku docelowego (cena ustalona według stopy zwrotu zainwestowanego kapitału). Możliwe koncepcje działań w relacji między kosztami i cenami:  Podwyższenie ceny – dzięki temu punkt przełomu możemy osiągnąć przy niższej skali sprzedaży  Zwiększenie skali produkcji przy niezmienionej cenie  Obniżenie poziomu kosztów stałych i zmiennych

131 Metoda popytowa Wymaga badania wielkości popytu oraz kierunków jego zmian jako podstawy ustalania i zmian poziomu cen, a więc opiera się na analizie zależności między ceną a popytem. Analiza tych zależności dostarcza również informacji o reakcjach popytu na prowadzoną przez przedsiębiorstwo politykę cen oraz jej zmiany. Reakcje popytu na zmiany cen znajdują wyraz w cenowej elastyczności popytu. Podejście to wychodzi z założenia, że cena powinna być ustalona na poziomie oczekiwanym przez klienta. Metoda konkurencyjna Podstawę tej metody stanowią ceny innych produktów oferowanych przez konkurentów w danym segmencie.

132 RÓŻNICOWANIE CEN (dyskryminacja cenowa) praktyka wyznaczania ceny zasadniczo na ten sam produkt stosowana w celu zmaksymalizowania zysku przez dopasowanie cennika do krzywych popytu nabywców.

133 Kryteria różnicowania cen w branży turystycznej:  czas dokonywania zakupu (tzw. first minute – zakup z dużym wyprzedzeniem korzystania z usług turystycznych, last minute – zakup oferty w ostatniej chwili),  czas korzystania z usług/termin podróży turystycznej (w sezonie, poza nim, w weekendy, w tygodniu, w innym konkretnym czasie),  cechy odbiorców produktu turystycznego i charakter podróży (lojalność klienta, wiek, wykonywany zawód, przynależność do określonych organizacji, sposób organizacji podróży – indywidualnie, grupowo, rodzinnie, cel podróży),  wielkość sprzedaży (np. liczba noclegów w hotelu, liczba osób, dla których dokonuje się zakupu),  forma zapłaty (gotówkowa, bezgotówkowa),  kanał dystrybucji produktu turystycznego (np. zakup imprezy turystycznej w biurze agenta, rezerwacja w Internecie, w zależności od geograficznego rozmieszczenia pośredników sprzedaży ustala się inne ceny imprezy turystycznej).

134 Różnicowanie cen ze względu na zasobność portfela klienta (przykład) 30 PLN = ( ) 500 X 10 PLN = PLN = (20 +30) 300 X 30 PLN = RÓŻNICOWANIE CEN: 100 X 40 = X 20 = X 10 = 1000 RAZEM : =

135 STRATEGIE CENOWE PRZEDSIĘBIORSTWA TURYSTYCZNEGO: Strategia cen wysokich Strategia cen neutralnych Strategia cen niskich Strategia cen wysokich, w ramach której ustala się relatywnie wysokie ceny (powyżej przeciętnej na rynku). Przedsiębiorstwo stara się uzyskać możliwie wysoką rentowność i poprawić swoją pozycję rynkową poprzez oddziaływanie na potencjalnych nabywców w ten sposób, że podnosi w ich oczach wartość produktu (utożsamianie wysokiej ceny towaru z wysoką jakością). Strategia cen przeciętnych (neutralnych) polega na ustaleniu wysokości cen na przeciętnym poziomie rynkowym, cenę taką określa się jako neutralną, ponieważ nie ma ona większego wpływu na popyt na produkty firmy (jest taka sama jak u konkurencji), przy tej strategii przedsiębiorstwo współzawodniczy o klientów przy pomocy innych instrumentów marketingowych (nie cenowo).

136 Strategia cen niskich, przy przyjęciu której wyznacza się ceny poniżej średniego poziomu rynkowego. Przy tej strategii cena jest głównym narzędziem używanym przez firmę do walki o klienta, przedsiębiorstwo stara się wzmacniać swoja pozycję na rynku poprzez ofertę atrakcyjną cenowo, co wszakże musi się łączyć z dążeniem do ograniczenia kosztów produkcji. Warto zaznaczyć, że w jednej firmie mogą być równolegle stosowane różne strategie cenowe. Jeśli firma działa na kilku rynkach lub w kilku segmentach rynkowych (ma wśród swoich klientów kilka różniących się od siebie grup docelowych), to powinna stosować dla każdej z grup docelowych inną strategię cenową, dostosowując ją do specyfiki danej grupy odbiorców.

137 Podstawowe założenia pracy doktorskiej TEZA: „Dochody gmin wiejskich w Polsce z tytułu turystyki zależą od dominującego modelu rozwoju turystyki na danym terenie.” PODSTAWOWE ELEMENTY MODELU: dominujący rodzaj turystyki w gminie, rodzaj bazy noclegowej, charakter polityki władz gminnych wobec rozwoju turystyki i maksymalizacji dochodów budżetowych z tego tytułu. 6) Mierniki znaczenia turystyki w gospodarce narodowej. Ekonomiczne znaczenie turystyki. Udział w PKB i w zatrudnieniu. Bilans turystyczny.

138 Przemysł i gospodarka turystyczna wg. WTTC. Źródła korzyści ekonomicznych z rozwoju turystyki na obszarach recepcyjnych. Ekonomiczne funkcje turystyki: w miejscu stałego zamieszkania, w transporcie, w miejscu czasowego pobytu. Podstawowe mierniki ekonomicznego znaczenia turystyki: udział w PKB, udział w zatrudnieniu, bilans turystyczny. Metody ekonomicznego znaczenia turystyki po stronie podaży: rachunki satelitarne turystyki (RST), efekty mnożnikowe. Pojęcie bilansu turystycznego. Udział turystyki w eksporcie. Efekty eksportu turystycznego. Wpływ bilansu turystycznego na bilans płatniczy.

139 Przemysł turystyczny ”to przedsiębiorstwa i obiekty oferujące urządzenia i usługi dla turystów. Jest on najczęściej grupowany według branż dostarczających określony, niekiedy cząstkowy, produkt turystyczny ” Źródło: Zawistowska H., Nowe zasady świadczenia usług turystycznych

140 Gospodarka turystyczna to dobra, usługi i aktywność gospodarcza służąca bezpośrednio konsumpcji turystycznej (biura podróży, baza noclegowa) oraz tych dziedzin, których rozwój uzależniony jest od turystyki (np. sprzedaż paliw). Źródło: G. Gołembski i in. Kompendium wiedzy o turystyce

141 Źródła korzyści ekonomicznych z rozwoju turystyki na obszarach recepcyjnych Wyróżniamy dwa podstawowe źródła korzyści ekonomicznych z rozwoju turystyki na obszarach recepcyjnych. Są to: 1) wydatki turystyczne, 2) wydatki inwestycyjne. Różnica pomiędzy wskazanymi wydatkami dotyczy podmiotów, które te wydatki ponoszą. W przypadku wydatków turystycznych, są to wydatki pochodzące od podmiotów z poza miejsca recepcji turystycznej. Wydatki inwestycyjne generują podmioty związane gospodarczo z obszarem recepcyjnym (sektor publiczny i prywatny).

142 Rozwój inwestycji proturystycznych Rozwój inwestycji proturystycznych wynika często z faktu, że atrakcje turystyczne same w sobie nie zawsze są opłacalnym obszarem działalności. Bardziej dochodowa jest działalność skupiona wokół atrakcji turystycznych dotycząca m.in. zakwaterowania, gastronomii, handlu i rzemiosła, usług bankowych, pocztowych, transportowych i innych. Fakt ten sprawia, że poszczególne miejscowości zabiegają o przyciąganie na swój teren inwestycji turystycznych, nie tylko tych z kapitałem krajowym, ale także z kapitałem zagranicznym.

143

144 TURYSTYCZNE INWESTYCJE RZECZOWE Do inwestycji rzeczowych zaliczamy zarówno te, które tworzą podstawowy majątek turystyczny, a więc zaspokajają potrzeby turystów, jak i te tworzące majątek komplementarny i infrastrukturalny, który zaspokaja także potrzeby miejscowej ludności. Do majątku turystycznego zaliczymy takie obiekty jak hotele, motele, schroniska, parki rozrywki itp. Do dwóch pozostałych grup możemy zaliczyć przykładowo centra i sieci handlowe, bankowe, ubezpieczeniowe, gastronomiczne, a także wytwórcze – piekarnie, cukiernie, browary, ciągi infrastrukturalne – wodne, gazowe, elektroenergetyczne, komunikacyjno-drogowe[1].[1] [1] Por. G. Gołembski, J. Kuczyński, Rozwój inwestycji proturystycznych na szczeblu regionu [w:] Uwarunkowania rozwoju zagranicznej turystyki przyjazdowej do Polski., red. G. Gołembski, Międzynarodowe Targi Poznańskie Sp. Z o.o., Katedra Turystyki Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Polska Organizacja Turystyczna, Poznań 2000, s. 22. [1]

145 TURYSTYCZNE INWESTYCJE FINANSOWE Inwestycje finansowe dotyczą takich sytuacji, gdy przedsiębiorstwo lub jednostka samorządu terytorialnego lokuje nadwyżki kapitału na rachunkach bankowych, dokonuje zakupu papierów wartościowych (np. obligacji, bonów skarbowych) lub udziałów w innych firmach. Takie formy inwestowana są szczególnie ważne dla przedsiębiorstw turystycznych, gdyż podobne lokaty mogą służyć zarówno jako zabezpieczenie realizacji przyszłych zobowiązań (w szczególności tych związanych z nadejściem sezonu turystycznego), jak również mogą stanowić dodatkowe źródło zysku dla przedsiębiorstwa lokującego [1]. [1] [1] I. Jędrzejczyk, Nowoczesny biznes turystyczny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s.95.

146 TURYSTYCZNE INWESTYCJE NIEMATERIALNE Do grupy inwestycji niematerialnych zaliczamy nakłady przedsiębiorstw czy jednostek samorządowych na takie działania jak badania i rozwój, szkolenie pracowników, systemy motywacyjne, organizację stanowisk i systemu pracy [1]. Są to więc swoiste inwestycje w kapitał ludzki. Dobrze wyszkolony personel jest szczególnie niezbędny w procesie świadczenia usług turystycznych, gdyż biorąc udział w procesie ich wytwarzania sam staje się częścią produktu tego procesu – jego postawa, zachowanie i wygląd zewnętrzny stanowią integralną część produktu postrzeganą przez klienta [2]. [1] [2] [1] Por. G. Gołembski, J. Kuczyński, Rozwój inwestycji proturystycznych na szczeblu regionu [w:] Uwarunkowania rozwoju zagranicznej turystyki przyjazdowej do Polski., red. G. Gołembski, Międzynarodowe Targi Poznańskie Sp. Z o.o., Katedra Turystyki Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Polska Organizacja Turystyczna, Poznań 2000, s.23.[1] [2] [2] H.A. Rogers, J.A. Slinn, Zarządzanie obiektami turystycznymi, Polska Agencja Promocji Turystyki, Warszawa 1996, s.11.

147 WYDATKI TURYSTÓW Konsumpcja usług turystycznych zazwyczaj różni się od zwykłej konsumpcji. Przyczyny tego zjawiska należy upatrywać w czynnikach o charakterze psychologicznym. Podczas wyjazdu turystycznego, na skutek zmiany otoczenia, warunków, sposobu spędzania czasu wolnego, mamy doczynienia z bardziej rozrzutnym wydawaniem pieniędzy niż może wymagać tego sytuacja. Turysta płaci za dane dobro znacznie więcej niż byłby to skłonny uczynić w innych okolicznościach. Z tego powodu miejscowości turystyczne zyskują większe dochody, niż te, w których nie ma turystów[1]. Szczególnie silne skutki ekonomiczne wywiera turystyka na obszarach recepcji turystycznej, gdyż największe wydatki związane z wyjazdem turystycznym dotyczą zazwyczaj wydatków związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem oraz tzw. „wydatków różnych”, które mogą dotyczyć usług kulturowych, rozrywkowych, rekreacyjnych itp.[1] [1] R. Łazarek, Ekonomika turystyki, Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Warszawa 2004, s. 77; Kompendium wiedzy o turystyce, op. cit., s. 57.

148

149 Ekonomiczne funkcje turystyki: w miejscu stałego zamieszkania, w transporcie, w miejscu czasowego pobytu. Zasięg przestrzenny gospodarki turystycznej jest obszerny i wynika z ekonomicznych skutków rozwoju turystyki na obszarach recepcji turystycznej, jak również poza nimi. Wydatkami turystów występują bowiem na wszystkich etapach podróży: „przygotowanie” – „podróż” (tam) – „pobyt” – „podróż” (z powrotem) tzw. formuła 4 P [1],[1] lub formuła 5 P (dodatkowo jeszcze etap „podsumowania” odbytej podróży) [2]. [2] [1][1] S. Wodejko, Ekonomiczne zagadnienia turystyki, Wyższa Szkoła Handlu i Prawa, Warszawa 1998, s [2] E. Dziedzic, Obszar recepcji turystycznej jako przedmiot zarządzania strategicznego, Szkoła Główna Handlowa, Warszawa 1998, s. 14.[2]

150 etap „planowania” podróży Obejmuje procesy gospodarcze oraz skutki ekonomiczne zachodzące w miejscu stałego pobytu turystów. Wśród nich wyróżniamy m.in.[1]:[1] - zmiany w strukturze konsumpcji, wynikające z planowanej podróży (np. konieczność oszczędzania), - podjęcie dodatkowej pracy (przy braku oszczędności) w celu uzyskania środków na planowaną podróż, -pobudzanie inwestycji w celu uruchomienia dodatkowej produkcji artykułów związanych z podróżowaniem oraz niezbędnych po zakończeniu podróży (np. konserwacja sprzętu sportowo – turystycznego, wywołanie zdjęć z podróży), -wzrost dochodów i zatrudnienia w gałęziach produkujących artykuły niezbędne do uprawiania turystyki oraz umożliwiających zakupy powyjazdowe. - odpływ środków pieniężnych do miejscowości, regionów lub państw, będących celem podróży turystycznej (może to nastąpić znacznie przed terminem podróży, jeżeli usługi rezerwowane są wcześniej), - powstanie inwestycji ułatwiających odbywanie podróży (wspomniane już biura podróży, agencie podróży, punkty informacji turystycznej, jak również firmy ubezpieczeniowe, finansowe itd.) kreujące nowy zawody i wzrost zatrudnienia. [1][1] W. Alejziak, Turystyka w obliczu wyzwań XXI wieku, F.H-U.”Albis”, Kraków 1999, s. 50.

151 etap „podróż” Ekonomiczne skutki związane z etapem „podróż” obejmują następujące procesy [1]:[1] - podjęcie inwestycji z zakresu infrastruktury transportowej, - wzrost zatrudnienia przy budowie infrastruktury transportowej, - wzrost zatrudnienia przy obsłudze podróżnych, - uzyskanie wpływów z tytułu usług transportowych świadczonych przez własnych przewoźników, - pobudzenie aktywności gospodarczej dzięki wykorzystaniu nowoczesnej i nowo powstałej infrastruktury transportowej przez inne gałęzie gospodarki [1][1] W. Alejziak, Turystyka w obliczu wyzwań XXI wieku, F.H-U.”Albis”, Kraków s. 51.

152 etap „pobyt” W miejscu recepcji turystycznej generowane są największe dochody z turystyki, tutaj także zlokalizowana jest większość stanowisk pracy związanych obsługą turystów. Miejscowa ludność ma dzięki temu możliwość pracy w hotelach, restauracjach, punktach informacji turystycznej, a także w innych gałęziach gospodarki, które rozwijają się dzięki turystyce (np. przedsiębiorstwa transportu lokalnego {publiczna komunikacja lokalna, taksówki}, sklepy, stacje benzynowe, pracownicy poczty, służby zdrowia itd.).

153 DOCHODY OBSZARÓW TURYSTYCZNCH Wydatki po stronie popytu turystycznego uwidaczniają się w postaci różnorodnych dochodów po stronie podaży turystycznej. Są to dochody pochodzące przede wszystkim z wynagrodzeń, odsetek od kapitału, dzierżaw i zysków[1].[1] To, w jakiej formie i wysokości występują na danym obszarze recepcji turystycznej, uzależnione jest od jego sytuacji gospodarczej, oferowanego produktu i sposobu rozwoju podaży turystycznej[2].[2] [1] J. Ch. Holloway, The business of tourism, Pitman Publishing, Londyn 1994, s. 38.[1] [2] E. Dziedzic, op.cit., s. 45.[2]

154 DOCHODY OBSZARÓW TURYSTYCZNCH Ze względu na dużą pracochłonność usług turystycznych duża część dochodów pochodzi z pensji. Turystyka może relatywnie dawać większe korzyści tam, gdzie poziom płac jest niski i występuje bezrobocie. Ograniczenia w zakresie generowania wysokich dochodów z turystyki mogą wynikać między innymi z jej sezonowego charakteru, a co za tym idzie, także sezonowego zatrudnienia. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że gdyby nie rozwój turystyki wiele obszarów notowałoby wysoki całoroczny wskaźnik bezrobocia. Zamiast podejmować krytykę dotyczącą ekonomicznych skutków sezonowości, należy raczej dyskusje w tym zakresie ukierunkować wyraźnie na działania, które doprowadzą do wydłużania sezonu turystycznego, a tym samym dadzą większe możliwości dłuższego wykorzystania w ciągu roku zasobów ludzkich na lokalnym rynku pracy.

155 DOCHODY Z PENSJI Turystyka tworzy dwukrotnie więcej miejsc pracy niż przeciętny sektor gospodarczy zgłaszając zapotrzebowanie na pracowników różnych dziedzin i zawodów oraz wykorzystuje nadwyżki siły roboczej w miejscowościach turystycznych stanowiąc w ten sposób źródło dochodów ich mieszkańców. Szacunkowo każde miejsce pracy w przemyśle turystycznym generuje około 3 miejsca pracy w innych sektorach gospodarki.

156 DOCHODY OBSZARÓW TURYSTYCZNYCH Turystyka przyczynia się także do tworzenia dochodów w postaci zysków, stopy procentowej od udzielanych kredytów na przedsięwzięcia turystyczne oraz opłat dzierżawnych i czynszów od gruntów i nieruchomości wykorzystywanych w celach turystycznych. Tego typu dochody mogą być uzyskane zarówno przez podmioty prywatne, jak i publiczne. Ich wysokość i oddziaływanie na obszar recepcyjny zależne jest od tego w jakim stopniu kapitał zaangażowany w rozwój podaży turystycznej ma charakter lokalny. Jeśli działalność gospodarcza prowadzona jest przez podmioty zewnętrzne wówczas, znaczna część dochodów pochodzących z wydatków turystów może wypłynąć poza obszar recepcji turystycznej w formie dochodów od kapitału. Podobnie wygląda sprawa opłat dzierżawnych i czynszów – stają się one dochodem obszarów recepcyjnych, jeśli ziemia i obiekty są w posiadaniu jego mieszkańców[1].[1] [1] E. Dziedzic, op. cit., s. 45.

157 MNOŻNIK TURYSTYCZNY Oszacowanie całkowitych efektów (bezpośrednich, pośrednich i indukowanych) spowodowanych początkowymi wydatkami turystów, wymaga odwołania się do pojęcia mnożnika turystycznego. Wydatki turystów w miejscowości turystycznej, uruchamiają dodatkowy strumień pieniądza, który zasila lokalną gospodarkę. Strumień ten uruchamia łańcuch reakcji, które stwarzają dodatkowe korzyści w sektorach kooperujących z turystyką. W ten sposób początkowe wydatki turystów uruchamiają cały ciąg wydatków i dochodów, które przypływając przez różne sektory gospodarki, mnożą się i rozkładają na wiele podmiotów bezpośrednio i pośrednio związanych z obsługą turystów

158 MNOŻNIK TURYSTYCZNY

159 Dochody budżetowe gminy Ustronie Morskie w 2005 roku wg działów klasyfikacji i ważniejszych źródeł (w złotych) L.p.WyszczególnienieWykonanie budżetu 0DOCHODY OGÓŁEM IDochody z podatków i opłat Podatek od nieruchomości Podatek rolny Podatek leśny Podatek od środków transportowych Od działalności gospodarczej osób fizycznych płaconej w formie karty podatkowej Podatek od spadków i darowizn Wpływy z opłaty targowej Wpływy z opłaty skarbowej Wpływy z opłaty miejscowej Wpływy z opłaty administracyjnej za czynności urzędowe Podatek od czynności cywilnoprawnych IIUdział w dochodach budżetu państwa Podatek dochodowy od osób fizycznych Podatek dochodowy od osób prawnych IIIWpływy od jednostek IVDochody z majątku gminy Wpływy z opłat za zarząd, użytkowanie i użytkowanie wieczyste nieruchomości Wpływy z tytułu odpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości Pozostałe dochody z majątku V.Pozostałe dochody Wpływy z opłat za zezwolenie na sprzedaż alkoholu Inne VISubwencje VIIDotacje na zadania zlecone i własne Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa dla gmin z zakresu administracji rządowej Dotacje celowe z budżetu państwa na realizację własnych zadań

160

161

162 RACHUNEK SATELITARNY TURYSTYKI Wszelkie efekty ekonomiczne turystyki możemy dostrzec w różnych rodzajach działalności gospodarczej takich jak np. budownictwo, handel, transport, pośrednictwo finansowe, edukacja. W celu zaprezentowania informacji dotyczących aktywności gospodarczej związanej z turystyką, ustalenia ekonomicznego znaczenia turystyki dla gospodarki światowej i gospodarek poszczególnych krajów opracowano system zaakceptowany przez Światową Organizację Turystyki tzw. rachunek satelitarny turystyki.

163 CEL RST Rachunek satelitarny ma mierzyć efekty ekonomiczne turystyki, ustalić jej wkład w gospodarkę narodową w oparciu o parametry makroekonomiczne takie jak: produkt krajowy brutto, produkcja globalna, popyt i podaż turystyczną, zatrudnienie, wydatki sektora publicznego związane z turystyką,. Popyt turystyczny stanowią wydatki konsumpcyjne uczestników ruchu turystycznego. Podaż zaś to wszelkie wyroby i usługi, które nabywane są w ramach wydatków turystycznych. W rachunku satelitarnym analizujemy wielkość udziału produktów danych działów gospodarki w produkcie turystycznym i porównujemy ją z oszacowanym, zrealizowanym popytem krajowym i zagranicznym na usługi i produkty turystyczne. W rachunku uwzględnia się informacje o wydatkach turystów przyjezdnych według produktów, o popycie turystycznym rezydentów (turystów krajowych) i nierezydentów kraju (turystów zagranicznych), informacje dotyczące wykorzystania produktów turystycznych, liczbę pracujących w turystycznych rodzajach działalności według kategorii i płci, liczbę osób podróżujących. Rachunek dzięki opracowanym prognozowanym wskaźnikom gospodarczym pozwala nam określić wydatki konsumpcyjne dotyczące turystyki, inwestycje, wydatki z budżetu państwa, bilans wpływów i wydatków w turystyce międzynarodowej, poziom wydatków w turystyce krajowej, wydatki na podróże indywidualne i służbowe, poziom zatrudnienia, udział gospodarki turystycznej w PKB, wpływy dewizowe.

164 Strona popytowa rachunku satelitarnego turystyki Rodzaje turystyki Turystyka wyjazdowa WydatkiNabywcy - Gospodarstwa domowe - Przedsiębiorstwa i instytucje (podróże służbowe) - Sektor rządowy i samorządowy, organizacje niekomercyjne Turystyka krajowa Turystyka przyjazdowa Rezydenci Zagraniczni odwiedzający Nierezydenci TERYTORIUM EKONOMICZNE POLSKI Instytut Turystyki 164

165 Strona podażowa rachunku satelitarnego turystyki Instytut Turystyki 165 Rodzaje działalności Produkty Charakterystyczne: - działalność usługowa - produkcja dóbr kon- sumpcyjnych trwałego użytku - obsługa nieruchomości Charakterystyczne: - usługi - dobra konsumpcyjne trwałego użytku - szacowane czynsze Związane z turystyką Pozostałe Produkty podstawowe Produkty drugorzędne

166 Zmienne szacowane w ramach uproszczonego RST: spożycie turystyczne według produkt ó w w podziale na rezydent ó w i nierezydent ó w oraz spożycie pośrednie w cenach bieżących nabywcy; wielkość produkcji globalnej produkt ó w turystycznych według sekcji rodzaj ó w działalności w cenach bieżących bazowych; zmodyfikowane wsp ó łczynniki turystycznej wartości dodanej oraz turystyczna wartość dodana og ó łem i według rodzaj ó w działalności w cenach bieżących bazowych; bezpośredni wkład turystyki w PKB i tzw. turystyczny PKB w cenach bieżących; wielkość zatrudnienia i jego struktura w charakterystycznych rodzajach działalności turystycznej (CRDT); wielkość nakład ó w na środki trwałe w CRDT w cenach bieżących nabywcy

167 Rachunek satelitarny turystyki Źródła danych Spożycie turystyczne: 1.Badanie modułowe gospodarstw domowych (GUS) 2.Badania budżetów gospodarstw domowych (GUS) 3.Wydatki na podróże służbowe rezydentów (zużycie pośrednie) – dane Departamentu Rachunków Narodowych GUS 4.Badania dotyczące krajowych podróży i wydatków rezydentów (IT) 5.Badania dotyczące przyjazdów i wydatków nierezydentów (IT) 6.Dane NBP z bilansu płatniczego Instytut Turystyki 167

168 Rachunek satelitarny turystyki Źródła danych Podaż turystyczna i pracujący : 1.Dane o produkcji globalnej i wartości dodanej według sekcji (GUS) 2.Dane dotyczące nakładów inwestycyjnych i wartości netto środków trwałych zdezagregowane dla potrzeb RST (sprawozdawczość GUS). 3.Dane dotyczące pracujących (sprawozdawczość GUS). Instytut Turystyki 168

169

170

171

172 TURYSTYCZNA PRODUKCJA GLOBALNA, WARTOŚĆ DODANA I UDZIAŁ TURYSTYKI W PKB Instytut Turystyki

173 W 2003 r. wartość pierwszorzędnej produkcji globalnej w turystycznych rodzajach działalności wyniosła tys. PLN (ok. 7,3% wartości produkcji globalnej w całej gospodarce narodowej). W 2004 roku poziom tej produkcji to tys. PLN (7,1% produkcji globalnej w gospodarce narodowej). Instytut Turystyki

174

175

176 Turystyczna wartość dodana w 2003 roku tys. PLN (1,73% wartości dodanej wytworzonej w całej gospodarce) Turystyczna wartość dodana w 2004 r tys. PLN (1,74% wartości dodanej wytworzonej w całej gospodarce). Instytut Turystyki

177

178 Oszacowany w uproszczonym RST PKB wypracowany dzięki turystyce (turystyczna wartość dodana + podatki pośrednie netto) wyni ó sł: w 2003 roku mln PLN (1,88% PKB w całej gospodarce narodowej), w 2004 roku kwota „ turystycznego ” PKB została oszacowana na poziomie mln PLN (1,91% PKB). Alternatywny szacunek turystycznego PKB w 2004 roku: mln PLN (1,92% PKB) Instytut Turystyki

179 Alternatywny szacunek turystycznego PKB w 2004 roku. I wersja: mln PLN (2,39% PKB) II wersja: mln PLN (1,92% PKB) Instytut Turystyki

180 PRACUJĄCY W TURYSTYCE Instytut Turystyki

181 . STRUKTURA PRACUJĄCYCH W TURYSTYCE W PODZIALE NA GŁÓWNY TYP DZIAŁALNOŚCI W TYSIĄCACH OSÓB

182 W 2003 roku liczba pracujących w charakterystycznych rodzajach działalności turystycznej wyniosła prawie 610 tys. os ó b (nieco ponad 5% siły roboczej w całej gospodarce). Rzeczywista wielkość zatrudnienia związanego z obsługą ruchu turystycznego, oszacowana przy zastosowaniu wsp ó łczynnika turystycznej wartości dodanej (TWD) to niespełna 180 tys. os ó b, z czego 30% to samozatrudnieni. Na jednostki zatrudniające powyżej 9 os ó b przypadło 44% pracujących; więcej miejsc pracy (zar ó wno dla samozatrudnionych, jak i zatrudnionych) tworzyły jednostki mikro, w kt ó rych liczba pracujących nie przekroczyła 9 os ó b. Instytut Turystyki

183

184

185

186 Pracujący w CRDT (ponad 608 tys. os ó b) stanowili w 2004 roku (podobnie jak rok wcześniej) ok. 5% siły roboczej w całej gospodarce. Rzeczywista wielkość zatrudnienia związanego z obsługą ruchu turystycznego (po uwzględnieniu wsp ó łczynnika TWD) wynosi nieco ponad 118 tys. os ó b. Prawie 81% tej liczby to zatrudnieni, a 29% stanowią właściciele, wsp ó łwłaściciele i pomagający członkowie rodzin. 64% pracujących przypadało na jednostki zatrudniające powyżej 9 os ó b. Instytut Turystyki

187 W 2003 r. wielkość wartości dodanej na jednego pracującego w CRDT wyniosła 37 tys. PLN. Dla obiekt ó w noclegowych i gastronomii prawie 42 tys. PLN, a dla działalności pośrednickiej i organizatorskiej ponad 175 tys., (przeciętna dla całej gospodarki - 66,7 tys. PLN). Wydajność pracy w obiektach noclegowych i gastronomicznych wyniosła prawie 200 tys. PLN (dla całej gospodarki tys. PLN). W 2004 r. wielkość wartości dodanej na jednego pracującego w CRDT wyniosła niemal 35 tys. PLN. Dla obiekt ó w noclegowych i gastronomii ponad 43 tys. PLN, a dla działalności pośrednicko-organizatorskiej 235 tys. (w całej gospodarce 73 tys. PLN). Wydajność pracy w działalności obiekt ó w noclegowych i gastronomii w 2004 roku to prawie 209 tys. PLN (w całej gospodarce tys. PLN). Instytut Turystyki

188 NAKŁADY INWESTYCYJNE W CHARAKTERYSTYCZNYCH RODZAJACH DZIAŁALNOŚCI TURYSTYCZNEJ W LATACH Instytut Turystyki

189 W 2003 roku nakłady inwestycyjne na budynki i budowle, środki transportu oraz pozostałe środki trwałe, łącznie z nakładami na ulepszenia gruntu w CRDT, wyniosły 4,0 mld PLN - 3,6% nakładów inwestycyjnych ogółem. W 2004 roku nakłady te wyniosły 4,2 mld PLN - 3,4% nakładów inwestycyjnych ogółem. Instytut Turystyki

190

191

192 W 2003 roku wartość netto środków trwałych, obejmująca produkowane aktywa niefinansowe (budynki i budowle, środki transportu i pozostałe produkowane aktywa niefinansowe) (bez wartości gruntów i drugich domów) wyniosła w CRDT 33,0 mld PLN, co stanowi 2,0% wartości netto środków trwałych ogółem w gospodarce. W 2004 wartość netto środków trwałych w CRDT to 36,5 mld PLN, co stanowiło 2,1% wartości netto środków trwałych w gospodarce narodowej. Instytut Turystyki

193

194 EKSPORT TURYSTYCZNY = EKSPORT NIEWIDZIALNY Struktura wydatków turystycznych ukazuje, że turystyka przyjazdowa do danego kraju włącza do działalności eksportowej rozmaite gałęzie gospodarki. Nadto konsumpcję żywności (jedzenie, napoje) przez wyjeżdżających cudzoziemców można traktować jako odpowiednik rzeczywistego eksportu rolno- spożywczego, który omija wszelkie ograniczenia o charakterze celnym, jak również ilościowym wynikające z polityki protekcjonistycznej kraju, z którego wyjeżdżają turyści (TO JEST TZW. EKSPORT NIEWIDZIALNY)

195 IMPORT TURYSTYCZNY Import turystyczny - to wydatki turystów krajowych na terenie krajów odwiedzanych.

196 BILANS TURYSTYCZNY Bilans turystyczny – zestawienie wszystkich wpływów i wydatków, jakie powstają w wyniku eksportu i importu produktu turystycznego, sporządzanie w określonym przedziale czasowym (najczęściej na 1 rok). Bilans turystyczny jest instrumentem nieformalnym, stworzonym do zarządzania turystyką


Pobierz ppt "Ekonomika turystyki i rekreacji Wykłady i ćwiczenia dr Jacek Drążkiewicz kontakt:"

Podobne prezentacje


Reklamy Google